ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၂၅. ‘‘‘ကိံဝါဒီ ဘန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ? ‘ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ မဟာရာဇာ’’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.တတိယသင်္ဂီတိကထာ) မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဝုတ္တတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကာ ဝိဘဇ္ဇဝါဒိနော. တေ ဟိ ဝေနယိကာဒိဘာဝံ ဝိဘဇ္ဇ ဝဒန္တိ၊ စီဝရာဒီနံ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗဘာဝံ ဝါ သဿတုစ္ဆေဒဝါဒေ ဝါ ဝိဘဇ္ဇ ဝဒန္တိ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိအာဒီနံ ဌပနီယာနံ ဌပနတော ရာဂါဒိက္ခယဿ သဿတဿ ရာဂါဒိကာယဒုစ္စရိတာဒိဥစ္ဆေဒဿ စ ဝစနတော၊ န ပန ဧကံသဗျာကရဏီယာဒယော တယော ပဉှေ အပနေတွာ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယမေဝ ဝဒန္တီတိ. ဝိဘဇ္ဇဝါဒီနံ မဏ္ဍလံ သမူဟော ဝိဘဇ္ဇဝါဒိမဏ္ဍလံ၊ ဝိဘဇ္ဇဝါဒိနော ဝါ ဘဂဝတော ပရိသာ ဝိဘဇ္ဇဝါဒိမဏ္ဍလန္တိပိ ဝဒန္တိ. အာစရိယေဟိ ဝုတ္တအဝိပရီတတ္ထဒီပနေန တေ အနဗ္ဘာစိက္ခန္တေန. ‘‘အဝိဇ္ဇာ ပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာနံ ဟေတုပစ္စယော ဟောတီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော ကထာဝတ္ထုမှိ ပဋိက္ခိတ္တေ ပုဂ္ဂလဝါဒါဒိကေ စ ဝဒန္တော သကသမယံ ဝေါက္ကမတိ နာမ၊ တထာ အဝေါက္ကမန္တေန. ပရသမယံ ဒေါသာရောပနဗျာပါရဝိရဟေန အနာယူဟန္တေန. ‘‘ဣဒမ္ပိ ယုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ပရသမယံ အသမ္ပိဏ္ဍေန္တေနာတိ ကေစိ ဝဒန္တိ.

‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ၊ ယထာ တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ အနည’’န္တိအာဒိံ (မ. နိ. ၁.၃၉၆) ဝဒန္တော သုတ္တံ ပဋိဗာဟတိ နာမ၊ တထာ အပ္ပဋိဗာဟန္တေန. ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ၊ ယထာ ယေမေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ၊ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၄၊ ပါစိ. ၄၁၈၊ ၄၂၉)၊ ‘‘သုပိနန္တေ ကတော ဝီတိက္ကမော အာပတ္တိကရော ဟောတီ’’တိ စ ဧဝမာဒိံ ဝဒန္တော ဝိနယံ ပဋိလောမေတိ နာမ၊ တဗ္ဗိပရိယာယေန တံ အနုလောမေန္တေန. ပဋိလောမေန္တော ဟိ ကမ္မန္တရံ ဘိန္ဒန္တော ဓမ္မတဉ္စ ဝိလောမေတိ. သုတ္တန္တေ ဝုတ္တေ စတ္တာရော မဟာပဒေသေ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တေ သုတ္တသုတ္တာနုလောမအာစရိယဝါဒအတ္တနောမတိမဟာပဒေသေ ဩလောကေန္တေန. တံဩလောကနေန ဟိ သုတ္တေ ဝိနယေ စ သန္တိဋ္ဌတိ နာတိဓာဝတိ. ဓမ္မန္တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပါဠိံ. အတ္ထန္တိ တဒတ္ထံ. ဟေတုဟေတုဖလာနိ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာနိ. ‘‘ဒုက္ခာဒီသု အညာဏံ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပရိဝတ္တိတွာ ပုန ‘‘ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏ’’န္တိအာဒီဟိ အပရေဟိပိ ပရိယာယေဟိ နိဒ္ဒိသန္တေန. ‘‘သင်္ခါရာ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဘဝေါတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တဏှာ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဥပါဒါန’’န္တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိသန္တေနာတိ ဝဒန္တိ.

သတ္တောတိ သတ္တသုညတာတိ ဝဒန္တိ၊ သတ္တသုညေသု ဝါ သင်္ခါရေသု သတ္တဝေါဟာရော. ပစ္စယာကာရမေဝ စာတိ ပစ္စယာကာရော ဧဝ စ၊ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော.

တသ္မာတိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထဝဏ္ဏနာယ ကာတဗ္ဗတ္တာ ဒုက္ကရတ္တာ စ.

ပတိဋ္ဌံ နာဓိဂစ္ဆာမီတိ ယတ္ထ ဌိတဿ ဝဏ္ဏနာ သုကရာ ဟောတိ၊ တံ နယံ အတ္တနောယေဝ ဉာဏဗလေန နာဓိဂစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နိဿယံ ပန အာစိက္ခန္တော အာဟ ‘‘သာသနံ ပနိဒ’’န္တိအာဒိ. ဣဓ သာသနန္တိ ပါဠိဓမ္မမာဟ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမေဝ ဝါ. သော ဟိ အနုလောမပဋိလောမာဒိနာနာဒေသနာနယမဏ္ဍိတော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နော အဇ္ဇာပိ ပဝတ္တတီတိ နိဿယော ဟောတိ. တဒဋ္ဌကထာသင်္ခါတော စ ပုဗ္ဗာစရိယမဂ္ဂေါတိ.

‘‘တံ သုဏာထ သမာဟိတာ’’တိ အာဒရဇနနေ ကိံ ပယောဇနန္တိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ. အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အတ္ထံ ကတွာ၊ ယထာ ဝါ န နဿတိ၊ ဧဝံ အဋ္ဌိဂတံ ဝိယ ကရောန္တော အဋ္ဌိံ ကတွာ. ပုဗ္ဗကာလတော အပရကာလေ ဘဝံ ပုဗ္ဗာပရိယံ. ပဌမာရမ္ဘာဒိတော ပဘုတိ ခဏေ ခဏေ ဉာဏဝိသေသံ ကိလေသက္ခယဝိသေသဉ္စ လဘတီတိ အတ္ထော.

ကမ္မဝိပါကကိလေသဝဋ္ဋာနံ မူလကာရဏတ္တာ အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ စ အဝိဇ္ဇာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ မူလံ. တတ္ထ ဝလ္လိယာ မူလေ ဒိဋ္ဌေ တတော ပဘုတိ ဝလ္လိယာ ဟရဏံ ဝိယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ မူလေ ဒိဋ္ဌေ တတော ပဘုတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာတိ ဥပမာသံသန္ဒနာ န ကာတဗ္ဗာ. န ဟိ ဘဂဝတော ‘‘ဣဒမေဝ ဒိဋ္ဌံ၊ ဣတရံ အဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝိဘဇနီယံ အတ္ထိ သဗ္ဗဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ. မူလတော ပဘုတိ ပန ဝလ္လိယာ ဟရဏံ ဝိယ မူလတော ပဘုတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာ ကတာတိ ဣဒမေတ္ထ သာမညမဓိပ္ပေတံ၊ ဗောဓနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝါ ဗောဓေတဗ္ဗဘာဝေန မူလာဒိဒဿနသာမညဉ္စ ယောဇေတဗ္ဗံ.

တဿာတိ –

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမာရော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကမနွာယ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော။ပေ။ ရဇနီယေဟိ၊ သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ပိယရူပေ ရူပေ သာရဇ္ဇတိ၊ အပိယရူပေ ရူပေ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ အနုပဋ္ဌိတကာယသတီ စ ဝိဟရတိ ပရိတ္တစေတသော. သော တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ သော ဧဝံ အနုရောဓဝိရောဓံ သမာပန္နော ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ၊ သော တံ ဝေဒနံ အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၈) –

ဧဝံ ဝုတ္တဿ. ဧဝံ သောတဒွါရာဒီသုပိ. အဘိဝဒတောတိ ‘‘အဟော သုခံ၊ အဟော သုခ’’န္တိ ဝစီဘေဒကရပ္ပတ္တာယ ဗလဝတဏှာယ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ အဘိဝဒတော. တတော ဗလဝတိယာ မောစေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော. တတောပိ ဗလဝတီ ဥပါဒါနဘူတာ တဏှာ နန္ဒီ. ဧတ္ထ စ အဘိနန္ဒနာဒိနာ တဏှာ ဝုတ္တာ၊ နန္ဒီဝစနေန တပ္ပစ္စယံ ဥပါဒါနံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ နန္ဒိတာတဒဝိပ္ပယောဂတာဟိ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဘာဝေဟိ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒိကဉ္စ တတ္ထေဝ မဟာတဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၀၂-၄၀၃) ဝုတ္တံ.

ဝိပါကဝဋ္ဋဘူတေ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဖဿာဒယော ကမ္မသမုဋ္ဌာနဉ္စ ဩဇံ သန္ဓာယ ‘‘စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ဝဋ္ဋူပတ္ထမ္ဘကာ ပန ဣတရေပိ အာဟာရာ တဏှာပဘဝေ တသ္မိံ အဝိဇ္ဇမာနေ န ဝိဇ္ဇန္တီတိ ‘‘တဏှာနိဒါနာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋန္တိ.

တတော တတောတိ စတုဗ္ဗိဓာသု ဒေသနာသု တတော တတော ဒေသနာတော. ဉာယပ္ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တတီတိ ဉာယောတိ မဂ္ဂေါ၊ သောယေဝ ဝါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ‘‘အရိယော စဿ ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၄၁) ဝစနတော. သယမေဝ ဟိ သမန္တဘဒြကတ္တာ တထာ တထာ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗတ္တာ တာယ တာယ ဒေသနာယ အတ္တနော ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တတီတိ. သမန္တဘဒြကတ္တံ ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တိ စ စတုန္နမ္ပိ ဒေသနာနံ သမာနံ ကာရဏန္တိ ဝိသေသကာရဏံ ဝတ္တုကာမော အာဟ ‘‘ဝိသေသတော’’တိ. အဿ ဘဂဝတော ဒေသနာ၊ အဿ ဝါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဒေသနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဝတ္တိကာရဏဝိဘာဂေါ အဝိဇ္ဇာဒိကောဝ၊ ကာရဏန္တိ ဝါ ဂဟိတာနံ ပကတိအာဒီနံ အဝိဇ္ဇာဒီနဉ္စ အကာရဏတာ ကာရဏတာ စ. တတ္ထ သမ္မူဠှာ ကေစိ အကာရဏံ ‘‘ကာရဏ’’န္တိ ဂဏှန္တိ၊ ကေစိ န ကိဉ္စိ ကာရဏံ ဗုဇ္ဈန္တီတိ တေသံ ယထာသကေဟိ အနုရူပေဟိ ကာရဏေဟိ သင်္ခါရာဒိပဝတ္တိသန္ဒဿနတ္ထံ အနုလောမဒေသနာ ပဝတ္တာ၊ ဣတရာသံ တဒတ္ထတာသမ္ဘဝေပိ န တာသံ တဒတ္ထမေဝ ပဝတ္တိ အတ္ထန္တရသဗ္ဘာဝတော. အယံ ပန တဒတ္ထာ ဧဝါတိ ဧတိဿာ တဒတ္ထတာ ဝုတ္တာ. ပဝတ္တိအာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ အာဒိ၊ တတော သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ တတော ဝိညာဏန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိက္ကမသန္ဒဿနတ္ထဉ္စ.

အနုဝိလောကယတော ယော သမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗဘာဂေ တံတံဖလပဋိဝေဓော ပဝတ္တော၊ တဒနုသာရေန တဒနုဂမေန ဇရာမရဏာဒိကဿ ဇာတိအာဒိကာရဏံ ယံ အဓိဂတံ၊ တဿ သန္ဒဿနတ္ထံ အဿ ပဋိလောမဒေသနာ ပဝတ္တာ၊ အနုဝိလောကယတော ပဋိလောမဒေသနာ ပဝတ္တာတိ ဝါ သမ္ဗန္ဓော. ဒေသေန္တောပိ ဟိ ဘဂဝါ ကိစ္ဆာပန္နံ လောကံ အနုဝိလောကေတွာ ပုဗ္ဗဘာဂ။ပေ။ သန္ဒဿနတ္ထံ ဒေသေတီတိ. အာဟာရတဏှာဒယော ပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓါ၊ သင်္ခါရာဝိဇ္ဇာ အတီတဒ္ဓါတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ယာဝ အတီတံ အဒ္ဓါနံ အတိဟရိတွာ’’တိ၊ အာဟာရာ ဝါ တဏှာယ ပဘာဝေတဗ္ဗာ အနာဂတော အဒ္ဓါ၊ တဏှာဒယော ပစ္စုပ္ပန္နော၊ သင်္ခါရာဝိဇ္ဇာ အတီတောတိ. ပစ္စက္ခံ ပန ဖလံ ဒဿေတွာ တံနိဒါနဒဿနဝသေန ဖလကာရဏပရမ္ပရာယ ဒဿနံ ယုဇ္ဇတီတိ အာဟာရာ ပုရိမတဏှာယ ဥပ္ပါဒိတာ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ၊ တဏှာဒယော အတီတော၊ သင်္ခါရာဝိဇ္ဇာ တတောပိ အတီတတရော သံသာရဿ အနာဒိဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တောတိ ယာဝ အတီတံ အဒ္ဓါနန္တိ ယာဝ အတီတတရံ အဒ္ဓါနန္တိ အတ္ထော ယုတ္တော.

အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိအာဟာရကာ ဝါ စတ္တာရော အာဟာရာ –

‘‘အာဟာရေတီတိ အဟံ န ဝဒါမိ၊ အာဟာရေတီတိ စာဟံ ဝဒေယျုံ၊ တတြဿ ကလ္လော ပဉှော ‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အာဟာရေတီ’တိ. ဧဝံ စာဟံ န ဝဒါမိ၊ ဧဝံ ပန အဝဒန္တံ မံ ယော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ ‘ကိဿ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရော’တိ. ဧသ ကလ္လော ပဉှော၊ တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏံ၊ ဝိညာဏာဟာရော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂) –

ဝစနတော တံသမ္ပယုတ္တတ္တာ ဖဿစေတနာနံ တပ္ပဝတ္တိဟေတုတ္တာ စ ကဗဠီကာရာဟာရဿ. တေန ဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိတရူပကာယဿ၊ တဉ္စ ဣစ္ဆန္တဿ ကမ္မဝိညာဏာယူဟနံ ဟောတိ. ဘောဇနဉှိ သဒ္ဓါဒီနံ ရာဂါဒီနဉ္စ ဥပနိဿယောတိ ဝုတ္တန္တိ. တသ္မာ ‘‘တေ ကမ္မဝဋ္ဋသင်္ဂဟိတာ အာဟာရာ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ’’တိ ဣမသ္မိံ ပရိယာယေ ပုရိမောယေဝတ္ထော ယုတ္တော. အတီတဒ္ဓုတော ပဘုတိ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၃) အတီတေ တတော ပရဉ္စ ဟေတုဖလပဋိပါဋိံ ပစ္စက္ခာနံ အာဟာရာနံ နိဒါနဒဿနဝသေန အာရောဟိတွာ နိဝတ္တနေန ဝိနာ အဗုဇ္ဈန္တာနံ တံသန္ဒဿနတ္ထံ သာ အယံ ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော. အနာဂတဒ္ဓုနော သန္ဒဿနတ္ထန္တိ အနာဂတဒ္ဓုနော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တာနံ အပဿန္တာနံ ပစ္စက္ခံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟေတုံ ဒဿေတွာ ဟေတုဖလပရမ္ပရာယ တဿ သန္ဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော.

မူလကာရဏသဒ္ဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘န အကာရဏ’’န္တိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော ကတော. အကာရဏံ ယဒိ သိယာ၊ သုတ္တံ ပဋိဗာဟိတံ သိယာတိ ဒဿေန္တော သုတ္တံ အာဟရတိ. ဝဋ္ဋကထာယ သီသဘာဝေါ ဝဋ္ဋဟေတုနော ကမ္မဿပိ ဟေတုဘာဝေါ. တတ္ထ ဘဝတဏှာယပိ ဟေတုဘူတာ အဝိဇ္ဇာ၊ တာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ ဘဝေ တဏှုပ္ပတ္တိတောတိ အဝိဇ္ဇာ ဝိသေသေန သီသဘူတာတိ ‘‘မူလကာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ပုရိမာယ ကောဋိယာ အပညာယမာနာယ ဥပ္ပါဒဝိရဟတော နိစ္စတံ ဂဏှေယျာတိ အာဟ ‘‘ဧဝဉ္စေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ. တေန ဣတော ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗတာ နတ္ထီတိ အပညာယနတော ပုရိမကောဋိအပညာယနံ ဝုတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ.

အဝိဇ္ဇာတဏှာဟေတုက္ကမေန ဖလေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ‘‘သုဂတိဒုဂ္ဂတိဂါမိနော’’တိ ဝစနံ သဒ္ဒလက္ခဏာဝိရောဓနတ္ထံ. ဒွန္ဒေ ဟိ ပူဇိတဿ ပုဗ္ဗနိပါတောတိ. သဝရာ ကိရ မံသဿ အဋ္ဌိနာ အလဂ္ဂနတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ တာပေတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ဥဏှောဒကံ ပါယေတွာ ဝိရိတ္တံ သူနံ အဋ္ဌိတော မုတ္တမံသံ ဂါဝိံ မာရေန္တိ. တေနာဟ ‘‘အဂ္ဂိသန္တာပိ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ ယထာ ဝဇ္ဈာ ဂါဝီ စ အဝိဇ္ဇာဘိဘူတတာယ ယထာဝုတ္တံ ဥဏှောဒကပါနံ အာရဘတိ၊ ဧဝံ ပုထုဇ္ဇနော ယထာဝုတ္တံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိကမ္မံ. ယထာ ပန သာ ဥဏှောဒကပါနေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တဏှာဝသေန သီတုဒကပါနံ အာရဘတိ၊ ဧဝမယံ အဝိဇ္ဇာယ မန္ဒတ္တာ ဒုဂ္ဂတိဂါမိကမ္မေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တဏှာဝသေန သုဂတိဂါမိကမ္မံ အာရဘတိ. ဒုက္ခေ ဟိ အဝိဇ္ဇံ တဏှာ အနုဝတ္တတိ၊ သုခေ တဏှံ အဝိဇ္ဇာတိ.

ဧဝန္တိ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတတ္တာ တဏှာယ သံယုတ္တတ္တာ စ. အယံ ကာယောတိ သဝိညာဏကကာယော ခန္ဓပဉ္စကံ၊ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝစနတော ဖဿကာရဏဉ္စေတံ ဝုစ္စတီတိ အာယတနဆက္ကံ ဝါ. သမုဒါဂတောတိ ဥပ္ပန္နော. ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ သဝိညာဏကကာယော ခန္ဓပဉ္စကံ၊ သဠာယတနာနိ ဝါ. ဣတ္ထေတန္တိ ဣတ္ထံ ဧတံ. အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒွါဒသာယတနာနိ စ ဒွါရာရမ္မဏဘာဝေန ဝဝတ္ထိတာနိ ဒွယနာမာနီတိ အတ္ထော. ‘‘ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿောတိ အညတ္ထ စက္ခုရူပါဒီနိ ဒွယာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. မဟာဒွယံ နာမ ကိရေတ’’န္တိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၉) ဝုတ္တံ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အညတ္ထ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၄၃) ‘‘စက္ခု စေဝ ရူပါ စ။ပေ။ မနော စေဝ ဓမ္မာ စာ’’တိ ဝုတ္တာနိ ဒွယာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန ‘‘အယဉ္စေဝ ကာယော’’တိ စက္ခာဒိနိဿယေ သေသဓမ္မေ စက္ခာဒိနိဿိတေ ဧဝ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ စက္ခာဒိကာယံ ဧကတ္တေန ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာယတန’’န္တိ ဂဟေတွာ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ဧကတ္တေနေဝ ဗာဟိရာယတနန္တိ တာနိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ ပဋိစ္စ ဖဿော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ မဟာဒွယံ နာမေတန္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘အတ္တနော စ ပရဿ စ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဆဟာယတနေဟိ စာပိ အယမတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗောဝါ’’တိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၉) ဝုတ္တံ. ‘‘အယံ ကာယော’’တိ ဟိ ဝုတ္တာနိ သနိဿယာနိ စက္ခာဒီနိ အတ္တနော ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တာနိ ရူပါဒီနိ ပရေသံ. တထာ အယံ ကာယော အတ္တနောဝ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ နာမရူပံ ပရေသံ ဗာဟိရာနီတိ. အညထာ အဇ္ဈတ္တိကာယတနမတ္တေ ဧဝ ‘‘အယံ ကာယော’’တိ ဝုတ္တေ န အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနေဝ အတ္တနော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တီတိ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ပဉ္စက္ခန္ဓေဟိ ဒီပနာ န သမ္ဘဝေယျာတိ. သဠေဝါယတနာနီတိ သဠေဝ သမ္ဖဿကာရဏာနိ၊ ယေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ အာယတနေဟိ ဥပ္ပန္နေန ဖဿေန ဖုဋ္ဌော ဗာလော သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ.

အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဧတေသံ ဝါ အညတရေန အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတဿ တဏှာယ သံယုတ္တဿာ’’တိအာဒိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တသ္မိဉှိ သုတ္တေ သင်္ခါရေ အဝိဇ္ဇာတဏှာနိဿိတေ ဧဝ ကတွာ ကာယဂ္ဂဟဏေန ဝိညာဏနာမရူပသဠာယတနာနိ ဂဟေတွာ ဧတသ္မိဉ္စ ကာယေ သဠာယတနာနံ ဖဿံ တံနိဿိတမေဝ ကတွာ ဝေဒနာယ ဝိသေသပစ္စယဘာဝံ ဒဿေန္တေန ဘဂဝတာ ဗာလပဏ္ဍိတာနံ အတီတဒ္ဓါဝိဇ္ဇာတဏှာမူလကော ဝေဒနာန္တော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒဿိတော. ပုန စ ဗာလပဏ္ဍိတာနံ ဝိသေသံ ဒဿေန္တေန –

‘‘ယာယ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတဿ ဗာလဿ ယာယ စ တဏှာယ သံယုတ္တဿ အယံ ကာယော သမုဒါဂတော၊ သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာ ဗာလဿ အပ္ပဟီနာ၊ သာ စ တဏှာ အပရိက္ခီဏာ. တံ ကိဿ ဟေတု? န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော အစရိ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ၊ တသ္မာ ဗာလော ကာယဿ ဘေဒါ ကာယူပဂေါ ဟောတိ၊ သော ကာယူပဂေါ သမာနော န ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ။ပေ။ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၉) –

ဝေဒနာပဘဝံ သာဝိဇ္ဇံ တဏှံ ဒဿေတွာ ဥပါဒါနဘဝေ စ တံနိဿိတေ ကတွာ ‘‘ကာယူပဂေါ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဇာတိအာဒိကေ ဒဿေန္တေန ပစ္စုပ္ပန္နဟေတုသမုဋ္ဌာနတော ပဘုတိ ဥဘယမူလောဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဝုတ္တော၊ တဗ္ဗိပရိယာယေန စ ပဏ္ဍိတဿ ပစ္စုပ္ပန္နဟေတုပရိက္ခယတော ပဘုတိ ဥဘယမူလကော ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ.

ဒုဂ္ဂတိဂါမိကမ္မဿ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ အဝိဇ္ဇာ ‘‘အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တထာ ဝိသေသပစ္စယော ဝိန္ဒိယဿ န ဟောတီတိ ‘‘ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီ’တိ စ. အတ္တနိ နိဿိတာနံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ပဝတ္တနံ ဥပ္ပါဒနံ အာယတနံ. သမ္မောဟဘာဝေနေဝ အနဘိသမယဘူတတ္တာ အဝိဒိတံ အညာတံ ကရောတိ. အန္တဝိရဟိတေ ဇဝါပေတီတိ စ ဝဏ္ဏာဂမဝိပရိယာယဝိကာရဝိနာသဓာတုအတ္ထဝိသေသယောဂေဟိ ပဉ္စဝိဓဿ နိရုတ္တိလက္ခဏဿ ဝသေန တီသုပိ ပဒေသု အ-ကာရ ဝိ-ကာရ ဇ-ကာရေ ဂဟေတွာ အညေသံ ဝဏ္ဏာနံ လောပံ ကတွာ ဇ-ကာရဿ စ ဒုတိယဿ အာဂမံ ကတွာ ‘‘အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဗျဉ္ဇနတ္ထံ ဒဿေတွာ သဘာဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနိ ‘‘ဣဒံ ဝတ္ထု၊ ဣဒမာရမ္မဏ’’န္တိ အဝိဇ္ဇာယ ဉာတုံ န သက္ကာတိ အဝိဇ္ဇာ တပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ ဝုတ္တာ. ဝတ္ထာရမ္မဏသဘာဝစ္ဆာဒနတော ဧဝ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဘာဝဿ၊ ဇရာမရဏာဒီနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဘာဝဿ စ ဆာဒနတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဆာဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သင်္ခါရ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန အာဂတာ သင်္ခါရာ သင်္ခါရ-သဒ္ဒေန အာဂတသင်္ခါရာ. ယဒိပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာပိ သင်္ခါရ-သဒ္ဒေန အာဂတာ၊ တေ ပန ဣမိဿာ ဒေသနာယ ပဓာနာတိ ဝိသုံ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ‘‘ဒုဝိဓာ’’တိ ဧတ္ထ အဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရံ သင်္ခါရ-သဒ္ဒေနာဂတံ သန္ဓာယ တတ္ထ ဝုတ္တမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ သင်္ခါရသဒ္ဒေန အာဂတသင်္ခါရာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘သင်္ခါရ-သဒ္ဒေနာဂတသင်္ခါရာ’’တိ ဝါ သမုဒါယော ဝုတ္တော၊ တဒေကဒေသော စ ဣဓ ဝဏ္ဏိတဗ္ဗဘာဝေန ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ၊ တသ္မာ ဝဏ္ဏိတဗ္ဗသဗ္ဗသင်္ဂဟဏဝသေန ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ ဝစီသင်္ခါရောတိအာဒိနာ ဝိတက္ကဝိစာရအဿာသပဿာသသညာဝေဒနာဝစီသင်္ခါရာဒယော ဝုတ္တာ၊ န အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရေသု ဝုတ္တာ ကာယသဉ္စေတနာဒယော.

ပရိတဿတီတိ ပိပါသတိ. ဘဝတီတိ ဥပပတ္တိဘဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဘာဝယတီတိ ကမ္မဘဝံ. စုတိ ခန္ဓာနံ မရဏန္တိ ‘‘မရန္တိ ဧတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပါဒဒုက္ခာ ဌိတိဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) ဝစနတော ဒွေဓာ ခဏတိ. အာယာသောတိ ပရိဿမော ဝိသာဒေါ. ကေဝလ-သဒ္ဒေါ အသမ္မိဿဝါစကော ဟောတိ ‘‘ကေဝလာ သာလယော’’တိ၊ နိရဝသေသဝါစကော စ ‘‘ကေဝလာ အင်္ဂမဂဓာ’’တိ၊ တသ္မာ ဒွေဓာပိ အတ္ထံ ဝဒတိ. တတ္ထ အသမ္မိဿဿာတိ သုခရဟိတဿ. န ဟိ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ဥပ္ပါဒဝယရဟိတံ အတ္ထီတိ.

တံသမ္ပယုတ္တေ၊ ပုဂ္ဂလံ ဝါ သမ္မောဟယတီတိ သမ္မောဟနရသာ. အာရမ္မဏသဘာဝဿ ဆာဒနံ ဟုတွာ ဂယှတီတိ ဆာဒနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ‘‘အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၃) ဝစနတော အာသဝပဒဋ္ဌာနာ. ပဋိသန္ဓိဇနနတ္ထံ အာယူဟန္တိ ဗျာပါရံ ကရောန္တီတိ အာယူဟနရသာ၊ ရာသိကရဏံ ဝါ အာယူဟနံ. နာမရူပဿ ပုရေစာရိကဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမရသံ. ပုရိမဘဝေန သဒ္ဓိံ ဃဋနံ ဟုတွာ ဂယှတီတိ ပဋိသန္ဓိပစ္စုပဋ္ဌာနံ. ဝိညာဏေန သဟ သမ္ပယုဇ္ဇတီတိ သမ္ပယောဂရသံ. အညမညံ သမ္ပယောဂါဘာဝတော ရူပံ ဝိကိရတီတိ ဝိကိရဏရသံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပိသိယမာနာ တဏ္ဍုလာဒယော ဝိကိရန္တိ စုဏ္ဏီ ဘဝန္တီတိ. နာမဿ ကဒါစိ ကုသလာဒိဘာဝေါ စ အတ္ထီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘အဗျာကတပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ. ‘‘အစေတနာ အဗျာကတာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ အနာရမ္မဏတာ ဝါ အဗျာကတတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အာယတနလက္ခဏန္တိ ဃဋနလက္ခဏံ၊ အာယာနံ တနနလက္ခဏံ ဝါ. ဒဿနာဒီနံ ကာရဏဘာဝေါ ဒဿနာဒိရသတာ. အကုသလဝိပါကုပေက္ခာယ အနိဋ္ဌဘာဝတော ဒုက္ခေန ဣတရာယ စ ဣဋ္ဌဘာဝတော သုခေန သင်္ဂဟိတတ္တာ ‘‘သုခဒုက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ အာဟ. ဒုက္ခသမုဒယတ္တာ ဟေတုလက္ခဏာ တဏှာ. ‘‘တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀၊ မ. နိ. ၁.၁၃၃၊ ၄၆၀၊ ဝိဘ. ၂၀၃) ဝစနတော အဘိနန္ဒနရသာ. စိတ္တဿ၊ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ရူပါဒီသု အတိတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ဂယှတီတိ အတိတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. တဏှာဒဠှတ္တံ ဟုတွာ ကာမုပါဒါနံ၊ သေသာနိ ဒိဋ္ဌိ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ တဏှာဒဠှတ္တဒိဋ္ဌိပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ကမ္မုပပတ္တိဘဝဝသေန ဘဝဿ လက္ခဏာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ.

အာဒိ-သဒ္ဒေန အနုဗောဓာဒိဘာဝဂ္ဂဟဏံ. ဒုက္ခာဒီသု အညာဏံ အပ္ပဋိပတ္တိ၊ အသုဘာဒီသု သုဘာဒိဝိပလ္လာသာ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တာ ဝါ အပ္ပဋိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ. န အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ ဆဒွါရိကတာ ဆဠာရမ္မဏတာ စ၊ အထ ခေါ အညေသုပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု အရူပဓမ္မာနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗေသုပီ’’တိ. နောဘယဂေါစရန္တိ မနာယတနမာဟ. န ဟိ အရူပဓမ္မာနံ ဒေသဝသေန အာသန္နတာ ဒူရတာ စ အတ္ထိ အသဏ္ဌာနတ္တာ၊ တသ္မာ မနာယတနဿ ဂေါစရော န မနာယတနံ သမ္ပတ္တော အသမ္ပတ္တော ဝါတိ ဝုစ္စတီတိ.

သောကာဒီနံ သဗ္ဘာဝါ အင်္ဂဗဟုတ္တပ္ပသင်္ဂေ ‘‘ဒွါဒသေဝါ’’တိ အင်္ဂါနံ ဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ သောကာဒယော အင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ ဖလေန ပန ကာရဏံ အဝိဇ္ဇံ မူလင်္ဂံ ဒဿေတုံ တေ ဝုတ္တာတိ. ဇရာမရဏဗ္ဘာဟတဿ ဟိ ဗာလဿ တေ သမ္ဘဝန္တီတိ သောကာဒီနံ ဇရာမရဏကာရဏတာ ဝုတ္တာ. ‘‘သာရီရိကာယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၂) စ သုတ္တေ ဇရာမရဏနိမိတ္တဉ္စ ဒုက္ခံ သင်္ဂဟိတန္တိ တံတံနိမိတ္တာနံ သာဓကဘာဝေန ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ဇရာမရဏေနေဝ သောကာဒီနံ ဧကသင်္ခေပေါ ကတော၊ တသ္မာ တေသံ ဇာတိပစ္စယတာ ယုဇ္ဇတိ. ဇရာမရဏပစ္စယဘာဝေ ဟိ အဝိဇ္ဇာယ ဧကသင်္ခေပေါ ကာတဗ္ဗော သိယာ၊ ဇာတိပစ္စယာ ပန ဇရာမရဏံ သောကာဒယော စ သမ္ဘဝန္တီတိ. တတ္ထ ဇရာမရဏံ ဧကန္တိကံ အင်္ဂဘာဝေနေဝ ဂဟိတံ၊ သောကာဒယော ပန ရူပဘဝါဒီသု အဘာဝတော အနေကန္တိကာ ကေဝလံ ပါကဋေန ဖလေန အဝိဇ္ဇာနိဒဿနတ္ထံ ဂဟိတာ. တေန အနာဂတေ ဇာတိယာ သတိ တတော ပရာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဟေတုဟေတုဘူတာ အဝိဇ္ဇာ ဒဿိတာတိ ဘဝစက္ကဿ အဝိစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော ဟောတီတိ. သုတ္တဉ္စ သောကာဒီနံ အဝိဇ္ဇာ ကာရဏန္တိ ဧတဿေဝတ္ထဿ သာဓကံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န သောကာဒီနံ ဗာလဿ ဇရာမရဏနိမိတ္တတာမတ္တဿ. ‘‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၂) ဟိ ဝစနေန အဝိဇ္ဇာ သောကာဒီနံ ကာရဏန္တိ ဒဿိတာ၊ န စ ဇရာမရဏနိမိတ္တမေဝ ဒုက္ခံ ဒုက္ခန္တိ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.