၁. ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသော

ဇာတိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. တတ္ထ ။ပေ။ အယံ မာတိကာတိ နိဒ္ဒေသဝါရအာဒိမှိ ဝုတ္တေ ဇာတိအာဒိနိဒ္ဒေသေ တေသံ ဇာတိအာဒီနံ နိဒ္ဒေသဝသေန ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ ကထနတ္ထာယ၊ တေသု ဝါ ဇာတိအာဒီသု တေသဉ္စ ဒုက္ခဋ္ဌေ ဝေဒိတဗ္ဗေ ဇာတိအာဒီနံ နိဒ္ဒေသဝသေန ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ ကထနတ္ထာယ ဒုက္ခဒုက္ခန္တိအာဒိကာ ဒုက္ခမာတိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တတ္ထာတိ တသ္မိံ နိဒ္ဒေသဝါရေ. ‘‘ဇာတိပိ ဒုက္ခာ။ပေ။ သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ အယံ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ ကထနတ္ထာယ မာတိကာတိ ယထာဒဿိတဿ ဇာတိအာဒိနိဒ္ဒေသဿ မာတိကာဘာဝံ ဒီပေတိ. တံ ဒီပေတွာ ပုန ယသ္မိံ ပဒဒွယေ ဌတွာ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ကထေတဗ္ဗံ၊ တဿ နိဒ္ဓါရဏတ္ထံ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ သင်္ကဍ္ဎေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒဉှိ ဒုက္ခံ နာမာ’’တိအာဒိ.

သဘာဝတောတိ ဒုက္ခဝေဒယိတသဘာဝတော. နာမတောတိ တေနေဝ သဘာဝေန လဒ္ဓနာမတော. တေန န အညေန ပရိယာယေန ဣဒံ ဒုက္ခံ နာမ၊ အထ ခေါ ဒုက္ခတ္တာယေဝါတိ သဘာဝေန နာမံ ဝိသေသေတိ. အထ ဝါ နာမတောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတာယ လဒ္ဓနာမတော. ယထာ အညေ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တော ဓမ္မာ န သဘာဝတော ဒုက္ခာ၊ န ဧဝံ ဣဒံ၊ အထ ခေါ သဘာဝတော ဒုက္ခာ၊ ဘူတမေဝေဒံ ဒုက္ခန္တိ ပုရိမေန ဒုက္ခ-သဒ္ဒေန ပစ္ဆိမံ ဝိသေသေတိ. ဝိပရိဏာမဝန္တတာယ သုခံ အနိဋ္ဌမေဝ ဟောတီတိ ဒုက္ခံ နာမ ဇာတံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော’’တိ. ကဏ္ဏသူလာဒီဟိ အဘိဘူတဿ နိတ္ထုနနာဒီဟိ ဒုက္ခာဘိဘူတတာယ ဝိညာယမာနာယပိ ကိံ တဝ ရုဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆိတွာဝ ကဏ္ဏသူလာဒိဒုက္ခံ ဇာနိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခတာ တဿ ဝုတ္တာ. ဥပက္ကမဿ စ ပါကဋဘာဝတောတိ ကာရဏာဝသေန ဒုက္ခဝိသေသဿ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေတိ.

သဘာဝံ မုဉ္စိတွာ ပကာရန္တရေန ဒုက္ခန္တိ ဝုစ္စမာနံ ပရိယာယဒုက္ခံ. ကထေတဗ္ဗတ္တာ ပဋိညာတံ ယထာ ကထေတဗ္ဗံ၊ တံပကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘အရိယသစ္စဉ္စ နာမေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. သင်္ခေပေါ သာမညံ၊ သာမညဉ္စ ဝိသေသေ အန္တောကရိတွာ ပဝတ္တတီတိ တတ္ထ ဥဘယထာပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသေသော ဇာတိအာဒိကော၊ ဝိသေသော စ ဝိသေသန္တရနိဝတ္တကောတိ ဇာတိအာဒီသု ဇရာဒီနံ သင်္ခိပနံ န သက္ကာ ကာတုန္တိ တတ္ထ ဝိတ္ထာရေနေဝ ကထေတဗ္ဗံ.

၁၉၁. ‘‘အပရဿ အပရဿာ’’တိ ဒီပနံ အပရတ္ထဒီပနံ. သာမိအတ္ထေပိ ဟိ အပရတ္ထ-သဒ္ဒေါ သိဇ္ဈတီတိ. တေသံ တေသန္တိ ဝါ သာမိဝသေန ဝုတ္တံ အတ္ထံ ဘုမ္မဝသေန ဝတ္တုကာမတာယ အာဟ ‘‘အပရတ္ထဒီပန’’န္တိ၊ အပရသ္မိံ အပရသ္မိံ ဒီပနန္တိ အတ္ထော. အပရဿ အပရဿ ဝါ ဇာတိသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ဒီပနံ အပရတ္ထဒီပနံ. ပဉ္စဂတိဝသေန ဧကေကာယပိ ဂတိယာ ခတ္တိယာဒိဘုမ္မဒေဝါဒိဟတ္ထိအာဒိဇာတိဝသေန စာတိ ဂတိဇာတိဝသေန.

တိဏာကာရော တိဏဇာတိ၊ သော စ ဥပါဒါပညတ္တီတိ ‘‘ပညတ္တိယ’’န္တိ အာဟ. တဒုပါဒါယာတိ တံ ပဌမံ ဝိညာဏံ ဥပါဒါယ အယံ ဇာတိ၊ နာဿ ကုတောစိ နိဂ္ဂမနံ ဥပါဒါယ. ယသ္မာ စ ဧဝံ၊ တသ္မာ သာဝဿ ဇာတိ ပဌမဝိညာဏသင်္ခါတာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တဒုပါဒါယ သဇာတောတိ ဝုစ္စတီတိ သာဝဿ ဇာတိ ပဌမဝိညာဏသင်္ခါတာတိ အတ္ထော. ဝိညာဏမုခေန စ ပဉ္စပိ ခန္ဓာ ဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ ‘‘ပဋိသန္ဓိယ’’န္တိ အာဟ. အရိယဘာဝကရဏတ္တာ အရိယသီလန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဝုစ္စတိ. ဇာတိအာဒီနိပိ လက္ခဏာနိ ဓမ္မာနံ အာကာရဝိကာရာတိ ကတွာ သဟုပ္ပါဒကာ သဟဝိကာရကာတိ ဝုတ္တာ. ဇာယနဋ္ဌေနာတိအာဒိ အာယတနဝသေန ယောနိဝသေန စ ဒွီဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ပုရိမနယေ ပန ဧကေကေနေဝ ပဒေန သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိ ဒဿိတာတိ အယံ ဝိသေသော. ကေစိ ပန ‘‘ပုရိမနယေ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော၊ ပစ္ဆိမနယေ ဘာဝနိဒ္ဒေသော ကတော’’တိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဇာတီ’’တိ ပန ကတ္တရိ သာမိနိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ ဥဘယတ္ထာပိ ဘာဝနိဒ္ဒေသောဝ ယုတ္တော. သမ္ပုဏ္ဏာ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ. ပါကဋာ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ။ပေ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တီ’’တိ သတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ သမ္မုတိကထာ.

တတြ တတြာတိ ဧကစတုဝေါကာရဘဝေသု ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ၊ သေသေ ရူပဓာတုယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပဉ္စန္နံ၊ ကာမဓာတုယံ ဝိကလာဝိကလိန္ဒြိယာနံ ဝသေန သတ္တန္နံ နဝန္နံ ဒသန္နံ ပုန ဒသန္နံ ဧကာဒသန္နဉ္စ အာယတနာနံ ဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကဘဝပရိယာပန္နဿ ခန္ဓသန္တာနဿ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိဘူတာ ပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာတိ အာဟ ‘‘ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ’’တိ. တမေဝ သန္တာနံ နိယျာတေန္တံ ဝိယ ‘‘ဟန္ဒ ဂဏှထာ’’တိ ပဋိစ္ဆာပေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ နိယျာတနရသာ. သန္တတိယာ ဧဝ ဥမ္မုဇ္ဇနံ ဟုတွာ ဂယှတီတိ ဥမ္မုဇ္ဇနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဒုက္ခရာသိဿ ဝိစိတ္တတာ ဒုက္ခဝိစိတ္တတာ၊ ဒုက္ခဝိသေသာ ဝါ တဒဝယဝါ၊ တံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတိ ဖလတီတိ ဒုက္ခဝိစိတ္တတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ.

ပရိယာယနိပ္ပရိယာယဒုက္ခေသု ယံ ဒုက္ခံ ဇာတိ ဟောတိ၊ တံ ဒုက္ခဘာဝေါယေဝ တဿာ ဒုက္ခဋ္ဌော. ယဒိ အက္ခာနေန ပါပုဏိတဗ္ဗံ သိယာ၊ ဘဂဝါ အာစိက္ခေယျ. ဘဂဝတာပိ –

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကတမော နု ခေါ မဟန္တတရော? ယော စာယံ မယာ ပရိတ္တော ပါဏိမတ္တော ပါသာဏော ဂဟိတော၊ ယော စ ဟိမဝါ ပဗ္ဗတရာဇာတိ. အပ္ပမ။ပေ။ ဂဟိတော၊ ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ဥပနိဓာယ သင်္ခမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေတိ၊ ဥပနိဓမ္ပိ န ဥပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ သော ပုရိသော တီဟိ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ တံ နေရယိကဿ ဒုက္ခဿ ဥပနိဓာယ သင်္ခမ္ပိ။ပေ။ ဥပနိဓမ္ပိ န ဥပေတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅၀) –

ဥပမာဝသေန ပကာသိတံ အာပါယိကဒုက္ခံ. သုခုပ္ပတ္တိကာရဏာနိ သုစီနိ ဥပ္ပလာဒီနီတိ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိနိဝါရဏေန ဇာတိယာ ဒုက္ခဝတ္ထုဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘အထ ခေါ’’တိအာဒိနာ. ဒုက္ခုပ္ပတ္တိကာရဏေ နိဗ္ဗတ္တနေန ဂဗ္ဘပရိဟရဏူပက္ကမေန ဝိနာ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝမေဝ ဒုက္ခံ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကံ အညာနပေက္ခတ္တာ၊ ဥပက္ကမနိဗ္ဗတ္တံ ပန ပရိဟရဏမူလကံ ဩက္ကန္တိမတ္တာနပေက္ခတ္တာ. အယမေတေသံ ဝိသေသော.

အတ္တနော အဘိမုခံ ကဍ္ဎနံ အာကဍ္ဎနံ၊ ပရိတော သဗ္ဗတောဘာဂေန ကဍ္ဎနံ ပရိကဍ္ဎနံ. အဓော ဓုနနံ ဩဓုနနံ၊ တိရိယံ၊ သဗ္ဗတော ဝါ ဓုနနံ နိဓုနနံ. တစ္ဆေတွာ ခါရပက္ခိပနံ ခါရာပဋိစ္ဆကံ.

သကလသရီရနှာပနံ နှာပနံ၊ ဧကဒေသဓောဝနံ ဓောဝနံ၊ သူရိယာဘိမုခပဝတ္တနေန အာတာပနံ၊ ပဉ္စဂ္ဂိတာပေန ပရိတာပနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗောယေဝ ဝါ တာပေါ ဒွိဓာပိ ဝုတ္တော.

ကုဟိံ နု ပတိဋ္ဌံ လဘေထ၊ ဇာတိယာ ဝိနာ န တဿ ဒုက္ခဿ ပတိဋ္ဌာနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော၊ ဇာတိယာ ဝါ ဝိနာ သော သတ္တော ကုဟိံ နု ပတိဋ္ဌံ၊ ကတ္ထ နု ပတိဋ္ဌန္တော တံ ဒုက္ခံ လဘေထာတိ အတ္ထော. တတ္ထ တိရစ္ဆာနေသု ကထံ ဒုက္ခံ ဘဝေယျ တဟိံ တိရစ္ဆာနေသု ဇာတိံ ဝိနာ. န စဿာတိ န စေ အဿ. နနု နေဝတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော၊ နနု အာဟာတိ ဝါ. ယဒတောတိ ယသ္မာ နေဝတ္ထိ၊ တသ္မာ အာဟာတိ အတ္ထော.

ဇရာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၂. ဇီရဏမေဝ ဇီရဏတာ၊ ဇီရဏဿ ဝါ အာကာရော တာ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော.

ယထာပုရေ အသလ္လက္ခေန္တေတိ ဂါရဝကရဏဥပဋ္ဌာနာဒီနိ အသလ္လက္ခေန္တေ တံနိမိတ္တံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

သတာဒီနန္တိ သတိသုတဝီရိယပညာဒီနံ ဝိပ္ပဝါသနိမိတ္တံ အတ္တနာ အပသာဒေတဗ္ဗေဟိပိ အတ္တနော ပုတ္တဒါရေဟိ အပသာဒနီယတော. အဝသဝတ္တင်္ဂပစ္စင်္ဂတာယ သုစိအသုစိအာဒိဝိစာရဏဝိရဟေန စ ဗာလကုမာရကကာလော ဝိယ ဇိဏ္ဏကာလော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဘိယျော ဗာလတ္တပ္ပတ္တိယာ’’တိ.

မရဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. ‘‘ကာလဿ အန္တကဿ ကိရိယာ’’တိ ယာ လောကေ ဝုစ္စတိ၊ သာ စုတိ၊ မရဏန္တိ အတ္ထော. စဝနကာလောယေဝ ဝါ အနတိက္ကမနီယတ္တာ ဝိသေသေန ကာလောတိ ဝုတ္တော၊ တဿ ကိရိယာ စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘေဒပ္ပတ္တိယေဝ. မစ္စု မရဏန္တိ ဧတ္ထာပိ သမာသံ အကတွာ ယော မစ္စု ဝုစ္စတိ ဘေဒေါ၊ ယဉ္စ မရဏံ ပါဏစာဂေါ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ မရဏန္တိ ဝိသုံ သမ္ဗန္ဓော န န ယုဇ္ဇတိ.

ယဿ ခန္ဓဘေဒဿ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘တိဿော မတော၊ ဖုဿော မတော’’တိ ဝေါဟာရော ဟောတိ၊ သော ခန္ဓပ္ပဗန္ဓဿ အနုပစ္ဆိန္နတာယ ‘‘သမ္မုတိမရဏ’’န္တိ ဝုတ္တော၊ ပဗန္ဓသမုစ္ဆေဒေါ စ ‘‘သမုစ္ဆေဒမရဏ’’န္တိ. မရဏမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဒုက္ခသစ္စကထာ ဝဋ္ဋကထာတိ ကတွာ ‘‘သမ္မုတိမရဏံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ အာဟ. တဿေဝ နာမန္တိ တဗ္ဘာဝတော တဒေကဒေသဘာဝတော စ မရဏ-သဒ္ဒဗဟုတ္တေ အသမ္မောဟတ္ထံ ဝုတ္တံ. စုတိလက္ခဏန္တိ ‘‘စဝနတာ’’တိ နိဒဿိတစဝနလက္ခဏမေဝ ဝဒတိ. သမ္ပတ္တိဘဝခန္ဓေဟိ ဝိယောဇေတီတိ ဝိယောဂရသံ၊ ဝိယောဂကိရိယာဘူတတာယ ဝါ ‘‘ဝိယောဂရသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတ္တဿ ပုရိမဘဝတော ဝိပ္ပဝါသော ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဝိပ္ပဝါသပစ္စုပဋ္ဌာနံ.

မရဏန္တိကာတိ မရဏဿ အာသန္နာ. ယဒိ မရဏံ န ဘဝိဿတိ၊ ယထာဝုတ္တံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ ဒုက္ခံ န ဘဝိဿတီတိ အာဟ ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ ဒုက္ခာနံ ဝတ္ထုဘာဝေနာ’’တိ.

ပါပကမ္မာဒိနိမိတ္တန္တိ ပါပကမ္မနိမိတ္တံ ပါပဂတိနိမိတ္တဉ္စာတိ အတ္ထော၊ ကမ္မမ္ပိ ဝါ ဧတ္ထ ‘‘နိမိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဥပပတ္တိနိမိတ္တဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော. တဒုပဋ္ဌာနေပိ ဟိ ‘‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိနာ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဘဒ္ဒဿာတိ ကလျာဏကမ္မဿာတိ အတ္ထော. အဝိသေသတောတိ ‘‘သဗ္ဗေသ’’န္တိ ဧတေန ယောဇေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသန္တိ စ ယေသံ ကာယိကံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေယေဝ သဗ္ဗေ ဂဟိတာ ‘‘ဝိတုဇ္ဇမာနမမ္မာန’’န္တိ ဝိသေသိတတ္တာ. သန္ဓီနံ ဗန္ဓနာနိ သန္ဓိဗန္ဓနာနိ၊ တေသံ ဆေဒနေန နိဗ္ဗတ္တံ ဒုက္ခံ ‘‘သန္ဓိဗန္ဓနစ္ဆေဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာဒိ-သဒ္ဒေါ ဝါ ကာရဏတ္ထော၊ သန္ဓိဗန္ဓနစ္ဆေဒနမူလကန္တိ အတ္ထော.

အနယဗျသနာပါဒနံ ဝိယာတိ အနယဗျသနာပတ္တိ ဝိယာတိ အတ္ထော. ဝါဠာဒီဟိ ကတေ ဟိ အနယဗျသနာပါဒနေ အန္တောဂဓာ အနယဗျသနာပတ္တိ ဧတ္ထ နိဒဿနန္တိ.

သောကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၄. သုခကာရဏံ ဟိတံ၊ တဿ ဖလံ သုခံ. ဉာတိက္ခယောတိ ဘောဂါဒီဟိ ဉာတီနံ ပရိဟာနိ မရဏဉ္စ. အယံ ပန ဝိသေသောတိ ဘောဂဗျသနာဒိပဒတ္ထဝိသေသံ ရောဂဗျသနာဒီသု သမာသဝိသေသဉ္စ သန္ဓာယာဟ. ဉာတိဘောဂါ ပညတ္တိမတ္တာ တဗ္ဗိနာသာဝါတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အပရိနိပ္ဖန္နတံ သန္ဓာယ ‘‘အနိပ္ဖန္နာနီ’’တိ အာဟ. အပရိနိပ္ဖန္နတံယေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၄၇ အာဒယော) စ ‘‘ဒသ ရူပါနိ အနိပ္ဖန္နာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ရူပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယဉှိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၉၇၅ ပကိဏ္ဏကကထာ) နိ ‘‘အပရိနိပ္ဖန္နာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ စ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗဿ နိရောဓသမာပတ္တိအာဒိကဿ နိပ္ဖန္နတာ ဝုတ္တာတိ အသဘာဝဓမ္မဿ စ နိပ္ဖန္နတာ၊ နိဗ္ဗာနဿေဝ အနိပ္ဖန္နတာတိ.

ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခဿ ဥပ္ပတ္တိဟေတုနာ’’တိ. ဈာမန္တိ ဒဍ္ဎံ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏာဒိကာ ဒေါမနဿဝေဒနာ သောကောတိ တဿ ပုန လက္ခဏာဒယော န ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ၊ တထာပိ ဒေါမနဿဝိသေသတ္တာ သောကဿ စ ဝိသိဋ္ဌာ လက္ခဏာဒယော ဝတ္တဗ္ဗာတိ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိသာရရဟိတံ အန္တော ဧဝ သင်္ကုစိတံ စိန္တနံ၊ သုက္ခနံ ဝါ အန္တောနိဇ္ဈာနံ. ပရိနိဇ္ဈာယနံ ဒဟနံ. ဉာတိဗျသနာဒိအနုရူပံ သောစနံ အနုသောစနံ၊ တံ တံ ဝါ ဂုဏံ ဒေါသဉ္စ အနုဂန္တွာ သောစနံ တပ္ပနံ အနုသောစနံ.

ဇဝနက္ခဏေတိ မနောဒွါရဇဝနက္ခဏေ. တထာ ဟိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္တကာ မေ’’တိအာဒိမာဟ. ကာယဝိညာဏာဒိဝီထိယမ္ပိ ပန ဇဝနက္ခဏေ ဒေါမနဿဿ ပစ္စယော ဟောတိ ဧဝ. တေနေဝ ‘‘ဇဝနက္ခဏေ စာ’’တိ အာဟ. အညထာ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခာနံ ကာယဝတ္ထုကမနောဒွါရပ္ပဝတ္တာနမေဝ ပစ္စယောတိ ဂဏှေယျ တတ္ထ ဝိသေသေန ကာယိကစေတသိကသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိတော.

တုဇ္ဇတီတိ ‘‘တုဒတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗျတ္တယဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပရိဒေဝနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၅. အာဒေဝန္တိ ဧတေနာတိ အာဒေဝေါတိ အာဒေဝန-သဒ္ဒံ ကတွာ အဿုဝိမောစနာဒိဝိကာရံ အာပဇ္ဇန္တာနံ တဗ္ဗိကာရာပတ္တိယာ သော သဒ္ဒေါ ကရဏဘာဝေန ဝုတ္တောတိ. ဝီဟိပလာပါဒယော ဝိယ တုစ္ဆံ ဝစနံ ပလာပေါ. ဂုဏဒေါသေ ကိတ္တေတိ ဗောဓေတီတိ ဂုဏဒေါသကိတ္တနရသော လာလပ္ပ-သဒ္ဒေါ. အတ္ထာနတ္ထေ ဟိရိယိတဗ္ဗဇနေ စ အဝိစာရေတွာ ပုဂ္ဂလဿ သမ္ဘမဘာဝေါ ဟုတွာ ပရိဒေဝန-သဒ္ဒေါ ဥပဋ္ဌာတီတိ ‘‘သမ္ဘမပစ္စုပဋ္ဌာနော’’တိ ဝုတ္တော၊ သောကဝတ္ထုအဝိဃာတေန ဝါ သမ္ဘမော၊ န ဥတ္တာသသမ္ဘမော၊ သော စ ပရိဒေဝန-သဒ္ဒေန ပါကဋော ဟောတီတိ ပရိဒေဝေါ ‘‘သမ္ဘမပစ္စုပဋ္ဌာနော’’တိ ဝုတ္တော.

သောကာဘိဘူတော ပရိဒေဝနနိမိတ္တံ မုဋ္ဌိပေါထနာဒီနိ ကရောတိ၊ ပရိဒေဝနနိမိတ္တမေဝ စ ဉာတိအဗ္ဘတ္ထင်္ဂမနာဒီနိ စိန္တေတီတိ ပရိဒေဝဿ ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ ဝတ္ထုဘာဝေါ ဝုတ္တော.

ဘိယျောတိ ယေန ဝိနာ န ဟောတိ၊ တတော ပရိဒေဝသမုဋ္ဌာပကဒေါမနဿတော၊ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဒုက္ခတော ဝါ ဘိယျော၊ ကဏ္ဌောဋ္ဌတာလုအာဒိသောသဇတောပိ ဝါ ဘိယျောတိ အညဉ္စ ကာယိကံ စေတသိကံ တံနိဒါနဒုက္ခံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဒုက္ခဒေါမနဿနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၆-၇. ကာယိကံ ဒုက္ခံ ကာယိကဿ ဒုက္ခဿ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ‘‘ဒုက္ခိတဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဒုက္ခေန အဘိဘူတတ္တာ နက္ခတ္တံ ကီဠိတုံ န လဘာမီတိ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒုက္ခဿ ဒေါမနဿဝတ္ထုတာ ဟောတိ.

အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏံ သန္ဓာယ ‘‘ပီဠေတီ’’တိ ဝုတ္တံ ကာယိကဒုက္ခံ၊ တဒုပနိဿယတော ဝါ.

အာဝဋ္ဋန္တီတိ ပရိဝဋ္ဋန္တိ. ဝိဝဋ္ဋန္တီတိ ပဗ္ဘာရေ ခိတ္တတ္ထမ္ဘော ဝိယ လုဓန္တိ. မူလစ္ဆိန္နရုက္ခော ဝိယ ဆိန္နပပါတံ ပပတန္တိ၊ ပရိဒယှမာနစိတ္တာ ပုရိမဒေါမနဿုပနိဿယဝသေန စိန္တေန္တိ၊ ဝိဂတေ ဒေါမနဿေ တထာစိန္တနံ နတ္ထီတိ.

ဥပါယာသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၈. သဗ္ဗဝိသယပ္ပဋိပတ္တိနိဝါရဏဝသေန သမန္တတော သီဒနံ သံသီဒနံ၊ ဥဋ္ဌေတုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျတာကရဏဝသေန အတိဗလဝံ၊ ဝိရူပံ ဝါ သီဒနံ ဝိသီဒနံ. အညံ ဝိသယံ အဂန္တွာ ဉာတိဗျသနာဒီသု ဝိရူပေါ အာသင်္ဂေါ တတ္ထေဝ အဝဗန္ဓတာ ဗျာသတ္တိ. နိတ္ထုနနကရဏတော နိတ္ထုနနရသော. ဝိသီဒနံ ဝိသာဒေါ.

သယံ န ဒုက္ခော ဒေါသတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နဓမ္မန္တရတ္တာ ဝါ. ယေ ပန ဒေါမနဿမေဝ ဥပါယာသောတိ ဝဒေယျုံ၊ တေ ‘‘ဥပါယာသော တီဟိ ခန္ဓေဟိ ဧကေနာယတနေန ဧကာယ ဓာတုယာ သမ္ပယုတ္တော၊ ဧကေန ခန္ဓေန ဧကေနာယတနေန ဧကာယ ဓာတုယာ ကေဟိစိ သမ္ပယုတ္တော’’တိ (ဓာတု. ၂၄၉) ဣမာယ ပါဠိယာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. ဝိသာဒပ္ပတ္တိယာ သုခဒုက္ခကာရဏံ အဂဏယိတွာ ဒုက္ခဋ္ဌာနာဒီနိ ကရောန္တာနံ ဥပါယာသော ကာယိကဒုက္ခဿ ဝတ္ထု ဟောတိ၊ ဝိသာဒနဝသေနေဝ ဉာတိဝိနာသာဒီနိ စိန္တေန္တာနံ ဒေါမနဿဿ. အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေယေဝ ဥပါယာသော ဒေါမနဿသမ္ပယောဂတော စိတ္တံ ပရိဒဟတိ၊ အဝိပ္ဖါရိကတာကရဏဝသေန ကာယံ ဝိသာဒေတိ၊ တဒုဘယကရဏေနေဝ တတော ပရံ တံနိမိတ္တံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ အဓိမတ္တံ ဒုက္ခံ ဇနယတီတိ ဒုက္ခော ဝုတ္တော.

အပ္ပိယသမ္ပယောဂနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၉. န အပ္ပိယန္တီတိ န ဂမိယန္တိ၊ န ပဝေသီယန္တီတိ အတ္ထော. အနတ္ထန္တိ ဗျသနံ၊ ဒုက္ခံ ဝါ. အဟိတန္တိ တဿ ဟေတုံ. ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္ထံ န ကာမေန္တီတိ အနတ္ထကာမာတိအာဒိ အသမတ္ထသမာသောပိ ယောဇိတော. ‘‘အသူရိယပဿာနိ မုခါနီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဟိ ယေန သမာသော၊ န တဿာယံ ပဋိသေဓကော အ-ကာရောတိ. ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ နိဗ္ဘယေ ယောဂက္ခေမ-သဒ္ဒေါ နိရုဠှော ဒုက္ခယောဂတော ခေမတ္တာ.

သင်္ဂတိအာဒီသု သင်္ခါရဝသေန ယံ လဗ္ဘတိ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ သင်္ခါရာနံ ဌာနနိသဇ္ဇာဒယော ဘောဇနာဒိကိစ္စေသု ဝါ သဟကရဏံ ဝိဇ္ဇတီတိ ပစ္ဆိမဒွယံ တဒတ္ထဝသေန လဗ္ဘတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ. ယံ လဗ္ဘတီတိ ဝါ ယံ အတ္ထဇာတံ လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. တေန ယထာ လဗ္ဘတိ သင်္ဂတိအာဒီသု အတ္ထော၊ တထာ ယောဇေတဗ္ဗော. ပုဂ္ဂလဿ ဟိ သင်္ဂတိ ဂန္တွာ သင်္ခါရေဟိ သံယောဂေါ ဟောတိ၊ အာဂတေဟိ စ တေဟိ၊ ပုဂ္ဂလဿ စ အတ္တနော ဌာနာဒီသု သင်္ခါရေဟိ သဟဘာဝေါ ဟောတိ၊ သဗ္ဗကိရိယာသု စ မိဿီဘာဝေါတိ. အနတ္ထဘာဝေါ ဥပဒ္ဒဝဘာဝေါ.

အနိဋ္ဌာနံ အာပါထဂမနမတ္တံ တံဂဟဏမတ္တဉ္စ အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ၊ န ပန ပထဝိဖဿာဒယော ဝိယ အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ နာမ ဧကော ဓမ္မော အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သော အတ္ထတော ဧကော ဓမ္မော နာမ နတ္ထီ’’တိ. အနိဋ္ဌာနိ ကဏ္ဋကာဒီနိ အမိတ္တာ စ ဥသုအာဒီဟိ ဝိဇ္ဈနာဒိဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေန္တိ.

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဒုက္ခံ ဟောတီတိ ဝါ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခော ဝုတ္တောတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ပိယဝိပ္ပယောဂနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၀. မိနန္တီတိ နာဠိယာဒီသု ဓညံ ဝိယ အန္တော ပက္ခိပန္တိ၊ န ဗဟိ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. အမာ-သဒ္ဒေါ သဟဘာဝဒီပကော. ဉာယန္တိ ဝါ အဇ္ဈတ္တိကာဣစ္စေဝ. ဉာတိဗျသနာဒိကော ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဗျသနပစ္စုပဋ္ဌာနော. သောကုပ္ပါဒနေနေဝ သရီရံ သောသေန္တိ၊ ကိသံ ကရောန္တိ၊ အကိသမ္ပိ နိရောဇတာကရဏေန မိလာပေန္တိ၊ တတော စ ကာယိကံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဒုပ္ပါဒကတာ ဝုတ္တာ.

သောကသရသမပ္ပိတာတိ ဧတေန စေတသိကဒုက္ခံ ဒဿေတိ၊ ဝိတုဇ္ဇန္တီတိ ဧတေန ကာယိကံ ဒုက္ခံ.

ဣစ္ဆာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၁. ယသ္မိံ ကာလေ ဇာတိယာ န အာဂန္တဗ္ဗံ၊ တံ ကာလံ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတေသု စ ဝိဇ္ဇမာနံ ဇာတိယာ အနာဂမန’’န္တိ. ယမ္ပီတိ ယေနပီတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ယဒါပိ ပန ယံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဣစ္ဆ’’န္တိ ဧတံ အပေက္ခတိ၊ တဒါပိ အလာဘဝိသိဋ္ဌာ ဣစ္ဆာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ယဒါ ‘‘န လဘတီ’’တိ ဧတံ အပေက္ခတိ၊ တဒါ ဣစ္ဆာဝိသိဋ္ဌော အလာဘော ဝုတ္တော ဟောတိ. သော ပနတ္ထတော အညော ဓမ္မော နတ္ထိ၊ တထာပိ အလဗ္ဘနေယျဣစ္ဆာဝ ဝုတ္တာ ဟောတိ. အပါပုဏိတဗ္ဗေသု ပဝတ္တတ္တာ ဧဝ ‘‘အပ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ ဝုတ္တာ. ယတ္ထ ဟိ သာ ဣစ္ဆာ ပဝတ္တာ၊ တံ ဝတ္ထုံ အပါပုဏန္တီ ဟုတွာ ဂယှတီတိ.

ဆိန္နဘိန္နဂဏေနာတိ နိလ္လဇ္ဇေန ဓုတ္တဂဏေန၊ ကပ္ပဋိကဂဏေန ဝါ.

ဝိဃာတမယန္တိ စိတ္တဝိဃာတမယံ ဒေါမနဿံ စိတ္တဝိဃာတတော ဧဝ ဥပ္ပန္နံ ဥဗ္ဗန္ဓနဇရာတိသာရာဒိကာယိကံ ဒုက္ခဉ္စ. ဣစ္ဆိတာလာဘန္တိ အလဗ္ဘနေယျဣစ္ဆမေဝ ဝဒတိ.

ဥပါဒါနက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၂. ဝိတ္ထိဏ္ဏဿ ဒုက္ခဿ ဧတ္တကန္တိ ဒဿနံ ဒုက္ခဿ သင်္ခေပေါ၊ တံ ကာတုံ န သက္ကာ ဝိတ္ထာရဿ အနန္တတ္တာ. ဒုက္ခဝိတ္ထာရဂတံ ပန ဒေသနာဝိတ္ထာရံ ပဟာယ ယတ္ထ သဗ္ဗော ဒုက္ခဝိတ္ထာရော သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ၊ တတ္ထ ဒေသနာယ ဝဝတ္ထာနံ သင်္ခေပေါ၊ တံ ကာတုံ သက္ကာ တာဒိသဿ ဝတ္ထုနော သဗ္ဘာဝါ.

ဒေသံ ဇာနန္တော မဂ္ဂက္ခာယိကပုရိသော ဒေသကော. ဘဂဝါပိ ဒုက္ခဿ ဒေသကော. ‘‘ဒုက္ခန္တဒေသကေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ ဒုက္ခန္တက္ခာယိကောတိ အတ္ထော.

ပါဝကာဒယော ယထာ ဣန္ဓနာဒီနိ ဗာဓေန္တိ၊ ဧဝံ ဗာဓယမာနာ. မာရဏန္တိကဒုက္ခာဘိဃာတေနာတိ ဣမိနာ အတိပါကဋေန ဇာတိဇရာဒုက္ခဝိဃာတဇသောကာဒယော ဒဿေတိ. တတောတိ ပရိဒေဝတော ဥဒ္ဓံ. ကဏ္ဌ သောသာဒိ သန္ဓိ ဗန္ဓစ္ဆေဒနာဒိ ဇနက ဓာတုက္ခောဘ သမာယောဂတော ကာယဿ အာဗာဓနဒုက္ခံ ဒုက္ခံ. ယေသု ကေသုစီတိ တိဿဿ ဝါ ဖုဿဿ ဝါ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သဗ္ဗမ္ပိ စက္ခုရောဂါဒိဒုက္ခံ သဗ္ဗသတ္တဂတံ ဧဝံပကာရမေဝါတိ သင်္ခိပိတွာ ဒဿေန္တောတိ အတ္ထော.

ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.