၁. သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၇၂. ယဒိပိ ဓာတုသံယုတ္တာဒီသု ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတု။ပေ။ မနောဝိညာဏဓာတူ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၈၅) အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော အာဂတာ၊ တာ ပန အဘိဓမ္မေ စ အာဂတာတိ သာဓာရဏတ္တာ အဂ္ဂဟေတွာ သုတ္တန္တေသွေဝ အာဂတေ တယော ဓာတုဆက္ကေ ဂဟေတွာ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ ဝိဘတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗာ ဓာတုယောတိ အဋ္ဌာရသပိ. သုညေ သဘာဝမတ္တေ နိရုဠှော ဓာတု-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အသမ္ဖုဋ္ဌဓာတူတိ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ အဗျာပိတဘာဝေါတိ အတ္ထော.

၁၇၃. ပထဝီဓာတုဒွယန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ပဒုဒ္ဓါရော ကတော၊ ပါဠိယံ ပန ‘‘ဒွေယ’’န္တိ အာဂစ္ဆတိ၊ အတ္ထော ပန ယထာဝုတ္တောဝ. ဒွယန္တိ ပန ပါဌေ သတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတိ. ဒွေ အဝယဝါ ဧတဿာတိ ဒွယံ၊ ပထဝီဓာတူနံ ဒွယံ ပထဝီဓာတုဒွယံ၊ ဒွိန္နံ ပထဝီဓာတူနံ သမုဒါယောတိ အတ္ထော. ဒွေ ဧဝ ဝါ အဝယဝါ သမုဒိတာ ဒွယံ၊ ပထဝီဓာတုဒွယန္တိ. ‘‘တတ္ထ ကတမာ ပထဝီဓာတု? ပထဝီဓာတုဒွယံ၊ ဧသာ ပထဝီဓာတူ’’တိ သင်္ခေပေန ဝိဿဇ္ဇေတိ. အတ္ထိ အဇ္ဈတ္တိကာ အတ္ထိ ဗာဟိရာတိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရ-သဒ္ဒါ န အဇ္ဈတ္တိကဒုကေ ဝိယ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနဝါစကာ၊ နာပိ အဇ္ဈတ္တတ္တိကေ ဝုတ္တေဟိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ-သဒ္ဒေဟိ သမာနတ္ထာ၊ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနိန္ဒြိယဗဒ္ဓဝါစကာ ပန ဧတေ. တေန ‘‘သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိယကဇ္ဈတ္တာတိ စ န ပစ္စတ္တံ အတ္တနိ ဇာတတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗသတ္တသန္တာနေသု ဇာတတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တန္တိ ဝစနေန ဟိ သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နတာယ အဇ္ဈတ္တိကဘာဝံ ဒဿေတိ၊ န ပါဋိပုဂ္ဂလိကတာယ. သဘာဝါကာရတောတိ အာပါဒီဟိ ဝိသိဋ္ဌေန အတ္တနော ဧဝ သဘာဝဘူတေန ဂဟေတဗ္ဗာကာရေန.

ကေသာ ကက္ခဠတ္တလက္ခဏာတိ ကက္ခဠတာဓိကတာယ ဝုတ္တာ. ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသောတိ ပထဝီကောဋ္ဌာသမတ္တော သုညောတိ အတ္ထော. မတ္ထလုင်္ဂံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတန္တိ ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣမိနာတိ ‘‘သေယျထိဒံ ကေသာ’’တိအာဒိနာ. ကမ္မံ ကတွာတိ ပယောဂံ ဝီရိယံ အာယူဟနံ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. ဘောဂကာမေန ကသိယာဒီသု ဝိယ အရဟတ္တကာမေန စ ဣမသ္မိံ မနသိကာရေ ကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ. ပုဗ္ဗပလိဗောဓာတိ အာဝါသာဒယော ဒီဃကေသာဒိကေ ခုဒ္ဒကပလိဗောဓေ အပရပလိဗောဓာတိ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တာ.

ဝဏ္ဏာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဝသေန မနသိကာရော ဓာတုပဋိကူလဝဏ္ဏမနသိကာရာနံ သာဓာရဏော ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ နိဗ္ဗတ္တိတဓာတုမနသိကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝသာနေ ဧဝံ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော’’တိ အာဟ. အညမညံ အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏရဟိတာတိ ကာရဏဿ စ ဖလဿ စ အဗျာပါရတာယ ဓာတုမတ္တတံ ဒဿေတိ. အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏာဒီနမ္ပိ ဧဝမေဝ အဗျာပါရတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. န ဟိ တာနိ၊ တေသဉ္စ ကာရဏာနိ အာဘုဇိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ကရောန္တိ စာတိ. လက္ခဏဝသေနာတိ ‘‘ကက္ခဠံ ခရိဂတ’’န္တိအာဒိဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ဝေကန္တကံ ဧကာ လောဟဇာတိ. နာဂနာသိကလောဟံ လောဟသဒိသံ လောဟဝိဇာတိ ဟလိဒ္ဒိဝိဇာတိ ဝိယ. တိပုတမ္ဗာဒီဟိ မိဿေတွာ ကတံ ကရဏေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ကိတ္တိမလောဟံ. မောရက္ခာဒီနိ ဧဝံနာမာနေဝေတာနိ. သာမုဒ္ဒိကမုတ္တာတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ၊ သဗ္ဗာပိ ပန မုတ္တာ မုတ္တာ ဧဝ.

၁၇၄. အပ္ပေတီတိ အာပေါ၊ အာဗန္ဓနဝသေန သေသဘူတတ္တယံ ပါပုဏာတိ သိလေသတီတိ အတ္ထော. ယူသဘူတောတိ ရသဘူတော. ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသာနိ တေမေန္တန္တိ ဧတ္ထ ယကနံ ဟေဋ္ဌာဘာဂပူရဏေန၊ ဣတရာနိ တေသံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရဏေန တေမေတိ. ဟေဋ္ဌာ လေဍ္ဍုခဏ္ဍာနိ တေမယမာနေတိ တေမကတေမိတဗ္ဗာနံ အဗျာပါရသာမညနိဒဿနတ္ထာယေဝ ဥပမာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ န ဌာနသာမညနိဒဿနတ္ထာယ. သန္နိစိတလောဟိတေန တေမေတဗ္ဗာနံ ကေသဉ္စိ ဟေဋ္ဌာ၊ ကဿစိ ဥပရိ ဌိတတဉှိ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ ဝက္ခတီတိ၊ ယကနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂေါ ‘‘ဌိတံ မယိ လောဟိတ’’န္တိ န ဇာနာတိ၊ ဝက္ကာဒီနိ ‘‘အမှေ တေမယမာနံ လောဟိတံ ဌိတ’’န္တိ န ဇာနန္တီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ယထာ ပန ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ နိယမော အတ္ထိ ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ၊ တေသံ ခီရ’’န္တိ၊ ဧဝမိဓ နတ္ထိ.

၁၇၅. တေဇနဝသေနာတိ နိသိတဘာဝေန တိက္ခဘာဝေန. သရီရဿ ပကတိံ အတိက္ကမိတွာ ဥဏှဘာဝေါ သန္တာပေါ၊ သရီရဒဟနဝသေန ပဝတ္တော မဟာဒါဟော ပရိဒါဟော. အယမေတေသံ ဝိသေသော. ယေန ဇီရီယတီတိ ဧကာဟိကာဒိဇရရောဂေန ဇီရီယတီတိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. သတဝါရံ တာပေတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ ဥဒ္ဓဋသပ္ပိ သတဓောတသပ္ပီတိ ဝဒန္တိ. ရသသောဏိတမေဒမံသနှာရုအဋ္ဌိအဋ္ဌိမိဉ္ဇာ ရသာဒယော. ကေစိ နှာရုံ အပနေတွာ သုက္ကံ သတ္တမဓာတုံ အဝေါစုန္တိ. ပါကတိကောတိ ခေါဘံ အပ္ပတ္တော သဒါ ဝိဇ္ဇမာနော. ပေတဂ္ဂိ မုခတော ဗဟိ နိဂ္ဂတောဝ ဣဓ ဂဟိတော.

၁၇၆. ဝါယနဝသေနာတိ သဝေဂဂမနဝသေန၊ သမုဒီရဏဝသေန ဝါ.

၁၇၇. ဣမိနာ ယသ္မိံ အာကာသေ။ပေ။ တံ ကထိတန္တိ ဣဒံ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဿ အကထိတတံ၊ အဇဋာကာသဿ စ ကထိတတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ.

၁၇၉. သုခဒုက္ခာနံ ဖရဏဘာဝေါ သရီရဋ္ဌကဥတုဿ သုခဒုက္ခဖောဋ္ဌဗ္ဗသမုဋ္ဌာနပစ္စယဘာဝေန ယထာဗလံ သရီရေကဒေသသကလသရီရဖရဏသမတ္ထတာယ ဝုတ္တော၊ သောမနဿဒေါမနဿာနံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌစိတ္တဇသမုဋ္ဌာပနေန တထေဝ ဖရဏသမတ္ထတာယ. ဧဝံ ဧတေသံ သရီရဖရဏတာယ ဧကဿ ဌာနံ ဣတရံ ပဟရတိ၊ ဣတရဿ စ အညန္တိ အညမညေန သပ္ပဋိပက္ခတံ ဒဿေတိ၊ အညမညပဋိပက္ခဩဠာရိကပ္ပဝတ္တိ ဧဝ ဝါ ဧတေသံ ဖရဏံ. ဝတ္ထာရမ္မဏာနိ စ ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိဟေတုဘူတာနိ ဖရဏဋ္ဌာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဥဘယဝတော စ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အယံ သပ္ပဋိပက္ခတာ ဒဿိတာ သုခဒဿနီယတ္တာ.

၁၈၁. ကိလေသကာမံ သန္ဓာယာတိ ‘‘သင်္ကပ္ပေါ ကာမော ရာဂေါ ကာမော’’တိ (မဟာနိ. ၁၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈) ဧတ္ထ ဝုတ္တံ သင်္ကပ္ပံ သန္ဓာယာတိ အဓိပ္ပါယော. သောပိ ဟိ ဝိဗာဓတိ ဥပတာပေတိ စာတိ ကိလေသသန္ထဝသမ္ဘဝတော ကိလေသကာမော ဝိဘတ္တော ကိလေသဝတ္ထုသမ္ဘဝတော ဝါ. ကာမပဋိသံယုတ္တာတိ ကာမရာဂသင်္ခါတေန ကာမေန သမ္ပယုတ္တာ၊ ကာမပဋိဗဒ္ဓါ ဝါ. အညေသု စ ကာမပဋိသံယုတ္တဓမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဝိတက္ကေယေဝ ကာမောပပဒေါ ဓာတုသဒ္ဒေါ နိရုဠှော ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိတက္ကဿ ကာမပ္ပသင်္ဂပ္ပဝတ္တိယာ သာတိသယတ္တာ. ဧသ နယော ဗျာပါဒဓာတုအာဒီသု. ပရဿ အတ္တနော စ ဒုက္ခာယနံ ဝိဟိံသာ. ဝိဟိံသန္တီတိ ဟန္တုံ ဣစ္ဆန္တိ.

၁၈၂. ဥဘယတ္ထ ဥပ္ပန္နောပိ အဘိဇ္ဈာသံယောဂေန ကမ္မပထဇနနတော အနဘိဇ္ဈာကမ္မပထဘိန္ဒနတော စ ကာမဝိတက္ကော ‘‘ကမ္မပထဘေဒေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဗျာပါဒေါ ပနာတိ ဗျာပါဒဝစနေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဒဿေတိ. သော ဟိ ဗျာပါဒဓာတူတိ. တထာ ဝိဟိံသာယ ဝိဟိံသာဓာတုယာ စ ဗျာပါဒဝသေန ယထာသမ္ဘဝံ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန စ ကမ္မပထဘေဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဧတ္ထာတိ ဒွီသု တိကေသု. သဗ္ဗကာမာဝစရသဗ္ဗကုသလသင်္ဂါဟကေဟိ ဣတရေ ဒွေ ဒွေ သင်္ဂဟေတွာ ကထနံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကကထာ. ဧတ္ထာတိ ပန ဧတသ္မိံ ဆက္ကေတိ ဝုစ္စမာနေ ကာမဓာတုဝစနေန ကာမာဝစရာနံ နေက္ခမ္မဓာတုအာဒီနဉ္စ ဂဟဏံ အာပဇ္ဇတိ.

လဘာပေတဗ္ဗာတိ စက္ခုဓာတာဒိဘာဝံ လဘမာနာ ဓမ္မာ နီဟရိတွာ ဒဿနေန လဘာပေတဗ္ဗာ. စရတိ ဧတ္ထာတိ စာရော၊ ကိံ စရတိ? သမ္မသနံ၊ သမ္မသနဿ စာရော သမ္မသနစာရော၊ တေဘူမကဓမ္မာနံ အဓိဝစနံ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.