၂. အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၂၄၃. တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ. ဧကေကစိတ္တာဝရုဒ္ဓန္တိ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဝိယ ဧကေကသ္မိံ စိတ္တေ အဝရုဒ္ဓံ အန္တောဂဓံ အကတွာ. အသဟဇာတာနဉ္စ ‘‘အသဟဇာတာနံ၊ သဟဇာတာနဉ္စာ’’တိ ဧဝံ ပဌမပဒေ ဧကသေသနိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ အသဟဇာတာယေဝ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နာ ဒဿိတာ ဝိပါကဝိညာဏဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (ဝိဘ. ၂၂၅) စ ဧဝမာဒီသု အသဟဇာတာ၊ သဟဇာတာ စ. ‘‘ဧကေကေန နယေနာ’’တိ ပုရာတနော ပါဌော၊ ဧတရဟိ ပန ‘‘ဧကေကေန စတုက္ကေန’’ ဣစ္စေဝ ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု ပါဌော. နယစတုက္ကဝါရာတိ နယေသု စတုက္ကာနံ ဝါရာ၊ အဝိဇ္ဇာမူလကာဒီသု နဝသု နယေသု ပစ္စေကံ ပစ္စယစတုက္ကာဒီနံ စတုန္နံ စတုက္ကာနံ ‘‘နာမပစ္စယာ ဆဋ္ဌာယတန’’န္တိအာဒိဝိသေသဘိန္နာ စတ္တာရော ဝါရာတိ အတ္ထော. ဝဝတ္ထိတာတိ ယထာဝုတ္တဝိသေသေန အသံကိဏ္ဏာ. စတုက္ကာနန္တိ ဝါရစတုက္ကာနံ ဝါရသောဠသကဿ နယဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

၁. ပစ္စယစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

ပစ္စယသဟိတပစ္စယုပ္ပန္နာနိ အင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တာနိ၊ န ကေဝလံ ပစ္စယာ. တသ္မာ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဧတ္ထ န ဆဋ္ဌာယတနဿ အင်္ဂတာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န၊ တဿ အနင်္ဂတ္တာ’’တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ပစ္စယသဟိတဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ အင်္ဂဘာဝတော. တီသု ပကာရေသူတိ ‘‘ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၄၃) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေသု တီသုပိ ပကာရေသု. ပစ္စယဝိသေသာဒီတိ ဧတ္ထ နာမံ၊ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ ပစ္စယဝိသေသော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ယောနိဝိသေသော၊ အာယတနာနံ အပါရိပူရိပါရိပူရိဘဝဝိသေသော စ ဂဟိတော. တေ ဟိ ဒုတိယဝါရာဒီနံ နာနတ္တကရာ. အတ္ထဝိသေသေနာတိ ယဒိပိ အညတ္ထ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ သဠာယတနပစ္စယော ဝုတ္တော၊ တထာပိ သဟဇာတာဒိနာမသန္နိဿယေန ပဝတ္တနတော နာမမတ္တပစ္စယာပိ သော ဟောတီတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ နာနာနယဝိစိတ္တတာနုမိတဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဿ ဝိဘာဝနသင်္ခါတေန၊ အနဝသေသနာမပစ္စယဒဿနသင်္ခါတေန စ အတ္ထဝိသေသေန. တထာ ဟိ ‘‘ယေဟိ၊ အာနန္ဒ၊ အာကာရေဟိ ယေဟိ လိင်္ဂေဟိ ယေဟိ နိမိတ္တေဟိ ယေဟိ ဥဒ္ဒေသေဟိ နာမကာယဿ ပညတ္တိ ဟောတိ၊ တေသု အာကာရေသု။ပေ။ ဥဒ္ဒေသေသု အသတိ အပိ နု ခေါ ရူပကာယေ အဓိဝစနသမ္ဖဿော ပညာယေထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၁၄) ဖဿဿ နာမပစ္စယတာဝိဘာဝနဝသေန မဟာနိဒါနဒေသနာ ပဝတ္တာ. တထာ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၇) ‘‘နာမရူပပစ္စယာ’’တိ ဝဒန္တေန ‘‘နာမပစ္စယာ’’တိပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ.

ဝါရစတုက္ကေ ‘‘သင်္ခါရော’’တိ ဝုတ္တံ၊ သောကာဒယော န ဝုတ္တာ၊ ပုရိမသ္မိံ ဝါရဒွယေ ရူပံ န ဝုတ္တံ၊ ဝါရတ္တယေ သဠာယတနံ န ဝုတ္တန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

သဗ္ဗ။ပေ။ ရဏတောတိ သဗ္ဗဿ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတသဗ္ဗဘဝသာဓာရဏတော၊ ဝိညာဏဿ ဝါ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတသဗ္ဗဘဝသာဓာရဏတော. သမာနံ ဖလံ သမာနော ပစ္စယော သဟဇာတာဒိပစ္စယေဟိ ဥပကတ္တဗ္ဗတော၊ ဥပကာရကတော စ. တဿ ဝိညာဏဿ. ဝိညာဏာဟရဏန္တိ ဝိပါကဝိညာဏနိဗ္ဗတ္တနံ. အဿ ဝိညာဏဿ.

ဂတိသူစကောတိ ဟိ-သဒ္ဒံ လောကေ ဂတိအတ္ထံ ဝဒန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိဂတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိ-သဒ္ဒေါ ပဋိသေဓဒီပကောတိ ဒွေ ပဋိသေဓာ ပကတိံ ဉာပေန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝိဂတတာနိဝါရဏဝသေန ဂတိ ဧဝ ဟောတီ’’တိ.

တိဓာ စတုဓာ ပဉ္စဓာ ဝါတိ ဧတ္ထ သညာမနသိကာရာဒယော သဟဇာတနိဿယအတ္ထိပစ္စယဝသေန တိဓာ၊ ဖဿစေတနာဒယော တေသဉ္စေဝ အာဟာရာဒီနဉ္စ ဝသေန စတုဓာ၊ ဝေဒနာဝိတက္ကာဒယော တေသဉ္စေဝ ဈာနိန္ဒြိယာဒီနဉ္စ ဝသေန ပဉ္စဓာ. ယထာ သမာဓိ၊ ဧဝံ ဝီရိယမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တမ္ပိ ဟိ အဓိပတိန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယေဟိ ဆဓာ ပစ္စယော ဟောတိ.

‘‘ဝစနဝသေနာ’’တိ ဣမိနာ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ သဟဇာတပစ္စယံ ဓုရံ ကတွာ ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ တေသံ အဓိပ္ပါယောတိ ဒဿေတိ. အတ္ထောတိ ပစ္စယဓမ္မော. ကတ္ထစီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဝါရေ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ယထာသကေဟိ ပစ္စယော န န ဟောတိ. ‘‘အတ္ထတော’’တိ စ ပါဌော. ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဝုတ္တဉ္စ တံ. တသ္မာ သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝ ပဌမစတုက္ကော ဝုတ္တောတိ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘န စ တံ န ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဣမဿ စ ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စယဝစနမေဝါတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တပစ္စယဝစနမေဝ စ. တေသန္တိ တေသံ အာစရိယာနံ. အယောဇေတွာ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သာမညေန။ပေ။ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သဟဇာတသူစက’’န္တိအာဒိနာ ယထာဓိပ္ပေတဿ အတ္ထဿ ဝစနတော အသိဒ္ဓိမာဟ၊ ‘‘သဟဇာတတော’’တိအာဒိနာ ပန အတ္ထာပတ္တိတော. အသမ္ဘဝေ ဟိ အညဿ အတ္ထတော သိဇ္ဈေယျ ဝစနတော ဝါ အတ္ထတော ဝါ အဓိပ္ပေတတ္ထသာဓနာတိ.

အညတ္ထာတိ အညသ္မိံ သုတ္တေ. အတီတဒ္ဓံ နိဒ္ဓါရေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတေဟိ သဒ္ဓိံ အဒ္ဓတ္တယဒဿနတ္ထံ. တံဒေသနာပရိဂ္ဂဟတ္ထန္တိ မဟာနိဒါနဒေသနာပရိဂ္ဂဟတ္ထံ. သော စ ဥဘိန္နံ ဒေသနာနံ အညမညံ သံသန္ဒနဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဧဝံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘာသိတာ ဒေသနာ အညဒတ္ထု သံသန္ဒတီတိ.

ဣမဿာတိ ဣမဿ တတိယဝါရဿ.

အပရာပေက္ခတာယ၊ အပရိကိလိဋ္ဌုပပတ္တိတာယ၊ အသုစိအမက္ခိတတာယ ကာမာဝစရဒေဝါနံ၊ သဗ္ဗေသဉ္စ ဗြဟ္မာနံ တထာ ဥပပဇ္ဇနတော စ ဩပပါတိကယောနိယာ ပဓာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သင်္ဂဟနိဒဿနဝသေနာတိ ဩပပါတိကယောနိယာ ဧဝ သံသေဒဇယောနိယာ သင်္ဂဟဿ နိဒဿနဝသေန ဥဒါဟရဏဝသေန. အာရမ္မဏပစ္စယဿာပိ ဖဿဿ သတိပိ ပဝတ္တိဟေတုဘာဝေ သော ပန သဟဇာတာဒိပစ္စယဘူတဿ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဆဋ္ဌာယတနဿ ဝိယ န သာတိသယောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယော စေတ္ထ ပဝတ္တကော န ဟောတီ’’တိ.

ကေသဉ္စီတိ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ. ‘‘ပစ္ဆိမ။ပေ။ သဒါ သမ္ဘဝတီ’’တိ ဣဒံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝိယ ဣတရယောနိကာနံ ကမေန အာယတနုပ္ပတ္တိ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ. တထာ စာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဟုပ္ပတ္တိဒီပနတော’’တိ.

ပစ္စယစတုက္ကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဟေတုစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

၂၄၄. အဘာဝတောတိ ဘာဝါဘာဝတော. ယဉှိ ဇာတိက္ခဏမတ္တေယေဝ ဘဝတိ၊ န တတော ပရံ၊ တံ ဇာတိယာ အဝိဂတပစ္စယော သိယာ အဝိဂတပစ္စယနိယမသဗ္ဘာဝတော. ဘဝေါ ပန ယသ္မာ ဇာတိက္ခဏတော ပရမ္ပိ ဘဝတိ၊ တသ္မာ န သော တဿာ အဝိဂတပစ္စယော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတော ဥဒ္ဓံ ဘာဝတောတိ အတ္ထော’’တိ. ဘဝေတိ ဘဝပဒေ၊ ဘဝေ ဝါ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ. ဧသ နယော ဇာတိအာဒီသူတိ ဧတ္ထာပိ. ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိနာ ‘‘အဝိဂတပစ္စယဿ အဘာဝတော၊ နိယမာဘာဝတော စာ’’တိ ဝုတ္တာနံ ဟေတူနံ ဝုတ္တနယေန အဗျာပိဘာဝဝိဘာဝနေန အကာရဏတံ ဒဿေတိ အယာဝဘာဝိနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ၊ ပစ္စယဓမ္မဿ စ အဝိဂတပစ္စယဘာဝဒဿနတော. သင်္ခါရက္ခန္ဓေတိအာဒိ မဂ္ဂသောဓနဝသေန ဝုတ္တံ. တဿ ပရိဟာရံ သယမေဝ ဝဒတိ. သော ခဏော ဧတဿ အတ္ထီတိ တင်္ခဏိကော၊ န တင်္ခဏိကော အတင်္ခဏိကော၊ တဿ သဗ္ဘာဝါ၊ အယာဝဘာဝိကသဗ္ဘာဝါတိ အတ္ထော. ယထာ ပန ဟေတူ ဟောန္တိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခတလက္ခဏာနံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဧဝန္တိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေ သတိ၊ ဧဝံ သန္တေတိ အတ္ထော. ‘‘န ဟိ။ပေ။ အတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ ဇာတိအာဒီနံ အဝိဂတပစ္စယဝသေန ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေါ ဝိယ ပစ္စယဘာဝေါပိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အသဘာဝဓမ္မတ္တာ’’တိ.

ကထံ ပန အသဘာဝဓမ္မာနံ ဇာတိအာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ၊ ပစ္စယတာ စာတိ အာဟ ‘‘ဇာယမာနာနံ ပနာ’’တိအာဒိ. တဿာတိ ဇာတိဇရာမရဏဿ. ဝတ္တဗ္ဗပဒေသောတိ ‘‘ဌပေတွာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗပဒေသော. ကော ပန သောတိ? ယထာဝုတ္တံ နာမံ၊ နာမရူပဉ္စ သင်္ခါရက္ခန္ဓေန ရူပက္ခန္ဓေန စ ဇရာမရဏာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ယော ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယော’’တိ ဧတေန ဘဝသင်္ဂဟိတာနိပိ ဇာတိအာဒီနိ ဇာတိယာ အပ္ပစ္စယတ္တာ ဧဝ ‘‘ဌပေတွာ’’တိ န ဝုတ္တာနီတိ ဒဿေတိ၊ ပစ္စယဘာဝါသင်္ကာ ဧဝ နေသံ တဿာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနေဝ ဌပေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗဝိသေသေ သတီတိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ.

ဟေတုစတုက္ကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အညမညစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

၂၄၆. ပစ္စယုပ္ပန္နဿာတိ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝိနော. ဝိသုံ ဌိတဿာတိ ဘဝေန အသင်္ဂဟိတဿ. သပ္ပဒေသမေဝ ဂဟိတံ ဣဓ ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ နိရုဠှတ္တာ စ. ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဌပေတွာ ပစ္စယဘူတံယေဝ နာမံ ဂဟိတံ၊ အဝိဂတပစ္စယနိယမာဘာဝေါ ဝိယ ဘဝေ ဥပါဒါနဿ အညမညပစ္စယနိယမာဘာဝေါတိ ယောဇနာ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သင်္ခတလက္ခဏာနံ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန.

အညမညပစ္စယော ဝိယ အညမညပစ္စယောတိ အယမတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘အညမည။ပေ။ အဓိပ္ပေတော သိယာ’’တိ အာဟ. တထာ စ ဝဒန္တိ ‘‘အညမညဉ္စေတ္ထ န ပဋ္ဌာနေ အာဂတအညမညဝသေန ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ. စက္ခာယတနုပစယာဒီနန္တိ ဥပရူပရိ စိတာနိ ဝိယ ဥပ္ပန္နစက္ခာယတနာဒီနိ၊ စက္ခာယတနာဒီနံ ဝါ ဥပတ္ထမ္ဘကာနိ စက္ခာယတနုပစယာဒီနိ.

အညမညစတုက္ကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သင်္ခါရာဒိမူလကနယမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၂၄၇. ယဒိပိ သာမညတော ဂတဝိသေသော၊ တထာပိ သာမညဂ္ဂဟဏေန နယဂတော ဝိသေသော သရူပတော ဒဿိတော ဟောတီတိ ‘‘နာမပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝတွာပိ နာမဝိသေသာနံ တဿာ ပစ္စယဘာဝေါ ဒဿေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘နာမဝိသေသာနံ။ပေ။ ဝုတ္တာ’’တိ. ‘‘ယဒေဝ ပန နာမ’’န္တိအာဒိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု နာမဂ္ဂဟဏေန အဂ္ဂဟိတောပိ ဇာတိအာဒိ ဘဝဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောတိ ဒဿိတောဝါယမတ္ထောတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဘဝဂ္ဂဟဏေန စာ’’တိအာဒိ. ဣဓာပီတိ ‘‘ဘဝပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဣဓာပိ. န သိယာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တံ န သိယာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သာမညစောဒိတံ ဝိသေသစောဒိတမေဝ န ဟောတိ၊ တသ္မာ. သောတိ ဘဝေါ. တေနာတိ သဘာဝါသဘာဝဓမ္မသင်္ဂဟဏေန.

ဥပါဒါနဿပိ ဘဝေကဒေသတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ။ပေ။ အဂ္ဂဟိတေ’’တိ. ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဘဝသဒ္ဒေါ။ပေ။ ဝုစ္စမာနော’’တိ. ‘‘နာမပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဌပေတွာ ပစ္စယဿ ဂဟဏတော အဝိဇ္ဇာဝိနိမုတ္တာ ဧဝ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမသဒ္ဒေန ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘န နာမသဒ္ဒေါ နိရဝသေသဗောဓကော’’တိ. န စေတ္ထ ဧကံသတော ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ. ယေန ဘဝ-သဒ္ဒေါ နိရဝသေသဗောဓကော၊ န နာမ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘ဧဝံသဘာဝါ ဟိ ဧတာ နိရုတ္တိယော’’တိ. ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာတိ ဘဝသဒ္ဒေါ နိရဝသေသဗောဓကော ဥပါဒိန္နစတုက္ခန္ဓဝိသယတ္တာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန. ဇာယမာနာဒိဓမ္မဝိကာရဘာဝတော ဇာယမာနာဒိက္ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓါ ဇာတိအာဒယော ဝုစ္စေယျုံ၊ န ပန ဇာတိအာဒိပဋိဗဒ္ဓါ ဇာယမာနာဒိက္ခန္ဓာတိ န ဧကစိတ္တက္ခဏေ ဇာတိအာဒီနံ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယဘာဝေါ သမ္ဘဝတီတိ ဣမမတ္ထမာဟ ‘‘ဇာယမာနာနံ ပနာ’’တိအာဒိနာ. နာနာစိတ္တက္ခဏေ ပန ဇာတိအာဒယော အဝိဇ္ဇာယ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောန္တီတိ ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏေ’’တိ ဝိသေသိတံ. တေနေဝါတိ အသမ္ဘဝေနေဝ.

မာတိကာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၄၈-၉. တန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. ဣတရဿာတိ ကာမုပါဒါနဿ. တဏှာဂဟဏေနာတိ ‘‘တဏှာပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ တဏှာဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ နာမဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ တဏှာ ကသ္မာ ပုန ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘နာမေ ဝိယ ဝိသေသပစ္စယတ္တာဘာဝါ’’တိ. ‘‘နာမပစ္စယာ ဆဋ္ဌာယတန’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ကာမတဏှာပိ နာမေ သင်္ဂဟိတာတိ နာမဿ ယထာရဟံ ဆဋ္ဌာယတနဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ အတ္ထိ တတ္ထ ဝိသေသပစ္စယတ္တံ၊ ဥပါဒါနဿ ပန ဘဝသင်္ဂဟောပိ အတ္ထီတိ ‘‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိ ဧတေန ‘‘ကာမုပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ ဧတဿ နတ္ထေဝ ဝိသေသောတိ ဝုတ္တံ ‘‘နာမေ ဝိယ ဝိသေသပစ္စယတ္တာဘာဝါ’’တိ. တဏှာ ဧတိဿာ ပစ္စယောတိ တဏှာပစ္စယာ၊ ဒိဋ္ဌိ. ဘဝဿ ပစ္စယဘူတာတိ ဒုဝိဓဿပိ ဘဝဿ ကာရဏဘူတာ. ဥဘယေနပိ ဥပါဒါနဿ ဘဝနိဒ္ဒေသေ ဌပေတဗ္ဗတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ. ပစ္စယုပ္ပန္နံ ပစ္စယော စ ဧကမေဝါတိ ‘‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပစ္စယုပ္ပန္နံ၊ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပစ္စယော စ ဧကော ဧဝတ္ထော၊ တသ္မာ ပစ္စယော ဝိသုံ ပစ္စယုပ္ပန္နတော ဘိန္နံ ကတွာ န ဝိဘတ္တော.

၂၅၂. ဥပတ္ထမ္ဘကသမုဋ္ဌာပနပစ္ဆာဇာတပစ္စယဝသေနာတိ ဥပတ္ထမ္ဘကဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿ သမုဋ္ဌာပနဝသေန၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဝသေန စ.

၂၅၄. ပဉ္စန္နန္တိ စက္ခာယတနာဒီနံ ပဉ္စန္နံ. သဟဇာတာဒိပစ္စယောတိ သဟဇာတနိဿယအတ္ထိအဝိဂတာဒိပစ္စယော. ဝတ္ထုသင်္ခါတံ ရူပံ. ပုရေဇာတာဒိပစ္စယောတိ ပုရေဇာတနိဿယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတာဒိပစ္စယောတိ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယော. ဆဋ္ဌဿ သဟဇာတာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာဒယော ဂဟိတာ.

၂၆၄. ယဿာတိ ‘‘ယဿ စ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ယဿာ’’တိ ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ.

၂၈၀. တဿာတိ ‘‘ဗလဝကိလေသဘူတာယ ဝိစိကိစ္ဆာယာ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၈၀) ပဒဿ. တေနာတိ ‘‘တဏှာဋ္ဌာနေ’’တိ ပဒေန. စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣမသ္မိံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တဘာဇနီယာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.

အကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုသလာဗျာကတနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၀၆. သဗျာပါရာနီတိ သဥဿာဟာနိ၊ ဝိပါကဓမ္မာနီတိ အတ္ထော. ပရိဟီနံ အဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ ပရိဟီနာဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာ.

သန္ဓာယာတိ အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေန္တော ဝိယ ဝဒတိ၊ သရူပေနေဝ ပန ‘‘န စ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တီ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၀၆) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. နာမရူပံ န န လဗ္ဘတီတိ ယောဇနာ.

ကုသလာဗျာကတနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဝိဇ္ဇာမူလကကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၃၄. ကုသလဖလေတိ ကုသလဝိပါကပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ဂဟိတတ္တာ တဿ သာဒုရသဝိသရုက္ခဗီဇသဒိသတာ ဝုတ္တာ.

ယဒိပိ ‘‘သင်္ခါရဟေတုက’’န္တိအာဒိနာ ယောဇနာ လဗ္ဘတိ၊ အဝိဂတစတုက္ကာဒီနိ ပန န လဗ္ဘန္တိ ယထာလာဘယောဇနာယ ဒဿိတတ္တာ.

အဝိဇ္ဇာမူလကကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုသလမူလကဝိပါကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၄၃. ကမ္မံ ဝိယ ပစ္စယော ဟောတိ ဝိပါကဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပါကဿ ကမ္မံ ပစ္စယော ဟောန္တံ သာတိသယံ ဟောတီတိ တဿ နိပ္ပရိယာယတာ၊ တံသမ္ပယုတ္တာနံ ပရိယာယတာ သိယာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပရိယာယေန ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဝုတ္တာနီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃)၊ အကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃)၊ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မော နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၁၀၃) ပန ဝစနတော နိပ္ပရိယာယေန သဗ္ဗေပိ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ဝိပါကဿ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဒိဿတိ. ‘‘ကုသလမူလံ အကုသလမူလ’’န္တိ ဣမေသံ အနွာဒေသောပိ ပစ္စယသဒ္ဒါပေက္ခာယ ‘‘ဧသာ’’တိ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧသာတိ။ပေ။ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ.

‘‘မနသိကာရောပီ’’တိအာဒိနာ အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇာနမ္ပိ ကိရိယာယ ကုသလာကုသလမူလာနိ၊ အဝိဇ္ဇာ စ ဥပနိဿယာ န ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ကမ္မဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋဘူတာနိယေဝ သင်္ခါရဝိညာဏာနိ ပစ္ဆိမနယေ အဓိပ္ပေတာနီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကိရိယာနိ ပန။ပေ။ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. တေသံ ပစ္စယာနံ ဝသေန အနေကပ္ပကာရတောတိ အဓိပ္ပါယောတိ ယောဇနာ.

နဝါဒိဘေဒါနန္တိ နဝအဋ္ဌသတ္တဆာတိ ဧဝံပဘေဒါနံ. စတုန္နံ စတုက္ကာနန္တိ ပုရိမနယေ ပစ္ဆိမနယေ စ အာဂတာနံ ယထာလာဘံ စတုန္နံ စတုန္နံ စတုက္ကာနံ. ‘‘ကုသလာကုသလာနံ ပန ဝိပါကေ စာ’’တိ စ-သဒ္ဒေန ကုသလာကုသလေ စာတိ သမုစ္စေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ကုသလ။ပေ။ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. မူလပဒေကပစ္စယတာဝသေနာတိ မူလပဒဿ ဧကပစ္စယဘာဝဝသေန ဥပနိဿယပစ္စယတာဝသေန. ဧကဿေဝ နယဿာတိ ကုသလာကုသလေသု အဝိဇ္ဇာမူလကဿ၊ ဝိပါကေသု ကုသလာကုသလမူလကဿာတိ ဧဝံ ဧကဿေဝ နယဿ ဝသေန. ဓမ္မပစ္စယဘေဒေတိ ဓမ္မဿ ပစ္စယဘူတဿ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဝါ ပစ္စယဘာဝေန ဘေဒေတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အဝိဇ္ဇာဒီန’’န္တိအာဒိံ ဝတွာ ပုန တမေဝ ‘‘တံတံစိတ္တုပ္ပါဒါ’’တိအာဒိနာ ပကာရန္တရေန ဝိဘာဝေတိ.

ကုသလမူလကဝိပါကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.