၁. ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသော

ဇာတိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. ‘‘ဇာတိအာဒိနိဒ္ဒေသေ’’တိ ဣမိနာ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ. ဒုက္ခမာတိကာတိ ဒုက္ခဒုက္ခာဒီနံ ဒုက္ခဝိသေသာနံ ဥဒ္ဒေသော. ပဒဒွယေတိ ‘‘ပရိယာယဒုက္ခံ၊ နိပ္ပရိယာယဒုက္ခ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ပဒဒွယေ.

ဒုက္ခတ္တာယေဝါတိ နိပ္ပရိယာယဒုက္ခတံ ဝဒတိ. သဘာဝေန နာမံ ဝိသေသေတီတိ အနွတ္ထသညတံ ဒဿေတိ. ပုရိမေန သဘာဝဒုက္ခဝါစကေန ဒုက္ခသဒ္ဒေန. သော ဟိ ဝိသေသနံ အဝစ္ဆေဒကဘာဝတော ပစ္ဆိမံ သင်္ခါရဒုက္ခဋ္ဌံ ဝိသေသေတိ. သော ဟိ နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ အဝစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. တေနာတိ ဝိပရိဏာမအဓိဋ္ဌာနာဒိပကာရဝိသေသေန.

ဒေသေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ သင်္ခိပနံ ဣဓ သင်္ခေပေါ၊ သော စ တဗ္ဗိဘာဂါနံ သာဓာရဏဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သင်္ခေပေါ သာမည’’န္တိ. အန္တောကရိတွာတိ အန္တောဂဓေ ကတွာ၊ သင်္ဂဟေတွာ ဝါ. ဥဘယထာပီတိ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ. သာဓာရဏဘာဂါနံ ဝိဘဇနံ ဝိဘာဂေါ၊ ဝိတ္ထာရောတိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသေသော’’တိ. ဝိသေသန္တရနိဝတ္တကောတိ ဝိဘာဂန္တရာသင်္ဂါဟကော.

၁၉၁. အပရတ္ထာတိ ဘုမ္မဝစနံ သာမိအတ္ထေ ယထာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ပါဒက’’န္တိ အာဟ ‘‘သာမိအတ္ထေပိ ဟိ အပရတ္ထသဒ္ဒေါ သိဇ္ဈတီ’’တိ. သိဒ္ဓိ ပန ‘‘ဣတရာဟိပိ ဒိဿတီ’’တိ ဣမိနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ စ ဧဝံ သဒ္ဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ ပါဠိယံ သာမိဝသေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ဘုမ္မဝသေန ဒဿိတန္တိ ဒီပေန္တော ‘‘တေသံ တေသန္တိ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အပရဿာတိ အပရဿ သတ္တဿ. မနုဿာဒိဘေဒေါ ဥပပတ္တိဘဝေါ ဂတိ၊ တဗ္ဗိသေသဘူတာ ခတ္တိယာဒိသာမညာဓိဋ္ဌာနာ ခန္ဓာ ဇာတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စဂတိဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ.

တိဏာကာရောတိ တိဏဝိကပ္ပေါ၊ တိဏဝိသေသောတိ အတ္ထော. ဧဝန္တိ နိဒဿနေ. တေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပဌမံ ဝိညာဏပါတုဘာဝံ ပစ္စာမသတိ. တဒုပါဒါယာတိ တတော ပဋ္ဌာယ. အရိယဘာဝကရဏတ္တာတိ အရိယဘာဝကာရဏတ္တာ. ကရောတီတိ ဟိ ကရဏံ. အရိယသဒိသတ္တာ ဝါ အရိယသီလံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာနမ္ပိ ဟိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ အရိယသီလသဒိသံ. အာကာရဝိကာရာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာဒိအာကာရဝိကတိယော. သဟုပ္ပါဒကာတိ ဥပ္ပါဒသဟိတာ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာ ခန္ဓာ. အာယတနဝသေနာတိ ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန. ယောနိဝသေနာတိ အဏ္ဍဇာဒိယောနိဝသေန. ဧကေကေနေဝ ပဒေနာတိ ယထာ ဒုတိယနယေ ဇာတိအာဒိပဒေသု ဒွီဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏာယတနယောနိဝိဘာဂေန သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိ ဒဿိတာ၊ န ဧဝမိဓ. ဣဓ ပနေတေသု ဧကေကေနေဝ ပဒေန အဝိဘာဂတော သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ. ဥဘယတ္ထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမနယေသု ဘာဝနိဒ္ဒေသောဝ ယုတ္တော. အနဘိဟိတေ ဝိဘတ္တိဝိဓာနံ၊ နာဘိဟိတေတိ. ပါကဋာ နိဗ္ဗတ္တီတိ အဘိဗျတ္တာ နိဗ္ဗတ္တိ.

ဒွိန္နံ ဒွိန္နန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ရူပါယတနဓမ္မာယတနဝသေန ဒွိန္နံ၊ စတုဝေါကာရဘဝေ မနာယတနဓမ္မာယတနဝသေန ဒွိန္နံ. သေသေတိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ. ပဉ္စန္နန္တိ စက္ခုသောတမနောရူပဓမ္မာယတနဝသေန ပဉ္စန္နံ. တာနိ ဟိ ရူပဘဝေ ပဉ္စဝေါကာရေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကာမဓာတုယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနန္တိ ယောဇနာ. ဝိကလာဝိကလိန္ဒြိယာနန္တိ အပရိပုဏ္ဏပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သတ္တာနံ. ဣန္ဒြိယဝသေနေဝ ဟိ အာယတနာနံ ဝေကလ္လံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဝိကလိန္ဒြိယဿ သတ္တန္နံ နဝန္နံ ဒသန္နံ ပုနပိ ဒသန္နံ၊ ဣတရဿ ဧကာဒသန္နံ အာယတနာနံ ဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္တန္နန္တိ ကာယမနောရူပဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မာယတနဝသေန သတ္တန္နံ. ဂဗ္ဘသေယျကဉှိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. နဝန္နန္တိ စက္ခုသောတသဒ္ဒါယတနဝဇ္ဇာနံ နဝန္နံ. အန္ဓဗဓိရဝသေန ဟိဒံ ဝုတ္တံ. ဒသန္နန္တိ စက္ခုသဒ္ဒဝဇ္ဇာနံ. ပုန ဒသန္နန္တိ သောတသဒ္ဒဝဇ္ဇာနံ. အန္ဓဝသေန၊ ဗဓိရဝသေန စေတံ ဒွယံ ဝုတ္တံ. ဧကာဒသန္နန္တိ သဒ္ဒဝဇ္ဇာနံ.

တံဒုက္ခဘာဝေါတိ ပရိယာယဒုက္ခဘာဝေါ. တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိနိဝါရဏေနာတိ ဥပ္ပလပဒုမာဒီသု ဥပ္ပတ္တိပဋိက္ခေပေန အဘာဝကထနေန. ဒုက္ခုပ္ပတ္တိကာရဏေတိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘူတေ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ.

မရဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. ခန္ဓဘေဒဿာတိ ခန္ဓဝိနာသဿ. သောတိ ခန္ဓဘေဒေါ. ပဗန္ဓသမုစ္ဆေဒေါတိ ပဗန္ဓဿ အစ္စန္တသမုစ္ဆေဒေါ. တဗ္ဘာဝတောတိ သမ္မုတိမရဏဘာဝတော. တဒေကဒေသဘာဝတောတိ တဒဝယဝဘာဝတော. တဿေဝ နာမန္တိ အသမ္မောဟတ္ထံ ဝုတ္တံ သဗ္ဗဿာပိ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒဘာဝတော. သမ္မုတိမရဏမေဝ ဟိ ဇာတိက္ခယမရဏံ၊ တံ ပန ဇာတိက္ခယမရဏံ ဥပက္ကမမရဏံ၊ သရသမရဏန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သရသမရဏမ္ပိ အာယုက္ခယမရဏံ၊ ပုညက္ခယမရဏန္တိ ဒုဝိဓံ. ဧဝမေတေသံ တဒေကဒေသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဉ္စေတ္ထ ဥပက္ကမမရဏံ၊ တံ အကာလမရဏံ. သရသမရဏံ ကာလမရဏံ. မရဏေန သတ္တာ ယထာလဒ္ဓအတ္တဘာဝေန ဝိယုဇ္ဇန္တီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝက္ခန္ဓေဟိ ဝိယောဇေတီ’’တိ.

ကာရဏတ္ထောတိ မူလတ္ထော. မူလဉှိ ‘‘အာဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ၊ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၃၆၉). တေနာဟ ‘‘သန္ဓိဗန္ဓနစ္ဆေဒမူလကန္တိ အတ္ထော’’တိ.

ဖလကိရိယာဂဗ္ဘာ ဤဒိသီ ဟေတုကိရိယာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အန္တောဂဓာ’’တိ. ဗျသနဿ ဟိ အာပါဒကေဟိ အာပါဒနံ အာပါဒေတဗ္ဗအာပတ္တိယာ သဟေဝ သိဇ္ဈတီတိ.

သောကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၄. သုခံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ သုခကာရဏံ ဟိတံ. ဘောဂဗျသနာဒိပဒတ္ထဝိသေသန္တိ ဘောဂဗျသနံ၊ သီလဗျသနန္တိ ဧဝံ ဘောဂသီလပဒါနံ ဝသေန အတ္ထဝိသေသံ. သမာသဝိသေသန္တိ ‘‘ရောဂေါယေဝ ဗျသနံ၊ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဗျသန’’န္တိ သမာနာဓိကရဏဝသေန သမာသဝိသေသံ. အန္နပါနဝတ္ထယာနာဒိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဘောဂေါတိ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ ဓမ္မသမူဟဘာဝေန. တဗ္ဗိနာသာတိ ဉာတိဘောဂဗျသနာနိ ဝုတ္တာနီတိ တေ ဝိကာရဘာဝေန ပညာပေတဗ္ဗတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တာ. ပရိနိပ္ဖန္နံ နာမ ခန္ဓပဉ္စကံ. အတံသဘာဝတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိ အပရိနိပ္ဖန္နာ၊ အနိပ္ဖန္နာ စ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အပရိနိပ္ဖန္နတံ သန္ဓာယ အနိပ္ဖန္နာနီတိ အာဟာ’’တိ. န ဟိ ပဏ္ဏတ္တိ ကေနစိ နိပ္ဖါဒီယတိ. အညတ္ထာပိ အပရိနိပ္ဖန္နေ အနိပ္ဖန္နဝေါဟာရော အာဂတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပရိနိပ္ဖန္နတံယေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ကာမဉ္စေတ္ထ အပရိနိပ္ဖန္နံ ‘‘အနိပ္ဖန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘နိပ္ဖန္န’’န္တိ ပန န ပရိနိပ္ဖန္နမေဝ ဝုစ္စတိ၊ နာပိ သဗ္ဗော သဘာဝဓမ္မောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ စာ’’တိအာဒိမာဟ. နိပ္ဖန္နတာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. အနိပ္ဖန္နတာ သဘာဝဓမ္မတ္တေပိ ကေနစိ န နိပ္ဖါဒီယတီတိ ကတွာ.

သင်္ကုစိတံ စိန္တနန္တိ ပီတိသောမနဿပဋိပက္ခတော၊ ဒေါသသမ္ပယောဂတော စ အာရမ္မဏေ အနဘိရတိပ္ပဝတ္တိမာဟ. အန္တော အတ္တနော နိဿယဿ နိဒ္ဒဟနဝသေန ဝါ ဈာနံ စိန္တနံ အန္တောနိဇ္ဈာနံ. သတိပိ အနုသောစနဘာဝေ အတ္တနော ကတာကတကုသလာကုသလဝိသယော မနောဝိလေခဘူတော ဝိပ္ပဋိသာရော ကုက္ကုစ္စံ၊ ယထာဝုတ္တအန္တောနိဇ္ဈာနံ သောကောတိ ဥဘိန္နံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘မနောဒွါရဇဝနက္ခဏေ’’တိ ပရိဗျတ္တမန္တောနိဇ္ဈာနံ သန္ဓာယာဟ၊ ဣတရံ ပန ပဉ္စဒွါရဇဝနေသုပိ လဗ္ဘတေဝ. တေနာဟ ‘‘ကာယဝိညာဏာဒီ’’တိအာဒိ. ဒေါမနဿဿာတိ အသောစနာကာရဿ ဒေါမနဿဿ၊ သောစနာကာရဿာပိ ဝါ နာနာဝီထိကဿ. တမ္ပိ ဟိ ဒုက္ခမေဝါတိ. အညထာတိ မနောဒွါရဇဝနေ ဧဝ ဂဟိတေ. တတ္ထာတိ ကာယဝတ္ထုကမနောဒွါရိကေသု.

ပရိဒေဝနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၅. အာဒေဝနသဒ္ဒံ ကတွာတိ အာဒေဝိတွာ၊ ဝိလပိတွာတိ အတ္ထော. ပုဂ္ဂလဿ သမ္ဘမဘာဝေါတိ ယဿ သတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ အနဝဋ္ဌာနဘာဝေါ. သမ္ဘမံ ဝါ အဗ္ဘန္တရဂတံ တဿ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတိ ပါကဋဘာဝကရဏေနာတိ သမ္ဘမပစ္စုပဋ္ဌာနော.

မုဋ္ဌီဟိ ပေါထနာဒီနိ မုဋ္ဌိပေါထနာဒီနိ.

ယေန ဒေါမနဿေန. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဒုက္ခတောတိ ‘‘အတ္တနော ခန္ဓံ မုဋ္ဌီဟိ ပေါထေတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဒုက္ခတော. တံနိဒါနန္တိ ပရိဒေဝနိဒါနံ.

ဒုက္ခဒေါမနဿနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၆-၇. ကာယဒုက္ခာဘိဘူတဿ ပတိကာရာဘိလာသာယ တာဒိသဒုက္ခာဝဟပယောဂကာလာဒီသု ကာယိကဒုက္ခဿ တဒုပနိဿယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေန ဒုက္ခေနာတိ အနာထတာဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒနာဒိဒုက္ခေန.

ဥပါယာသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၈. ဒုက္ခဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာဒီနိ ဒုက္ခဋ္ဌာနာဒီနိ. ဒေါမနဿဿ ဝတ္ထု ဟောတိ ဥပါယာသောတိ သမ္ဗန္ဓော.

အပ္ပိယသမ္ပယောဂနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၉. အညသာပေက္ခသဒ္ဒေါ အသမတ္ထသမာသောတိ တံ ဒဿေတိ ‘‘ယေန သမာသော၊ န တဿာယံ ပဋိသေဓကော အ-ကာရော’’တိ.

ပစ္ဆိမဒွယန္တိ ‘‘သမောဓာနံ မိဿီဘာဝေါ’’တိ ဣဒံ ပဒဒွယံ. တဒတ္ထဝသေနာတိ သမောဓာနတ္ထဿ၊ မိဿီဘာဝတ္ထဿ စ ဝသေန သင်္ခါရေသု လဗ္ဘတိ. အာဂတေဟိ စ တေဟိ သင်္ခါရေဟိ ပုဂ္ဂလဿ သံယောဂေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

တံဂဟဏမတ္တန္တိ အာပါထဂတာရမ္မဏဂ္ဂဟဏမတ္တံ.

ဣစ္ဆာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၁. တံ ကာလန္တိ စုတိစိတ္တနိရောဓတော ဥဒ္ဓံ ကာလံ. ‘‘ယမ္ပီ’’တိ ယံ-သဒ္ဒေါ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တန္တိ ယေနပီတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ‘‘ယံ ဣစ္ဆ’’န္တိ ယံ-သဒ္ဒေါ ယဒါ ဣစ္ဆာပေက္ခော၊ တဒါ ‘‘န လဘတီ’’တိ ဧတ္ထ အလာဘပဓာနာဘာဝတော ဣစ္ဆာ ဝိသေသီယတီတိ အာဟ ‘‘အလာဘဝိသိဋ္ဌာ ဣစ္ဆာ ဝုတ္တာ ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဣစ္ဆံ န လဘတိ ယ’’န္တိ ဧဝံ ကိရိယာပရာမသနဘူတော ယံ-သဒ္ဒေါ ယဒါ ‘‘န လဘတီ’’တိ ဧတံ အပေက္ခတိ၊ တတ္ထ ဂုဏဘူတာ ဣစ္ဆာ၊ ပဓာနဘူတော အလာဘောတိ အာဟ ‘‘တဒါ ဣစ္ဆာဝိသိဋ္ဌော အလာဘော ဝုတ္တော ဟောတီ’’တိ.

ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတာ ဆိန္နိကာ၊ ဓုတ္တိကာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘ဆိန္နဘိန္နဂဏေနာတိ နိလ္လဇ္ဇေန ဓုတ္တဂဏေနာ’’တိ. ကပ္ပဋိကာ သိဗ္ဗိတပိလောတိကဓာရိနော.

အလဗ္ဘနေယျဣစ္ဆန္တိ အလဗ္ဘနေယျဝတ္ထုသ္မိံ ဣစ္ဆံ.

ဥပါဒါနက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၂. တာဒိသဿ ဝတ္ထုနော သဗ္ဘာဝါတိ သာမညတော အနဝသေသဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယာဟ.

အတိပါကဋေန အတိ ဝိယ ပကာသေန ဒုက္ခေနာတိ အတ္ထော.

ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.