၁. သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၇၂. အဘိဓမ္မေ စ အာဂတာတိ ဣမသ္မိံ ဓာတုဝိဘင်္ဂေ အဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှပုစ္ဆကေသု၊ နိက္ခေပကဏ္ဍဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂါဒီသု စ ဒေသနာရုဠှာ. ယထာ ပန သုတ္တန္တေ အဘိဓမ္မေ စ အာဂတာ ခန္ဓာဒယော သုတ္တန္တေ ဒေသိတနိယာမေန ခန္ဓဝိဘင်္ဂါဒီသု သုတ္တန္တဘာဇနီယဝသေန ဝိဘတ္တာ၊ ဧဝမိဓာပိ စက္ခုဓာတာဒယော သုတ္တန္တဘာဇနီယဝသေန ဝိဘဇိတဗ္ဗာ သိယုံ. တတ္ထ ခန္ဓာဒီနံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကော အဘိဓမ္မဒေသနာဝိသိဋ္ဌော သုတ္တန္တေ အာဂတော အညော ဒေသေတဗ္ဗာကာရော နတ္ထီတိ တေ ရူပက္ခန္ဓာဒိဝသေနေဝ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ ဒေသိတာ၊ ဓာတူနံ ပန သော အတ္ထီတိ တေ တိဏ္ဏံ ဓာတုဆက္ကာနံ ဝသေန ဣဓ ဒေသိတာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သုတ္တန္တေသွေဝ။ပေ။ ဝိဘတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗာ ဓာတုယော ဆဟိ ဆဟိ ဓာတူဟိ သင်္ခိပိတွာ’’တိ.

ကထံ ပန ဆသု ဆသု ဓာတူသု အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ သမဝရောဓောတိ? သဘာဝနိဿယဒွါရာရမ္မဏသမ္ပယောဂသာမညတော. တတ္ထ ပဌမဆက္ကေ တာဝ ပထဝီတေဇောဝါယောဓာတုယော သဘာဝတော ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု. အာပေါဓာတုအာကာသဓာတုယော ဓမ္မဓာတုဧကဒေသော. ဝိညာဏဓာတု သတ္တဝိညာဏဓာတုယော. စတုဓာတုဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒါယတ္တဝုတ္တိကာ နိဿယာပဒေသေန၊ ဝိညာဏဓာတုယာ ဒွါရာရမ္မဏဘာဝေန ဝါ အဝသိဋ္ဌာ ရူပဓာတုယော သမဝရုဒ္ဓါ၊ ဝိညာဏဓာတုဂ္ဂဟဏေန တံသမ္ပယောဂတော ဓမ္မဓာတုဧကဒေသောတိ ဧဝံ သဗ္ဗဓာတုသမဝရောဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒုတိယေ ဆပိ ဓာတုယော သဘာဝတော၊ ဓမ္မာယတနေကဒေသော၊ တံသမ္ပယောဂတော သတ္တဝိညာဏဓာတုယော၊ ယထာရဟံ တေသံ နိဿယဒွါရာရမ္မဏဘာဝတော အဝသိဋ္ဌဓာတုယော သမဝရုဒ္ဓါ. တတိယဆက္ကေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတ္ထ ဆသု ဆသု ဓာတူသု အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ သမဝရောဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာ ဓာတုယော ဆဟိ ဆဟိ ဓာတူဟိ သင်္ခိပိတွာ’’တိ.

သုညောတိ အတ္တသုညော၊ တေန သသဘာဝတာယ စ ဣဓ ဓာတုဝေါဟာရောတိ အာဟ ‘‘သုညေ သဘာဝမတ္တေ နိရုဠှော ဓာတုသဒ္ဒေါ’’တိ. တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တောဝ အာကာသောတိ ယေဟိ ဝိဝိတ္တော၊ ယေသဉ္စ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌတာ တေသံ ဗျာပကဘာဝေ သတိ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ အဗျာပိတဘာဝေါ’’တိ. ပရိစ္ဆိန္နဝုတ္တီနိ ဟိ ဘူတာနီတိ.

၁၇၃. အဝယဝဝိနိမုတ္တော သမုဒါယော နာမ ကောစိ နတ္ထီတိ ပုရိမတ္ထံ အသမ္ဘာဝေန္တော ‘‘ဒွေ ဧဝ ဝါ’’တိအာဒိနာ သမုဒါယေန ဝိနာ ဒုတိယတ္ထမာဟ. ပစ္စတ္တံ အတ္တနိ ဇာတတန္တိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကတံ.

ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသောတိ ဝါ လောမာဒိဣတရကောဋ္ဌာသေဟိ အသမ္မိဿော ဝိသုံ ဧကော ပထဝီကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော.

ပယောဂန္တိ ဘာဝနာပယောဂံ. ဝီရိယန္တိ ဘာဝနာနိပ္ဖါဒကံ ဥဿာဟံ. အာယူဟနန္တိ တာဒိသံ စေတနံ.

ဓာတုပဋိက္ကူလဝဏ္ဏမနသိကာရာနန္တိ ဓာတုမနသိကာရပဋိက္ကူလမနသိကာရဝဏ္ဏမနသိကာရာနံ. အဗျာပါရတာယာတိ ‘‘အဟမေတံ နိပ္ဖါဒေမိ၊ မမ ဧသာ နိပ္ဖါဒနာ’’တိ စေတနာရဟိတတာယ. ကရောန္တီတိ အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏာနိ ဥပ္ပါဒေန္တိ.

လက္ခဏဝသေနာတိ သဘာဝဝသေန. သော ပန ယသ္မာ ပထဝီဓာတုယာ ကက္ခဠခရတာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကက္ခဠံ ခရိဂတန္တိအာဒိဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဝေကန္တကံ နာမ သဗ္ဗလောဟစ္ဆေဒနသမတ္ထံ လောဟံ. တထာ ဟိ တံ ဝိကန္တတိ ဆိန္ဒတီတိ ဝိကန္တံ၊ ဝိကန္တမေဝ ဝေကန္တကန္တိ ဝုစ္စတိ. လောဟသဒိသန္တိ လောဟာကာရံ လောဟမလံ ဝိယ ဃနသဟိတံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. တာပေတွာ တာဠိတံ ပန ဆိန္နံ ဆိန္နံ ဟုတွာ ဝိသရတိ၊ မုဒု မဋ္ဌံ ကမ္မနိယံ ဝါ န ဟောတိ၊ တေန ‘‘လောဟဝိဇာတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. တိပုတမ္ဗာဒီဟီတိ တိပုတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ကံသလောဟံ၊ သီသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ဝဋ္ဋလောဟံ၊ ဇသဒတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ အာရကူဋံ. ယံ ပန ကေဝလံ ဇသဒဓာတုဝိနိဂ္ဂတံ၊ ယံ ‘‘ပိတ္တလ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဣဓ နာဓိပ္ပေတံ၊ ယထာဝုတ္တမိဿကမေဝ ပန ဂဟေတွာ ‘‘ကိတ္တိမ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

နိဒဿနမတ္တန္တိ မုတ္တာနံ ဇာတိတော အနေကဘေဒတ္တာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဟတ္ထိကုမ္ဘံ ဝရာဟဒါဌံ ဘုဇင်္ဂသီသံ ဝလာဟကူဋံ ဝေဏုပဗ္ဗံ မစ္ဆသိရော သင်္ခေါ သိပ္ပီတိ အဋ္ဌ မုတ္တာယောနိယော. တတ္ထ ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာ ပီတဝဏ္ဏာ ပဘာဟီနာ. ဝရာဟဒါဌဇာ ဝရာဟဒါဌဝဏ္ဏာဝ. ဘုဇင်္ဂသီသဇာ နီလာဒိဝဏ္ဏာ သုဝိသုဒ္ဓါ၊ ဝဋ္ဋလာ စ. ဝလာဟကဇာ ဘာသုရာ ဒုဗ္ဗိဘာဂရူပါ ရတ္တိဘာဂေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမန္တာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဒေဝူပဘောဂါ ဧဝ ဟောန္တိ. ဝေဏုပဗ္ဗဇာ ကာရဖလသမာနဝဏ္ဏာ၊ န ဘာသုရာ၊ တေ စ ဝေဠဝေါ အမနုဿဂေါစရေ ဧဝ ပဒေသေ ဇာယန္တိ. မစ္ဆသီသဇာ ပါဌီနပိဋ္ဌိသမာနဝဏ္ဏာ၊ ဝဋ္ဋလာ၊ လဃဝေါ စ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာ၊ တေ စ မစ္ဆာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ ဇာယန္တိ. သင်္ခဇာ သင်္ခေါရစ္ဆဝိဝဏ္ဏာ၊ ကောလပ္ပမာဏာပိ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာဝ. သိပ္ပိဇာ ပန ပဘာဝိသေသယုတ္တာဝ ဟောန္တိ နာနာသဏ္ဌာနာ. ဧဝံ ဇာတိတော အဋ္ဌဝိဓာသု မုတ္တာသု ယာ မစ္ဆသင်္ခသိပ္ပိဇာ၊ တာ သာမုဒ္ဒိကာ. ဘုဇင်္ဂဇာပိ ကာစိ သာမုဒ္ဒိကာတိ ဝဒန္တိ၊ ဣတရာ အသာမုဒ္ဒိကာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာမုဒ္ဒိကမုတ္တာတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ၊ သဗ္ဗာပိ ပန မုတ္တာ မုတ္တာ ဧဝါ’’တိ. ဗဟုလတော ဝါ အဋ္ဌကထာယံ ဧတံ ဝုတ္တံ ‘‘မုတ္တာတိ သာမုဒ္ဒိကမုတ္တာ’’တိ. ဗဟုလဉှိ လောကေ သာမုဒ္ဒိကာဝ မုတ္တာ ဒိဿန္တိ. တတ္ထာပိ သိပ္ပိဇာဝ၊ ဣတရာ ကဒါစိ ကာစီတိ.

၁၇၄. ဣဓ နတ္ထိ နိယမော ကေဝလံ ဒြဝဘာဝဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ.

၁၇၅. နိသိတဘာဝေနာတိ သန္တာပနာဒိဝသပ္ပဝတ္တေန တိခိဏဘာဝေန. ဥသ္မာကာရဉှိ နိသာနံ ဣဓ နိသိတဘာဝေါ. ပါကတိကောတိ သာဘာဝိကော ကာယုသ္မာတိ အဓိပ္ပေတော. သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပဝတ္တတိ. ပေတဂ္ဂိ နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတဂ္ဂိ. ဣဓာတိ ဗာဟိရတေဇောဓာတုကထာယံ.

၁၇၆. ဝါယနံ ဗီဇနံ၊ တံ ပန ထာမသာ ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘သဝေဂဂမနဝသေနာ’’တိ. သမုဒီရဏံ အလ္လပရိသောသနံ၊ ဘူတသင်္ဃာတဿ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေါ ဝါ.

၁၇၇. ဘိတ္တိစ္ဆိဒ္ဒါဒိဝသေန လဗ္ဘမာနံ အဇဋာကာသံ နိဿာယေဝ ပရိစ္ဆေဒါကာသဿ ပရိကမ္မကရဏန္တိ အာဟ ‘‘အဇဋာကာသဿ စ ကထိတတ’’န္တိ.

၁၇၉. သုခဒုက္ခဖောဋ္ဌဗ္ဗသမုဋ္ဌာပနပစ္စယဘာဝေနာတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗတ္တကဘူတေန ပစ္စယဘာဝေန. ကဿ ပန သော ပစ္စယဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သရီရဋ္ဌကဥတုဿာ’’တိ. ပစ္စယဘာဝေနာတိ စ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ. တေန ဟိ ကာရဏဘူတေန သုခဒုက္ခဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ ယထာဝုတ္တသမတ္ထတာ ဟောတီတိ. ‘‘တထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ယထာဗလံ သရီရေကဒေသသကလသရီရ’’န္တိ ဣဒံ အနုကဍ္ဎတိ. ဧဝန္တိ အတ္တနော ဖလူပစာရသိဒ္ဓေန ဖရဏပ္ပကာရေန. ဧတေသန္တိ သုခါဒီနံ. ‘‘ဩဠာရိကပ္ပဝတ္တိ ဧဝ ဝါ ဖရဏ’’န္တိ ဣမိနာ နိရုပစာရံ ဧတေသံ ဖရဏဋ္ဌံ ဒဿေတိ. ဥဘယဝတောတိ သုခဒုက္ခဝတော၊ သောမနဿဒေါမနဿဝတော စ၊ ဖရဏာဖရဏဋ္ဌာနဝတော ဝါ.

၁၈၁. ဧတ္ထ ဝုတ္တံ သင်္ကပ္ပန္တိ ဧတသ္မိံ ‘‘သင်္ကပ္ပေါ ကာမော’’တိအာဒိကေ (မဟာနိ. ၁၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈) နိဒ္ဒေသပဒေသေ ဝုတ္တံ သင်္ကပ္ပံ. တတ္ထ ဟိ ကိလေသကာမောဝ ‘‘သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၆.၆၃၊ ကထာ. ၅၁၃) ဝိယ. ဝတ္ထုကာမဿ တထာ တထာ သင်္ကပ္ပနတော ပရိကပ္ပနတော ‘‘သင်္ကပ္ပေါ’’တိ ဝုတ္တော၊ န ဝိတက္ကောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဋီကာယံ ပန ဝိတက္ကဝသေန အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သောပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတြာပိ ပုရိမော ဧဝတ္ထော အဓိပ္ပေတောတိ စေ၊ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ နိရတ္ထကော သိယာ၊ ‘‘ကိလေသသန္ထဝသမ္ဘဝတော’’တိ စ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ပရတော စ ‘‘ဗျာပါဒဝစနေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဒဿေတီ’’တိ ဝက္ခတိ. ကိလေသကာမော ဝိဘတ္တော ကိလေသသမ္ပယုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ကာမပဋိဗဒ္ဓါတိ ဧတ္ထ ကာမ-သဒ္ဒေန ဝတ္ထုကာမာပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

၁၈၂. ဥဘယတ္ထ ဥပ္ပန္နောတိ သတ္တေသု၊ သင်္ခါရေသူတိ ဥဘယတ္ထ ဥပ္ပန္နော၊ သတ္တာကာရော၊ သင်္ခါရာကာရောတိ ဝါ အာရမ္မဏဿ ဥဘယာကာရဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပ္ပန္နော. ကမ္မပထဝိသေသော၊ ကမ္မပထဝိနာသကော စ ကမ္မပထဘေဒေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဘိဇ္ဈာသံယောဂေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာ ဝိဟိံသာယ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဒဿေတီတိ ယောဇနာ. ဝိဟိံသာယာတိ စ ဝိဟိံသာဝစနေနာတိ အတ္ထော. ယထာသမ္ဘဝံ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဒိန္နာဒါနမုသာဝါဒပေသုညဖရုသဝါစာသမ္ဖပ္ပလာပေ သင်္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗ။ပေ။ သင်္ဂါဟကေဟိ ကာမနေက္ခမ္မဓာတူဟိ. ဒွေ ဒွေတိ ဗျာပါဒဝိဟိံသာဓာတုယော၊ အဗျာပါဒအဝိဟိံသာဓာတုယော စ. ‘‘ဧတ္ထာတိ ပနာ’’တိအာဒိနာ သံကိလေသဝေါဒါနာနံ သင်္ကရဘာဝဿ အနိဋ္ဌာပဇ္ဇနဿ စ ဒဿနေန ပုရိမံယေဝ အတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန သမ္ပာဒေတိ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.