(၁၀.) ဒသကနိဒ္ဒေသော

ပဌမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၀၉. အဝိဇ္ဇမာနံ ဌာနံ အဋ္ဌာနံ၊ နတ္ထိ ဌာနန္တိ ဝါ အဋ္ဌာနံ. ဧသ ‘‘အနဝကာသော’’တိ ဧတ္ထာပိ နယော. တဒတ္ထနိဂမနမတ္တမေဝ ဟိ ‘‘နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနန္တိ. အသုခေ သုခန္တိ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသောဝ ဣဓ သုခတော ဥပဂမနဿ ဌာနန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကန္တ။ပေ။ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိ ပဓာနဒိဋ္ဌိမာဟ. ဘေဒါနုရူပဿ သာဝနံ အနုဿာဝနံ၊ ဘေဒါနုရူပေန ဝါ ဝစနေန ဝိညာပနံ.

လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေ စ သော ဧဝ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တိတော ဘဝင်္ဂပ္ပဗန္ဓော ဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓော စ၊ နာညောတိ အာဟ ‘‘အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂ’’န္တိ. အယံ ပဉှောတိ ဉာပနိစ္ဆာနိဗ္ဗတ္တာ ကထာ.

သင်္ဂါမစတုက္ကံ သပတ္တဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထ စ ပုရိမံ အဘိသန္ဓိစိတ္တံ အပ္ပမာဏံ၊ ဝဓကစိတ္တံ ပန တဒါရမ္မဏဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာနန္တရိယာနာနန္တရိယဘာဝေ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုထုဇ္ဇနဿေဝ တံ ဒိန္နံ ဟောတိ. ကသ္မာ? ယထာ ဝဓကစိတ္တံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏမ္ပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒနဝသေန အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ၊ န ဧဝံ စာဂစေတနာ. သာ ဟိ စဇိတဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စဇနမတ္တမေဝ ဟောတိ၊ အညသကကရဏဉ္စ တဿ စဇနံ၊ တသ္မာ ယဿ တံ သကံ ကတံ၊ တဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတီတိ.

သဏ္ဌ။ပေ။ ကပ္ပဝိနာသေယေဝ မုစ္စတီတိ ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၆၅၄-၆၅၇) ဝုတ္တံ ‘‘အာပါယိကောတိ ဣဒံ သုတ္တံ ယံ သော ဧကံ ကပ္ပံ အသီတိဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကဘာဂမတ္တံ ကာလံ တိဋ္ဌေယျ၊ တံ အာယုကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ ပန အာယုကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ အတ္ထေ သတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော. ဧတ္ထ စ သဏ္ဌဟန္တေတိ ဣဒံ သွေ ဝိနဿိဿတီတိ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. ဧကဒိဝသမေဝ ပစ္စတိ တတော ပရံ ကပ္ပါဘာဝေန အာယုကပ္ပဿပိ အဘာဝတောတိ အဝိရောဓတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ပကတတ္တောတိ အနုက္ခိတ္တော. သမာနသံဝါသကောတိ အပါရာဇိကော.

ကိံ ပန တန္တိ ယော သော ‘‘နိယတော’’တိ ဝုတ္တော၊ တံ ကိံ နိယမေတီတိ အတ္ထော. တဿေဝ ပန ယထာပုစ္ဆိတဿ နိယတဿ မိစ္ဆတ္တသမ္မတ္တနိယတဓမ္မာနံ ဝိယ သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနတံ ယထာပုစ္ဆိတဉ္စ နိယာမကဟေတုံ ပဋိသေဓေတွာ ယေန ‘‘နိယတော’’တိ ‘‘သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိကော’’တိ စ ဝုစ္စတိ၊ တံ ယထာဓိပ္ပေတကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဇာတဿ ကုမာရဿ ဝိယ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတဿ နာမမတ္တမေတံ နိယတသတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိကံ၊ နိယတာနိယတဘေဒံ နာမန္တိ အတ္ထော. ယဒိ ပုဗ္ဗဟေတု နိယာမကော၊ သောတာပန္နော စ နိယတောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတော ဥဒ္ဓံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဥပနိဿယဘာဝတော ပုဗ္ဗဟေတုကိစ္စံ၊ တတော ပုဗ္ဗေ ပန ပုဗ္ဗဟေတုကိစ္စံ နတ္ထီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. ယဒိ ဟိ တဿပိ ပုဗ္ဗဟေတု ဥပနိဿယော သိယာ၊ သော စ နိယာမကောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ နိယတော သိယာ၊ တဉ္စ အနိဋ္ဌံ၊ တသ္မာဿ ပုဗ္ဗဟေတုနာ အဟေတုကတာ အာပန္နာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣစ္စဿ အဟေတု အပ္ပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တိံ ပါပုဏာတီ’’တိ.

ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ၊ တေနေဝ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိနိယမေ သတိ သတ္တမဘဝါဒိတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တနကဿ ဒုက္ခဿ မူလဘူတာ ကိလေသာ တေနေဝ ခီဏာတိ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ အကိစ္စကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ယဒိ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိကံ နိယမေန္တိ၊ တတော စ အညော သောတာပန္နော နတ္ထီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အကိစ္စကတာ နိပ္ပယောဇနတာ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အထ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒိပ္ပဟာနံ ဒဿနကိစ္စံ၊ တေသံ ပဟာနေန သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ. သာ စုပရိမဂ္ဂေဟိ ဧဝ ဟောတီတိ သတ္တမဘဝါဒိတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တိတော တေန ဝိနာ ဝုဋ္ဌာနေ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒိပ္ပဟာနေန စ တေန ဝိနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေန စ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာဝ ကိလေသာ ခေပေတဗ္ဗာ ဟောန္တီ’’တိ. န အညော ကောစိ နိယမေတီတိ နာမကရဏနိမိတ္တတော ဝိပဿနာတော အညော ကောစိ နိယာမကော နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ စ နာမကရဏနိမိတ္တတံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဣတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဂဟိတနာမမတ္တမေဝ တ’’န္တိ.

န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ၊ သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိံ (မ. နိ. ၁.၂၈၅၊ ၂.၃၄၁၊ မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅) ဣမိဿာ လောကဓာတုယာ ဌတွာ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ အတ္ထေတရဟိ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယန္တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌာဟံ၊ ဘန္တေ၊ နောတိ ဝဒေယျ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁) ဝတွာ တဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၉) ဣမံ သုတ္တံ ဒဿေန္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတံ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနိ သိက္ခာပဒါနိ မာတိကာ၊ တာယ အန္တရဟိတာယ နိဒါနုဒ္ဒေသသင်္ခါတေ ပါတိမောက္ခေ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါကမ္မေသု စ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. ပါတိမောက္ခေ ဝါ အန္တောဂဓာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ တဒုဘယာဘာဝေ ပါတိမောက္ခာဘာဝတော၊ တသ္မာ ပါတိမောက္ခေ၊ တာသု စ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ. ဩသက္ကိတံ နာမာတိ ပစ္ဆိမပဋိဝေဓသီလဘေဒဒွယံ ဧကတော ကတွာ တတော ပရံ ဝိနဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော.

တာတိ ရသ္မိယော. ကာရုညန္တိ ပရိဒေဝနကာရုညံ.

အနစ္ဆရိယတ္တာတိ ဒွီသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အစ္ဆရိယတ္တာဘာဝဒေါသတောတိ အတ္ထော. ဝိဝါဒဘာဝတောတိ ဝိဝါဒါဘာဝတ္ထံ ဒွေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

ဧကံ ဗုဒ္ဓံ ဓာရေတီတိ ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ. ဧတေန ဧဝံသဘာဝါ ဧတေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ ယေန ဒုတိယဗုဒ္ဓဂုဏေ ဓာရေတုံ အသမတ္ထာ အယံ လောကဓာတူတိ ဒဿေတိ. ပစ္စယဝိသေသနိပ္ဖန္နာနဉှိ ဓမ္မာနံ သဘာဝဝိသေသော န သက္ကာ ဓာရေတုန္တိ. သမံ ဥဒ္ဓံ ပဇ္ဇတီတိ သမုပါဒိကာ၊ ဥဒကဿောပရိ သမံ ဂါမိနီတိ အတ္ထော. ဒွိန္နမ္ပီတိ ဒွေပိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ ဝါ သရီရဘာရံ. ဆာဒေန္တန္တိ ရောစယမာနံ. သကိံ ဘုတ္တောဝါတိ ဧကမ္ပိ အာလောပံ အဇ္ဈောဟရိတွာဝ မရေယျာတိ အတ္ထော.

အတိဓမ္မဘာရေနာတိ ဓမ္မေန နာမ ပထဝီ တိဋ္ဌေယျ၊ သာ ကိံ တေနေဝ စလတီတိ အဓိပ္ပါယော. ပုန ထေရော ‘‘ရတနံ နာမ လောကေ ကုဋုမ္ဗံ သန္ဓာရေန္တံ အဘိမတဉ္စ လောကေန အတ္တနော ဂရုသဘာဝတာယ သကဋဘင်္ဂဿ ကာရဏံ အတိဘာရဘူတံ ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံ ဓမ္မော စ ဟိတသုခဝိသေသေဟိ တံသမင်္ဂိနံ ဓာရေန္တော အဘိမတော စ ဝိညူဟိ ဂမ္ဘီရာပ္ပမေယျဘာဝေန ဂရုသဘာဝတ္တာ အတိဘာရဘူတော ပထဝီစလနဿ ကာရဏံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွေ သကဋာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧကဿာတိ ဧကသ္မာ၊ ဧကဿ ဝါ သကဋဿ ရတနံ၊ တသ္မာ သကဋတော ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဩသာရိတန္တိ ပဝေသိတံ အာဟဋံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

သဘာဝပကတိကာတိ အကိတ္တိမပကတိကာတိ အတ္ထော. ကာရဏမဟန္တတ္တာတိ မဟန္တေဟိ ပါရမိတာကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ နိဗ္ဗတ္တိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပထဝီအာဒယော မဟန္တာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကေကာဝ၊ ဧဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ မဟန္တော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကော ဧဝ. ကော စ တဿ ဝိသယော? ယာဝတကံ ဉေယျံ၊ ဧဝံ အာကာသော ဝိယ အနန္တဝိသယော ဘဂဝါ ဧကော ဧဝ ဟောတီတိ ဝဒန္တော လောကဓာတွန္တရေသုပိ ဒုတိယဿ အဘာဝံ ဒဿေတိ.

ပုဗ္ဗဘာဂေ အာယူဟနဝသေန အာယူဟနသမင်္ဂိတာ သန္နိဋ္ဌာနစေတနာဝသေန စေတနာသမင်္ဂိတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သန္တတိခဏဝသေန ဝါ. ဝိပါကာရဟန္တိ ဒုတိယဘဝါဒီသု ဝိပစ္စနပကတိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. စလတီတိ ပရိဝတ္တတိ. သုနခေဟိ ဝဇနသီလော သုနခဝါဇိကော.

ပဌမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၁၀. ဂတိတော အညာ ဂတိသမ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္ပန္နာ ဂတီ’’တိ အာဟ. မဟာသုဒဿနာဒိသုရာဇကာလော ပဌမကပ္ပိကာဒိသုမနုဿကာလော စ ကာလသမ္ပတ္တိ.

ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဩကာသောတိ ဣဒံ ယဒိပိ ကောစိ ကာယသုစရိတာဒိပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတံ ဗာဓေယျ၊ တံ ပန ဗာဓနံ ဗာဓကဿေဝ ဣဿာဒိနိမိတ္တေန ဝိပရီတဂ္ဂါဟေန ဇာတံ. သာ ပယောဂသမ္ပတ္တိ သဘာဝတော သုခဝိပါကဿေဝ ပစ္စယော၊ န ဒုက္ခဝိပါကဿာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မက္ကဋော ဘတ္တပုဋံ ဗန္ဓဋ္ဌာနေ မုဉ္စိတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဇာနာတိ၊ ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ ဝိနာသေတိ၊ ဧဝံ အနုပါယညူပိ ဘောဂေ. သုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာတိအာဒိနာ ဃာတေတွာ ဆဍ္ဍိတဿ ဝုဋ္ဌာနာဘာဝေါ ဝိယ အပါယတော ဝုဋ္ဌာနာဘာဝေါတိ ဒဿေတိ.

‘‘ပစ္စရီ’’တိပိ ဥဠုမ္ပဿ နာမံ၊ တေန ဧတ္ထ ကတာ ‘‘မဟာပစ္စရီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒကေ မရဏံ ထလေ မရဏဉ္စ ဧကမေဝါတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု သက္ကေန ‘‘သမုဒ္ဒါရက္ခံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ ဝုတ္တံ၊ ဇီဝိတဿ လဟုပရိဝတ္တိတံ ပကာသေန္တေဟိ ထေရေဟိ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ လဟုပရိဝတ္တိတာယ ဇီဝိတဟေတု န ဂမိဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ ဥဒကေတိ နာဂဒီပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ထလေတိ ဇမ္ဗုဒီပံ.

ထေရော န ဒေတီတိ ကထမဟံ ဧတေန ဉာတော၊ ကေနစိ ကိဉ္စိ အာစိက္ခိတံ သိယာတိ သညာယ န အဒါသိ. တေနေဝ ‘‘မယမ္ပိ န ဇာနာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. အပရဿာတိ အပရဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တံ အာဒါယ။ပေ။ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေသီတိ ယောဇနာ. အနာယတနေတိ နိက္ကာရဏေ၊ အယုတ္တေ ဝါ နဿနဋ္ဌာနေ. တုဝံ အတ္တာနံ ရက္ခေယျာသိ၊ မယံ ပန မဟလ္လကတ္တာ ကိံ ရက္ခိတွာ ကရိဿာမ၊ မဟလ္လကတ္တာ ဧဝ စ ရက္ခိတုံ န သက္ခိဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော. အနာဂါမိတ္တာ ဝါ ထေရော အတ္တနာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဇာနိတွာ ဩဝဒတိ.

သမ္မာပယောဂဿ ဂတမဂ္ဂေါတိ သမ္မာပယောဂေန နိပ္ဖါဒိတတ္တာ တဿ သဉ္ဇာနနကာရဏန္တိ အတ္ထော.

ဘူတမတ္ထံ ကတွာ အဘူတောပမံ ကထယိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော. မနုဿာတိ ဘဏ္ဍာဂါရိကာဒိနိယုတ္တာ မနုဿာ မဟန္တတ္တာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ နာသက္ခိံသု.

ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

တတိယဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၁၁. အဉ္စိတာတိ ဂတာ. ပေစ္စာတိ ပုန၊ မရိတွာတိ ဝါ အတ္ထော. ဥဿန္နတ္တာတိ ဝိတက္ကဗဟုလတာယ ဥဿန္နတ္တာတိ ဝဒန္တိ၊ သူရတာဒီဟိ ဝါ ဥဿန္နတ္တာ. ဒိဗ္ဗန္တီတိ ကီဠန္တိ.

သဉ္ဇီဝကာဠသုတ္တသင်္ဃာတရောရုဝမဟာရောရုဝတာပနမဟာတာပနအဝီစိယော အဋ္ဌ မဟာနိရယာ. ဧကေကဿ စတ္တာရိ ဒွါရာနိ၊ ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ စတ္တာရော စတ္တာရော ဂူထနိရယာဒယောတိ ဧဝံ သောဠသ ဥဿဒနိရယေ ဝဏ္ဏယန္တိ.

သက္ကသုယာမာဒယော ဝိယ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ. ပဇာပတိဝရုဏဤသာနာဒယော ဝိယ ဒုတိယာဒိဋ္ဌာနန္တရကာရကော ပရိစာရကော ဟုတွာ.

တတိယဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စတုတ္ထဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၁၂. ကပ္ပေါတိ ဒွေဓာဘူတဂ္ဂေါ. ဧတ္ထ စ ဗီဇာဒိဓာတုနာနတ္တဝသေန ခန္ဓာဒိဓာတုနာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စတုတ္ထဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၁၃. အဇ္ဈာသယဓာတူတိ အဇ္ဈာသယသဘာဝေါ. ယထာ ဂူထာဒီနံ ဓာတုသဘာဝေါ ဧသော၊ ယံ ဂူထာဒီဟေဝ သံသန္ဒတိ၊ ဧဝံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဿေဝေသ သဘာဝေါ၊ ယံ ဒုဿီလာဒယော ဒုဿီလာဒိကေဟေဝ သံသန္ဒန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘိက္ခူပိ အာဟံသူတိ အညမညံ အာဟံသု. အာဝုသော ဣမေ မနုဿာ ‘‘ယထာသဘာဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝဒန္တာ အမှေ သဘာဂါသဘာဂေ ဝိဒိတွာ ဟီနဇ္ဈာသယပဏီတဇ္ဈာသယတံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဓာတုသံယုတ္တကမ္မေ ဥပနေန္တိ တဿ ပယောဂံ ဒဋ္ဌုကာမာတိ အတ္ထော၊ ဧဝံ သဘာဂဝသေနေဝ အဇ္ဈာသယဓာတုပရိစ္ဆိန္ဒနတော အဇ္ဈာသယဓာတုသဘာဂဝသေန နိယမေတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ပဉ္စမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဆဋ္ဌဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

စရိတန္တိ ဣဓ ဒုစ္စရိတံ သုစရိတန္တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပရဇံ အက္ခံ ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခာတိ အတ္ထော ဝိဘာဝိတော၊ အပ္ပရဇံ အက္ခိမှိ ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခာတိပိ သဒ္ဒတ္ထော သမ္ဘဝတိ. ဧတ္ထ စ အာသယဇာနနာဒိနာ ယေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပရောပရေဟိ သတ္တာ ကလျာဏပါပါသယာဒိကာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဇာနနံ ဝိဘာဝေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တအာသယာနုသယဉာဏာနံ ဝိသုံ အသာဓာရဏတာ၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တနာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏာနံ ဝိသုံ ဗလတာ စ သိဒ္ဓါ ဟောတိ.

၈၁၅. ယဒရိယာတိ ယေ အရိယာ. အာဝသိံသူတိ နိဿာယ ဝသိံသု. ကေ ပန တေ? ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဧကာရက္ခော စတုရာပဿေနော ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စော သမဝယသဋ္ဌေသနော အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၈၊ အ. နိ. ၁၀.၁၉) ဧဝံ ဝုတ္တာ. ဧတေသု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနပစ္စေကသစ္စပနောဒနဧသနာသမဝယသဇ္ဇနာနိ ‘‘သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတိ အဓိဝါသေတိ ပရိဝဇ္ဇေတိ ဝိနောဒေတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၆၈) ဝုတ္တေသု အပဿေနေသု ဝိနောဒနဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စာနေဝ၊ ဣတရေ စ မဂ္ဂေနေဝ သမိဇ္ဈန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဧတဉှိ သုတ္တံ။ပေ။ ဒီပေတီ’’တိ.

၈၁၆. အာရမ္မဏသန္တာနာနုသယနေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာရမ္မဏာနုသယနေန အနုသေတိ. အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏာတိ ဧတေန သမန္တတော ဝေဌေတွာ ဝိယ ဌိတဘာဝေန အနုသယိတတံ ဒဿေတိ. ဘဝဿပိ ဝတ္ထုကာမတ္တာ၊ ရာဂဝသေန ဝါ သမာနတ္တာ ‘‘ဘဝရာဂါနုသယော။ပေ။ သင်္ဂဟိတော’’တိ အာဟ.

၈၁၈. ‘‘ပဏီတာဓိမုတ္တိကာ တိက္ခိန္ဒြိယာ၊ ဣတရေ မုဒိန္ဒြိယာ’’တိ ဧဝံ ဣန္ဒြိယဝိသေသဒဿနတ္ထမေဝ အဓိမုတ္တိဂ္ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယဘာဝဒဿနတ္ထ’’န္တိ.

၈၁၉. ပဟာနက္ကမဝသေနာတိ ဧတ္ထ ပဟာတဗ္ဗပဇဟနက္ကမော ပဟာနက္ကမောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယဿ ပဟာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တံ တေနေဝ ပဟာနေန ပဌမံ ဝုစ္စတိ၊ တတော အပ္ပဟာတဗ္ဗန္တိ အယံ ဝါ ပဟာနက္ကမော.

၈၂၀. မဂ္ဂဿ ဥပနိဿယဘူတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဥပနိဿယဣန္ဒြိယာနိ.

၈၂၆. နိဗ္ဗုတိဆန္ဒရဟိတတ္တာ အစ္ဆန္ဒိကဋ္ဌာနံ ပဝိဋ္ဌာ. ယသ္မိံ ဘဝင်္ဂေ ပဝတ္တမာနေ တံသန္တတိယံ လောကုတ္တရံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တံ တဿ ပါဒကံ.

ဆဋ္ဌဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သတ္တမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၂၈. နိဒ္ဒါယိတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတွာ ပဋိဗုဒ္ဓေါ သမာပတ္တိံ သမာပန္နောမှီတိ အတ္ထော. နီဝရဏာဒီဟိ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တသန္တတိ ဧဝ စိတ္တမဉ္ဇူသာ၊ သမာဓိ ဝါ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ. စိတ္တံ ဌပေတုန္တိ သမာပတ္တိစိတ္တံ ဌပေတုံ. သညာဝေဒယိတာနံ အပဂမော ဧဝ အပဂမဝိမောက္ခော.

သညာမနသိကာရာနံ ကာမာဒိဒုတိယဇ္ဈာနာဒိပက္ခန္ဒနာနိ ‘‘ဟာနဘာဂိယဝိသေသဘာဂိယဓမ္မာ’’တိ ဒဿိတာနိ၊ တေဟိ ပန ဈာနာနံ တံသဘာဝတာ ဓမ္မ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. ပဂုဏဘာဝဝေါဒါနံ ပဂုဏဝေါဒါနံ. တဒေဝ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိအဓိဂမဿ ပစ္စယတ္တာ ‘‘ဝုဋ္ဌာနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာနံ၊ တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဣမာယ ဝုဋ္ဌာနပါဠိယာ အသင်္ဂဟိတတ္တာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ‘‘ပါဠိမုတ္တကဝုဋ္ဌာနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေ ပန ‘‘နိရောဓတော ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ပါဠိ နတ္ထီတိ ဝဒေယျုံ၊ တေ ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ဣမာယ ပါဠိယာ ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ.

သတ္တမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒသမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၃၁. ရာဂါဒီဟိ စေတသော ဝိမုတ္တိဘူတော သမာဓိ စေတောဝိမုတ္တိ. ပညာဝ ဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိ. ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရမေဝါတိ ကမ္မန္တရဿ ဝိပါကန္တရမေဝါတိ အတ္ထော. စေတနာစေတနာသမ္ပယုတ္တကဓမ္မေ နိရယာဒိနိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါဘူတေ ကမ္မန္တိ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝါ’’တိ. အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ အဋ္ဌမနဝမဗလာနိ ဝိယ၊ တံသဒိသံ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဝိယ ဝိကုဗ္ဗိတုံ. ဧတေန ဒသဗလသဒိသတဉ္စ ဝါရေတိ၊ ဈာနာဒိဉာဏံ ဝိယ ဝါ အပ္ပေတုံ ဝိကုဗ္ဗိတုဉ္စ. ယဒိပိ ဟိ ဈာနာဒိပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ သတ္တမဗလန္တိ တဿ သဝိတက္ကသဝိစာရတာ ဝုတ္တာ၊ တထာပိ ဈာနာဒီဟိ ဝိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထီတိ ဈာနာဒိသဟဂတံ ဉာဏံ တဒန္တောဂဓံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဈာနာဒိကိစ္စံ ဝိယ န သဗ္ဗံ ဗလကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဉှိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုဉ္စ န သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ပန ကဿစိ ဗလဿ ဈာနဣဒ္ဓိဘာဝတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဒသမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဉာဏဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.