၁. သုတ္တန္တဘာဇနီယံ

၁. သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ

၇၁၈. ဧသေဝ နယောတိ သင်္ခေပေန ဒဿေတွာ တမေဝ နယံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ဓမ္မပ္ပဘေဒဿ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. နိရုတ္တိပဋိဘာနပ္ပဘေဒါ တဗ္ဗိသယာနံ အတ္ထာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာဒိဘေဒေဟိ ဘိန္ဒိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယသမုပ္ပန္န’’န္တိ ဧတေန သစ္စဟေတုဓမ္မပစ္စယာကာရဝါရေသု အာဂတာနိ ဒုက္ခာဒီနိ ဂဟိတာနိ. သစ္စပစ္စယာကာရဝါရေသု နိဗ္ဗာနံ၊ ပရိယတ္တိဝါရေ ဘာသိတတ္ထော၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဝိပါကော ကိရိယဉ္စာတိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တာနမေဝ ဝသေန ပဉ္စ အတ္ထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တထာ ဓမ္မာ စ.

ဝိဒဟတီတိ နိဗ္ဗတ္တကဟေတုအာဒီနံ သာဓာရဏံ နိဗ္ဗစနံ၊ တဒတ္ထံ ပန ဝိဘာဝေတုမာဟ ‘‘ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စာ’’တိ. တေသု ပုရိမော အတ္ထော မဂ္ဂဝဇ္ဇေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘာသိတမ္ပိ ဟိ အဝဗောဓနဝသေန အတ္ထံ ပဝတ္တေတီတိ. မဂ္ဂေါ ပန နိဗ္ဗာနံ ပါပေတီတိ တသ္မိံ ပစ္ဆိမော.

ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေတိ ဧတ္ထ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သဘာဝဝါစကောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ယာ သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ၊ အဝိပရီတနိရုတ္တီတိ အတ္ထော. တဿာ အဘိလာပေတိ တဿာ နိရုတ္တိယာ အဝစနဘူတာယ ပညတ္တိယာ အဘိလာပေတိ ကေစိ ဝဏ္ဏယန္တိ. ဧဝံ သတိ ပညတ္တိ အဘိလပိတဗ္ဗာ၊ န ဝစနန္တိ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ ဝစနတော အညံ အဘိလပိတဗ္ဗံ ဥစ္စာရေတဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ အထာပိ ဖဿာဒိဝစနေဟိ ဗောဓေတဗ္ဗံ အဘိလပိတဗ္ဗံ သိယာ၊ ဧဝံ သတိ အတ္ထဓမ္မဝဇ္ဇံ တေဟိ ဗောဓေတဗ္ဗံ န ဝိဇ္ဇတီတိ တေသံ နိရုတ္တိဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ဖဿောတိ စ သဘာဝနိရုတ္တိ၊ ဖဿံ ဖဿာတိ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဒဿိတောဝါယမတ္ထော၊ န စ အဝစနံ ဧဝံပကာရံ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝစနဘူတာယ ဧဝ တဿာ သဘာဝနိရုတ္တိယာ အဘိလာပေ ဥစ္စာရဏေတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တံ သဘာဝနိရုတ္တိံ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဝုတ္တတ္တာ နိရုတ္တိသဒ္ဒါရမ္မဏာယ သောတဝိညာဏဝီထိယာ ပရတော မနောဒွါရေ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပဝတ္တတီတိ ဝဒန္တိ. ‘‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ’’တိ စ ဝစနံ သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ ဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝံ ပန အညသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏေ အညံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာပဇ္ဇတိ. ယထာ ပန ဒိဗ္ဗသောတဉာဏံ မနုဿာမနုဿာဒိသဒ္ဒပ္ပဘေဒနိစ္ဆယဿ ပစ္စယဘူတံ တံ တံ သဒ္ဒဝိဘာဝကံ၊ ဧဝံ သဘာဝါသဘာဝနိရုတ္တိနိစ္ဆယဿ ပစ္စယဘူတံ ပစ္စုပ္ပန္နသဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒါရမ္မဏံ တံဝိဘာဝကဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဝုစ္စမာနေ န ပါဠိဝိရောဓော ဟောတိ. တံ သဘာဝနိရုတ္တိံ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာတိ စ ပစ္စုပ္ပန္နသဒ္ဒါရမ္မဏံ ပစ္စဝေက္ခဏံ ပဝတ္တယန္တဿာတိ န န သက္ကာ ဝတ္တုံ. တမ္ပိ ဟိ ဉာဏံ သဘာဝနိရုတ္တိံ ဝိဘာဝေန္တံယေဝ တံတံသဒ္ဒပစ္စဝေက္ခဏာနန္တရံ တံတံပဘေဒနိစ္ဆယဟေတုတ္တာ နိရုတ္တိံ ဘိန္ဒန္တံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စ ပဘေဒဂတမ္ပိ ဟောတီတိ. သဘာဝနိရုတ္တီတိ မာဂဓဘာသာ အဓိပ္ပေတာတိ တတော အညံ သက္ကဋနာမာဒိသဒ္ဒံ သန္ဓာယ ‘‘အညံ ပနာ’’တိ အာဟ. ဗျဉ္ဇနန္တိ နိပါတပဒမာဟ.

ကထိတံ အဋ္ဌကထာယံ. ဗောဓိမဏ္ဍ-သဒ္ဒေါ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဋ္ဌာနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဗောဓိရုက္ခဿ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ. သုဝဏ္ဏသလာကန္တိ သေဋ္ဌသလာကံ၊ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ သလာကံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော၊ န ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဌိတေန ပဝါရိတံ၊ တသ္မာ ပဋိသမ္ဘိဒါတော အညေနေဝ ပကာရေန ဇာနိတဗ္ဗတော န သက္ကဋဘာသာဇာနနံ ပဋိသမ္ဘိဒါကိစ္စန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒံ ကထိတန္တိ မာဂဓဘာသာယ သဘာဝနိရုတ္တိတာဉာပနတ္ထံ ဣဒံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ကထိတန္တိ အတ္ထော. ဆဒ္ဒန္တဝါရဏ (ဇာ. ၁.၁၆.၉၇ အာဒယော) -တိတ္တိရဇာတကာဒီသု (ဇာ. ၁.၄.၇၃ အာဒယော) တိရစ္ဆာနေသု စ မာဂဓဘာသာ ဥဿန္နာ၊ န ဩဋ္ဋကာဒိဘာသာ သက္ကဋံ ဝါ.

တတ္ထာတိ မာဂဓသေသဘာသာသု. သေသာ ပရိဝတ္တန္တိ ဧကန္တေန ကာလန္တရေ အညထာ ဟောန္တိ ဝိနဿန္တိ စ. မာဂဓာ ပန ကတ္ထစိ ကဒါစိ ပရိဝတ္တန္တီပိ န သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗထာ စ ပရိဝတ္တတိ၊ ကပ္ပဝိနာသေပိ တိဋ္ဌတိယေဝါတိ ‘‘အယမေဝေကာ န ပရိဝတ္တတီ’’တိ အာဟ. ပပဉ္စောတိ စိရာယနန္တိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓဝစနမေဝ စေတဿ ဝိသယော၊ တေနေဝ ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ ဂါထံ ပုစ္ဆိတော စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဘာသိတ’န္တိ? ‘ဧဝံ ဂဟပတီ’တိ. ‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ မုဟုတ္တံ အာဂမေထ၊ ယာဝဿ အတ္ထံ ပေက္ခာမီ’’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၇) အာဟာတိ ဝဒန္တိ.

သဗ္ဗတ္ထကဉာဏန္တိ အတ္ထာဒီသု ဉာဏံ. တဉှိ သဗ္ဗေသု တေသု တီသု စတူသုပိ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ၊ ကုသလကိရိယဘူတာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ ဓမ္မတ္ထဘာဝတော တီသု ဧဝ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထကဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမာနိ ဉာဏာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီတိ သာတ္ထကာနံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗော အတ္ထော ဧတဿာတိပိ သဗ္ဗတ္ထကံ၊ သဗ္ဗသ္မိံ ခိတ္တန္တိ ဝါ. သေက္ခေ ပဝတ္တာ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ. ပုဗ္ဗယောဂေါ ဝိယ ပန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ အရဟတောပိ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသဒတာယ ပစ္စယော န န ဟောတီတိ ပဉ္စန္နမ္ပိ ယထာယောဂံ သေက္ခာသေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါဝိသဒတ္တကာရဏတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ပုစ္ဆာယ ပရတော ပဝတ္တာ ကထာတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာ ‘‘ပရိပုစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တာ. ပဋိပတ္တိံ ပူရေတဗ္ဗံ မညိဿန္တီတိ ပဋိပတ္တိဂရုတာယ လာဘံ ဟီဠေန္တေန သတသဟဿဂ္ဃနကမ္ပိ ကမ္ဗလံ ဝါသိယာ ကောဋ္ဋေတွာ ပရိဘဏ္ဍကရဏံ မယာ ကတံ အာဝဇ္ဇိတွာ လာဘဂရုနော ပရိယတ္တိဓရာ ဓမ္မကထိကာဝ ဘဝိတုံ န မညိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ထေရဿ ကင်္ခုပ္ပတ္တိယာ ပုဗ္ဗေ အဝိသဒတံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေန အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဝိသဒတာ ဒဿိတာ. တိဿတ္ထေရော အနန္တရံ ဝုတ္တော တိဿတ္ထေရော ဧဝါတိ ဝဒန္တိ.

ပဘေဒေါ နာမ မဂ္ဂေဟိ အဓိဂတာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ပဘေဒဂမနံ. အဓိဂမော တေဟိ ပဋိလာဘော၊ တသ္မာ သော လောကုတ္တရော၊ ပဘေဒေါ ကာမာဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ပန တထာတိ ယထာ အဓိဂမဿ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ၊ န တထာ ပဘေဒဿာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ပရိယတ္တိယာဒီနံ အဓိဂမဿ ဗလဝပစ္စယတ္တာဘာဝံ၊ ပုဗ္ဗယောဂဿ စ ဗလဝပစ္စယတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘ပရိယတ္တိသဝနပရိပုစ္ဆာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ နတ္ထီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါဓိဂမော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုဗ္ဗယောဂါဓိဂမာ ဟိ ဒွေပိ ဝိသဒကာရဏာတိ ‘‘ပုဗ္ဗယောဂေါ ပဘေဒဿ ဗလဝပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ.

သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သစ္စဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၇၁၉. ဟေတုဝါရေ ကာလတ္တယေပိ ဟေတုဖလဓမ္မာ ‘‘အတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တေသဉ္စ ဟေတုဓမ္မာ ‘‘ဓမ္မာ’’တိ၊ ဓမ္မဝါရေ ဝေနေယျဝသေန အတီတာနဉ္စ သင်္ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဥပ္ပန္နာ သမုပ္ပန္နာ’’တိအာဒိ န ဝုတ္တန္တိ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာ ‘‘အတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တံနိဗ္ဗတ္တကာ စ ‘‘ဓမ္မာ’’တိ ဣဒမေတေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဝါရာနံ နာနတ္တံ.

သစ္စဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.