၁. ဝေရဉ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁) ဧတ္ထ ဝေရဉ္ဇာတိ တဿ နဂရဿေတံ အဓိဝစနံ၊ တဿံ ဝေရဉ္ဇာယံ. သမီပတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. နဠေရုပုစိမန္ဒမူလေတိ ဧတ္ထ နဠေရု နာမ ယက္ခော. ပုစိမန္ဒောတိ နိမ္ဗရုက္ခော. မူလန္တိ သမီပံ. အယဉှိ မူလ-သဒ္ဒေါ ‘‘မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥသီရနာဠိမတ္တာနိပီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၉၅) မူလမူလေ ဒိဿတိ. ‘‘လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅၊ ပရိ. ၃၂၃) အသာဓာရဏဟေတုမှိ. ‘‘ယာဝ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေ ဆာယာ ဖရတိ၊ နိဝါတေ ပဏ္ဏာနိ ပတန္တိ၊ ဧတ္တာဝတာ ရုက္ခမူလ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၉၄) သမီပေ. ဣဓ ပန သမီပေ အဓိပ္ပေတော၊ တသ္မာ နဠေရုယက္ခေန အဓိဂ္ဂဟိတဿ ပုစိမန္ဒဿ သမီပေတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော ကိရ ပုစိမန္ဒော ရမဏီယော ပါသာဒိကော အနေကေသံ ရုက္ခာနံ အာဓိပစ္စံ ဝိယ ကုရုမာနော တဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နေ ဌာနေ အဟောသိ. အထ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇံ ဂန္တွာ ပတိရူပေ ဌာနေ ဝိဟရန္တော တဿ ရုက္ခဿ သမီပေ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတိ နဠေရုပုစိမန္ဒမူလေ’’တိ.

ပစ္စုဋ္ဌာနံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၂) နာမ အာသနာ ဝုဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘နာသနာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ. နိသိန္နာသနတော န ဝုဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဇိဏ္ဏေ။ပေ။ ဝယောအနုပ္ပတ္တေတိ ဥပယောဂဝစနံ အာသနာ ဝုဋ္ဌာနကိရိယာပေက္ခံ န ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘ဇိဏ္ဏေ။ပေ။ ဝယောအနုပ္ပတ္တေ ဒိသွာ’’တိ အဇ္ဈာဟာရံ ကတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ပစ္စုဂ္ဂမနကိရိယာပေက္ခံ ဥပယောဂဝစနံ၊ တသ္မာ န ပစ္စုဋ္ဌာတီတိ ဥဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂမနံ န ကရောတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စုဂ္ဂမနမ္ပိ ဟိ ပစ္စုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာစရိယံ ပန ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပစ္စုဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂမနကရဏံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ နာမာ’’တိ. နာသနာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ဣမိနာ ပန ပစ္စုဂ္ဂမနာဘာဝဿ ဥပလက္ခဏမတ္တံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဘာဝနေ နာမ အတ္ထေတိ ပကတိဝိဘာဝနသင်္ခါတေ အတ္ထေ. န အဘိဝါဒေတိ ဝါတိ န အဘိဝါဒေတဗ္ဗန္တိ ဝါ သလ္လက္ခေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တံ အညာဏန္တိ ‘‘အယံ မမ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကာတုံ အရဟရူပေါ န ဟောတီ’’တိ အဇာနနဝသေန ပဝတ္တံ အညာဏံ. ဩလောကေန္တောတိ ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ကိံ နု ခေါ အဟံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ သက္ကရေယျံ ဂရုံ ကရေယျ’’န္တိအာဒိသုတ္တဝသေနေဝ (အ. နိ. ၄.၂၁) ဉာဏစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော. နိပစ္စကာရာရဟန္တိ ပဏိပါတာရဟံ. သမ္ပတိဇာတောတိ မုဟုတ္တဇာတော၊ ဇာတသမနန္တရမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥတ္တရေန မုခေါတိ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခေါ. ‘‘သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂန္တွာ သကလံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေသိ’’န္တိ ဣဒံ –

‘‘ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ပတိဇာတော ဗောဓိသတ္တော သမေဟိ ပါဒေဟိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂစ္ဆတိ၊ သေတမှိ ဆတ္တေ အနုဓာရိယမာနေ သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိလောကေတိ၊ အာသဘိဉ္စ ဝါစံ ဘာသတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁) –

ဧဝံ ပါဠိယံ သတ္တပဒဝီတိဟာရုပရိ ဌိတဿ ဝိယ သဗ္ဗာဒိသာနုလောကနဿ ကထိတတ္တာ ဝုတ္တံ၊ န ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သတ္တပဒဝီတိဟာရတော ပဂေဝ ဒိသာဝိလောကနဿ ကတတ္တာ. မဟာသတ္တော ဟိ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ၊ အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ၊ ‘‘မဟာပုရိသ၊ ဣဓ တုမှေဟိ သဒိသောပိ နတ္ထိ၊ ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ စတဿော ဒိသာ၊ စတဿော အနုဒိသာ၊ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရီတိ ဒသပိ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ အတ္တနော သဒိသံ အဒိသွာ ‘‘အယံ ဥတ္တရဒိသာ’’တိ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဩလောကေသိန္တိ မမ ပုညာနုဘာဝေန လောကဝိဝရဏပါဋိဟာရိယေ ဇာတေ ပညာယမာနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ မံသစက္ခုနာဝ ဩလောကေသိန္တိ အတ္ထော.

မဟာပုရိသောတိ ဇာတိဂေါတ္တကုလပ္ပဒေသာဒိဝသေန မဟန္တပုရိသော. အဂ္ဂေါတိ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗပ္ပဓာနော. ဇေဋ္ဌောတိ ဂုဏဝသေနေဝ သဗ္ဗေသံ ဝုဒ္ဓတမော၊ ဂုဏေဟိ မဟလ္လကတမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေဋ္ဌောတိ ဂုဏဝသေနေဝ သဗ္ဗေသံ ပသတ္ထတမော. အတ္ထတော ပန ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ. ဥတ္တရိတရောတိ အဓိကတရော. ပတိမာနေသီတိ ပူဇေသိ. အာသဘိန္တိ ဥတ္တမံ. မယှံ အဘိဝါဒနာဒိရဟော ပုဂ္ဂလောတိ မယှံ အဘိဝါဒနာဒိကိရိယာယ အရဟော အနုစ္ဆဝိကော ပုဂ္ဂလော. နိစ္စသာပေက္ခတာယ ပနေတ္ထ သမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာဂတာတိ တထာဂတတော၊ တထာဂတဿ သန္တိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝရူပန္တိ အဘိဝါဒနာဒိသဘာဝံ. ပရိပါကသိထိလဗန္ဓနန္တိ ပရိပါကေန သိထိလဗန္ဓနံ.

တံ ဝစနန္တိ ‘‘နာဟံ တံ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိဝစနံ. ‘‘နာဟံ အရသရူပေါ၊ မာဒိသာ ဝါ အရသရူပါ’’တိ ဝုတ္တေ ဗြာဟ္မဏော ထဒ္ဓေါ ဘဝေယျ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တမုဒုဘာဝဇနနတ္ထ’’န္တိ.

ကတမော ပန သောတိ ပရိယာယာပေက္ခော ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော၊ ကတမော သော ပရိယာယောတိ အတ္ထော? ဇာတိဝသေနာတိ ခတ္တိယာဒိဇာတိဝသေန. ဥပပတ္တိဝသေနာတိ ဒေဝေသု ဥပပတ္တိဝသေန. သေဋ္ဌသမ္မတာနမ္ပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ အသေဋ္ဌသမ္မတာနန္တိ ဒဿေတိ. အဘိနန္ဒန္တာနန္တိ သပ္ပီတိကတဏှာဝသေန ပမောဒမာနာနံ. ရဇ္ဇန္တာနန္တိ ဗလဝရာဂဝသေန ရဇ္ဇန္တာနံ. ရူပပရိဘောဂေန ဥပ္ပန္နတဏှာသမ္ပယုတ္တသောမနဿဝေဒနာ ရူပတော နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဟဒယတပ္ပနတော အမ္ဗရသာဒယော ဝိယ ရူပရသာတိ ဝုစ္စန္တိ. အာဝိဉ္စန္တီတိ အာကဍ္ဎန္တိ. ဝတ္ထာရမ္မဏာဒိသာမဂ္ဂိယန္တိ ဝတ္ထုအာရမ္မဏာဒိကာရဏသာမဂ္ဂိယံ. အနုက္ခိပန္တောတိ အတ္တုက္ကံသနဝသေန ကထိတေ ဗြာဟ္မဏဿ အသပ္ပါယဘာဝတော အတ္တာနံ အနုက္ခိပန္တော အနုက္ကံသေန္တော.

ဧတသ္မိံ ပနတ္ထေ ကရဏေ သာမိဝစနန္တိ ‘‘ဇဟိတာ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ တထာဂတဿာတိ ကရဏေ သာမိဝစနံ၊ တထာဂတေန ဇဟိတာတိ အတ္ထော. မူလန္တိ ဘဝမူလံ. ‘‘တာလဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဩဋ္ဌမုခေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ မဇ္ဈေပဒလောပံ ကတွာ အ-ကာရဉ္စ ဒီဃံ ကတွာ ‘‘တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တာလဝတ္ထု ဝိယ နေသံ ဝတ္ထု ကတန္တိ တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ. တတ္ထ တာလဿ ဝတ္ထု တာလဝတ္ထု. ယထာ အာရာမဿ ဝတ္ထုဘူတပုဗ္ဗော ပဒေသော အာရာမဿ အဘာဝေ ‘‘အာရာမဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တာလဿ ပတိဋ္ဌိတောကာသော သမူလံ ဥဒ္ဓရိတေ တာလေ ပဒေသမတ္တေ ဌိတေ တာလဿ ဝတ္ထုဘူတပုဗ္ဗတ္တာ ‘‘တာလဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ. နေသန္တိ ရူပရသာဒီနံ. ကထံ ပန တာလဝတ္ထု ဝိယ နေသံ ဝတ္ထု ကတန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ. ရူပါဒိပရိဘောဂေန ဥပ္ပန္နတဏှာယုတ္တသောမနဿဝေဒနာသင်္ခါတရူပရသာဒီနံ စိတ္တသန္တာနဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘တေသံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗဘာဝေန ဝတ္ထုမတ္တေ စိတ္တသန္တာနေ ကတေ’’တိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေတိ ပုရေ၊ သရာဂကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တာလာဝတ္ထုကတာတိ ဝုစ္စန္တီတိ တာလဝတ္ထု ဝိယ အတ္တနော ဝတ္ထုဿ ကတတ္တာ ရူပရသာဒယော ‘‘တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေန ပဟီနကိလေသာနံ ပုန ဥပ္ပတ္တိယာ အဘာဝေါ ဒဿိတော.

အဝိရုဠှိဓမ္မတ္တာတိ အဝိရုဠှိသဘာဝတာယ. မတ္ထကစ္ဆိန္နော တာလော ပတ္တဖလာဒီနံ အဝတ္ထုဘူတော တာလာဝတ္ထူတိ အာဟ ‘‘မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ကတာ’’တိ. ဧတေန ‘‘တာလာဝတ္ထု ဝိယ ကတာတိ တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ အယံ ဝိဂ္ဂဟော ဒဿိတော. ဧတ္ထ ပန ‘‘အဝတ္ထုဘူတော တာလော ဝိယ ကတာတိ အဝတ္ထုတာလကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိသေသနဿ ပရနိပါတံ ကတွာ ‘‘တာလာဝတ္ထုကတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမိနာ ပနတ္ထေန ဣဒံ ဒဿေတိ – ရူပရသာဒိဝစနေန ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ဟုတွာ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ဂဟိတာ၊ တေ ဥပ္ပန္နာပိ မတ္ထကသဒိသာနံ တဏှာဝိဇ္ဇာနံ မဂ္ဂသတ္ထေန ဆိန္နတ္တာ အာယတိံ တာလပတ္တသဒိသေ ဝိပါကက္ခန္ဓေ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသမတ္ထာ ဇာတာ၊ တသ္မာ တာလာဝတ္ထု ဝိယ ကတာတိ တာလာဝတ္ထုကတာ ရူပရသာဒယောတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘အဘိနန္ဒန္တာန’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ကုသလသောမနဿမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝဒန္တိ. အနဘာဝံ ကတာတိ ဧတ္ထ အနု-သဒ္ဒေါ ပစ္ဆာသဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယထာ နေသံ ပစ္ဆာဘာဝေါ န ဟောတီ’’တိအာဒိ.

ယဉ္စ ခေါ တွံ သန္ဓာယ ဝဒေသိ၊ သော ပရိယာယော န ဟောတီတိ ယံ ဝန္ဒနာဒိသာမဂ္ဂိရသာဘာဝသင်္ခါတံ ကာရဏံ အရသရူပတာယ ဝဒေသိ၊ တံ ကာရဏံ န ဟောတိ၊ န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. နနု စာယံ ဗြာဟ္မဏော ယံ ဝန္ဒနာဒိသာမဂ္ဂိရသာဘာဝသင်္ခါတပရိယာယံ သန္ဓာယ ‘‘အရသရူပေါ ဘဝံ ဂေါတမော’’တိ အာဟ၊ ‘‘သော ပရိယာယော နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝန္ဒနာဒီနိ ဘဂဝါ ကရောတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ ဣမံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိ.

သဗ္ဗပရိယာယေသူတိ သဗ္ဗဝါရေသု. သန္ဓာယဘာသိတမတ္တန္တိ ယံ သန္ဓာယ ဗြာဟ္မဏော ‘‘နိဗ္ဘောဂေါ ဘဝံ ဂေါတမော’’တိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါ စ ယံ သန္ဓာယ နိဗ္ဘောဂတာဒိံ အတ္တနိ အနုဇာနာတိ၊ တံ သန္ဓာယဘာသိတမတ္တံ. ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေါတိ ဆန္ဒရာဂဝသေန ပရိဘောဂေါ. အပရံ ပရိယာယန္တိ အညံ ကာရဏံ.

ကုလသမုဒါစာရကမ္မန္တိ ကုလာစာရသင်္ခါတံ ကမ္မံ၊ ကုလစာရိတ္တန္တိ အတ္ထော. အကိရိယန္တိ အကရဏဘာဝံ. ‘‘အနေကဝိဟိတာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ သာမညဝစနေပိ ပါရိသေသဉာယတော ဝုတ္တာဝသေသာ အကုသလဓမ္မာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ တေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိ၊ တေ ယထာဝုတ္တကာယဒုစ္စရိတာဒိကေ အကုသလဓမ္မေ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. အနေကဝိဟိတာတိ အနေကပ္ပကာရာ.

အယံ လောကတန္တီတိ အယံ ဝုဍ္ဎာနံ အဘိဝါဒနာဒိကိရိယလက္ခဏာ လောကပ္ပဝေဏီ. အနာဂါမိဗြဟ္မာနံ အလင်္ကာရာဒီသု အနာဂါမိဘိက္ခူနဉ္စ စီဝရာဒီသု နိကန္တိဝသေန ရာဂုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿေဝ ပဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿာ’’တိ. ရူပါဒီသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဝတ္ထုကာမကောဋ္ဌာသေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ရာဂေါ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကောဋ္ဌာသဝစနော ဟေတ္ထ ဂုဏ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဝယောဂုဏာ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၄) ဝိယ. အကုသလစိတ္တဒွယသမ္ပယုတ္တဿာတိ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တဒွယသမ္ပယုတ္တဿ. မောဟဿ သဗ္ဗာကုသလသာဓာရဏတ္တာ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာကုသလသမ္ဘဝဿာ’’တိ. အဝသေသာနန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနံ.

ဇိဂုစ္ဆတိ မညေတိ အဟမဘိဇာတော ရူပဝါ ပညဝါ ကထံ နာမ အညေသံ အဘိဝါဒနာဒိံ ကရေယျန္တိ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝိယ၊ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဝါ သလ္လက္ခေမိ. အကုသလဓမ္မေ ဇိဂုစ္ဆမာနော တေသံ သမင်္ဂိဘာဝမ္ပိ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ ဇိဂုစ္ဆတီ’’တိ. သမာပတ္တီတိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ သမာပဇ္ဇနာ သမင်္ဂိဘာဝေါတိ. မဏ္ဍနဇာတိကောတိ မဏ္ဍနကသဘာဝေါ၊ မဏ္ဍနကသီလောတိ အတ္ထော. ဇေဂုစ္ဆိတန္တိ ဇိဂုစ္ဆနသီလတံ.

လောကဇေဋ္ဌကကမ္မန္တိ လောကဇေဋ္ဌကာနံ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ၊ လောကေ ဝါ သေဋ္ဌသမ္မတံ ကမ္မံ. တတြာတိ တေသု ဒွီသုပိ အတ္ထဝိကပ္ပေသု. ပဒါဘိဟိတော အတ္ထော ပဒတ္ထော၊ ဗျဉ္ဇနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိနယံ ဝါ အရဟတီတိ ဧတ္ထ ဝိနယနံ ဝိနယော၊ နိဂ္ဂဏှနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နိဂ္ဂဟံ အရဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. နနု စ ပဌမံ ဝုတ္တေသု ဒွီသုပိ အတ္ထဝိကပ္ပေသု သကတ္ထေ အရဟတ္ထေ စ တဒ္ဓိတပစ္စယော သဒ္ဒလက္ခဏတော ဒိဿတိ၊ န ပန ‘‘ဝိနယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ. တသ္မာ ကထမေတ္ထ တဒ္ဓိတပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘ဝိစိတြာ ဟိ တဒ္ဓိတဝုတ္တီ’’တိ. ဝိစိတြတာ စေတ္ထ လောကပ္ပမာဏတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ အတ္ထေ တဒ္ဓိတပ္ပယောဂေါ လောကဿ၊ တတ္ထ တတ္ထ တဒ္ဓိတဝုတ္တိ လောကတော သိဒ္ဓါတိ ဝိစိတြာ တဒ္ဓိတဝုတ္တိ၊ တသ္မာ ယထာ ‘‘မာ သဒ္ဒမကာသီ’’တိ ဝဒန္တော ‘‘မာသဒ္ဒိကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဝိနယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဝေနယိကောတိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ကပဏပုရိသောတိ ဂုဏဝိရဟိတတာယ ဒီနမနုဿော. ဗျဉ္ဇနာနိ အဝိစာရေတွာတိ တိဿဒတ္တာဒိသဒ္ဒေသု ဝိယ ‘‘ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အယံ နာမ ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဗျဉ္ဇနဝိစာရံ အကတွာ၊ အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ဒေဝလောကဂဗ္ဘသမ္ပတ္တိယာ’’တိ ဝတွာပိ ဌပေတွာ ဘုမ္မဒေဝေ သေသဒေဝေသု ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏဿ အဘာဝတော ပဋိသန္ဓိယေဝေတ္ထ ဂဗ္ဘသမ္ပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒေဝလောကပဋိသန္ဓိပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. အဿာတိ အဘိဝါဒနာဒိသာမီစိကမ္မဿ. မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ ဒေါသံ ဒဿေန္တောတိ မာတိတော အပရိသုဒ္ဓဘာဝံ ဒဿေန္တော၊ အက္ကောသိတုကာမဿ ဒါသိယာ ပုတ္တောတိ ဒါသိကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တဘာဝေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ အက္ကောသနံ ဝိယ ဘဂဝတော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ အက္ကောသန္တောပိ ဧဝမာဟာတိ အဓိပ္ပါယော. ဂဗ္ဘတောတိ ဒေဝလောကပ္ပဋိသန္ဓိတော. တေနေဝါဟ ‘‘အဘဗ္ဗော ဒေဝလောကူပပတ္တိံ ပါပုဏိတုန္တိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ‘‘ဟီနော ဝါ ဂဗ္ဘော အဿာတိ အပဂဗ္ဘော’’တိ ဣမဿ ဝိဂ္ဂဟဿ ဧကေန ပရိယာယေန အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒေဝလောကဂဗ္ဘပရိဗာဟိရတ္တာ အာယတိံ ဟီနဂဗ္ဘပဋိလာဘဘာဂီ’’တိ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ အာယတိမ္ပိ ဟီနဂဗ္ဘပဋိလာဘဘာဂီ၊ တသ္မာ ဟီနော ဝါ ဂဗ္ဘော အဿာတိ အပဂဗ္ဘောတိ အဓိပ္ပါယော. ပုန တဿေဝ ဝိဂ္ဂဟဿ ‘‘ကောဓဝသေန။ပေ။ ဒဿေန္တော’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယဿ အနုရူပံ ကတွာ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟီနော ဝါဿ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဂဗ္ဘဝါသော အဟောသီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ဂဗ္ဘ-သဒ္ဒေါ အတ္ထိ မာတုကုစ္ဆိပရိယာယော ‘‘ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၃၆၃) ဝိယ. အတ္ထိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တသတ္တပရိယာယော ‘‘အန္တမသော ဂဗ္ဘပါတနံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၂၉) ဝိယ. တတ္ထ မာတုကုစ္ဆိပရိယာယံ ဂဟေတွာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနာဂတေ ဂဗ္ဘသေယျာ’’တိ. ဂဗ္ဘေ သေယျာ ဂဗ္ဘသေယျာ. အနုတ္တရေန မဂ္ဂေနာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန. ကမ္မကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ဝိဟတတ္တာ အာဟ ‘‘ဝိဟတကာရဏတ္တာ’’တိ. ဣတရာ တိဿောပီတိ အဏ္ဍဇသံသေဒဇဩပပါတိကာ. ဧတ္ထ စ ယဒိပိ ‘‘အပဂဗ္ဘော’’တိ ဣမဿ အနုရူပတော ဂဗ္ဘသေယျာ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ပသင်္ဂတော ပန လဗ္ဘမာနံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိပိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ သတ္တပရိယာယဿ ဂဗ္ဘ-သဒ္ဒဿ ဝသေန ဝိဂ္ဂဟနာနတ္တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ. ဣမသ္မိံ ပန ဝိကပ္ပေ ဂဗ္ဘသေယျာ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ဥဘယမ္ပိ ဂဗ္ဘသေယျဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိပိ ဝဒန္တိ. နနု စ ‘‘အာယတိံ ဂဗ္ဘသေယျာ ပဟီနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဂဗ္ဘဿ သေယျာ ဧဝ ပဟီနာ၊ န ပန ဂဗ္ဘောတိ အာပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ. အထ ‘‘အဘိနိဗ္ဗတ္တီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ပုနဗ္ဘဝဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘အဘိနိဗ္ဗတ္တိ စ နာမာ’’တိအာဒိ. အပုနဗ္ဘဝဘူတာတိ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဓမ္မာနံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ.

ဓမ္မဓာတုန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မေ အနဝသေသေ ဓာရေတိ ယာထာဝတော ဥပဓာရေတီတိ ဓမ္မဓာတု၊ ဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော အဝဗုဇ္ဈနသဘာဝေါ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ သစ္ဆိကတွာ၊ ပဋိလဘိတွာတိ အတ္ထော၊ ပဋိလာဘဟေတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တော ဟောတီတိ ရုစိဝသေန ပရိဝတ္တေတွာ ဒဿေတုံ သမတ္ထတာ ဒေသနာဝိလာသော၊ တံ ပတ္တော အဓိဂတောတိ အတ္ထော. ကရုဏာဝိပ္ဖါရန္တိ သဗ္ဗသတ္တေသု မဟာကရုဏာယ ဖရဏံ. တာဒိလက္ခဏမေဝ ပုန ဥပမာယ ဝိဘာဝေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပထဝီသမစိတ္တတ’’န္တိ. ယထာ ပထဝီ သုစိအသုစိနိက္ခေပစ္ဆေဒနဘေဒနာဒီသု န ဝိကမ္ပတိ၊ အနုရောဓဝိရောဓံ န ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု လာဘာလာဘာဒီသု အနုရောဓဝိရောဓပ္ပဟာနတော အဝိကမ္ပိတစိတ္တတာယ ပထဝီသမစိတ္တတန္တိ အတ္ထော. အကုပ္ပဓမ္မတန္တိ ဧတ္ထ အကုပ္ပဓမ္မော နာမ ဖလသမာပတ္တီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ‘‘ပရေသု ပန အက္ကောသန္တေသုပိ အတ္တနော ပထဝီသမစိတ္တတာယ အကုပ္ပနသဘာဝတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ အမှာကံ ခန္တိ. ဇရာယ အနုသဋန္တိ ဇရာယ ပလိဝေဌိတံ. ဗြာဟ္မဏဿ ဝုဒ္ဓတာယ အာသန္နဝုတ္တိမရဏန္တိ သမ္ဘာဝနဝသေန ‘‘အဇ္ဇ မရိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘မဟန္တေန ခေါ ပန ဥဿာဟေနာ’’တိ သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ သဉ္ဇာတမဟုဿာဟေန. အပ္ပဋိသမံ ပုရေဇာတဘာဝန္တိ အနညသာဓာရဏံ ပုရေဇာတဘာဝံ. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိသမောတိ အပ္ပဋိသမော၊ ပုရေဇာတဘာဝေါ.

ပက္ခေ ဝိဓုနန္တာတိ ပတ္တေ စာလေန္တာ. နိက္ခမန္တာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ၊ နိက္ခန္တေသူတိ အတ္ထော.

သော ဇေဋ္ဌော ဣတိ အဿ ဝစနီယောတိ ယော ပဌမတရံ အဏ္ဍကောသတော နိက္ခန္တော ကုက္ကုဋပေါတကော၊ သော ဇေဋ္ဌောတိ ဝစနီယော အဿ၊ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. သမ္ပဋိပါဒေန္တောတိ သံသန္ဒေန္တော. တိဘူမပရိယာပန္နာပိ သတ္တာ အဝိဇ္ဇာကောသဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ အပ္ပဟီနာယ အဝိဇ္ဇာယ ဝေဌိတတ္တာတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာကောသဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌေသု သတ္တေသူ’’တိ အဏ္ဍကောသန္တိ ဗီဇကပါလံ. လောကသန္နိဝါသေတိ လောကောယေဝ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ နိဝါသနဋ္ဌေန လောကသန္နိဝါသော၊ သတ္တနိကာယော. သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ ဧတ္ထ သမ္မာတိ အဝိပရီတတ္ထော၊ သံ-သဒ္ဒေါ သာမန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. တသ္မာ သမ္မာ အဝိပရီတေနာကာရေန သယမေဝ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ သမ္မာသမ္ဗောဓီတိ မဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘သမ္မာ သာမဉ္စ ဗောဓိ’’န္တိ၊ သမ္မာ သယမေဝ စ ဗုဇ္ဈနကန္တိ အတ္ထော. သမ္မာတိ ဝါ ပသတ္ထဝစနော၊ သံ-သဒ္ဒေါ သုန္ဒရဝစနောတိ အာဟ ‘‘အထ ဝါ ပသတ္ထံ သုန္ဒရဉ္စ ဗောဓိ’’န္တိ.

အသဗ္ဗဂုဏဒါယကတ္တာတိ သဗ္ဗဂုဏာနံ အဒါယကတ္တာ. သဗ္ဗဂုဏေ န ဒဒါတီတိ ဟိ အသဗ္ဗဂုဏဒါယကော၊ အသမတ္ထသမာသောယံ ဂမကတ္တာ ယထာ ‘‘အသူရိယပဿာနိ မုခါနီ’’တိ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိ ဥပနိဿယဝတော သဟေဝ အရဟတ္တဖလေန တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဒေတိ. နနု စေတ္ထ တီသု ဝိဇ္ဇာသု အာသဝက္ခယဉာဏဿ မဂ္ဂပရိယာပန္နတ္တာ ကထမေတံ ယုဇ္ဇတိ ‘‘မဂ္ဂေါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဒေတီ’’တိ? နာယံ ဒေါသော. သတိပိ အာသဝက္ခယဉာဏဿ မဂ္ဂပရိယာပန္နဘာဝေ အဋ္ဌင်္ဂိကေ မဂ္ဂေ သတိ မဂ္ဂဉာဏေန သဒ္ဓိံ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ ‘‘မဂ္ဂေါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဒေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဆ အဘိညာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သာဝကပါရမိဉာဏန္တိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ ပဋိလဘိတဗ္ဗမေဝ လောကိယလောကုတ္တရဉာဏံ. ပစ္စေကဗောဓိဉာဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဗ္ဘညာသိန္တိ ဇာနိံ. ဇာနနဉ္စ န အနုဿဝါဒိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈိ’’န္တိ၊ ပစ္စက္ခမကာသိန္တိ အတ္ထော. ပဋိဝေဓောပိ န ဒူရေ ဌိတဿ လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓော ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ပတ္တောမှီ’’တိ၊ ပါပုဏိန္တိ အတ္ထော. ပါပုဏနဉ္စ န သယံ ဂန္တွာတိ အာဟ ‘‘အဓိဂတောမှီ’’တိ၊ သန္တာနေ ဥပ္ပါဒနဝသေန ပဋိလဘိန္တိ အတ္ထော.

ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနန္တိ ဩပမ္မတ္ထဿ ဥပမေယျေန သမ္မဒေဝ ပဋိပါဒနံ. အတ္ထေနာတိ ဥပမေယျတ္ထေန. ယထာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယာကရဏံ ကုက္ကုဋစ္ဆာပကာနံ အဏ္ဍကောသတော နိက္ခမနဿ မူလကာရဏံ၊ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ ဘဂဝတော တိဝိဓာနုပဿနာကရဏံ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသတော နိက္ခမနဿ မူလကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ယထာ ဟိ တဿာ ကုက္ကုဋိယာ။ပေ။ တိဝိဓာနုပဿနာကရဏ’’န္တိ. ‘‘သန္တာနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဏ္ဍသဒိသတာ သန္တာနဿ၊ ဗဟိ နိက္ခန္တကုက္ကုဋစ္ဆာပကသဒိသတာ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏာတိ စ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓေါယေဝ ‘‘တထာဂတဿ ခေါ ဧတံ၊ ဝါသေဋ္ဌ၊ အဓိဝစနံ ဓမ္မကာယော ဣတိပီ’’တိ ဝစနတော. အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသဿ တနုဘာဝေါတိ ဗလဝဝိပဿနာဝသေန အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသဿ တနုဘာဝေါ၊ ပဋိစ္ဆာဒနသာမညေန စ အဝိဇ္ဇာယ အဏ္ဍကောသသဒိသတာ. မုဒုဘူတဿပိ ခရဘာဝါပတ္တိ ဟောတီတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ထဒ္ဓခရဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တိက္ခခရဝိပ္ပသန္နသူရဘာဝေါတိ ဧတ္ထ ပရိဂ္ဂယှမာနေသု သင်္ခါရေသု ဝိပဿနာဉာဏဿ သမာဓိန္ဒြိယဝသေန သုခါနုပ္ပဝေသော တိက္ခတာ၊ အနုပဝိသိတွာပိ သတိန္ဒြိယဝသေန အနတိက္ကမနတော အကုဏ္ဌတာ ခရဘာဝေါ. တိက္ခောပိ ဟိ ဧကစ္စော သရော လက္ခံ ပတွာ ကုဏ္ဌော ဟောတိ၊ န တထာ ဣဒံ. သတိပိ ခရဘာဝေ သုခုမပ္ပဝတ္တိဝသေန ကိလေသသမုဒါစာရသင်္ခေါဘရဟိတတာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယဝသေန ပသန္နဘာဝေါ၊ သတိပိ ပသန္နဘာဝေ အန္တရာ အနောသက္ကိတွာ ကိလေသပစ္စတ္ထိကာနံ သုဋ္ဌု အဘိဘဝနတော ဝီရိယိန္ဒြိယဝသေန သူရဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမိမေဟိ ပကာရေဟိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမေဝ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပဿနာဉာဏဿ ပရိဏာမကာလောတိ ဝိပဿနာယ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဘာဝါပတ္တိ. တဒါ စ သာ မဂ္ဂဉာဏဂဗ္ဘံ ဓာရေန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလော’’တိ. ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာယ အနန္တရံ သိခါပ္ပတ္တအနုလောမဝိပဿနာဝသေန မဂ္ဂဝိဇာယနတ္ထံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ. အဘိညာပက္ခေတိ လောကိယာဘိညာပက္ခေ. လောကုတ္တရာဘိညာ ဟိ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဒါလိတာ. ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ‘‘ဆာဘိညာပက္ခေ’’တိ လိခန္တိ၊ သော အပါဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဇေဋ္ဌော သေဋ္ဌောတိ ဝုဒ္ဓတမတ္တာ ဇေဋ္ဌော၊ သဗ္ဗဂုဏေဟိ ဥတ္တမတ္တာ ပသတ္ထတမောတိ သေဋ္ဌော.

ဣဒါနိ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိကာယ ဒေသနာယ အနုသန္ဓိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဘုတီတိ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗဘာဂီယဝီရိယာရမ္ဘာဒိတော ပဋ္ဌာယ. မုဋ္ဌဿတိနာတိ ဝိနဋ္ဌဿတိနာ၊ သတိဝိရဟိတေနာတိ အတ္ထော. သာရဒ္ဓကာယေနာတိ သဒရထကာယေန. ဗောဓိမဏ္ဍေတိ ဗောဓိသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ မဏ္ဍဘာဝပ္ပတ္တေ ဌာနေ. ဗောဓီတိ ဟိ ပညာ ဝုစ္စတိ. သာ ဧတ္ထ မဏ္ဍာ ပသန္နာ ဇာတာတိ သော ပဒေသော ‘‘ဗောဓိမဏ္ဍော’’တိ ပညာတော. ပဂ္ဂဟိတန္တိ အာရမ္ဘံ သိထိလံ အကတွာ ဒဠှပရက္ကမသင်္ခါတုဿဟနဘာဝေန ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘အသိထိလပ္ပဝတ္တိတ’’န္တိ. အသလ္လီနန္တိ အသင်္ကုစိတံ ကောသဇ္ဇဝသေန သင်္ကောစံ အနာပန္နံ. ဥပဋ္ဌိတာတိ ဩဂါဟနသင်္ခါတေန အပိလာပနဘာဝေန အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌိတာ. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏာဘိမုခီဘာဝေနာ’’တိ. သမ္မောသဿ ဝိဒ္ဓံသနဝသေန ပဝတ္တိယာ န သမ္မုဋ္ဌာတိ အသမ္မုဋ္ဌာ. ကိဉ္စာပိ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန စိတ္တမေဝ ပဿဒ္ဓံ၊ ကာယပ္ပဿဒ္ဓိဝသေနေဝ စ ကာယော ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ တထာပိ ယသ္မာ ကာယပ္ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိယာ သဟေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဝိနာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယစိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိဝသေနာ’’တိ. ကာယပ္ပဿဒ္ဓိယာ ဥဘယေသမ္ပိ ကာယာနံ ပဿမ္ဘနာဝဟတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပကာယောပိ ပဿဒ္ဓေါယေဝ ဟောတီ’’တိ.

သော စ ခေါတိ သော စ ခေါ ကာယော. ဝိဂတဒရထောတိ ဝိဂတကိလေသဒရထော. နာမကာယေ ဟိ ဝိဂတဒရထေ ရူပကာယောပိ ဝူပသန္တဒရထပရိဠာဟော ဟောတိ. သမ္မာ အာဟိတန္တိ နာနာရမ္မဏေသု ဝိဓာဝနသင်္ခါတံ ဝိက္ခေပံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ အဝိက္ခိတ္တဘာဝါပါဒနေန သမ္မဒေဝ အာဟိတံ ဌပိတံ. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဌပိတ’’န္တိအာဒိ. စိတ္တဿ အနေကဂ္ဂဘာဝေါ ဝိက္ခေပဝသေန စဉ္စလတာ၊ သာ သတိ ဧကဂ္ဂတာယ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကဂ္ဂံ အစလံ နိပ္ဖန္ဒန’’န္တိ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝီရိယသတိပဿဒ္ဓိသမာဓီနံ ကိစ္စသိဒ္ဓိဒဿနေန. နနု စ သဒ္ဓါပညာနမ္ပိ ကိစ္စသိဒ္ဓိ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ? သစ္စံ၊ သာ ပန နာနန္တရိကဘာဝေန အဝုတ္တသိဒ္ဓါတိ န ဂဟိတာ. အသတိ ဟိ သဒ္ဓါယ ဝီရိယာရမ္ဘာဒီနံ အသမ္ဘဝေါယေဝ၊ ပညာပရိဂ္ဂဟေ စ နေသံ အသတိ ဉာယာရမ္ဘာဒိဘာဝေါ န သိယာ၊ တထာ အသလ္လီနာသမ္မောသတာဒယော ဝီရိယာဒီနန္တိ အသလ္လီနတာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝေတ္ထ ပညာကိစ္စသိဒ္ဓိ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဈာနဘာဝနာယံ ဝါ သမာဓိကိစ္စံ အဓိကံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ သမာဓိပရိယောသာနာဝ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ ကထိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အတီတဘဝေ ခန္ဓာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနိ နာမဂေါတ္တာနိ စ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံတွေဝ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိ. မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမော ဝိယ တမောတိ အာဟ ‘‘သွေဝ မောဟော’’တိ. ဩဘာသကရဏဋ္ဌေနာတိ ကာတဗ္ဗတော ကရဏံ. ဩဘာသောဝ ကရဏံ ဩဘာသကရဏံ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဩဘာသဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. သေသံ ပသံသာဝစနန္တိ ပဋိပက္ခဝိဓမနပဝတ္တိဝိသေသာနံ ဗောဓနတော ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာတိ ဧတေန ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာ. ပဋိပက္ခတာ စဿာ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာယကဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေတိ ဣမိနာ ‘‘တမော ဝိဟတော ဝိနဋ္ဌော. ကသ္မာ? ယသ္မာ အာလောကော ဥပ္ပန္နော’’တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနဋ္ဌေန ဝီရိယံ အာတာပေါတိ အာဟ ‘‘ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော’’တိ၊ ဝီရိယဝတောတိ အတ္ထော. ပေသိတတ္တဿာတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိံ ပတိ ဝိဿဋ္ဌစိတ္တဿ. ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတောတိ အညဿပိ ကဿစိ မာဒိသဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ပဓာနာနုယောဂဿာတိ သမ္မပ္ပဓာနမနုယုတ္တဿ.

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏပရိဂ္ဂဟိတန္တိ န ပဌမဒုတိယဉာဏဒွယာဓိဂမံ ဝိယ ကေဝလန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဒဿေန္တောတိ နိဂမနဝသေန ဒဿေန္တော. သရူပတော ဟိ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတမေဝါတိ.

တိက္ခတ္တုံ ဇာတောတိ ဣမိနာ ပန ဣဒံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပဌမဝိဇ္ဇာယ ဇာတောယေဝ ပုရေဇာတဿ သဟဇာတဿ ဝါ အဘာဝတော သဗ္ဗေသံ ဝုဒ္ဓေါ မဟလ္လကော၊ ကိမင်္ဂံ ပန တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ တိက္ခတ္တုံ ဇာတော’’တိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတံသဉာဏန္တိ အတီတာရမ္မဏသဘာဂတာယ တဗ္ဘာဝိဘာဝတော စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတံသဉာဏံ ပကာသေတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ အတီတံသဉာဏန္တိ အတီတက္ခန္ဓာယတနဓာတုသင်္ခါတေ အတီတေ ကောဋ္ဌာသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏံ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတ္တာ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုဝသေနေဝ ဣဇ္ဈနတော ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ပရိဘဏ္ဍဉာဏတ္တာ ဒိဗ္ဗစက္ခုမှိယေဝ စ ဌိတဿ စေတောပရိယဉာဏသိဒ္ဓိတော ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏ’’န္တိ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာတိ သပရိဘဏ္ဍေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန. ပစ္စုပ္ပန္နံသော စ အနာဂတံသော စ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသံ၊ တတ္ထ ဉာဏံ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏံ. အာသဝက္ခယဉာဏာဓိဂမေနေဝ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိယ သေသာသာဓာရဏဆဉာဏဒသဗလဉာဏအာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒီနမ္ပိ အနညသာဓာရဏာနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ဣဇ္ဈနတော ဝုတ္တံ ‘‘အာသဝက္ခယေန သကလလောကိယလောကုတ္တရဂုဏ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏေ ပကာသေတွာ’’တိ.

ပီတိဝိပ္ဖါရပရိပုဏ္ဏဂတ္တစိတ္တောတိ ပီတိဖရဏေန ပရိပုဏ္ဏကာယစိတ္တော. အညာဏန္တိ အညာဏဿာတိ အတ္ထော. ဓိ-သဒ္ဒယောဂတော ဟိ သာမိအတ္ထေ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

ဝေရဉ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.