၁. မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. အဋ္ဌကနိပါတဿ ပဌမေ ဝဍ္ဎိတာယာတိ ဘာဝနာပါရိပူရိဝသေန ပရိဗြူဟိတာယ. ပုနပ္ပုနံ ကတာယာတိ ဘာဝနာယ ဗဟုလီကရဏေန အပရာပရံ ပဝတ္တိတာယ. ယုတ္တယာနသဒိသကတာယာတိ ယထာ ယုတ္တအာဇညယာနံ ဆေကေန သာရထိနာ အဓိဋ္ဌိတံ ယထာရုစိ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ယထာရုစိ ပဝတ္တာရဟတံ ဂမိတာယ. ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိအဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ပစ္စုပဋ္ဌိတာယာတိ ဘာဝနာဗဟုလီကာရေဟိ ပတိ ပတိ ဥပဋ္ဌိတာယ အဝိဇဟိတာယ. သမန္တတော စိတာယာတိ သဗ္ဗဘာဂေန ဘာဝနာနုရူပံ စယံ ဂမိတာယ. တေနာဟ ‘‘ဥပစိတာယာ’’တိ. သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါယာတိ အတိဝိယ သမ္မဒေဝ နိဗ္ဗတ္တိဂတာယ.

ယော စ မေတ္တံ ဘာဝယတီတိအာဒီသု ယော ကောစိ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ. မေတ္တန္တိ မေတ္တာဈာနံ.

အပ္ပမာဏန္တိ ဘာဝနာဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ အပ္ပမာဏံ. အသုဘဘာဝနာဒယော ဝိယ ဟိ အာရမ္မဏေ ဧကဒေသဂ္ဂဟဏံ အကတွာ အနဝသေသဖရဏဝသေန အနောဓိသော ဖရဏဝသေန စ၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာယ ပဂုဏဘာဝနာဝသေန စ အပ္ပမာဏံ. တနူ သံယောဇနာ ဟောန္တီတိ မေတ္တံ ပါဒကံ ကတွာ သမ္မသိတွာ ဟေဋ္ဌိမေ အရိယမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆန္တဿ သုခေနေဝ ပဋိဃသံယောဇနာဒယော ပဟီယမာနာ တနူ ဟောန္တီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနဉ္စ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဉ္စ မေတ္တာဘာဝနာယ သိခါပ္ပတ္တမာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညေပိ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကမ္ပိ စေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ မေတ္တာဗလေန သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘိတဗျာပါဒတာယ ဗျာပါဒေန အဒူသိတစိတ္တော. မေတ္တာယတီတိ ဟိတဖရဏဝသေန မေတ္တံ ကရောတိ. ကုသလီတိ အတိသယေန ကုသလဝါ မဟာပုညော၊ ပဋိဃာဒိအနတ္ထဝိဂမေန ခေမီ. သဗ္ဗေ စ ပါဏေတိ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကော. မနသာနုကမ္ပီတိ စိတ္တေန အနုကမ္ပန္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကသတ္တဝိသယာပိ တာဝ မေတ္တာ မဟာကုသလရာသိ၊ သဗ္ဗေ ပန ပါဏေ အတ္တနော ပုတ္တံ ဝိယ ဟိတဖရဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တော ပဟုကံ ပဟုံ အနပ္ပကံ အပရိယန္တံ စတုသဋ္ဌိမဟာကပ္ပေပိ အတ္တနော ဝိပါကပ္ပဗန္ဓံ ပဝတ္တေတုံ သမတ္ထံ ဥဠာရံ ပုညံ အရိယော ပရိသုဒ္ဓစိတ္တော ပုဂ္ဂလောဝ ကရောတိ နိပ္ဖါဒေတီတိ. သတ္တဘရိတန္တိ သတ္တေဟိ အဝိရဠံ၊ အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ အတ္ထော.

သင်္ဂဟဝတ္ထူနီတိ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၂၀) လောကဿ သင်္ဂဏှနကာရဏာနိ. နိပ္ဖန္နသဿတော နဝ ဘာဂေ ကဿကဿ ဒတွာ ရညံ ဧကဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဒသမဘာဂဂ္ဂဟဏံ. ဧဝံ ကဿကာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သဿာနိ သမ္ပာဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘သဿသမ္ပာဒနေ မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော’’တိ. တတော ဩရဘာဂေ ကိရ ဆဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဇာတံ. ဆမာသိကန္တိ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ပဟောနကံ. ပါသေတီတိ ပါသဂတေ ဝိယ ကရောတိ. ဝါစာယ ပိယံ ဝါစာပိယံ၊ တဿ ကမ္မံ ဝါစာပေယျံ. သဗ္ဗသော ရဋ္ဌဿ ဣဒ္ဓါဒိဘာဝတော ခေမံ. နိရဗ္ဗုဒံ စောရိယာဘာဝတော. ဣဒ္ဓဉှိ ရဋ္ဌံ အစောရိယံ. ‘‘နိရဂ္ဂဠ’’န္တိ ဝုစ္စတိ အပါရုတဃရဘာဝတော.

ဥဒ္ဓံမူလကံ ကတွာတိ ဥမ္မူလံ ကတွာ. ဒွီဟိ ပရိယညေဟီတိ မဟာယညဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပစ္ဆာ စ ပဝတ္တေတဗ္ဗေဟိ ဒွီဟိ ပရိဝါရယညေဟိ. သတ္တ။ပေ။ ဘီသနဿာတိ သတ္တနဝုတာဓိကာနံ ပဉ္စန္နံ ပသုသတာနံ မာရဏေန ဘေရဝဿ ပါပဘီရုကာနံ ဘယာဝဟဿ. တထာ ဟိ ဝဒန္တိ –

‘‘ဆသတာနိ နိယုဇ္ဇန္တိ၊ ပသူနံ မဇ္ဈိမေ ဟနိ၊

အဿမေဓဿ ယညဿ၊ ဦနာနိ ပသူဟိ တီဟီ’’တိ. (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၂၀၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၃၉)၊

သမ္မန္တိ ယုဂစ္ဆိဒ္ဒေ ပက္ခိပိတဗ္ဗဒဏ္ဍကံ. ပါသန္တီတိ ခိပန္တိ. သံဟာရိမေဟီတိ သကဋေဟိ ဝဟိတဗ္ဗေဟိ. ပုဗ္ဗေ ကိရ ဧကော ရာဇာ သမ္မာပါသံ ယဇန္တော သရဿတိနဒိတီရေ ပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိန္နေ နိမုဂ္ဂေါယေဝ အဟောသိ. အန္ဓဗာလဗြာဟ္မဏာ ဂတာနုဂတိဂတာ ‘‘အယံ တဿ သဂ္ဂဂမနမဂ္ဂေါ’’တိ သညာယ တတ္ထ သမ္မာပါသံ ယညံ ပဋ္ဌပေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတီ’’တိ. အယူပေါ အပ္ပကဒိဝသော ယာဂေါ၊ သယူပေါ ဗဟုဒိဝသံ သာဓေယျော သတြယာဂေါ. မန္တပဒါဘိသင်္ခတာနံ သပ္ပိမဓူနံ ‘‘ဝါဇ’’မိတိ သမညာ. ဟိရညသုဝဏ္ဏဂေါမဟိံသာဒိ သတ္တရသကဒက္ခိဏဿ. သာရဂဗ္ဘကောဋ္ဌာဂါရာဒီသု နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠာတိ နိရဂ္ဂဠော. တတ္ထ ကိရ ယညေ အတ္တနော သာပတေယျံ အနဝသေသတော အနိဂူဟိတွာ နိယျာတီယတိ.

စန္ဒပ္ပဘာတိ (ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၂၇) စန္ဒိမဿေဝ ပဘာယ. တာရာဂဏာဝ သဗ္ဗေတိ ယထာ သဗ္ဗေပိ တာရာဂဏာ စန္ဒိမသောဘာယ သောဠသိမ္ပိ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ၊ ဧဝံ တေ အဿမေဓာဒယော ယညာ မေတ္တဿ စိတ္တဿ ဝုတ္တလက္ခဏေန သုဘာဝိတဿ သောဠသိမ္ပိ ကလံ နာနုဘဝန္တိ၊ န ပါပုဏန္တိ၊ နာဂ္ဃန္တီတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ အပရေပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေ မေတ္တာဘာဝနာယ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ယော န ဟန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောတိ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာနုယုတ္တော ပုဂ္ဂလော. န ဟန္တီတိ တေနေဝ မေတ္တာဘာဝနာနုဘာဝေန ဒူရဝိက္ခမ္ဘိတဗျာပါဒတာယ န ကဉ္စိ သတ္တံ ဟိံသတိ၊ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ န ဝိဗာဓတိ ဝါ. န ဃာတေတီတိ ပရံ သမာဒပေတွာ န သတ္တေ မာရာပေတိ န ဝိဗာဓာပေတိ စ. န ဇိနာတီတိ သာရမ္ဘဝိဂ္ဂါဟိကကထာဒိဝသေန န ကဉ္စိ ဇိနာတိ သာရမ္ဘဿေဝ အဘာဝတော၊ ဇာနိကရဏဝသေန ဝါ အဋ္ဋကရဏာဒိနာ န ကဉ္စိ ဇိနာတိ. တေနာဟ ‘‘န အတ္တနာ ပရဿ ဇာနိံ ကရောတီ’’တိ. န ဇာပယေတိ ပရေဟိ ပယောဇေတွာ ပရေသမ္ပိ ဓနဇာနိံ န ကာရာပေယျ. တေနာဟ ‘‘န ပရေန ပရဿ ဇာနိံ ကာရေတီ’’တိ. မေတ္တာယ ဝါ အံသော အဝိဟေဌနဋ္ဌေန အဝယဝဘူတောတိ မေတ္တံသော.

မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.