၅. မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ သေသဇနာတိ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ အလာဘိနော. သမ္ပရိဝတ္တမာနာတိ ဒက္ခိဏေနေဝ ပဿေန အသယိတွာ သဗ္ဗသော ပရိဝတ္တမာနာ. ကာကစ္ဆမာနာတိ ဃုရုဃုရုပဿာသဝသေန ဝိဿရံ ကရောန္တာ. သုခံ သုပတီတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓာ သုပနာ သယနေ ပိဋ္ဌိပ္ပသာရဏလက္ခဏာ ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ အဝေါကိဏ္ဏဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ စ. တတ္ထာယံ ဥဘယတ္ထာပိ သုခမေဝ သုပတိ. ယသ္မာ သဏိကံ နိပဇ္ဇိတွာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ သမောဓာယ ပါသာဒိကေန အာကာရေန သယတိ၊ နိဒ္ဒေါက္ကမနေပိ ဈာနံ သမာပန္နော ဝိယ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ အသုပိတွာ’’တိအာဒိ.

နိဒ္ဒါကာလေ သုခံ အလဘိတွာ ဒုက္ခေန သုတ္တတ္တာ ဧဝ ပဋိဗုဇ္ဈနကာလေ သရီရခေဒေန နိတ္ထုနနံ ဝိဇမ္ဘနံ ဣတော စိတော စ ဝိပရိဝတ္တနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိတ္ထုနန္တာ ဝိဇမ္ဘန္တာ သမ္ပရိဝတ္တန္တာ ဒုက္ခံ ပဋိဗုဇ္ဈန္တီ’’တိ. အယံ ပန သုခေန သုတ္တတ္တာ သရီရခေဒါဘာဝတော နိတ္ထုနနာဒိဝိရဟိတောဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ အပ္ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ’’တိအာဒိ. သုခပ္ပဋိဗောဓော စ သရီရဝိကာရာဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘သုခံ နိဗ္ဗိကာရ’’န္တိ.

ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ပဿတီတိ ဣဒံ အနုဘူတပုဗ္ဗဝသေန ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန စဿ ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ဟောတိ၊ န ပါပကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒန္တော ဝိယာ’’တိအာဒိ. ဓာတုက္ခောဘဟေတုကမ္ပိ စဿ ဗဟုလံ ဘဒ္ဒကမေဝ သိယာ ယေဘုယျေန စိတ္တဇရူပါနုဂုဏတာယ ဥတုအာဟာရဇရူပါနံ.

ဥရေ အာမုက္ကမုတ္တာဟာရော ဝိယာတိ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ ဥရေ လမ္ဗိတမုတ္တာဟာရော ဝိယာတိ ကေဟိစိ တံ ဧကာဝလိဝသေန ဝုတ္တံ သိယာ၊ အနေကရတနာဝလိသမူဟဘူတော ပန မုတ္တာဟာရော အံသပ္ပဒေသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကဋိပ္ပဒေသဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂါ ပလမ္ဗန္တော ဥရေ အာမုက္ကောယေဝ နာမ ဟောတိ.

ဝိသာခတ္ထေရော ဝိယာတိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၅၈) သော ကိရ ပါဋလိပုတ္တေ ကုဋုမ္ဗိယော အဟောသိ. သော တတ္ထေဝ ဝသမာနော အဿောသိ ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေါ ကိရ စေတိယမာလာလင်္ကတော ကာသာဝပဇ္ဇောတော၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနေယေဝေတ္ထ သက္ကာ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ၊ ဥတုသပ္ပါယံ သေနာသနသပ္ပါယံ ပုဂ္ဂလသပ္ပါယံ ဓမ္မဿဝနသပ္ပါယန္တိ သဗ္ဗမေတ္ထ သုလဘ’’န္တိ. သော အတ္တနော ဘောဂက္ခန္ဓံ ပုတ္တဒါရဿ နိယျာတေတွာ ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓေန ဧကကဟာပဏေနေဝ ဃရာ နိက္ခမိတွာ သမုဒ္ဒတီရေ နာဝံ ဥဒိက္ခမာနော ဧကံ မာသံ ဝသိ. သော ဝေါဟာရကုသလတာယ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဘဏ္ဍံ ကိဏိတွာ အသုကသ္မိံ ဝိက္ကိဏန္တော ဓမ္မိကာယ ဝဏိဇ္ဇာယ တေနေဝန္တရမာသေန သဟဿံ အဘိသံဟရိ. ဣတိ အနုပုဗ္ဗေန မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစတိ. သော ပဗ္ဗာဇနတ္ထာယ သီမံ နီတော တံ သဟဿတ္ထဝိကံ ဩဝဋ္ဋိကန္တရေန ဘူမိယံ ပါတေသိ. ‘‘ကိမေတ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ကဟာပဏသဟဿံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘ဥပါသက၊ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န သက္ကာ ဝိစာရေတုံ၊ ဣဒါနေဝ နံ ဝိစာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝိသာခဿ ပဗ္ဗဇ္ဇဋ္ဌာနံ အာဂတာ မာ ရိတ္တဟတ္ထာ ဂမိံသူ’’တိ မုဉ္စိတွာ သီမာမာဠကေ ဝိက္ကိရိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နော. သော ပဉ္စဝဿော ဟုတွာ ဒွေမာတိကာ ပဂုဏာ ကတွာ အတ္တနော သပ္ပါယံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဧကေကသ္မိံ ဝိဟာရေ စတ္တာရော စတ္တာရော မာသေ သမပဝတ္တဝါသံ ဝသမာနော စရိ. ဧဝံ စရမာနော –

‘‘ဝနန္တရေ ဌိတော ထေရော၊ ဝိသာခေါ ဂဇ္ဇမာနကော၊

အတ္တနော ဂုဏမေသန္တော၊ ဣမမတ္ထံ အဘာသထ.

‘‘ယာဝတာ ဥပသမ္ပန္နော၊ ယာဝတာ ဣဓ မာဂတော၊

ဧတ္ထန္တရေ ခလိတံ နတ္ထိ၊ အဟော လာဘော တေ မာရိသာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၅၈)၊

သော စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တော ဒွေဓာပထံ ပတွာ ‘‘အယံ နု ခေါ မဂ္ဂေါ၊ ဥဒါဟု အယ’’န္တိ စိန္တယန္တော အဋ္ဌာသိ. အထဿ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဧသော မဂ္ဂေါ’’တိ ဒဿေတိ. သော စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတ္ထ စတ္တာရော မာသေ ဝသိတွာ ‘‘ပစ္စူသေ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နိပဇ္ဇိ. စင်္ကမသီသေ မဏိလရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သောပါနဖလကေ နိသီဒိတွာ ပရောဒိ. ထေရော ‘‘ကော ဧသော’’တိ အာဟ. အဟံ၊ ဘန္တေ၊ မဏိလိယာတိ. ကိဿ ရောဒသီတိ? တုမှာကံ ဂမနံ ပဋိစ္စာတိ. မယိ ဣဓ ဝသန္တေ တုမှာကံ ကော ဂုဏောတိ? တုမှေသု၊ ဘန္တေ၊ ဣဓ ဝသန္တေသု အမနုဿာ အညမညံ မေတ္တံ ပဋိလဘန္တိ၊ တေ ဒါနိ တုမှေသု ဂတေသု ကလဟံ ကရိဿန္တိ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လမ္ပိ ကထယိဿန္တီတိ. ထေရော ‘‘သစေ မယိ ဣဓ ဝသန္တေ တုမှာကံ ဖာသုဝိဟာရော ဟောတိ၊ သုန္ဒရ’’န္တိ ဝတွာ အညေပိ စတ္တာရော မာသေ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ပုန တထေဝ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. ဒေဝတာပိ ပုန တထေဝ ပရောဒိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ထေရော တတ္ထေဝ ဝသိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. ဧဝံ ဓမတ္တာဝိဟာရီ ဘိက္ခု အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ.

ဗလဝပိယစိတ္တတာယာတိ ဣမိနာ ဗလဝပိယစိတ္တတာမတ္တေနပိ သတ္ထံ န ကမတိ၊ ပဂေဝ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဒဿေတိ. ခိပ္ပမေဝ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ ကေနစိ ပရိပန္ထေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ဗျာပါဒဿ ဒူရသမုဿာရိတဘာဝတော ခိပ္ပမေဝ သမာဓိယတိ၊ ‘‘အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ ကေစိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဣတော အညကမ္မဋ္ဌာနဝသေန အဓိဂတဇ္ဈာနာနမ္ပိ သုခသုပနာဒယော အာနိသံသာ လဗ္ဘန္တိ. ယထာဟ –

‘‘သုခံ သုပန္တိ မုနယော၊ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ၊

သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ပဗုဇ္ဈန္တိ၊ သဒါ ဂေါတမသာဝကာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၂၅၈)၊ စ အာဒိ –

တထာပိမေ အာနိသံသာ ဗြဟ္မဝိဟာရလာဘိနော အနဝသေသာ လဗ္ဘန္တိ ဗျာပါဒါဒီနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘နိဿရဏံ ဟေတံ၊ အာဝုသော၊ ဗျာပါဒဿ၊ ယဒိဒံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၆၊ အ. နိ. ၆.၁၃). ဗျာပါဒါဒိဝသေန စ သတ္တာနံ ဒုက္ခသုပနာဒယောတိ တပ္ပဋိပက္ခဘူတေသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု သိဒ္ဓေသု သုခသုပနာဒယော ဟတ္ထဂတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ.

မေတ္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.