၁-၇. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၆၁-၆၇. ဒုတိယဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိ. သတ္တမေ နဠကပါနကေတိ ဧဝံနာမကေ နိဂမေ. ပုဗ္ဗေ ကိရ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၉ အာဒယော) အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကပိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော မဟာကာယော ကပိရာဇာ ဟုတွာ အနေကသတဝါနရသဟဿပရိဝုတော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိစရိ၊ ပညဝါ ခေါ ပန ဟောတိ မဟာပညော. သော ပရိသံ ဧဝံ ဩဝဒတိ၊ ‘‘တာတာ၊ ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိသဖလာနိ ဟောန္တိ၊ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ ပေါက္ခရဏိကာ နာမ ဟောန္တိ၊ တုမှေ ပုဗ္ဗေ ခါဒိတပုဗ္ဗာနေဝ ဖလာနိ ခါဒထ၊ ပီတပုဗ္ဗာနေဝ ပါနီယာနိ ပိဝထ၊ ဧတ္ထ ဝေါ ပဋိပုစ္ဆိတကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ. တေ အပီတပုဗ္ဗံ ဒိသွာ သဟသာဝ အပိဝိတွာ သမန္တာ ပရိဓာဝိတွာ မဟာသတ္တဿ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိံသု. မဟာသတ္တော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ၊ တာတာ၊ ပါနီယံ န ပိဝထာ’’တိ အာဟ. တုမှာကံ အာဂမနံ ဩလောကေမာတိ. ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ သမန္တာ ပဒံ ပရိယေသမာနော ဩတိဏ္ဏပဒံယေဝ အဒ္ဒသ၊ န ဥတ္တိဏ္ဏပဒံ. အဒိသွာ ‘‘သပရိဿယာ’’တိ အညာသိ. တာဝဒေဝ စ တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တအမနုဿော ဥဒကံ ဒွေဓာ ကတွာ ဥဋ္ဌာသိ – သေတမုခေါ၊ နီလကုစ္ဆိ၊ ရတ္တဟတ္ထပါဒေါ၊ မဟာဒါဌိကော၊ ဝန္တဒါဌော၊ ဝိရူပေါ၊ ဗီဘစ္ဆော၊ ဥဒကရက္ခသော. သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပါနီယံ န ပိဝထ၊ မဓုရံ ဥဒကံ ပိဝထ၊ ကိံ တုမှေ ဧတဿ ဝစနံ သုဏာထာ’’တိ. မဟာသတ္တော အာဟ ‘‘တွံ အဓိဝတ္ထော အမနုဿော’’တိ? အာမာဟန္တိ. ‘‘တွံ ဣဓ ဩတိဏ္ဏေ လဘသီ’’တိ အာဟ. အာမ၊ တုမှေ ပန သဗ္ဗေ ခါဒိဿာမီတိ. န သက္ခိဿသိ ယက္ခာတိ. ပါနီယံ ပန ပိဝိဿထာတိ. အာမ၊ ပိဝိဿာမာတိ. ဧဝံ သန္တေ ဧကမ္ပိ ဝါနရံ န မုဉ္စိဿန္တိ. ‘‘ပါနီယဉ္စ ပိဝိဿာမ၊ န စ တေ ဝသံ ဂမိဿာမာ’’တိ နဠံ အာဟရာပေတွာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဓမိ. သဗ္ဗော ဧကစ္ဆိဒ္ဒေါ အဟောသိ. တီရေ နိသီဒိတွာဝ ပါနီယံ ပိဝိ. သေသဝါနရာနမ္ပိ ပါဋိယေက္ကံ နဠံ အာဟရာပေတွာ ဓမိတွာ အဒါသိ. သဗ္ဗေ တေ ပဿန္တဿေဝ ပါနီယံ ပိဝိံသု. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဒိသွာ ပဒမနုတ္တိဏ္ဏံ၊ ဒိသွာနောတရိတံ ပဒံ၊

နဠေန ဝါရိံ ပိဿာမ၊ နေဝ မံ တွံ ဝဓိဿသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၂၀)၊

တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဇ္ဇဒိဝသာ တသ္မိံ ဌာနေ နဠာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါဝ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိဉှိ ကပ္ပေ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယာနိ နာမ စန္ဒေ သသလက္ခဏံ (ဇာ. ၁.၄.၆၁ အာဒယော)၊ ဝဋ္ဋဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၃၅) သစ္စကိရိယဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိဇာလဿ အာဂမနုပစ္ဆေဒေါ၊ ဃဋီကာရဿ မာတာပိတူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ အနောဝဿနံ (မ. နိ. ၂.၂၉၁)၊ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ နဠာနံ ဧကစ္ဆိဒ္ဒဘာဝေါတိ. ဣတိ သာ ပေါက္ခရဏီ နဠေန ပါနီယဿ ပိဝိတတ္တာ ‘‘နဠကပါနကာ’’တိ နာမံ လဘိ. အပရဘာဂေ တံ ပေါက္ခရဏိံ နိဿာယ နိဂမော ပတိဋ္ဌာသိ၊ တဿပိ ‘‘နဠကပါန’’န္တွေဝ နာမံ ဇာတံ. တံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နဠကပါနေ’’တိ. ပလာသဝနေတိ ကိံသုကဝနေ.

တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ဗျာပနိစ္ဆာယံ ဣဒံ အာမေဍိတဝစနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ယံ ဒိသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနုဝိလောကေတွာတိ ဧတ္ထ အနု-သဒ္ဒေါ ‘‘ပရီ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘တတော တတော ဝိလောကေတွာ’’တိ. ကသ္မာ အာဂိလာယတိ ကောဋိသဟဿဟတ္ထိနာဂါနံ ဗလံ ဓာရေန္တဿာတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပါယော. အာစရိယော ပနဿ ‘‘ဧသ သင်္ခါရာနံ သဘာဝေါ၊ ယဒိဒံ အနိစ္စတာ. ယေ ပန အနိစ္စာ၊ တေ ဧကန္တေနေဝ ဥဒယဝယပ္ပဋိပီဠိတတာယ ဒုက္ခာ ဧဝ. ဒုက္ခသဘာဝေသု တေသု သတ္ထုကာယေ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ အယံ ပစ္စယော’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သော စ ခေါ ပုဗ္ဗေကတကမ္မပစ္စယာ. ဧတ္ထာဟ ‘‘ကိံ ပန တံ ကမ္မံ၊ ယေန အပရိမာဏကာလံ သက္ကစ္စံ ဥပစိတဝိပုလပုညသမ္ဘာရော သတ္ထာ ဧဝရူပံ ဒုက္ခဝိပါကမနုဘဝတီ’’တိ? ဝုစ္စတေ – အယမေဝ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော အတီတဇာတိယံ မလ္လပုတ္တော ဟုတွာ ပါပဇနသေဝီ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော စရတိ. သော ဧကဒိဝသံ နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနေ ဧကံ မလ္လပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဂါဠှတရံ နိပ္ပီဠေသိ. တေန ကမ္မေန ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာပိ ဒုက္ခမနုဘဝိ. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ စိဉ္စမာဏဝိကာဒီနမိတ္ထီနံ ယာနိ ဘဂဝတော အဗ္ဘက္ခာနာဒီနိ ဒုက္ခာနိ၊ သဗ္ဗာနိ ပုဗ္ဗေကတဿ ဝိပါကာဝသေသာနိ၊ ယာနိ ကမ္မပိလောတိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၄-၉၆) –

‘‘အနောတတ္တသရာသန္နေ၊ ရမဏီယေ သိလာတလေ၊

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ၊ နာနာဂန္ဓဝနန္တရေ.

‘‘မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန၊ ပရေတော လောကနာယကော၊

အာသီနော ဗျာကရီ တတ္ထ၊ ပုဗ္ဗကမ္မာနိ အတ္တနော.

‘‘သုဏာထ ဘိက္ခဝေါ မယှံ၊ ယံ ကမ္မံ ပကတံ မယာ၊

ပိလောတိကဿ ကမ္မဿ၊ ဗုဒ္ဓတ္တေပိ ဝိပစ္စတိ.

၁. ‘‘မုနာဠိ နာမဟံ ဓုတ္တော၊ ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သုရဘိံ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

ဗဟူ ဝဿသဟဿာနိ၊ ဒုက္ခံ ဝေဒေသိ ဝေဒနံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ မယာ လဒ္ဓံ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ.

၂. ‘‘သဗ္ဗာဘိဘုဿ ဗုဒ္ဓဿ၊ နန္ဒော နာမာသိ သာဝကော၊

တံ အဗ္ဘက္ခာယ နိရယေ၊ စိရံ သံသရိတံ မယာ.

‘‘ဒသ ဝဿသဟဿာနိ၊ နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

မနုဿဘာဝံ လဒ္ဓါဟံ၊ အဗ္ဘက္ခာနံ ဗဟုံ လဘိံ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ စိဉ္စမာဏဝိကာ မမံ၊

အဗ္ဘာစိက္ခိ အဘူတေန၊ ဇနကာယဿ အဂ္ဂတော.

၃. ‘‘ဗြာဟ္မဏော သုတဝါ အာသိံ၊ အဟံ သက္ကတပူဇိတော၊

မဟာဝနေ ပဉ္စသတေ၊ မန္တေ ဝါစေသိ မာဏဝေ.

‘‘တတ္ထာဂတော ဣသိ ဘီမော၊ ပဉ္စာဘိညော မဟိဒ္ဓိကော၊

တဉ္စာဟံ အာဂတံ ဒိသွာ၊ အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ.

‘‘တတောဟံ အဝစံ သိဿေ၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ၊

မယှမ္ပိ ဘာသမာနဿ၊ အနုမောဒိံသု မာဏဝါ.

‘‘တတော မာဏဝကာ သဗ္ဗေ၊ ဘိက္ခမာနံ ကုလေ ကုလေ၊

မဟာဇနဿ အာဟံသု၊ ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာ ဣမေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ လဘုံ သဗ္ဗေ၊ သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ.

၄. ‘‘ဝေမာတုဘာတရံ ပုဗ္ဗေ၊ ဓနဟေတု ဟနိံ အဟံ၊

ပက္ခိပိံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ၊ သိလာယ စ အပိံသယိံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဒေဝဒတ္တော သိလံ ခိပိ၊

အင်္ဂုဋ္ဌံ ပိံသယီ ပါဒေ၊ မမ ပါသာဏသက္ခရာ.

၅. ‘‘ပုရေဟံ ဒါရကော ဟုတွာ၊ ကီဠမာနော မဟာပထေ၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန၊ မဂ္ဂေ သကလိကံ ခိပိံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

ဝဓတ္ထံ မံ ဒေဝဒတ္တော၊ အဘိမာရေ ပယောဇယိ.

၆. ‘‘ဟတ္ထာရောဟော ပုရေ အာသိံ၊ ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ၊

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တံ တံ၊ အာသာဒေသိံ ဂဇေနဟံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဘန္တော နာဠာဂိရီ ဂဇော၊

ဂိရိဗ္ဗဇေ ပုရဝရေ၊ ဒါရုဏော သမုပါဂမိ.

၇. ‘‘ရာဇာဟံ ပတ္ထိဝေါ အာသိံ၊ သတ္တိယာ ပုရိသံ ဟနိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ နိရယေ ပစ္စိသံ ဘုသံ.

‘‘ကမ္မုနော တဿ သေသေန၊ ဣဒါနိ သကလံ မမ၊

ပါဒေ ဆဝိံ ပကပ္ပေသိ၊ န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတိ.

၈. ‘‘အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ၊ အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော၊

မစ္ဆကေ ဃာတိတေ ဒိသွာ၊ ဇနယိံ သောမနဿကံ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ သီသဒုက္ခံ အဟူ မမ၊

သဗ္ဗေ သက္ကာ စ ဟညိံသု၊ ယဒါ ဟနိ ဝိဋဋူဘော.

၉. ‘‘ဖုဿဿာဟံ ပါဝစနေ၊ သာဝကေ ပရိဘာသယိံ၊

ယဝံ ခါဒထ ဘုဉ္ဇထ၊ မာ စ ဘုဉ္ဇထ သာလယော.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ တေမာသံ ခါဒိတံ ယဝံ၊

နိမန္တိတော ဗြာဟ္မဏေန၊ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိံ တဒါ.

၁၀. ‘‘နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနမှိ၊ မလ္လပုတ္တံ နိဟေဌယိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ပိဋ္ဌိဒုက္ခံ အဟူ မမ.

၁၁. ‘‘တိကိစ္ဆကော အဟံ အာသိံ၊ သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဝိရေစယိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဟောတိ ပက္ခန္ဒိကာ မမ.

၁၂. ‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော၊ သုဂတံ ကဿပံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ၊ ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ.

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ၊ တတော ဗောဓိမပါပုဏိံ.

‘‘နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန၊ ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမ္မဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ၊ ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော.

‘‘ပုညပါပပရိက္ခီဏော၊ သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော၊

အသောကော အနုပါယာသော၊ နိဗ္ဗာယိဿမနာသဝေါ.

‘‘ဧဝံ ဇိနော ဝိယာကာသိ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ အဂ္ဂတော၊

သဗ္ဗာဘိညာဗလပ္ပတ္တော၊ အနောတတ္တေ မဟာသရေ’’တိ. (အပ. ထေရ ၁.၃၉.၆၄-၉၆)၊

အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.