၇. ပဌမမဟာပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇. သတ္တမေ ဝုစ္စေထာတိ ဝုစ္စေယျ. ဒုတိယပဒေပီတိ ‘‘အနုသာသနိယာ ဝါ အနုသာသနိ’’န္တိ ဧဝံ ဒုတိယဝါကျေပိ. တေ ကိရ ဘိက္ခူ. န စေဝ သမ္ပာယိဿန္တီတိ န စေဝ သမ္မဒေဝ ပကာရေဟိ ဂဟေဿန္တိ ဉာပေဿန္တိ. တေနာဟ ‘‘သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ. ယသ္မာ အဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇိဿန္တီတိ ယောဇနာ. အညထာ အာရာဓနံ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ သပစ္စယနာမရူပါနံ ယာထာဝတော အဝဗောဓော ဧဝ ဣတော ဗာဟိရကာနံ နတ္ထိ၊ ကုတော ပဝေဒနာတိ ဒဿေတိ. အာရာဓနန္တိ ယာထာဝပဝေဒနေန စိတ္တဿ ပရိတောသနံ.

ဧကော ပဉှောတိ ဧကော ပဉှမဂ္ဂေါ၊ ဧကံ ပဉှဂဝေသနန္တိ အတ္ထော. ဧကော ဥဒ္ဒေသောတိ ဧကံ ဥဒ္ဒိသနံ အတ္ထဿ သံခိတ္တဝစနံ. ဝေယျာကရဏန္တိ နိဒ္ဒိသနံ အတ္ထဿ ဝိဝရိတွာ ကထနံ. ဟေတုနာတိ ‘‘အန္တဝန္တတော အနစ္စန္တိကတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယထာ ဣမေ သင်္ခါရာ ဧတရဟိ၊ ဧဝံ အတီတေ အနာဂတေ စ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာတိ အတီတာနာဂတေသု နယေန.

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ အနဝသေသာ သတ္တာ. တေ ပန ဘဝဘေဒတော သင်္ခေပေနေဝ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ကာမဘဝါဒီသူ’’တိအာဒိမာဟ. ဗျဓိကရဏာနမ္ပိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော ဟောတိ ယထာ ‘‘ဥရသိလောမော’’တိ အာဟ ‘‘အာဟာရတော ဌိတိ ဧတေသန္တိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ. တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဌိတိ၊ အာဟာရော ဌိတိ ဧတေသန္တိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ သမာသဝိဂ္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကာ၊ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကာတိ အတ္ထော. ပစ္စယတ္ထော ဟေတ္ထ အာဟာရသဒ္ဒေါ ‘‘အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၃၂) ဝိယ. ဧဝဉှိ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ ဣမိနာ အသညသတ္တာ ပရိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. သာ ပနာယံ အာဟာရဋ္ဌိတိကတာ နိပ္ပရိယာယတော သင်္ခါရဓမ္မော. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခါရလောကော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၃၆). ယဒိ ဧဝံ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ? ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဒေသနာတိ နာယံ ဒေါသော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧကဓမ္မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္မာ နိဗ္ဗိန္ဒမာနော သမ္မာ ဝိရဇ္ဇမာနော သမ္မာ ဝိမုစ္စမာနော သမ္မာ ပရိယန္တဒဿာဝီ သမ္မဒတ္ထံ အဘိသမေစ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတိ. ကတမသ္မိံ ဧကဓမ္မေ? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ. ယွာယံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ကထာယ သဗ္ဗေသံ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ အာဟာရပရိယာယေန သာမညတော ပစ္စယဓမ္မော ဝုတ္တော၊ အယံ အာဟာရော နာမ ဧကော ဓမ္မော.

စောဒကော ဝုတ္တမ္ပိ အတ္ထံ ယာထာဝတော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈမာနော နေယျတ္ထံ သုတ္တပဒံ နီတတ္ထတော ဒဟန္တော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ ဝစနမတ္တေ ဌတွာ ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. အာစရိယော အဝိပရီတံ တတ္ထ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ပဝေဒေန္တော ‘‘န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တေသဉှိ ဈာနံ အာဟာရော ဟောတီ’’တိ အာဟ. ဈာနန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝါဝဟံ သညာယ ဝိရဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အနာဟာရာ’’တိ ဝစနံ အသညဘဝေ စတုန္နံ အာဟာရာနံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပစ္စယာဟာရဿ အဘာဝတော. ဧဝံ သန္တေပီတိ ဣဒံ သာသနေ ယေသု ဓမ္မေသု ဝိသေသတော အာဟာရသဒ္ဒေါ နိရုဠှော၊ ‘‘အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ ဧတ္ထ ယဒိ တေယေဝ ဂယှန္တိ၊ အဗျာပိတဒေါသမာပန္နော. အထ သဗ္ဗောပိ ပစ္စယဓမ္မော အာဟာရောတိ အဓိပ္ပေတော၊ ဣမာယ အာဟာရပါဠိယာ ဝိရောဓော အာပန္နောတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. ‘‘န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ယေနာဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဧတသ္မိဉှိ သုတ္တေ’’တိအာဒိမာဟ. ကဗဠီကာရာဟာရာဒီနံ ဩဇဋ္ဌမကရူပါဟရဏာဒိ နိပ္ပရိယာယေန အာဟာရဘာဝေါ. ယထာ ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါဟရဏေန ရူပကာယံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တိ၊ ဧဝံ ဖဿာဒယော ဝေဒနာဒိအာဟရဏေန နာမကာယံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ၊ တသ္မာ သတိပိ ဇနကဘာဝေ ဥပတ္ထမ္ဘကဘာဝေါ ဩဇာဒီသု သာတိသယော လဗ္ဘမာနော မုချော အာဟာရဋ္ဌောတိ တေ ဧဝ နိပ္ပရိယာယေန အာဟာရလက္ခဏာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ.

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပရိယာယေန ပစ္စယော အာဟာရောတိ ဝုတ္တော၊ သဗ္ဗော ပစ္စယဓမ္မော အတ္တနော ဖလံ အာဟရတီတိ ဣမံ ပရိယာယံ လဘတီတိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာနဉှီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ သင်္ခတဓမ္မာနံ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ သုတ္တေန သမတ္ထေတုံ ‘‘တေနေဝါဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယန္တိ ပစ္စယာဟာရော. နိပ္ပရိယာယာဟာရောပိ ဂဟိတောဝ ဟောတီတိ ယာဝတာ သောပိ ပစ္စယဘာဝေနေဝ ဇနကော ဥပတ္ထမ္ဘကော စ ဟုတွာ တံ တံ ဖလံ အာဟရတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ.

တတ္ထာတိ ပရိယာယာဟာရော၊ နိပ္ပရိယာယာဟာရောတိ ဒွီသု အာဟာရေသု အသညဘဝေ ယဒိပိ နိပ္ပရိယာယာဟာရော န လဗ္ဘတိ၊ ပရိယာယာဟာရော ပန လဗ္ဘတေဝ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တိတ္ထကရမတနိဿိတာနံ ဈာနဘာဝနာယ အသိဇ္ဈနတော ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ’’တိ ဝုတ္တံ. သာသနိကာ တာဒိသံ ဈာနံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ‘‘တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တိတ္ထိယာ ဟိ ဥပပတ္တိဝိသေသေ ဝိမုတ္တိသညိနော သညာဝိရာဂါဝိရာဂေသု အာဒီနဝါနိသံသဒဿိနောဝ ဟုတွာ အသညသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အက္ခဏဘူမိယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န သာသနိကာ. ဝါယောကသိဏေ ပရိက္ကမ္မံ ကတွာတိ ဝါယောကသိဏေ ပဌမာဒီနိ တီဏိ ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တတိယဇ္ဈာနေ စိဏ္ဏဝသီ ဟုတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနာဓိဂမာယ ပရိကမ္မံ ကတွာ. တေနေဝါဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ’’တိ.

ကသ္မာ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၆၈-၇၃၊ ဒီ. နိ. အဘိ. ဋီ. ၁.၆၈-၇၃) ပနေတ္ထ ဝါယောကသိဏေယေဝ ပရိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ၊ ယထေဝ ဟိ ရူပပဋိဘာဂဘူတေသု ကသိဏဝိသေသေသု ရူပဝိဘာဝနေန ရူပဝိရာဂဘာဝနာသင်္ခါတော အရူပသမာပတ္တိဝိသေသော သစ္ဆိကရီယတိ၊ ဧဝံ အပရိဗျတ္တဝိဂ္ဂဟတာယ အရူပပဋိဘာဂဘူတေ ကသိဏဝိသေသေ အရူပဝိဘာဝနေန အရူပဝိရာဂဘာဝနာ သင်္ခါတော ရူပသမာပတ္တိဝိသေသော အဓိဂမီယတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သညာ ရောဂေါ၊ သညာ ဂဏ္ဍော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၄)၊ ‘‘ဓိ စိတ္တံ၊ ဓိ ဝတေတံ စိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ စ နယေန အရူပပ္ပဝတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန တဒဘာဝေ စ သန္တပဏီတဘာဝသန္နိဋ္ဌာနေန ရူပသမာပတ္တိယာ အဘိသင်္ခရဏံ အရူပဝိရာဂဘာဝနာ. ရူပဝိရာဂဘာဝနာ ပန သဒ္ဓိံ ဥပစာရေန အရူပသမာပတ္တိယော၊ တတ္ထာပိ ဝိသေသေန ပဌမာရုပ္ပဇ္ဈာနံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာကာသကသိဏေပီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တဿာပိ အရူပပဋိဘာဂတာ လဗ္ဘတီတိ? ဣစ္ဆိတမေဝေတံ၊ ကေသဉ္စိ အဝစနံ ပနေတ္ထ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ အဂ္ဂဟိတဘာဝေန. ယထာ ဟိ ရူပဝိရာဂဘာဝနာ ဝိရဇ္ဇနီယဓမ္မာဘာဝမတ္တေန ပရိနိပ္ဖန္နာ၊ ဝိရဇ္ဇနီယဓမ္မပရိဘာသဘူတေ စ ဝိသယဝိသေသေ ပါတုဘဝတိ၊ ဧဝံ အရူပဝိရာဂဘာဝနာပီတိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ဝိရောဓော. တိတ္ထိယေဟေဝ ပန တဿာ သမာပတ္တိယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ တေသဉ္စ ဝိသယပထေ သူပနိဗန္ဓနဿေဝ တဿ ဈာနဿ ပဋိပတ္တိတော ဒိဋ္ဌိဝန္တေဟိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ စတုတ္ထေယေဝ ဘူတကသိဏေ အရူပဝိရာဂဘာဝနာပရိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိဉ္စ ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဝိယ ပုရိမဘူတကသိဏတ္တယေပိ ဝဏ္ဏပ္ပဋိစ္ဆာယာဝ ပဏ္ဏတ္တိ အာရမ္မဏံ ဈာနဿ လောကဝေါဟာရာနုရောဓေနေဝ ပဝတ္တိတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၅၇) ပထဝီကသိဏဿ အာဒါသစန္ဒမဏ္ဍလူပမဝစနဉ္စ သမတ္ထိတံ ဟောတိ၊ စတုတ္ထံ ပန ဘူတကသိဏံ ဘူတပ္ပဋိစ္ဆာယမေဝ ဈာနဿ ဂေါစရဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ တဿေဝံ အရူပပဋိဘာဂတာ ယုတ္တာတိ ဝါယောကသိဏေယေဝ ပရိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဓီတိ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော၊ တသ္မာ ဓိ စိတ္တန္တိ စိတ္တံ ဇိဂုစ္ဆာမိ. ဓိ ဝတေတံ စိတ္တန္တိ ဧတံ မမ စိတ္တံ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝတ ဟောတု. ဝတာတိ သမ္ဘာဝနေ. တေန ဇိဂုစ္ဆနံ သမ္ဘာဝေန္တော ဝဒတိ. နာမာတိ စ သမ္ဘာဝနေ ဧဝ. တေန စိတ္တဿ အဘာဝံ သမ္ဘာဝေတိ. စိတ္တဿ ဘာဝါဘာဝေသု အာဒီနဝါနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ခန္တိံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ စိတ္တဿ အဘာဝေါ ဧဝ သာဓု သုဋ္ဌူတိ ဣမံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ တတ္ထ စ အဘိရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ. တထာ ဘာဝိတဿ ဈာနဿ ဌိတိဘာဂိယဘာဝပ္ပတ္တိယာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ. တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတဿေဝ တထာ ဈာနဘာဝနာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနုဿလောကေ’’တိ. ပဏိဟိတော အဟောသီတိ မရဏဿ အာသန္နကာလေ ဌပိတော အဟောသိ. ယဒိ ဌာနာဒိနာ အာကာရေန နိဗ္ဗတ္တေယျ ကမ္မဗလေန၊ ယာဝ ဘေဒါ တေနေဝါကာရေန တိဋ္ဌေယျာတိ အာဟ ‘‘တေန ဣရိယာပထေနာ’’တိအာဒိ. ဧဝရူပါနမ္ပီတိ ဧဝံ အစေတနာနမ္ပိ. ပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ သစေတနာနန္တိ ဒဿေတိ. ကထံ ပန အစေတနာနံ နေသံ ပစ္စယာဟာရဿ ဥပကပ္ပနန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယ တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. တေန န ကေဝလမာဂမောယေဝ၊ အယမေတ္ထ ယုတ္တီတိ ဒဿေတိ. တာဝ တိဋ္ဌန္တီတိ ဥက္ကံသတော ပဉ္စ မဟာကပ္ပသတာနိ တိဋ္ဌန္တိ.

ယေ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ တဿ နိဿန္ဒဖလမတ္တံ ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ၊ တေ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော. ယေ ပန အတ္တနော ပုညဖလမေဝ ဥပဇီဝန္တိ၊ တေ ပုညဖလူပဇီဝိနော. နေရယိကာနံ ပန နေဝ ဥဋ္ဌာနဝီရိယဝသေန ဇီဝိကကပ္ပနံ၊ ပုညဖလဿ ပန လေသောပိ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယေ ပန နေရယိကာ။ပေ။ ဇီဝီတိ ဝုတ္တာ’’တိ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အာဟရဏေန မနောသဉ္စေတနာ အာဟာရောတိ ဝုတ္တာ၊ န ယဿ ကဿစိ ဖလဿာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ကိံ ပဉ္စ အာဟာရာ အတ္ထီ’’တိ စောဒေတိ. အာစရိယော နိပ္ပရိယာယာဟာရေ အဓိပ္ပေတေ ‘‘သိယာ တဝ စောဒနာ အဝသရာ၊ သာ ပန ဧတ္ထ အနဝသရာ’’တိ စ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စ၊ န ပဉ္စာတိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ပရိယာယာဟာရဿေဝ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘နနု ပစ္စယော အာဟာရော’တိ ဝုတ္တမေတ’’န္တိ အာဟ. တသ္မာတိ ယဿ ကဿစိ ပစ္စယဿ အာဟာရောတိ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါဠိယာ သမတ္ထေန္တော ‘‘ယံ သန္ဓာယာ’’တိအာဒိမာဟ.

မုချာဟာရဝသေနပိ နေရယိကာနံ အာဟာရဋ္ဌိတိကတံ ဒဿေတုံ ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရံ။ပေ။ သာဓေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ နေရယိကာ သုခပ္ပဋိသံဝေဒိနောပိ ဟောန္တီတိ? နောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ခေဠော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တယောတိ တယော အရူပါဟာရာ ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဘာဝတော. အဝသေသာနန္တိ အသညသတ္တေဟိ အဝသေသာနံ ကာမဘဝါဒီသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ. ပစ္စယာဟာရော ဟိ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏောတိ.

ပဌမမဟာပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.