၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ

(၁၆) ၃. ဧကဓမ္မပါဠိ-တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၀၈. တတိယဿ ပဌမေ အယာထာဝဒိဋ္ဌိကောတိ အနိစ္စာဒိဘာဝေသု ဓမ္မေသု နိစ္စာတိအာဒိနာ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိကော. တေနာဟ – ‘‘တာယေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝိပရီတဒဿနော’’တိ သဒ္ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သန္တော ပသတ္ထော သုန္ဒရော ဓမ္မော၊ ယော မနုဿဓမ္မောတိပိ ဝုစ္စတိ. တတော ဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ပရံ ဝုဋ္ဌာပေယျ၊ န အရိယဓမ္မတော. တေနာဟ – ‘‘ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မတော’’တိ. ဧဝရူပါတိ ဣမိနာ ပါထိကပုတ္တာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ.

၃၀၉. သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တောတိ သဗ္ဗညုဘာဂီ ဗောဓိသတ္တော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပူရိတပါရမိကာ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ဧကစ္စသာဝကဗောဓိသတ္တာ စ သင်္ဂယှန္တိ.

၃၁၀. ပရမာတိ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝေန ပရမာ၊ ဥက္ကံသဂတာတိ အတ္ထော. တေသန္တိ အာနန္တရိယကမ္မာနံ. ပရိစ္ဆေဒေါတိ ဝိပါကဝသေန ပရိယောသာနံ. ဝဋ္ဋဿ မူလံ၊ တတော တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဝဋ္ဋဿ ခါဏူတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘တာယာ’’တိအာဒိ. တဉ္စေ ဂါဟံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ တဿ ပုနပိ တဗ္ဘာဝါဝဟတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထီ’’တိ၊ န ပန သဗ္ဗသော ဝုဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော. ယာဒိသေ ဟိ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ အယံ တံ ဒဿနံ ဩက္ကန္တော ပုန ကဒါစိ တပ္ပဋိပက္ခေ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ တတော သီသုက္ခိပနမဿ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အကုသလဉှိ နာမေတံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ၊ န ကုသလံ ဝိယ မဟာဗလံ. အညထာ သမ္မတ္တနိယာမော ဝိယ မိစ္ဆတ္တနိယာမောပိ အစ္စန္တိကော သိယာ၊ န စ မိစ္ဆတ္တနိယာမော အစ္စန္တိကော. တေနေဝ ပပဉ္စသူဒနိယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၀) –

‘‘ကိံ ပနေသ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိယတော ဟောတိ၊ ဥဒါဟု အညသ္မိမ္ပီတိ? ဧကသ္မိံယေဝ နိယတော၊ အာသေဝနဝသေန ဘဝန္တရေပိ တံ ဒိဋ္ဌိံ ရောစေတိ ဧဝါ’’တိ –

ဝုတ္တံ. တတောယေဝ စ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယမ္ပိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၇၀-၁၇၂) ဝုတ္တံ –

‘‘ယေ ဝါ ပန တေသံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နာ သဇ္ဈာယန္တိ ဝီမံသန္တိ၊ တေသံ ‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ၊ နတ္ထိ ဟေတု၊ နတ္ထိ ပစ္စယော၊ မတော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ၊ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ၊ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ၊ တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆာ အနိဝတ္တိနော အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသာ၊ တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ၊ ကောစိ ဒွေ၊ ကောစိ တီဏိပိ၊ ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပိ ဒွီသု တီသု ဩက္ကန္တေသုပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ. ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ၊ အဘဗ္ဗော တဿတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ၊ ပဂေဝ မောက္ခံ၊ ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝိဂေါပကော၊ ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထီ’’တိ.

ပိဋ္ဌိစက္ကဝါဠေတိ ဈာယမာနစက္ကဝါဠဿ ပရတော ဧကသ္မိံ ဩကာသေ. ယံ ဈာယမာနာနံ အဇ္ဈာယမာနာနဉ္စ စက္ကဝါဠာနမန္တရံ၊ ယတ္ထ လောကန္တရိကနိရယသမညာ၊ တာဒိသေ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ. ပစ္စတိယေဝါတိ စက္ကဝါဠေ ဈာယမာနေ အဇ္ဈာယမာနေပိ အတ္တနော ကမ္မဗလေန ပစ္စတိယေဝ.

၃၁၁. စတုတ္ထေ ‘‘မာ ခလီ’’တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမောတိ တံ ကိရ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ တေလဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ၊ ‘‘တာတ၊ မာ ခလီ’’တိ သာမိကော အာဟ. သော ပမာဒေန ခလိတွာ ပတိတွာ သာမိကဿ ဘယေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. သာမိကော ဥပဓာဝိတွာ သာဋကကဏ္ဏေ အဂ္ဂဟေသိ. သော သာဋကံ ဆဍ္ဍေတွာ အစေလကော ဟုတွာ ပလာတော ပဏ္ဏေန ဝါ တိဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတုမ္ပိ အဇာနန္တော ဇာတရူပေနေဝ ဧကံ ဂါမံ ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ သမဏော အရဟာ အပ္ပိစ္ဆော၊ နတ္ထိ ဣမိနာ သဒိသော’’တိ ပူဝဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မယှံ သာဋကံ အနိဝတ္ထဘာဝေန ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ သာဋကံ လဘိတွာပိ န နိဝါသေသိ၊ တဒေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ. တဿ သန္တိကေ အညေပိ အညေပီတိ ပဉ္စသတာ မနုဿာ ပဗ္ဗဇိံသု. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘မာ ခလီတိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော တိတ္ထကရော’’တိ.

သမာဂတဋ္ဌာနေတိ ဒွိန္နံ နဒီနံ ဥဒကပ္ပဝါဟဿ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ. ဒွိန္နံ ဥဒကာနန္တိ ဒွိန္နံ ဥဒကပ္ပဝါဟာနံ. ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ မစ္ဆဂ္ဂဟဏတ္ထံ ခိပိတဗ္ဗတော ခိပ္ပံ၊ ကုမိနံ၊ တဒေဝ ဣဓ ခိပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ကုမိန’’န္တိ. ဥစ္ဆူဟီတိ ဥဒကဥစ္ဆူဟိ. တုစ္ဆပုရိသော အရိယဓမ္မာဘာဝတော. ဈာနမတ္တမ္ပိ ဟိ တဿ နတ္ထေဝ၊ ကုတော အရိယမဂ္ဂေါ. မနုဿခိပ္ပံ မညေတိ မနုဿာ ပတိတွာ ဗျသနပ္ပတ္တိအတ္ထံ ဩဋ္ဋိတံ ကုမိနံ ဝိယ. တေနာဟ – ‘‘မဟာဇနဿာ’’တိအာဒိ.

၃၁၂. ပဉ္စမာဒီသု ဗာဟိရကသာသနန္တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ – တဿ သဗ္ဗဿပိ အနိယျာနိကတ္တာ သတ္ထုပဋိညဿပိ အသဗ္ဗညုဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ. ဂဏောတိ သာဝကဂဏော. တထာဘာဝါယာတိ အာစရိယေန ဝုတ္တာကာရတာယ သမင်္ဂိဘာဝတ္ထံ. ဇင်္ဃသတန္တိ ဗဟူ အနေကေ သတ္တေ. သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတီတိ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဧကဇ္ဈံ သမာဒပနေပိ တေသံ အကုသလေန သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတိ ဧကဇ္ဈံ ဗဟူနံ သမာဒပနေပိ တထာ ဥဿဟနဿ ဗလဝဘာဝတော. ဝိသုံ ဝိသုံ သမာဒပနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယထာ ဟိ ဓမ္မစရိယာယံ သမကမေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ကလျာဏမိတ္တတာ၊ ဧဝံ အဓမ္မစရိယာယံ အကလျာဏမိတ္တတာတိ.

၃၁၃. သုဋ္ဌု အက္ခာတေတိ ဧကန္တတော နိယျာနိကဘာဝေန အက္ခာတေ. သတ္ထာ စ သဗ္ဗညူ ဟောတီတိ အသဗ္ဗညုနော နိယျာနိကဘာဝေန ကထေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတတ္တာ. ဂဏော စ သုပ္ပဋိပန္နော သတ္ထာရာ သုဝိနီတတ္တာ. သမာဒပကော ဟီတိအာဒိ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ နိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၃၁၄. ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ‘‘အယံ ဧတ္တကေန ယာပေတိ၊ ဣမဿ ဧတ္တကံ ဒါတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. အတိရေကေ။ပေ။ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ ဝါ နတ္ထိ ဒုရက္ခာတတ္တာ ဓမ္မဿ. တဿာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ. အပ္ပိစ္ဆပဋိပဒါ နာမ နတ္ထိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေတိ အဓိပ္ပါယော.

၃၁၅. ဒါယကဿ ဝသော နာမ ဥဠာရုဠာရတာဘေဒေါ အဇ္ဈာသယော. ဒေယျဓမ္မဿ ပန ထောကဗဟုတာဝ ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော နာမ. အတ္တနော ထာမောတိ ယာပနပ္ပမာဏံ. ယဒိ ဟီတိအာဒိ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. အနုပ္ပန္နဿာတိ အနုပ္ပန္နော အဿ ပုဂ္ဂလဿ. စက္ခုဘူတော ဟောတီတိ မဟာဇနဿ စက္ခု ဝိယ ဟောတိ. သာသနံ စိရဋ္ဌိတိတံ ကရောတီတိ အနုပ္ပန္နလာဘုပ္ပါဒနေန မဟာဇနဿ ပသာဒုပ္ပါဒနေန စ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ.

ကုဋုမ္ဗရိယဝိဟာရေတိ ကုဋုမ္ဗရိယဂါမသန္နိဿိတဝိဟာရေ. ဘုဉ္ဇနတ္ထာယာတိ တသ္မိံယေဝ ဂေဟေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ. ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယာတိ ဂေဟတော ဗဟိ ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယ. ဓုရဘတ္တာနီတိ နိစ္စဘတ္တာနိ. စူဠုပဋ္ဌာကန္တိ ဝေယျာဝစ္စကရံ. ဝီမံသိတွာတိ ယထာ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝီမံသိတွာ. မဟာဇနော အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတီတိ မဟာဇနော သယံ အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇနေန. မဟာဇနဿာတိ ဗဟုဇနဿ. အဝတ္ထရိတွာတိ ဝိတ္ထာရိကံ ကတွာ.

၃၁၆. ပဉ္စာတပတပ္ပနံ စတူသု ပဿေသု အဂ္ဂိသန္တာပဿ ဥပရိ သူရိယသန္တာပဿ စ တပ္ပနံ၊ တဉ္စ ခေါ ဂိမှကာလေ. ဆိန္နပ္ပပါတပဗ္ဗတသိခရတော ပတနံ မရုပ္ပပါတပတနံ. ပုဗ္ဗဏှာဒီသု အာဒိစ္စာဘိမုခါဝဋ္ဋနံ အာဒိစ္စာနုပရိဝတ္တနံ.

၃၁၇. အယမ္ပီတိ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ကုသီတောပိ. သာမညန္တိ တပစရဏံ. ဒုပ္ပရာမဋ္ဌန္တိ မိစ္ဆာစရိတံ သံကိလိဋ္ဌံ. နိရယာယုပကဍ္ဎတီတိ နိရယဒုက္ခာယ နံ ကဍ္ဎတိ.

၃၁၈. ဝုတ္တပ္ပကာရေတိ ပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိကေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ.

၃၁၉. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ စိတ္တပ္ပသာဒဝှယသုပ္ပဋိပတ္တိယာ. တေန သမဏဓမ္မကရဏသုခဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ.

၃၂၀. နဝကနိပါတေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ ဝက္ခမာနံ နဝကနိပါတံ သန္ဓာယာဟ. နဝ ပုဂ္ဂလာတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမကောလံကောလာဒယော နဝ ပုဂ္ဂလာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တာဝသိဋ္ဌေသု သဗ္ဗေသု သုတ္တေသု.

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.