၇. မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. အဿုတဝါသုတ္တံ

၆၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ပေ။ ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော ဣမသ္မိံ စာတုမဟာဘူတိကသ္မိံ ကာယသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ. တံ ကိဿ ဟေတု? [စာတုမ္မဟာဘူတိကသ္မိံ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဒိဿတိ၊ ဘိက္ခဝေ [ဒိဿတိ ဟိ ဘိက္ခဝေ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ အပစယောပိ အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ’’.

‘‘ယဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ၊ မနော ဣတိပိ၊ ဝိညာဏံ ဣတိပိ၊ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒီဃရတ္တဉှေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

‘‘ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဣမံ စာတုမဟာဘူတိကံ ကာယံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ န တွေဝ စိတ္တံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဿတာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စာတုမဟာဘူတိကော ကာယော ဧကမ္ပိ ဝဿံ တိဋ္ဌမာနော ဒွေပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော တီဏိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော စတ္တာရိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ပဉ္စပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဒသပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဝီသတိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော တိံသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော စတ္တာရီသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ပညာသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဝဿသတမ္ပိ တိဋ္ဌမာနော၊ ဘိယျောပိ တိဋ္ဌမာနော.

‘‘ယဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ၊ မနော ဣတိပိ၊ ဝိညာဏံ ဣတိပိ၊ တံ ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စ အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အညံ နိရုဇ္ဈတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မက္ကဋော အရညေ ပဝနေ စရမာနော သာခံ ဂဏှတိ၊ တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှတိ၊ တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယမိဒံ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ၊ မနော ဣတိပိ၊ ဝိညာဏံ ဣတိပိ၊ တံ ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စ အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အညံ နိရုဇ္ဈတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံယေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ – ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော၊ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

‘‘ဧဝံ ပဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ၊ ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယအဿုတဝါသုတ္တံ

၆၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။ပေ။ ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော ဣမသ္မိံ စာတုမဟာဘူတိကသ္မိံ ကာယသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဿတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ အပစယောပိ အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ. ယဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ၊ မနော ဣတိပိ၊ ဝိညာဏံ ဣတိပိ၊ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒီဃရတ္တဉှေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ’’.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံယေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’တိ. သုခဝေဒနိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနာ. တဿေဝ သုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ. ဒုက္ခဝေဒနိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခဝေဒနာ. တဿေဝ ဒုက္ခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ. အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ. တဿေဝ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ သင်္ဃဋ္ဋနသမောဓာနာ ဥသ္မာ ဇာယတိ တေဇော အဘိနိဗ္ဗတ္တတိ. တေသံယေဝ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ နာနာကတဝိနိဗ္ဘောဂါ [နာနာဘာဝါဝိနိက္ခေပါ (သီ. ပီ.) မ. နိ. ၃.၃၅၇] ယာ တဇ္ဇာ ဥသ္မာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနာ. တဿေဝ သုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ။ပေ။ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ. တဿေဝ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ.

‘‘ဧဝံ ပဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ဖဿေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ၊ ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပုတ္တမံသူပမသုတ္တံ

၆၃. သာဝတ္ထိယံ ။ပေ။ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ၊ ဖဿော ဒုတိယော၊ မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ၊ ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ’’.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ [ဇယမ္ပတိကာ (သီ. ပီ.) ဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] ပရိတ္တံ သမ္ဗလံ အာဒါယ ကန္တာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇေယျုံ. တေသမဿ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ. အထ ခေါ တေသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွိန္နံ ဇာယမ္ပတိကာနံ ကန္တာရဂတာနံ ယာ ပရိတ္တာ သမ္ဗလမတ္တာ၊ သာ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ. သိယာ စ နေသံ ကန္တာရာဝသေသော အနတိဏ္ဏော. အထ ခေါ တေသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွိန္နံ ဇာယမ္ပတိကာနံ ဧဝမဿ – ‘အမှာကံ ခေါ ယာ ပရိတ္တာ သမ္ဗလမတ္တာ သာ ပရိက္ခီဏာ ပရိယာဒိဏ္ဏာ [ပရိယာဒိန္နာ (သျာ. ကံ.)]. အတ္ထိ စာယံ ကန္တာရာဝသေသော အနိတ္တိဏ္ဏော [အနိတ္ထိဏ္ဏော (သျာ. ကံ.)၊ အနတိဏ္ဏော (က.)]. ယံနူန မယံ ဣမံ ဧကပုတ္တကံ ပိယံ မနာပံ ဝဓိတွာ ဝလ္လူရဉ္စ သောဏ္ဍိကဉ္စ ကရိတွာ ပုတ္တမံသာနိ ခါဒန္တာ ဧဝံ တံ ကန္တာရာဝသေသံ နိတ္ထရေယျာမ၊ မာ သဗ္ဗေဝ တယော ဝိနဿိမှာ’တိ. အထ ခေါ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ တံ ဧကပုတ္တကံ ပိယံ မနာပံ ဝဓိတွာ ဝလ္လူရဉ္စ သောဏ္ဍိကဉ္စ ကရိတွာ ပုတ္တမံသာနိ ခါဒန္တာ ဧဝံ တံ ကန္တာရာဝသေသံ နိတ္ထရေယျုံ. တေ ပုတ္တမံသာနိ စေဝ ခါဒေယျုံ၊ ဥရေ စ ပဋိပိသေယျုံ – ‘ကဟံ၊ ဧကပုတ္တက၊ ကဟံ၊ ဧကပုတ္တကာ’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု တေ ဒဝါယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုံ၊ မဒါယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုံ၊ မဏ္ဍနာယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုံ၊ ဝိဘူသနာယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျု’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘နနု တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေဝ ကန္တာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ အာဟာရံ အာဟာရေယျု’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝဒါမိ. ကဗဠီကာရေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ ပရိညာတေ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ပရိညာတော ဟောတိ. ပဉ္စကာမဂုဏိကေ ရာဂေ ပရိညာတေ နတ္ထိ တံ သံယောဇနံ ယေန သံယောဇနေန သံယုတ္တော အရိယသာဝကော ပုန ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆေယျ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂါဝီ နိစ္စမ္မာ ကုဋ္ဋံ စေ [ကုဍ္ဍဉ္စေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ. ယေ ကုဋ္ဋနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ရုက္ခံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ၊ ယေ ရုက္ခနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ဥဒကံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ၊ ယေ ဥဒကနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. အာကာသံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ၊ ယေ အာကာသနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ယံ ယဒေဝ ဟိ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂါဝီ နိစ္စမ္မာ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ၊ ယေ တန္နိဿိတာ [ယေ တန္နိဿိတာ တန္နိဿိတာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘‘ဖဿာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝဒါမိ. ဖဿေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ ပရိညာတေ တိဿော ဝေဒနာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ. တီသု ဝေဒနာသု ပရိညာတာသု အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ [ဥတ္တရိံကရဏီယန္တိ (သီ. ပီ.)] ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂါရကာသု သာဓိကပေါရိသာ ပုဏ္ဏာ အင်္ဂါရာနံ ဝီတစ္စိကာနံ ဝီတဓူမာနံ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပ္ပဋိကူလော. တမေနံ ဒွေ ဗလဝန္တော ပုရိသာ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ တံ အင်္ဂါရကာသုံ ဥပကဍ္ဎေယျုံ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ အာရကာဝဿ စေတနာ အာရကာ ပတ္ထနာ အာရကာ ပဏိဓိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ ဟောတိ – ‘ဣမံ စာဟံ အင်္ဂါရကာသုံ ပပတိဿာမိ၊ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆာမိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’န္တိ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘မနောသဉ္စေတနာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’တိ ဝဒါမိ. မနောသဉ္စေတနာယ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ ပရိညာတေ တိဿော တဏှာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ. တီသု တဏှာသု ပရိညာတာသု အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဝဒါမိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စောရံ အာဂုစာရိံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျုံ – ‘အယံ တေ၊ ဒေဝ၊ စောရော အာဂုစာရီ၊ ဣမဿ ယံ ဣစ္ဆသိ တံ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ၊ ဘော၊ ဣမံ ပုရိသံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနထာ’တိ. တမေနံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနေယျုံ. အထ ရာဇာ မဇ္ဈနှိကသမယံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အမ္ဘော၊ ကထံ သော ပုရိသော’တိ? ‘တထေဝ၊ ဒေဝ၊ ဇီဝတီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ၊ ဘော၊ တံ ပုရိသံ မဇ္ဈနှိကသမယံ သတ္တိသတေန ဟနထာ’တိ. တမေနံ မဇ္ဈနှိကသမယံ သတ္တိသတေန ဟနေယျုံ. အထ ရာဇာ သာယနှသမယံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အမ္ဘော၊ ကထံ သော ပုရိသော’တိ? ‘တထေဝ၊ ဒေဝ၊ ဇီဝတီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ၊ ဘော၊ တံ ပုရိသံ သာယနှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနထာ’တိ. တမေနံ သာယနှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနေယျုံ. တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု သော ပုရိသော ဒိဝသံ တီဟိ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထာ’’တိ? ‘‘ဧကိဿာပိ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တိယာ ဟညမာနော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထ၊ ကော ပန ဝါဒေါ တီဟိ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနော’’တိ! ‘‘ဧဝမေဝ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဝဒါမိ. ဝိညာဏေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ ပရိညာတေ နာမရူပံ ပရိညာတံ ဟောတိ၊ နာမရူပေ ပရိညာတေ အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. တတိယံ.

၄. အတ္ထိရာဂသုတ္တံ

၆၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။ပေ။ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ၊ ဖဿော ဒုတိယော၊ မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ၊ ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ’’.

‘‘ကဗဠီကာရေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ၊ ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ၊ အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ၊ သသောကံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

‘‘ဖဿေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ။ပေ။ မနောသဉ္စေတနာယ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ။ ဝိညာဏေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ၊ ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ၊ အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ၊ သသောကံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရဇကော ဝါ စိတ္တကာရကော ဝါ သတိ ရဇနာယ ဝါ လာခါယ ဝါ ဟလိဒ္ဒိယာ ဝါ နီလိယာ ဝါ မဉ္ဇိဋ္ဌာယ ဝါ သုပရိမဋ္ဌေ ဝါ ဖလကေ ဘိတ္တိယာ ဝါ ဒုဿပဋ္ဋေ ဝါ ဣတ္ထိရူပံ ဝါ ပုရိသရူပံ ဝါ အဘိနိမ္မိနေယျ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဗဠီကာရေ စေ အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ၊ ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ၊ အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ၊ သသောကံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

‘‘ကဗဠီကာရေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ၊ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ၊ နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ၊ အသောကံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

‘‘ဖဿေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ။ပေ။ မနောသဉ္စေတနာယ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ။ ဝိညာဏေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ၊ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ၊ နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ၊ အသောကံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကူဋာဂါရံ ဝါ ကူဋာဂါရသာလံ ဝါ ဥတ္တရာယ ဝါ ဒက္ခိဏာယ ဝါ ပါစီနာယ ဝါ ဝါတပါနာ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ဝါတပါနေန ရသ္မိ ပဝိသိတွာ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’ [ကတ္ထ ပတိဋ္ဌိတာ (က.)] တိ? ‘‘ပစ္ဆိမာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိတ္တိယ’’န္တိ. ‘‘ပစ္ဆိမာ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိတ္တိ နာဿ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘ပထဝိယံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပထဝီ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နာဿ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘အာပသ္မိံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အာပေါ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နာဿ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဗဠီကာရေ စေ အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ။ပေ။.

‘‘ဖဿေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ။ မနောသဉ္စေတနာယ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ။ ဝိညာဏေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ၊ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ၊ နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ အသောကံ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. နဂရသုတ္တံ

၆၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။ပေ။ ‘‘ပုဗ္ဗေ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘ကိစ္ဆာ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇီယတိ စ မီယတိ စ စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စ. အထ စ ပနိမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ နပ္ပဇာနာတိ ဇရာမရဏဿ. ကုဒါဿု နာမ ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ ပညာယိဿတိ ဇရာမရဏဿာ’တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ကိံပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

‘‘တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇာတိ ဟောတိ။ပေ။ ဘဝေါ ဟောတိ။ ဥပါဒါနံ ဟောတိ။ တဏှာ ဟောတိ။ ဝေဒနာ ဟောတိ။ ဖဿော ဟောတိ။ သဠာယတနံ ဟောတိ။ နာမရူပံ ဟောတိ။ ကိံပစ္စယာ နာမရူပ’န္တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝိညာဏေ ခေါ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’န္တိ. တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ၊ ကိံပစ္စယာ ဝိညာဏ’န္တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘နာမရူပေ ခေါ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ၊ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’’န္တိ.

‘‘တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ပစ္စုဒါဝတ္တတိ ခေါ ဣဒံ ဝိညာဏံ နာမရူပမှာ န ပရံ ဂစ္ဆတိ. ဧတ္တာဝတာ ဇာယေထ ဝါ ဇီယေထ ဝါ မီယေထ ဝါ စဝေထ ဝါ ဥပပဇ္ဇေထ ဝါ၊ ယဒိဒံ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ‘သမုဒယော၊ သမုဒယော’တိ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ ပညာ ဥဒပါဒိ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ၊ ဇရာမရဏံ န ဟောတိ၊ ကိဿ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ အသတိ၊ ဇရာမရဏံ န ဟောတိ၊ ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ. တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ။ပေ။ ဘဝေါ န ဟောတိ။ ဥပါဒါနံ န ဟောတိ။ တဏှာ န ဟောတိ။ ဝေဒနာ န ဟောတိ။ ဖဿော န ဟောတိ။ သဠာယတနံ န ဟောတိ။ နာမရူပံ န ဟောတိ. ကိဿ နိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝိညာဏေ ခေါ အသတိ၊ နာမရူပံ န ဟောတိ၊ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော’’’တိ.

‘‘တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ၊ ကိဿ နိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘နာမရူပေ ခေါ အသတိ၊ ဝိညာဏံ န ဟောတိ၊ နာမရူပနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’’’တိ.

‘‘တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – အဓိဂတော ခေါ မျာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓာယ ယဒိဒံ – နာမရူပနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော၊ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော၊ နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော၊ သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. ‘နိရောဓော၊ နိရောဓော’တိ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ ပညာ ဥဒပါဒိ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော အရညေ ပဝနေ စရမာနော ပဿေယျ ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏဉ္ဇသံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အနုယာတံ. သော တမနုဂစ္ဆေယျ. တမနုဂစ္ဆန္တော ပဿေယျ ပုရာဏံ နဂရံ ပုရာဏံ ရာဇဓာနိံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ [အဇ္ဈာဝုတ္ထံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အာရာမသမ္ပန္နံ ဝနသမ္ပန္နံ ပေါက္ခရဏီသမ္ပန္နံ ဥဒ္ဓါပဝန္တံ [ဥဒ္ဒါပဝန္တံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ရမဏီယံ. အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော ရညော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ အာရောစေယျ – ‘ယဂ္ဃေ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနေယျာသိ – အဟံ အဒ္ဒသံ အရညေ ပဝနေ စရမာနော ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏဉ္ဇသံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အနုယာတံ တမနုဂစ္ဆိံ. တမနုဂစ္ဆန္တော အဒ္ဒသံ ပုရာဏံ နဂရံ ပုရာဏံ ရာဇဓာနိံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ အာရာမသမ္ပန္နံ ဝနသမ္ပန္နံ ပေါက္ခရဏီသမ္ပန္နံ ဥဒ္ဓါပဝန္တံ ရမဏီယံ. တံ၊ ဘန္တေ၊ နဂရံ မာပေဟီ’တိ. အထ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ တံ နဂရံ မာပေယျ. တဒဿ နဂရံ အပရေန သမယေန ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ဝုဒ္ဓိဝေပုလ္လပ္ပတ္တံ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဒသံ ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏဉ္ဇသံ ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတံ.

‘‘ကတမော စ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရာဏမဂ္ဂေါ ပုရာဏဉ္ဇသော ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတော? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရာဏမဂ္ဂေါ ပုရာဏဉ္ဇသော ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတော၊ တမနုဂစ္ဆိံ၊ တမနုဂစ္ဆန္တော ဇရာမရဏံ အဗ္ဘညာသိံ၊ ဇရာမရဏသမုဒယံ အဗ္ဘညာသိံ၊ ဇရာမရဏနိရောဓံ အဗ္ဘညာသိံ၊ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဗ္ဘညာသိံ. တမနုဂစ္ဆိံ၊ တမနုဂစ္ဆန္တော ဇာတိံ အဗ္ဘညာသိံ။ပေ။ ဘဝံ အဗ္ဘညာသိံ။ ဥပါဒါနံ အဗ္ဘညာသိံ။ တဏှံ အဗ္ဘညာသိံ။ ဝေဒနံ အဗ္ဘညာသိံ။ ဖဿံ အဗ္ဘညာသိံ။ သဠာယတနံ အဗ္ဘညာသိံ။ နာမရူပံ အဗ္ဘညာသိံ။ ဝိညာဏံ အဗ္ဘညာသိံ. တမနုဂစ္ဆိံ၊ တမနုဂစ္ဆန္တော သင်္ခါရေ အဗ္ဘညာသိံ၊ သင်္ခါရသမုဒယံ အဗ္ဘညာသိံ၊ သင်္ခါရနိရောဓံ အဗ္ဘညာသိံ၊ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဗ္ဘညာသိံ. တဒဘိညာ အာစိက္ခိံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ. တယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. သမ္မသသုတ္တံ

၆၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုရူသု ဝိဟရတိ ကမ္မာသဓမ္မံ နာမ ကုရူနံ နိဂမော. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သမ္မသထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရံ သမ္မသ’’န္တိ [အန္တရာ သမ္မသနန္တိ (သီ.)]. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သမ္မသာမိ အန္တရံ သမ္မသ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သမ္မသသိ အန္တရံ သမ္မသ’’န္တိ? အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဗျာကာသိ. ယထာ သော ဘိက္ခု ဗျာကာသိ န သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော စိတ္တံ အာရာဓေသိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတဿ၊ ဘဂဝါ၊ ကာလော၊ ဧတဿ၊ သုဂတ၊ ကာလော၊ ယံ ဘဂဝါ အန္တရံ သမ္မသံ ဘာသေယျ. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ၊ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္မသမာနော သမ္မသတိ အန္တရံ သမ္မသံ [သမ္မသနံ (သီ.)] – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇရာမရဏံ. ဣဒံ ခေါ ဒုက္ခံ ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝံ၊ ကိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ကိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ? သော သမ္မသမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇရာမရဏံ. ဣဒံ ခေါ ဒုက္ခံ ဥပဓိနိဒါနံ ဥပဓိသမုဒယံ ဥပဓိဇာတိကံ ဥပဓိပဘဝံ၊ ဥပဓိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ ဥပဓိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ. သော ဇရာမရဏဉ္စ ပဇာနာတိ ဇရာမရဏသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ ဇရာမရဏနိရောဓဉ္စ ပဇာနာတိ ယာ စ ဇရာမရဏနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ. တထာပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဇရာမရဏနိရောဓာယ.

‘‘အထာပရံ သမ္မသမာနော သမ္မသတိ အန္တရံ သမ္မသံ – ‘ဥပဓိ ပနာယံ ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ၊ ကိသ္မိံ သတိ ဥပဓိ ဟောတိ၊ ကိသ္မိံ အသတိ ဥပဓိ န ဟောတီ’တိ? သော သမ္မသမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘ဥပဓိ တဏှာနိဒါနော တဏှာသမုဒယော တဏှာဇာတိကော တဏှာပဘဝေါ၊ တဏှာယ သတိ ဥပဓိ ဟောတိ၊ တဏှာယ အသတိ ဥပဓိ န ဟောတီ’တိ. သော ဥပဓိဉ္စ ပဇာနာတိ ဥပဓိသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ ဥပဓိနိရောဓဉ္စ ပဇာနာတိ ယာ စ ဥပဓိနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ. တထာ ပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဥပဓိနိရောဓာယ.

‘‘အထာပရံ သမ္မသမာနော သမ္မသတိ အန္တရံ သမ္မသံ – ‘တဏှာ ပနာယံ ကတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတီ’တိ? သော သမ္မသမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ယံ ခေါ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတိ. ကိဉ္စ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ? စက္ခုံ လောကေ ပိယရူပံ၊ သာတရူပံ. ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတိ. သောတံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ။ပေ။ ဃာနံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ။ ဇိဝှါ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ။ ကာယော လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ။ မနော လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတိ.

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုံ သုခတော အဒ္ဒက္ခုံ အတ္တတော အဒ္ဒက္ခုံ အာရောဂျတော အဒ္ဒက္ခုံ ခေမတော အဒ္ဒက္ခုံ. တေ တဏှံ ဝဍ္ဎေသုံ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎေသုံ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေသုံ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေသုံ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေသုံ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေသုံ တေ န ပရိမုစ္စိံသု ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ န ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော ဒက္ခိဿန္တိ [ဒက္ခိန္တိ (သီ.)] သုခတော ဒက္ခိဿန္တိ အတ္တတော ဒက္ခိဿန္တိ အာရောဂျတော ဒက္ခိဿန္တိ ခေမတော ဒက္ခိဿန္တိ. တေ တဏှံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ တေ န ပရိမုစ္စိဿန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ န ပရိမုစ္စိဿန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော ပဿန္တိ သုခတော ပဿန္တိ အတ္တတော ပဿန္တိ အာရောဂျတော ပဿန္တိ ခေမတော ပဿန္တိ. တေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော. သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဃမ္မပရေတော ကိလန္တော တသိတော ပိပါသိတော. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော၊ သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. သစေ အာကင်္ခသိ ပိဝ. ပိဝတော ဟိ ခေါ တံ ဆာဒေဿတိ ဝဏ္ဏေနပိ ဂန္ဓေနပိ ရသေနပိ၊ ပိဝိတွာ စ ပန တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’န္တိ. သော တံ အာပါနီယကံသံ သဟသာ အပ္ပဋိသင်္ခါ ပိဝေယျ၊ နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ. သော တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ ဟိ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ။ပေ။ အနာဂတမဒ္ဓါနံ။ပေ။ ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော ပဿန္တိ သုခတော ပဿန္တိ အတ္တတော ပဿန္တိ အာရောဂျတော ပဿန္တိ ခေမတော ပဿန္တိ၊ တေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒက္ခုံ အနတ္တတော အဒ္ဒက္ခုံ ရောဂတော အဒ္ဒက္ခုံ ဘယတော အဒ္ဒက္ခုံ၊ တေ တဏှံ ပဇဟိံသု. ယေ တဏှံ ပဇဟိံသု တေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု တေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု တေ ပရိမုစ္စိံသု ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော ဒက္ခိဿန္တိ ဒုက္ခတော ဒက္ခိဿန္တိ အနတ္တတော ဒက္ခိဿန္တိ ရောဂတော ဒက္ခိဿန္တိ ဘယတော ဒက္ခိဿန္တိ၊ တေ တဏှံ ပဇဟိဿန္တိ. ယေ တဏှံ ပဇဟိဿန္တိ။ပေ။ ပရိမုစ္စိဿန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော ပဿန္တိ ဒုက္ခတော ပဿန္တိ အနတ္တတော ပဿန္တိ ရောဂတော ပဿန္တိ ဘယတော ပဿန္တိ၊ တေ တဏှံ ပဇဟန္တိ. ယေ တဏှံ ပဇဟန္တိ တေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ တေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော. သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဃမ္မပရေတော ကိလန္တော တသိတော ပိပါသိတော. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ တေ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. သစေ အာကင်္ခသိ ပိဝ. ပိဝတော ဟိ ခေါ တံ ဆာဒေဿတိ ဝဏ္ဏေနပိ ဂန္ဓေနပိ ရသေနပိ၊ ပိဝိတွာ စ ပန တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’န္တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ပုရိသဿ ဧဝမဿ – ‘သက္ကာ ခေါ မေ အယံ သုရာပိပါသိတာ [သုရာပိပါသာ (?)] ပါနီယေန ဝါ ဝိနေတုံ ဒဓိမဏ္ဍကေန ဝါ ဝိနေတုံ ဘဋ္ဌလောဏိကာယ [မဋ္ဌလောဏိကာယ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဝါ ဝိနေတုံ လောဏသောဝီရကေန ဝါ ဝိနေတုံ၊ န တွေဝါဟံ တံ ပိဝေယျံ၊ ယံ မမ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’တိ. သော တံ အာပါနီယကံသံ ပဋိသင်္ခါ န ပိဝေယျ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ. သော တတောနိဒါနံ န မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ ဟိ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒက္ခုံ အနတ္တတော အဒ္ဒက္ခုံ ရောဂတော အဒ္ဒက္ခုံ ဘယတော အဒ္ဒက္ခုံ၊ တေ တဏှံ ပဇဟိံသု. ယေ တဏှံ ပဇဟိံသု တေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု တေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု တေ ပရိမုစ္စိံသု ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ။ပေ။ ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော ပဿန္တိ ဒုက္ခတော ပဿန္တိ အနတ္တတော ပဿန္တိ ရောဂတော ပဿန္တိ ဘယတော ပဿန္တိ၊ တေ တဏှံ ပဇဟန္တိ. ယေ တဏှံ ပဇဟန္တိ တေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ တေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ၊ ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. နဠကလာပီသုတ္တံ

၆၇. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာကောဋ္ဌိကော [မဟာကောဋ္ဌိတော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ သယံကတံ ဇရာမရဏံ၊ ပရံကတံ ဇရာမရဏံ၊ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဇရာမရဏံ၊ ဥဒါဟု အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဇရာမရဏ’’န္တိ? ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ သယံကတံ ဇရာမရဏံ၊ န ပရံကတံ ဇရာမရဏံ၊ န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဇရာမရဏံ၊ နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဇရာမရဏံ. အပိ စ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ သယံကတာ ဇာတိ၊ ပရံကတာ ဇာတိ၊ သယံကတာ စ ပရံကတာ စ ဇာတိ၊ ဥဒါဟု အသယံကာရာ အပရံကာရာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဇာတီ’’တိ? ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ သယံကတာ ဇာတိ၊ န ပရံကတာ ဇာတိ၊ န သယံကတာ စ ပရံကတာ စ ဇာတိ၊ နာပိ အသယံကာရာ အပရံကာရာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဇာတိ. အပိ စ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ သယံကတော ဘဝေါ။ပေ။ သယံကတံ ဥပါဒါနံ။ သယံကတာ တဏှာ။ သယံကတာ ဝေဒနာ။ သယံကတော ဖဿော။ သယံကတံ သဠာယတနံ။ သယံကတံ နာမရူပံ၊ ပရံကတံ နာမရူပံ၊ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ နာမရူပံ၊ ဥဒါဟု အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ နာမရူပ’’န္တိ? ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ သယံကတံ နာမရူပံ၊ န ပရံကတံ နာမရူပံ၊ န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ နာမရူပံ၊ နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ၊ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ နာမရူပံ. အပိ စ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ သယင်္ကတံ ဝိညာဏံ၊ ပရင်္ကတံ ဝိညာဏံ၊ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဝိညာဏံ၊ ဥဒါဟု အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏ’’န္တိ? ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ သယံကတံ ဝိညာဏံ၊ န ပရံကတံ ဝိညာဏံ န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဝိညာဏံ၊ နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ. အပိ စ၊ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ.

‘‘ဣဒါနေဝ ခေါ မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဧဝံ အာဇာနာမ – ‘န ခွာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ သယံကတံ နာမရူပံ၊ န ပရံကတံ နာမရူပံ၊ န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ နာမရူပံ၊ နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ နာမရူပံ. အပိ စ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’’န္တိ.

‘‘ဣဒါနေဝ စ ပန မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဧဝံ အာဇာနာမ – ‘န ခွာဝုသော ကောဋ္ဌိက၊ သယံကတံ ဝိညာဏံ၊ န ပရံကတံ ဝိညာဏံ၊ န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဝိညာဏံ၊ နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ. အပိ စ၊ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’’န္တိ.

‘‘ယထာ ကထံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ‘‘တေနဟာဝုသော၊ ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ. ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနန္တိ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ဒွေ နဠကလာပိယော အညမညံ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. တာသံ စေ၊ အာဝုသော၊ နဠကလာပီနံ ဧကံ အာကဍ္ဎေယျ၊ ဧကာ ပပတေယျ၊ အပရံ စေ အာကဍ္ဎေယျ၊ အပရာ ပပတေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ နာမရူပနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော၊ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော၊ နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော၊ သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ အဗ္ဘုတံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ! ယာဝသုဘာသိတံ စိဒံ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန. ဣဒဉ္စ ပန မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဣမေဟိ ဆတ္တိံသာယ ဝတ္ထူဟိ အနုမောဒါမ – ‘ဇရာမရဏဿ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဓမ္မကထိကော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. ဇရာမရဏဿ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. ဇရာမရဏဿ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. ဇာတိယာ စေ။ ဘဝဿ စေ။ ဥပါဒါနဿ စေ။ တဏှာယ စေ။ ဝေဒနာယ စေ။ ဖဿဿ စေ။ သဠာယတနဿ စေ။ နာမရူပဿ စေ။ ဝိညာဏဿ စေ။ သင်္ခါရာနံ စေ။ အဝိဇ္ဇာယ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဓမ္မကထိကော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. အဝိဇ္ဇာယ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. အဝိဇ္ဇာယ စေ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယာ’’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ကောသမ္ဗိသုတ္တံ

၆၈. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ မုသိလော [မူသိလော (သီ.)၊ မုသီလော (ပီ.)] အာယသ္မာ စ ပဝိဋ္ဌော [သဝိဋ္ဌော (သီ. ပီ.)] အာယသ္မာ စ နာရဒေါ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရန္တိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ပဝိဋ္ဌော အာယသ္မန္တံ မုသိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော မုသိလ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော မုသိလ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ။ပေ။ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ။ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ။ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ။ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ။ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ။ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ။ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ။ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော မုသိလ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော မုသိလ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓောတိ။ပေ။ ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓောတိ။ တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓောတိ။ ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓောတိ။ ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ။ သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓောတိ။ နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓောတိ။ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓောတိ ။ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိ။ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော မုသိလ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ.

‘‘တေနဟာယသ္မာ မုသိလော အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ မုသိလော တုဏှီ အဟောသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာရဒေါ အာယသ္မန္တံ ပဝိဋ္ဌံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ အဟံ ဧတံ ပဉှံ လဘေယျံ. မံ ဧတံ ပဉှံ ပုစ္ဆ. အဟံ တေ ဧတံ ပဉှံ ဗျာကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘လဘတာယသ္မာ နာရဒေါ ဧတံ ပဉှံ. ပုစ္ဆာမဟံ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧတံ ပဉှံ. ဗျာကရောတု စ မေ အာယသ္မာ နာရဒေါ ဧတံ ပဉှံ’’.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော နာရဒ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော နာရဒ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော နာရဒ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော နာရဒ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓောတိ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ.

‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော နာရဒ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ.

‘‘တေနဟာယသ္မာ နာရဒေါ အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ? ‘‘‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ ခေါ မေ၊ အာဝုသော၊ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ၊ န စမှိ အရဟံ ခီဏာသဝေါ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ကန္တာရမဂ္ဂေ ဥဒပါနော. တတြ နေဝဿ ရဇ္ဇု န ဥဒကဝါရကော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဃမ္မပရေတော ကိလန္တော တသိတော ပိပါသိတော၊ သော တံ ဥဒပါနံ ဩလောကေယျ. တဿ ‘ဥဒက’န္တိ ဟိ ခေါ ဉာဏံ အဿ၊ န စ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ၊ န စမှိ အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ ပဝိဋ္ဌံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဝံဝါဒီ [ဧဝံဝါဒိံ (?)] တွံ၊ အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ၊ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ကိံ ဝဒေသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံဝါဒါဟံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ န ကိဉ္စိ ဝဒါမိ အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဥပယန္တိသုတ္တံ

၆၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ။ပေ။ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပယန္တော မဟာနဒိယော ဥပယာပေတိ၊ မဟာနဒိယော ဥပယန္တိယော ကုန္နဒိယော ဥပယာပေန္တိ၊ ကုန္နဒိယော ဥပယန္တိယော မဟာသောဗ္ဘေ ဥပယာပေန္တိ၊ မဟာသောဗ္ဘာ ဥပယန္တာ ကုသောဗ္ဘေ ဥပယာပေန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာ ဥပယန္တီ သင်္ခါရေ ဥပယာပေတိ၊ သင်္ခါရာ ဥပယန္တာ ဝိညာဏံ ဥပယာပေန္တိ၊ ဝိညာဏံ ဥပယန္တံ နာမရူပံ ဥပယာပေတိ၊ နာမရူပံ ဥပယန္တံ သဠာယတနံ ဥပယာပေတိ၊ သဠာယတနံ ဥပယန္တံ ဖဿံ ဥပယာပေတိ၊ ဖဿော ဥပယန္တော ဝေဒနံ ဥပယာပေတိ၊ ဝေဒနာ ဥပယန္တီ တဏှံ ဥပယာပေတိ၊ တဏှာ ဥပယန္တီ ဥပါဒါနံ ဥပယာပေတိ၊ ဥပါဒါနံ ဥပယန္တံ ဘဝံ ဥပယာပေတိ၊ ဘဝေါ ဥပယန္တော ဇာတိံ ဥပယာပေတိ၊ ဇာတိ ဥပယန္တီ ဇရာမရဏံ ဥပယာပေတိ.

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပယန္တော မဟာနဒိယော အပယာပေတိ၊ မဟာနဒိယော အပယန္တိယော ကုန္နဒိယော အပယာပေန္တိ၊ ကုန္နဒိယော အပယန္တိယော မဟာသောဗ္ဘေ အပယာပေန္တိ၊ မဟာသောဗ္ဘာ အပယန္တာ ကုသောဗ္ဘေ အပယာပေန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာ အပယန္တီ သင်္ခါရေ အပယာပေတိ၊ သင်္ခါရာ အပယန္တာ ဝိညာဏံ အပယာပေန္တိ၊ ဝိညာဏံ အပယန္တံ နာမရူပံ အပယာပေတိ၊ နာမရူပံ အပယန္တံ သဠာယတနံ အပယာပေတိ၊ သဠာယတနံ အပယန္တံ ဖဿံ အပယာပေတိ၊ ဖဿော အပယန္တော ဝေဒနံ အပယာပေတိ၊ ဝေဒနာ အပယန္တီ တဏှံ အပယာပေတိ၊ တဏှာ အပယန္တီ ဥပါဒါနံ အပယာပေတိ၊ ဥပါဒါနံ အပယန္တံ ဘဝံ အပယာပေတိ၊ ဘဝေါ အပယန္တော ဇာတိံ အပယာပေတိ၊ ဇာတိ အပယန္တီ ဇရာမရဏံ အပယာပေတီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. သုသိမသုတ္တံ

၇၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ၊ န လာဘိနော စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ.

တေန ခေါ ပန သမယေန သုသိမော [သုသီမော (သီ. က.)] ပရိဗ္ဗာဇကော ရာဇဂဟေ ပဋိဝသတိ မဟတိယာ ပရိဗ္ဗာဇကပရိသာယ သဒ္ဓိံ. အထ ခေါ သုသိမဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ပရိသာ သုသိမံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အာဝုသော သုသိမ၊ သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယံ စရ. တွံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ အမှေ ဝါစေယျာသိ [ဝါစေဿသိ (ပီ. က.)]. တံ မယံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ ဂိဟီနံ ဘာသိဿာမ. ဧဝံ မယမ္ပိ သက္ကတာ ဘဝိဿာမ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိနော စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတသေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော သကာယ ပရိသာယ ပဋိဿုဏိတွာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတု’’န္တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သုသိမံ ပရိဗ္ဗာဇကံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော ဧဝမာဟ – ‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတု’’န္တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ၊ သုသိမံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ. အလတ္ထ ခေါ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝတော သန္တိကေ အညာ ဗျာကတာ ဟောတိ – ‘‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမာ’’တိ. အဿောသိ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော – ‘‘သမ္ဗဟုလေဟိ ကိရ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝတော သန္တိကေ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရာယသ္မန္တေဟိ ဘဂဝတော သန္တိကေ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမာ’’တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ.

‘‘အပိ ပန [အပိ နု (သီ. သျာ. ကံ.) ဧဝမုပရိပိ] တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောထ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောထ၊ ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောထ၊ အာဝိဘာဝံ၊ တိရောဘာဝံ၊ တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနာ ဂစ္ဆထ၊ သေယျထာပိ အာကာသေ၊ ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောထ၊ သေယျထာပိ ဥဒကေ၊ ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆထ၊ သေယျထာပိ ပထဝိယံ၊ အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမထ၊ သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော၊ ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသထ ပရိမဇ္ဇထ၊ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာထ ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာထ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ သဒေါသံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတဒေါသံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ သမောဟံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတမောဟံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ သံခိတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ မဟဂ္ဂတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ အမဟဂ္ဂတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ သဥတ္တရံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ အနုတ္တရံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ သမာဟိတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ အသမာဟိတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ၊ အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရထ၊ သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာရီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ၊ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ – ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော၊ သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ၊ တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော၊ သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿထ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ၊ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာထ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ၊ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ၊ ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ၊ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ၊ ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿထ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ၊ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ အာရုပ္ပါ၊ တေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ဧတ္ထ ဒါနိ အာယသ္မန္တော ဣဒဉ္စ ဝေယျာကရဏံ ဣမေသဉ္စ ဓမ္မာနံ အသမာပတ္တိ၊ ဣဒံ နော၊ အာဝုသော၊ ကထ’’န္တိ? ‘‘ပညာဝိမုတ္တာ ခေါ မယံ၊ အာဝုသော သုသိမာ’’တိ.

‘‘န ခွာဟံ ဣမဿ အာယသ္မန္တာနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. သာဓု မေ အာယသ္မန္တော တထာ ဘာသန္တု ယထာဟံ ဣမဿ အာယသ္မန္တာနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျ’’န္တိ. ‘‘အာဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ၊ အာဝုသော သုသိမ၊ န ဝါ တွံ အာဇာနေယျာသိ အထ ခေါ ပညာဝိမုတ္တာ မယ’’န္တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ယာဝတကော တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ၊ သုသိမ၊ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏ’’န္တိ.

‘‘န ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမဿ ဘဂဝတာ [ဘဂဝတော (ပီ.)] သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ တထာ ဘာသတု ယထာဟံ ဣမဿ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျ’’န္တိ. ‘‘အာဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ၊ သုသိမ၊ န ဝါ တွံ အာဇာနေယျာသိ၊ အထ ခေါ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ ပုဗ္ဗေ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ’’.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ သုသိမ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဝေဒနာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ၊ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘သညာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ၊ ဘန္တေ’’။ပေ။ ‘‘သင်္ခါရာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ သုသိမ၊ ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ၊ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကာ ဝါ သုခုမာ ဝါ ဟီနာ ဝါ ပဏီတာ ဝါ ယာ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗာ ဝေဒနာ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ၊ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာ ကာစိ သညာ။ပေ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကာ ဝါ သုခုမာ ဝါ ဟီနာ ဝါ ပဏီတာ ဝါ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ၊ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ၊ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘ဧဝံ ပဿံ၊ သုသိမ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ၊ ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ.

‘‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’တိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’တိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’န္တိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ။ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ။ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ။ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ။ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ။ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘‘ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော’တိ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓောတိ။ တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓောတိ။ ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓောတိ။ ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ။ သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓောတိ။ နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓောတိ။ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓောတိ။ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိ။ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အပိ ပန တွံ၊ သုသိမ၊ ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောသိ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောသိ၊ ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောသိ၊ အာဝိဘာဝံ၊ တိရောဘာဝံ၊ တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆသိ၊ သေယျထာပိ အာကာသေ၊ ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောသိ၊ သေယျထာပိ ဥဒကေ၊ ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆသိ၊ သေယျထာပိ ပထဝိယံ၊ အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမသိ၊ သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော၊ ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသသိ ပရိမဇ္ဇသိ၊ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အပိ ပန တွံ၊ သုသိမ၊ ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏသိ ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အပိ ပန တွံ၊ သုသိမ၊ ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာသိ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာသိ။ပေ။ ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အပိ ပန တွံ၊ သုသိမ၊ ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရသိ၊ သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ။ပေ။ ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အပိ ပန တွံ၊ သုသိမ၊ ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿသိ စဝမာနေ။ပေ။ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အပိ ပန တွံ၊ သုသိမ၊ ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ၊ အာရုပ္ပါ တေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဧတ္ထ ဒါနိ၊ သုသိမ၊ ဣဒဉ္စ ဝေယျာကရဏံ ဣမေသဉ္စ ဓမ္မာနံ အသမာပတ္တိ၊ ဣဒံ နော၊ သုသိမ၊ ကထ’’န္တိ?

အထ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္စယော မံ၊ ဘန္တေ၊ အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ၊ ယွာဟံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဓမ္မတ္ထေနကော ပဗ္ဗဇိတော. တဿ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ အစ္စယံ အစ္စယတော ပဋိဂ္ဂဏှာတု အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ.

‘‘တဂ္ဃ တွံ၊ သုသိမ၊ အစ္စယော အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ၊ ယော တွံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဓမ္မတ္ထေနကော ပဗ္ဗဇိတော. သေယျထာပိ၊ သုသိမ၊ စောရံ အာဂုစာရိံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျုံ – ‘အယံ တေ၊ ဒေဝ၊ စောရော အာဂုစာရီ၊ ဣမဿ ယံ ဣစ္ဆသိ တံ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ၊ ဘော၊ ဣမံ ပုရိသံ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ခရဿရေန ပဏဝေန ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ပရိနေတွာ ဒက္ခိဏေန ဒွါရေန နိက္ခာမေတွာ ဒက္ခိဏတော နဂရဿ သီသံ ဆိန္ဒထာ’တိ. တမေနံ ရညော ပုရိသာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ခရဿရေန ပဏဝေန ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ပရိနေတွာ ဒက္ခိဏေန ဒွါရေန နိက္ခာမေတွာ ဒက္ခိဏတော နဂရဿ သီသံ ဆိန္ဒေယျုံ. တံ ကိံ မညသိ၊ သုသိမ၊ အပိ နု သော ပုရိသော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ယံ ခေါ သော၊ သုသိမ၊ ပုရိသော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထ [ပဋိသံဝေဒိယေထ ဝါ၊ န ဝါ ပဋိသံဝေဒိယေထ (က.)]. ယာ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဓမ္မတ္ထေနကဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ အယံ တတော ဒုက္ခဝိပါကတရာ စ ကဋုကဝိပါကတရာ စ၊ အပိ စ ဝိနိပါတာယ သံဝတ္တတိ. ယတော စ ခေါ တွံ၊ သုသိမ၊ အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသိ တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ. ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ၊ သုသိမ၊ အရိယဿ ဝိနယေ ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ၊ အာယတိဉ္စ [အာယတိံ (သျာ. ကံ.)] သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဒသမံ.

မဟာဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ အဿုတဝတာ ဝုတ္တာ၊ ပုတ္တမံသေန စာပရံ၊

အတ္ထိရာဂေါ စ နဂရံ၊ သမ္မသံ နဠကလာပိယံ၊

ကောသမ္ဗီ ဥပယန္တိ စ၊ ဒသမော သုသိမေန စာတိ [ဒသမော ဝုတ္တော သုသီမေနာတိ (သီ.)].