၇. အနုရုဒ္ဓသုတ္တံ

၂၂၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတိ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ယေနာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ [ဝန္ဒာဟိ၊ ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ (သီ. ပီ.)] – ‘ပဉ္စကင်္ဂေါ၊ ဘန္တေ၊ ထပတိ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ၊ ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ [ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ (သီ. ပီ.)] – ‘အဓိဝါသေတု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိဿ သွာတနာယ အတ္တစတုတ္ထော ဘတ္တံ၊ ယေန စ ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ပဂေဝတရံ အာဂစ္ဆေယျ၊ ပဉ္စကင်္ဂေါ၊ ဘန္တေ၊ ထပတိ [ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတိ (သီ. ပီ.)] ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော ရာဇကရဏီယေနာ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ပုရိသော ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိဿ ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ပုရိသော အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဉ္စကင်္ဂေါ၊ ဘန္တေ၊ ထပတိ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ၊ ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘အဓိဝါသေတု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိဿ သွာတနာယ အတ္တစတုတ္ထော ဘတ္တံ၊ ယေန စ ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ပဂေဝတရံ အာဂစ္ဆေယျ၊ ပဉ္စကင်္ဂေါ၊ ဘန္တေ၊ ထပတိ ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော ရာဇကရဏီယေနာ’’’တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ တုဏှီဘာဝေန.

၂၃၀. အထ ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတိ အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ. အထ ခေါ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတိ အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတိ အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓ မံ၊ ဘန္တေ၊ ထေရာ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘အပ္ပမာဏံ၊ ဂဟပတိ၊ စေတောဝိမုတ္တိံ ဘာဝေဟီ’တိ [အပ္ပမာဏာ ဂဟပတိ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ (က.)]. ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု – ‘မဟဂ္ဂတံ၊ ဂဟပတိ၊ စေတောဝိမုတ္တိံ ဘာဝေဟီ’တိ. ယာ စာယံ၊ ဘန္တေ၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ယာ စ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ – ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ၊ ဥဒါဟု ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ? ‘‘တေန ဟိ၊ ဂဟပတိ၊ တံ ယေဝေတ္ထ ပဋိဘာတု. အပဏ္ဏကန္တေ ဣတော ဘဝိဿတီ’’တိ. ‘‘မယှံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယာ စာယံ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ယာ စ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’’န္တိ. ‘‘ယာ စာယံ၊ ဂဟပတိ၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ယာ စ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ. တဒမိနာပေတံ၊ ဂဟပတိ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ’’.

‘‘ကတမာ စ၊ ဂဟပတိ၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ၊ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ။ မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ။ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ၊ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ.

၂၃၁. ‘‘ကတမာ စ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ ရုက္ခမူလံ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ရုက္ခမူလာနိ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ [အယံ (သျာ. ကံ. က.)] ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ ဂါမက္ခေတ္တံ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဂါမက္ခေတ္တာနိ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ မဟာရဇ္ဇံ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ မဟာရဇ္ဇာနိ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပထဝိံ မဟဂ္ဂတန္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ၊ ဂဟပတိ၊ မဟဂ္ဂတာ စေတောဝိမုတ္တိ. ဣမိနာ ခေါ ဧတံ၊ ဂဟပတိ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ.

၂၃၂. ‘‘စတဿော ခေါ ဣမာ ဂဟပတိ၊ ဘဝူပပတ္တိယော. ကတမာ စတဿော? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ ဧကစ္စော ‘ပရိတ္တာဘာ’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပရိတ္တာဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဧကစ္စော ‘အပ္ပမာဏာဘာ’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပ္ပမာဏာဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဧကစ္စော ‘သံကိလိဋ္ဌာဘာ’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သံကိလိဋ္ဌာဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဣဓ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ဧကစ္စော ‘ပရိသုဒ္ဓါဘာ’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပရိသုဒ္ဓါဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဣမာ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စတဿော ဘဝူပပတ္တိယော.

‘‘ဟောတိ ခေါ သော၊ ဂဟပတိ၊ သမယော၊ ယာ တာ ဒေဝတာ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတန္တိ၊ တာသံ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတာနံ ဝဏ္ဏနာနတ္တဉှိ ခေါ ပညာယတိ နော စ အာဘာနာနတ္တံ. သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ ပုရိသော သမ္ဗဟုလာနိ တေလပ္ပဒီပါနိ ဧကံ ဃရံ ပဝေသေယျ. တေသံ ဧကံ ဃရံ ပဝေသိတာနံ အစ္စိနာနတ္တဉှိ ခေါ ပညာယေထ၊ နော စ အာဘာနာနတ္တံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟောတိ ခေါ သော သမယော၊ ယာ တာ ဒေဝတာ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတန္တိ တာသံ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတာနံ ဝဏ္ဏနာနတ္တဉှိ ခေါ ပညာယတိ၊ နော စ အာဘာနာနတ္တံ.

‘‘ဟောတိ ခေါ သော၊ ဂဟပတိ၊ သမယော၊ ယာ တာ ဒေဝတာ တတော ဝိပက္ကမန္တိ၊ တာသံ တတော ဝိပက္ကမန္တီနံ ဝဏ္ဏနာနတ္တဉ္စေဝ ပညာယတိ အာဘာနာနတ္တဉ္စ. သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ ပုရိသော တာနိ သမ္ဗဟုလာနိ တေလပ္ပဒီပါနိ တမှာ ဃရာ နီဟရေယျ. တေသံ တတော နီဟတာနံ [နီဟရန္တာနံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အစ္စိနာနတ္တဉ္စေဝ ပညာယေထ အာဘာနာနတ္တဉ္စ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဟောတိ ခေါ သော သမယော၊ ယာ တာ ဒေဝတာ တတော ဝိပက္ကမန္တိ၊ တာသံ တတော ဝိပက္ကမန္တီနံ ဝဏ္ဏနာနတ္တဉ္စေဝ ပညာယတိ အာဘာနာနတ္တဉ္စ.

‘‘န ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ တာသံ ဒေဝတာနံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒံ အမှာကံ နိစ္စန္တိ ဝါ ဓုဝန္တိ ဝါ သဿတ’န္တိ ဝါ၊ အပိ စ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ တာ [ယာ (က.)] ဒေဝတာ အဘိနိဝိသန္တိ တတ္ထ တတ္ထေဝ တာ ဒေဝတာ အဘိရမန္တိ. သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ မက္ခိကာနံ ကာဇေန ဝါ ပိဋကေန ဝါ ဟရီယမာနာနံ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒံ အမှာကံ နိစ္စန္တိ ဝါ ဓုဝန္တိ ဝါ သဿတ’န္တိ ဝါ၊ အပိ စ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ တာ [ယာ (က.)] မက္ခိကာ အဘိနိဝိသန္တိ တတ္ထ တတ္ထေဝ တာ မက္ခိကာ အဘိရမန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ တာသံ ဒေဝတာနံ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣဒံ အမှာကံ နိစ္စန္တိ ဝါ ဓုဝန္တိ ဝါ သဿတ’န္တိ ဝါ၊ အပိ စ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ တာ ဒေဝတာ အဘိနိဝိသန္တိ တတ္ထ တတ္ထေဝ တာ ဒေဝတာ အဘိရမန္တီ’’တိ.

၂၃၃. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ သဘိယော ကစ္စာနော [ကစ္စာယနော (သီ.)] အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ! အတ္ထိ စ မေ ဧတ္ထ ဥတ္တရိံ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ယာ တာ၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝတာ အာဘာ သဗ္ဗာ တာ ပရိတ္တာဘာ ဥဒါဟု သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ အပ္ပမာဏာဘာ’’တိ? ‘‘တဒင်္ဂေန ခေါ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိတ္တာဘာ၊ သန္တိ ပနေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ အပ္ပမာဏာဘာ’’တိ. ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန တာသံ ဒေဝတာနံ ဧကံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နာနံ သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိတ္တာဘာ၊ သန္တိ ပနေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ အပ္ပမာဏာဘာ’’တိ?

‘‘တေန ဟာဝုသော ကစ္စာန၊ တံယေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. ယထာ တေ ခမေယျ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ယွာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ ရုက္ခမူလံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ ယောစာယံ [ယောပါယံ (က.)] ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ရုက္ခမူလာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ ကတမာ စိတ္တဘာဝနာ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ရုက္ခမူလာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – အယံ ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ယွာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ရုက္ခမူလာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ ယောစာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ ဂါမက္ခေတ္တံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ ကတမာ စိတ္တဘာဝနာ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ ဂါမက္ခေတ္တံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – အယံ ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ယွာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ ဂါမက္ခေတ္တံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ ယောစာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ ကတမာ စိတ္တဘာဝနာ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – အယံ ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ယွာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ ယောစာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ မဟာရဇ္ဇံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ ကတမာ စိတ္တဘာဝနာ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ မဟာရဇ္ဇံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – အယံ ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ယွာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဧကံ မဟာရဇ္ဇံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ ယောစာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ မဟာရဇ္ဇာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ ကတမာ စိတ္တဘာဝနာ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ မဟာရဇ္ဇာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – အယံ ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ယွာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ မဟာရဇ္ဇာနိ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ ယောစာယံ ဘိက္ခု ယာဝတာ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပထဝိံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ ကတမာ စိတ္တဘာဝနာ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘ယွာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာဝတာ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပထဝိံ ‘မဟဂ္ဂတ’န္တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ – အယံ ဣမာသံ ဥဘိန္နံ စိတ္တဘာဝနာနံ မဟဂ္ဂတတရာ’’တိ? ‘‘အယံ ခေါ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော၊ ယေန တာသံ ဒေဝတာနံ ဧကံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နာနံ သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိတ္တာဘာ၊ သန္တိ ပနေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ အပ္ပမာဏာဘာ’’တိ.

၂၃၄. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ! အတ္ထိ စ မေ ဧတ္ထ ဥတ္တရိံ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ယာဝတာ [ယာ တာ (က.)]၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝတာ အာဘာ သဗ္ဗာ တာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ ဥဒါဟု သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ’’တိ? ‘‘တဒင်္ဂေန ခေါ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ၊ သန္တိ ပနေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ’’တိ. ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အနုရုဒ္ဓ၊ ဟေတု ကော ပစ္စယော၊ ယေန တာသံ ဒေဝတာနံ ဧကံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နာနံ သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ၊ သန္တိ ပနေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ’’တိ?

‘‘တေန၊ ဟာဝုသော ကစ္စာန၊ ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ. ဥပမာယပိဓေကစ္စေ [ဥပမာယမိဓေကစ္စေ (က.)] ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော တေလမ္ပိ အပရိသုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋိပိ အပရိသုဒ္ဓါ. သော တေလဿပိ အပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋိယာပိ အပရိသုဒ္ဓတ္တာ အန္ဓန္ဓံ ဝိယ ဈာယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ‘သံကိလိဋ္ဌာဘာ’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ၊ တဿ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လမ္ပိ န သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ ဟောတိ၊ ထိနမိဒ္ဓမ္ပိ န သုသမူဟတံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမ္ပိ န သုပ္ပဋိဝိနီတံ ဟောတိ. သော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဿပိ န သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ထိနမိဒ္ဓဿပိ န သုသမူဟတတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿပိ န သုပ္ပဋိဝိနီတတ္တာ အန္ဓန္ဓံ ဝိယ ဈာယတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သံကိလိဋ္ဌာဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော တေလမ္ပိ ပရိသုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋိပိ ပရိသုဒ္ဓါ. သော တေလဿပိ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋိယာပိ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ န အန္ဓန္ဓံ ဝိယ ဈာယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ‘ပရိသုဒ္ဓါဘာ’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရတိ. တဿ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လမ္ပိ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ ဟောတိ၊ ထိနမိဒ္ဓမ္ပိ သုသမူဟတံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမ္ပိ သုပ္ပဋိဝိနီတံ ဟောတိ. သော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဿပိ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ထိနမိဒ္ဓဿပိ သုသမူဟတတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿပိ သုပ္ပဋိဝိနီတတ္တာ န အန္ဓန္ဓံ ဝိယ ဈာယတိ. သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပရိသုဒ္ဓါဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အယံ ခေါ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန တာသံ ဒေဝတာနံ ဧကံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နာနံ သန္တေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ သံကိလိဋ္ဌာဘာ၊ သန္တိ ပနေတ္ထ ဧကစ္စာ ဒေဝတာ ပရိသုဒ္ဓါဘာ’’တိ.

၂၃၅. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ သဘိယော ကစ္စာနော အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ! န၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဧဝမာဟ – ‘ဧဝံ မေ သုတ’န္တိ ဝါ ‘ဧဝံ အရဟတိ ဘဝိတု’န္တိ ဝါ၊ အထ စ ပန၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ‘ဧဝမ္ပိ တာ ဒေဝတာ၊ ဣတိပိ တာ ဒေဝတာ’တွေဝ ဘာသတိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဒ္ဓါ အာယသ္မတာ အနုရုဒ္ဓေန တာဟိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ သန္နိဝုတ္ထပုဗ္ဗဉ္စေဝ သလ္လပိတပုဗ္ဗဉ္စ သာကစ္ဆာ စ သမာပဇ္ဇိတပုဗ္ဗာ’’’တိ. ‘‘အဒ္ဓါ ခေါ အယံ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ အာသဇ္ဇ ဥပနီယ ဝါစာ ဘာသိတာ၊ အပိ စ တေ အဟံ ဗျာကရိဿာမိ – ‘ဒီဃရတ္တံ ခေါ မေ၊ အာဝုသော ကစ္စာန၊ တာဟိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ သန္နိဝုတ္ထပုဗ္ဗဉ္စေဝ သလ္လပိတပုဗ္ဗဉ္စ သာကစ္ဆာ စ သမာပဇ္ဇိတပုဗ္ဗာ’’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ အာယသ္မာ သဘိယော ကစ္စာနော ပဉ္စကင်္ဂံ ထပတိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘လာဘာ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သုလဒ္ဓံ တေ၊ ဂဟပတိ၊ ယံ တွဉ္စေဝ တံ ကင်္ခါဓမ္မံ ပဟာသိ [ပဇဟသိ (က.)]၊ မယဉ္စိမံ [ယမ္ပိမံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဓမ္မပရိယာယံ အလတ္ထမှာ သဝနာယာ’’တိ.

အနုရုဒ္ဓသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ သတ္တမံ.