၂. မဟာသုညတသုတ္တံ

၁၈၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ကပိလဝတ္ထုံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကာဠခေမကဿ သက္ကဿ ဝိဟာရော တေနုပသင်္ကမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကာဠခေမကဿ သက္ကဿ ဝိဟာရေ သမ္ဗဟုလာနိ သေနာသနာနိ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ကာဠခေမကဿ သက္ကဿ ဝိဟာရေ သမ္ဗဟုလာနိ သေနာသနာနိ ပညတ္တာနိ. ဒိသွာန ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမ္ဗဟုလာနိ ခေါ ကာဠခေမကဿ သက္ကဿ ဝိဟာရေ သေနာသနာနိ ပညတ္တာနိ. သမ္ဗဟုလာ နု ခေါ ဣဓ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

၁၈၆. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဃဋာယ သက္ကဿ ဝိဟာရေ စီဝရကမ္မံ ကရောတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဃဋာယ သက္ကဿ ဝိဟာရော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘သမ္ဗဟုလာနိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကာဠခေမကဿ သက္ကဿ ဝိဟာရေ သေနာသနာနိ ပညတ္တာနိ. သမ္ဗဟုလာ နု ခေါ ဧတ္ထ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တီ’’တိ? ‘‘သမ္ဗဟုလာနိ၊ ဘန္တေ၊ ကာဠခေမကဿ သက္ကဿ ဝိဟာရေ သေနာသနာနိ ပညတ္တာနိ. သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဧတ္ထ ဝိဟရန္တိ. စီဝရကာရသမယော နော၊ ဘန္တေ၊ ဝတ္တတီ’’တိ.

‘‘န ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု သောဘတိ သင်္ဂဏိကာရာမော သင်္ဂဏိကရတော သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော ဂဏာရာမော ဂဏရတော ဂဏသမ္မုဒိတော. သော ဝတာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု သင်္ဂဏိကာရာမော သင်္ဂဏိကရတော သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော ဂဏာရာမော ဂဏရတော ဂဏသမ္မုဒိတော ယံ တံ နေက္ခမ္မသုခံ ပဝိဝေကသုခံ ဥပသမသုခံ သမ္ဗောဓိသုခံ [သမ္ဗောဓသုခံ (သီ. ပီ.)၊ သမ္ဗောဓသုခံ စိတ္တေကဂ္ဂတာသုခံ (က.) ဥပရိ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ ပန သမ္ဗောဓိသုခန္တွေဝ ဒိဿတိ] တဿ သုခဿ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီတိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော စ ခေါ သော၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧကော ဂဏသ္မာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရတိ တဿေတံ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ယံ တံ နေက္ခမ္မသုခံ ပဝိဝေကသုခံ ဥပသမသုခံ သမ္ဗောဓိသုခံ တဿ သုခဿ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီတိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သော ဝတာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု သင်္ဂဏိကာရာမော သင်္ဂဏိကရတော သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော ဂဏာရာမော ဂဏရတော ဂဏသမ္မုဒိတော သာမာယိကံ ဝါ ကန္တံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ အသာမာယိကံ ဝါ အကုပ္ပန္တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော စ ခေါ သော၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧကော ဂဏသ္မာ ဝူပကဋ္ဌော ဝိဟရတိ တဿေတံ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ သာမာယိကံ ဝါ ကန္တံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ အသာမာယိကံ ဝါ အကုပ္ပန္တိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘နာဟံ၊ အာနန္ဒ၊ ဧကံ ရူပမ္ပိ [ဧကရူပမ္ပိ (သီ.)] သမနုပဿာမိ ယတ္ထ ရတ္တဿ ယထာဘိရတဿ ရူပဿ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿူပါယာသာ.

၁၈၇. ‘‘အယံ ခေါ ပနာနန္ဒ၊ ဝိဟာရော တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယဒိဒံ – သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ [ဝိဟရတံ (က. သီ.)၊ ဝိဟရတိ (သျာ. ကံ. က.)]. တတြ စေ၊ အာနန္ဒ၊ တထာဂတံ ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရန္တံ ဘဝန္တိ [ဘဂဝန္တံ (သီ. သျာ. ကံ. က.)] ဥပသင်္ကမိတာရော ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ရာဇာနော ရာဇမဟာမတ္တာ တိတ္ထိယာ တိတ္ထိယသာဝကာ. တတြာနန္ဒ၊ တထာဂတော ဝိဝေကနိန္နေနေဝ စိတ္တေန ဝိဝေကပေါဏေန ဝိဝေကပဗ္ဘာရေန ဝူပကဋ္ဌေန နေက္ခမ္မာဘိရတေန ဗျန္တီဘူတေန သဗ္ဗသော အာသဝဋ္ဌာနီယေဟိ ဓမ္မေဟိ အညဒတ္ထု ဥယျောဇနိကပဋိသံယုတ္တံယေဝ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ. တသ္မာတိဟာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု စေပိ အာကင်္ခေယျ – ‘အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’န္တိ၊ တေနာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနာ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗံ သန္နိသာဒေတဗ္ဗံ ဧကောဒိ ကာတဗ္ဗံ သမာဒဟာတဗ္ဗံ.

၁၈၈. ‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတိ သန္နိသာဒေတိ ဧကောဒိံ ကရောတိ [ဧကောဒိကရောတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] သမာဒဟတိ? ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ။ပေ။ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ပေ။ ဒုတိယံ ဈာနံ။ တတိယံ ဈာနံ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတိ သန္နိသာဒေတိ ဧကောဒိံ ကရောတိ သမာဒဟတိ. သော အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိ ကရောတိ. တဿ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိကရောတော သုညတာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ နပ္ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ခေါ မေ မနသိကရောတော အဇ္ဈတ္တံ သုညတာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ နပ္ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သော ဗဟိဒ္ဓါ သုညတံ မနသိ ကရောတိ။ပေ။ သော အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ သုညတံ မနသိ ကရောတိ ။ပေ။ သော အာနေဉ္ဇံ မနသိ ကရောတိ. တဿ အာနေဉ္ဇံ မနသိကရောတော အာနေဉ္ဇာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ နပ္ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတိ. ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘အာနေဉ္ဇံ ခေါ မေ မနသိကရောတော အာနေဉ္ဇာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ နပ္ပသီဒတိ န သန္တိဋ္ဌတိ န ဝိမုစ္စတီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

‘‘တေနာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနာ တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗံ သန္နိသာဒေတဗ္ဗံ ဧကောဒိ ကာတဗ္ဗံ သမာဒဟာတဗ္ဗံ. သော အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိ ကရောတိ. တဿ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိကရောတော အဇ္ဈတ္တံ သုညတာယ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ခေါ မေ မနသိကရောတော အဇ္ဈတ္တံ သုညတာယ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သော ဗဟိဒ္ဓါ သုညတံ မနသိ ကရောတိ။ပေ။ သော အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ သုညတံ မနသိ ကရောတိ။ပေ။ သော အာနေဉ္ဇံ မနသိ ကရောတိ. တဿ အာနေဉ္ဇံ မနသိကရောတော အာနေဉ္ဇာယ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတိ. ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘အာနေဉ္ဇံ ခေါ မေ မနသိကရောတော အာနေဉ္ဇာယ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ ဝိမုစ္စတီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

၁၈၉. ‘‘တဿ စေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော စင်္ကမာယ စိတ္တံ နမတိ၊ သော စင်္ကမတိ – ‘ဧဝံ မံ စင်္ကမန္တံ နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. တဿ စေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော ဌာနာယ စိတ္တံ နမတိ၊ သော တိဋ္ဌတိ – ‘ဧဝံ မံ ဌိတံ နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. တဿ စေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော နိသဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမတိ၊ သော နိသီဒတိ – ‘ဧဝံ မံ နိသိန္နံ နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. တဿ စေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော သယနာယ စိတ္တံ နမတိ၊ သော သယတိ – ‘ဧဝံ မံ သယန္တံ နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

‘‘တဿ စေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော ကထာယ [ဘဿာယ (သီ.)၊ ဘာသာယ (သျာ. ကံ. ပီ.)] စိတ္တံ နမတိ၊ သော – ‘ယာယံ ကထာ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ၊ သေယျထိဒံ – ရာဇကထာ စောရကထာ မဟာမတ္တကထာ သေနာကထာ ဘယကထာ ယုဒ္ဓကထာ အန္နကထာ ပါနကထာ ဝတ္ထကထာ သယနကထာ မာလာကထာ ဂန္ဓကထာ ဉာတိကထာ ယာနကထာ ဂါမကထာ နိဂမကထာ နဂရကထာ ဇနပဒကထာ ဣတ္ထိကထာ သုရာကထာ ဝိသိခါကထာ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာ ပုဗ္ဗပေတကထာ နာနတ္တကထာ လောကက္ခာယိကာ သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ ဣတိ ဝါ ဣတိ – ဧဝရူပိံ ကထံ န ကထေဿာမီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ယာ စ ခေါ အယံ၊ အာနန္ဒ၊ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိနီဝရဏသပ္ပါယာ [စေတောဝိစာရဏသပ္ပါယာ (သီ. သျာ. ကံ.)၊ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ (ပီ.)] ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ၊ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ ဣတိ – ‘ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေဿာမီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

‘‘တဿ စေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော ဝိတက္ကာယ စိတ္တံ နမတိ၊ သော – ‘ယေ တေ ဝိတက္ကာ ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ၊ သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော ဣတိ ဧဝရူပေ ဝိတက္ကေ [ဧဝရူပေန ဝိတက္ကေန (သီ. သျာ. ကံ. က.)] န ဝိတက္ကေဿာမီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ယေ စ ခေါ ဣမေ၊ အာနန္ဒ၊ ဝိတက္ကာ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာဒုက္ခက္ခယာယ၊ သေယျထိဒံ – နေက္ခမ္မဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော ဣတိ – ‘ဧဝရူပေ ဝိတက္ကေ [ဧဝရူပေန ဝိတက္ကေန (က.)] ဝိတက္ကေဿာမီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

၁၉၀. ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမေ၊ အာနန္ဒ၊ ကာမဂုဏာ. ကတမေ ပဉ္စ? စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ၊ သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ။ ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ။ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ – ဣမေ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ယတ္ထ ဘိက္ခုနာ အဘိက္ခဏံ သကံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဣမေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အညတရသ္မိံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဝါ အာယတနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတသော သမုဒါစာရော’တိ? သစေ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘အတ္ထိ ခေါ မေ ဣမေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အညတရသ္မိံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဝါ အာယတနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတသော သမုဒါစာရော’တိ၊ ဧဝံ သန္တမေတံ [ဧဝံ သန္တံ (အဋ္ဌ.)]၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ယော ခေါ ဣမေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ သော မေ နပ္ပဟီနော’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပနာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘နတ္ထိ ခေါ မေ ဣမေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အညတရသ္မိံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဝါ အာယတနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတသော သမုဒါစာရော’တိ၊ ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ယော ခေါ ဣမေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ သော မေ ပဟီနော’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

၁၉၁. ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမေ၊ အာနန္ဒ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ယတ္ထ ဘိက္ခုနာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿိနာ ဝိဟာတဗ္ဗံ – ‘ဣတိ ရူပံ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဣတိ ဝေဒနာ။ ဣတိ သညာ။ ဣတိ သင်္ခါရာ။ ဣတိ ဝိညာဏံ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ. တဿ ဣမေသု ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿိနော ဝိဟရတော ယော ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အသ္မိမာနော သော ပဟီယတိ. ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ယော ခေါ ဣမေသု ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အသ္မိမာနော သော မေ ပဟီနော’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ တေ၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာ ဧကန္တကုသလာ ကုသလာယာတိကာ [ဓမ္မာ ဧကန္တကုသလာယတိကာ (သဗ္ဗတ္ထ) အဋ္ဌကထာဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] အရိယာ လောကုတ္တရာ အနဝက္ကန္တာ ပါပိမတာ. တံ ကိံ မညသိ၊ အာနန္ဒ၊ ကံ အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနော အရဟတိ သာဝကော သတ္ထာရံ အနုဗန္ဓိတုံ အပိ ပဏုဇ္ဇမာနော’’တိ [အပိ ပနုဇ္ဇမာနောပီတိ (က. သီ.)၊ အပိ ပယုဇ္ဇမာနောတိ (သျာ. ကံ. ပီ.)]? ‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. သာဓု ဝတ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတု ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ.

၁၉၂. ‘‘န ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ အရဟတိ သာဝကော သတ္ထာရံ အနုဗန္ဓိတုံ၊ ယဒိဒံ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ တဿ ဟေတု [ဝေယျာကရဏဿ ဟေတု (က.)]. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒီဃရတ္တဿ [ဒီဃရတ္တံ + အဿာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ] ဟိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာ သုတာ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. ယာ စ ခေါ အယံ၊ အာနန္ဒ၊ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိနီဝရဏသပ္ပါယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ၊ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ – ဧဝရူပိယာ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကထာယ ဟေတု အရဟတိ သာဝကော သတ္ထာရံ အနုဗန္ဓိတုံ အပိ ပဏုဇ္ဇမာနော.

‘‘ဧဝံ သန္တေ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ အာစရိယူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္တေ အန္တေဝါသူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္တေ ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ.

၁၉၃. ‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ အာစရိယူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ? ဣဓာနန္ဒ၊ ဧကစ္စော သတ္ထာ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ. တဿ တထာဝူပကဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အနွာဝတ္တန္တိ [အနွာဝဋ္ဋန္တိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ. သော အနွာဝတ္တန္တေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမေသု စေဝ ဇာနပဒေသု စ မုစ္ဆံ နိကာမယတိ [မုစ္ဆတိ ကာမယတိ (သီ. ပီ.) အဋ္ဌကထာယံ ပန န တထာ ဒိဿတိ]၊ ဂေဓံ အာပဇ္ဇတိ၊ အာဝတ္တတိ ဗာဟုလ္လာယ. အယံ ဝုစ္စတာနန္ဒ၊ ဥပဒ္ဒဝေါ [ဥပဒ္ဒုတော (သီ. ပီ.)] အာစရိယော. အာစရိယူပဒ္ဒဝေန အဝဓိံသု နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ [ပေါနောဘဝိကာ (သီ. ပီ.)] သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ အာစရိယူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ.

၁၉၄. ‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ အန္တေဝါသူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ? တဿေဝ ခေါ ပနာနန္ဒ၊ သတ္ထု သာဝကော တဿ သတ္ထု ဝိဝေကမနုဗြူဟယမာနော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ. တဿ တထာဝူပကဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အနွာဝတ္တန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ. သော အနွာဝတ္တန္တေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမေသု စေဝ ဇာနပဒေသု စ မုစ္ဆံ နိကာမယတိ၊ ဂေဓံ အာပဇ္ဇတိ၊ အာဝတ္တတိ ဗာဟုလ္လာယ. အယံ ဝုစ္စတာနန္ဒ၊ ဥပဒ္ဒဝေါ အန္တေဝါသီ. အန္တေဝါသူပဒ္ဒဝေန အဝဓိံသု နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ အန္တေဝါသူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ.

၁၉၅. ‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ? ဣဓာနန္ဒ၊ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ. တဿ တထာဝူပကဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အနွာဝတ္တန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ. သော အနွာဝတ္တန္တေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမေသု စေဝ ဇာနပဒေသု စ န မုစ္ဆံ နိကာမယတိ၊ န ဂေဓံ အာပဇ္ဇတိ၊ န အာဝတ္တတိ ဗာဟုလ္လာယ. တဿေဝ ခေါ ပနာနန္ဒ၊ သတ္ထု သာဝကော တဿ သတ္ထု ဝိဝေကမနုဗြူဟယမာနော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ. တဿ တထာဝူပကဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အနွာဝတ္တန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ. သော အနွာဝတ္တန္တေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမေသု စေဝ ဇာနပဒေသု စ မုစ္ဆံ နိကာမယတိ၊ ဂေဓံ အာပဇ္ဇတိ၊ အာဝတ္တတိ ဗာဟုလ္လာယ. အယံ ဝုစ္စတာနန္ဒ၊ ဥပဒ္ဒဝေါ ဗြဟ္မစာရီ. ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေန အဝဓိံသု နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ.

‘‘တတြာနန္ဒ၊ ယော စေဝါယံ အာစရိယူပဒ္ဒဝေါ၊ ယော စ အန္တေဝါသူပဒ္ဒဝေါ အယံ တေဟိ ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေါ ဒုက္ခဝိပါကတရော စေဝ ကဋုကဝိပါကတရော စ၊ အပိ စ ဝိနိပါတာယ သံဝတ္တတိ.

၁၉၆. ‘‘တသ္မာတိဟ မံ၊ အာနန္ဒ၊ မိတ္တဝတာယ သမုဒါစရထ၊ မာ သပတ္တဝတာယ. တံ ဝေါ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ.

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ သတ္ထာရံ သာဝကာ သပတ္တဝတာယ သမုဒါစရန္တိ၊ နော မိတ္တဝတာယ? ဣဓာနန္ဒ၊ သတ္ထာ သာဝကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အနုကမ္ပကော ဟိတေသီ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ – ‘ဣဒံ ဝေါ ဟိတာယ၊ ဣဒံ ဝေါ သုခါယာ’တိ. တဿ သာဝကာ န သုဿူသန္တိ၊ န သောတံ ဩဒဟန္တိ၊ န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ၊ ဝေါက္ကမ္မ စ သတ္ထုသာသနာ ဝတ္တန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သတ္ထာရံ သာဝကာ သပတ္တဝတာယ သမုဒါစရန္တိ၊ နော မိတ္တဝတာယ.

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ သတ္ထာရံ သာဝကာ မိတ္တဝတာယ သမုဒါစရန္တိ၊ နော သပတ္တဝတာယ? ဣဓာနန္ဒ၊ သတ္ထာ သာဝကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အနုကမ္ပကော ဟိတေသီ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ – ‘ဣဒံ ဝေါ ဟိတာယ၊ ဣဒံ ဝေါ သုခါယာ’တိ. တဿ သာဝကာ သုဿူသန္တိ၊ သောတံ ဩဒဟန္တိ၊ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ၊ န စ ဝေါက္ကမ သတ္ထုသာသနာ ဝတ္တန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သတ္ထာရံ သာဝကာ မိတ္တဝတာယ သမုဒါစရန္တိ၊ နော သပတ္တဝတာယ.

‘‘တသ္မာတိဟ မံ၊ အာနန္ဒ၊ မိတ္တဝတာယ သမုဒါစရထ၊ မာ သပတ္တဝတာယ. တံ ဝေါ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. န ဝေါ အဟံ၊ အာနန္ဒ၊ တထာ ပရက္ကမိဿာမိ ယထာ ကုမ္ဘကာရော အာမကေ အာမကမတ္တေ. နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ၊ အာနန္ဒ၊ ဝက္ခာမိ၊ ပဝယှ ပဝယှ၊ အာနန္ဒ၊ ဝက္ခာမိ [ပဝယှ ပဝယှ (သီ. ပီ.)၊ ပဂ္ဂယှ ပဂ္ဂယှ အာနန္ဒ ဝက္ခာမိ (က.)]. ယော သာရော သော ဌဿတီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနော အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ.

မဟာသုညတသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒုတိယံ.