၂. ရဋ္ဌပါလသုတ္တံ

၂၉၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုရူသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ [ထူလကောဋ္ဌိကံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နာမ ကုရူနံ နိဂမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ထုလ္လကောဋ္ဌိကာ [ထူလကောဋ္ဌိတကာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု၊ ဘော၊ ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ကုရူသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ. အထ ခေါ ထုလ္လကောဋ္ဌိကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတော သန္တိကေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ ဘဂဝါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ.

၂၉၄. တေန ခေါ ပန သမယေန ရဋ္ဌပါလော နာမ ကုလပုတ္တော တသ္မိံယေဝ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ အဂ္ဂကုလဿ [အဂ္ဂကုလိကဿ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပုတ္တော တိဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယထာ ယထာ ခွာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ [ယထာ ယထာ ခေါ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ (သီ.)]၊ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ထုလ္လကောဋ္ဌိကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတာ သမာဒပိတာ သမုတ္တေဇိတာ သမ္ပဟံသိတာ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော အစိရပက္ကန္တေသု ထုလ္လကောဋ္ဌိကေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယထာ ယထာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ၊ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတုံ. လဘေယျာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒံ. ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ [ဧတ္ထ ‘‘လဘေယျာဟံ။ပေ။ ဥပသမ္ပဒံ’’တိ ဝါကျဒွယံ သဗ္ဗေသုပိ မူလပေါတ္ထကေသု ဒိဿတိ၊ ပါရာဇိကပါဠိယံ ပန သုဒိန္နဘာဏဝါရေ ဧတံ နတ္ထိ. ‘‘ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ ဣဒံ ပန ဝါကျံ မရမ္မပေါတ္ထကေ ယေဝ ဒိဿတိ၊ ပါရာဇိကပါဠိယဉ္စ တဒေဝ အတ္ထိ]. ‘‘အနုညာတောသိ ပန တွံ၊ ရဋ္ဌပါလ၊ မာတာပိတူဟိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? ‘‘န ခေါဟံ၊ ဘန္တေ၊ အနုညာတော မာတာပိတူဟိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ. ‘‘န ခေါ၊ ရဋ္ဌပါလ၊ တထာဂတာ အနနုညာတံ မာတာပိတူဟိ ပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေန္တီ’’တိ. ‘‘သွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တထာ ကရိဿာမိ ယထာ မံ မာတာပိတရော အနုဇာနိဿန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ.

၂၉၅. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန မာတာပိတရော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မာတာပိတရော ဧတဒဝေါစ – ‘‘အမ္မတာတာ၊ ယထာ ယထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ၊ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ဣစ္ဆာမဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတုံ. အနုဇာနာထ မံ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ အမှာကံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဘတော [သုခပရိဟတော (သျာ. ကံ. က.) (ဧဟိ တွံ တာတ ရဋ္ဌပါလ ဘုဉ္ဇ စ ပိဝ စ ပရိစာရေ ဟိ စ၊ ဘုဉ္ဇန္တော ပိဝန္တော ပရိစာရေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော အဘိရမဿု၊ န တံ မယံ အနုဇာနာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊) သဗ္ဗတ္ထ ဒိဿတိ၊ သုဒိန္နကဏ္ဍေ ပန နတ္ထိ၊ အဋ္ဌကထာသုပိ န ဒဿိတံ]. န တွံ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ. ကိံ ပန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော။ပေ။ တတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော မာတာပိတရော ဧတဒဝေါစ – ‘‘အမ္မတာတာ၊ ယထာ ယထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ၊ နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ဣစ္ဆာမဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတုံ. အနုဇာနာထ မံ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ အမှာကံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဘတော. န တွံ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ. ကိံ ပန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ?

၂၉၆. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော – ‘‘န မံ မာတာပိတရော အနုဇာနန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ တတ္ထေဝ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ နိပဇ္ဇိ – ‘‘ဣဓေဝ မေ မရဏံ ဘဝိဿတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါ’’တိ. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဧကမ္ပိ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇိ၊ ဒွေပိ ဘတ္တာနိ န ဘုဉ္ဇိ၊ တီဏိပိ ဘတ္တာနိ န ဘုဉ္ဇိ၊ စတ္တာရိပိ ဘတ္တာနိ န ဘုဉ္ဇိ၊ ပဉ္စပိ ဘတ္တာနိ န ဘုဉ္ဇိ၊ ဆပိ ဘတ္တာနိ န ဘုဉ္ဇိ၊ သတ္တပိ ဘတ္တာနိ န ဘုဉ္ဇိ. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ အမှာကံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဘတော. န တွံ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ကဿစိ၊ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ [‘‘မရဏေနပိ တေ။ပေ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ ဝါကျဒွယံ သီ. သျာ. ကံ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု ဒုတိယဋ္ဌာနေ ယေဝ ဒိဿတိ၊ ပါရာဇိကပါဠိယံ ပန ပဌမဋ္ဌာနေ ယေဝ ဒိဿတိ. တသ္မာ ဣဓ ဒုတိယဋ္ဌာနေ ပုနာဂတံ အဓိကံ ဝိယ ဒိဿတိ]. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ. ကိံ ပန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. ဥဋ္ဌေဟိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ဘုဉ္ဇ စ ပိဝ စ ပရိစာရေဟိ စ၊ ဘုဉ္ဇန္တော ပိဝန္တော ပရိစာရေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော အဘိရမဿု. န တံ မယံ အနုဇာနာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ [‘‘မရဏေနပိ တေ။ပေ။ ပဗ္ဗဇာယာ’’တိ ဝါကျဒွယံ သီ. သျာ. ကံ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု ဒုတိယဋ္ဌာနေ ယေဝ ဒိဿတိ၊ ပါရာဇိကပါဠိယံ ပန ပဌမဋ္ဌာနေ ယေဝ ဒိဿတိ. တသ္မာ ဣဓ ဒုတိယဋ္ဌာနေ ပုနာဂတံ အဓိကံ ဝိယ ဒိဿတိ]. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ. ကိံ ပန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ။ပေ။ ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ အမှာကံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဘတော. န တွံ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ၊ ကိံ ပန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. ဥဋ္ဌေဟိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ဘုဉ္ဇ စ ပိဝ စ ပရိစာရေဟိ စ၊ ဘုဉ္ဇန္တော ပိဝန္တော ပရိစာရေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော အဘိရမဿု. န တံ မယံ အနုဇာနာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ. ကိံ ပန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? တတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ.

၂၉၇. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ ယေန ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘တွံ ခေါသိ [တွံ ခေါ (သီ. ပီ.)]၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ၊ မာတာပိတူနံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဘတော. န တွံ၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ၊ ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ. မရဏေနပိ တေ မာတာပိတရော အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿန္တိ. ကိံ ပန တေ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. ဥဋ္ဌေဟိ၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ၊ ဘုဉ္ဇ စ ပိဝ စ ပရိစာရေဟိ စ၊ ဘုဉ္ဇန္တော ပိဝန္တော ပရိစာရေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော အဘိရမဿု. န တံ မာတာပိတရော အနုဇာနိဿန္တိ [အနုဇာနန္တိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. မရဏေနပိ တေ မာတာပိတရော အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿန္တိ. ကိံ ပန တေ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ။ တတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ၊ မာတာပိတူနံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဘတော၊ န တွံ၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ၊ ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ၊ မရဏေနပိ တေ မာတာပိတရော အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿန္တိ. ကိံ ပန တေ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ? ဥဋ္ဌေဟိ၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ၊ ဘုဉ္ဇ စ ပိဝ စ ပရိစာရေဟိ စ၊ ဘုဉ္ဇန္တော ပိဝန္တော ပရိစာရေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော အဘိရမဿု. န တံ မာတာပိတရော အနုဇာနိဿန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ မရဏေနပိ တေ မာတာပိတရော အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿန္တိ. ကိံ ပန တေ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿန္တိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? တတိယမ္ပိ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ.

၂၉၈. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ ယေန ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အမ္မတာတာ၊ ဧသော ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တတ္ထေဝ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ နိပန္နော – ‘ဣဓေဝ မေ မရဏံ ဘဝိဿတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါ’တိ. သစေ တုမှေ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ နာနုဇာနိဿထ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ တတ္ထေဝ [တတ္ထေဝဿ (သီ.)] မရဏံ အာဂမိဿတိ. သစေ ပန တုမှေ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ အနုဇာနိဿထ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ ဒက္ခိဿထ. သစေ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော နာဘိရမိဿတိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ ကာ တဿ [ကာ စဿ (သီ.)] အညာ ဂတိ ဘဝိဿတိ? ဣဓေဝ ပစ္စာဂမိဿတိ. အနုဇာနာထ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ. ‘‘အနုဇာနာမ၊ တာတာ၊ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. ပဗ္ဗဇိတေန စ ပန [ပန တေ (သျာ. ကံ. က.)] မာတာပိတရော ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာ’’တိ. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ ယေန ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ၊ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ [‘‘တွံ ခေါသိ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ မာတာပိတူနံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ သုခေဓိတော သုခပရိဟတော၊ န တွံ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသိ၊ ဥဋ္ဌေဟိ သမ္မ ရဋ္ဌပါလ ဘုဉ္ဇ စ ပိဝ စ ပရိစာရေဟိ စ၊ ဘုဉ္ဇန္တော ပိဝန္တော ပရိစာရေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော အဘိရမဿု၊ (သီ. ပီ. က.)]၊ အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. ပဗ္ဗဇိတေန စ ပန တေ မာတာပိတရော ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာ’’တိ.

၂၉၉. အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဗလံ ဂါဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အနုညာတော အဟံ၊ ဘန္တေ၊ မာတာပိတူဟိ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ. ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ. အလတ္ထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရူပသမ္ပန္နေ အာယသ္မန္တေ ရဋ္ဌပါလေ အဍ္ဎမာသူပသမ္ပန္နေ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန သာဝတ္ထိ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော အရဟတံ အဟောသိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ မာတာပိတရော ဥဒ္ဒဿေတုံ၊ သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနာတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ [စေတောပရိဝိတက္ကံ (သီ. ပီ.)] မနသာကာသိ. ယထာ [ယဒါ (သီ. ပီ.)] ဘဂဝါ အညာသိ – ‘‘အဘဗ္ဗော ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတု’’န္တိ၊ အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဿဒါနိ တွံ၊ ရဋ္ဌပါလ၊ ကာလံ မညသီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ထုလ္လကောဋ္ဌိကော တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ ဝိဟရတိ ရညော ကောရဗျဿ မိဂစီရေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ထုလ္လကောဋ္ဌိကံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ယေန သကပိတု နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ မဇ္ဈိမာယ ဒွါရသာလာယ ဥလ္လိခါပေတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမေဟိ မုဏ္ဍကေဟိ သမဏကေဟိ အမှာကံ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ ပဗ္ဗာဇိတော’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော သကပိတု နိဝေသနေ နေဝ ဒါနံ အလတ္ထ န ပစ္စက္ခာနံ၊ အညဒတ္ထု အက္ကောသမေဝ အလတ္ထ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ဉာတိဒါသီ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ဆဍ္ဍေတုကာမာ ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော တံ ဉာတိဒါသိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစေတံ၊ ဘဂိနိ၊ ဆဍ္ဍနီယဓမ္မံ၊ ဣဓ မေ ပတ္တေ အာကိရာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ဉာတိဒါသီ တံ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပတ္တေ အာကိရန္တီ ဟတ္ထာနဉ္စ ပါဒါနဉ္စ သရဿ စ နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ.

၃၀၀. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ဉာတိဒါသီ ယေနာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ မာတာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ မာတရံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဂ္ဃေယျေ၊ ဇာနေယျာသိ – ‘အယျပုတ္တော ရဋ္ဌပါလော အနုပ္ပတ္တော’’’တိ. ‘‘သစေ၊ ဇေ၊ သစ္စံ ဘဏသိ၊ အဒါသိံ တံ ကရောမီ’’တိ [သစ္စံ ဝဒသိ၊ အဒါသီ ဘဝသီတိ (သီ. ပီ.)၊ သစ္စံ ဝဒသိ၊ အဒါသီ ဘဝိဿသိ (က.)]. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ မာတာ ယေနာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတရံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဂ္ဃေ၊ ဂဟပတိ၊ ဇာနေယျာသိ – ‘ရဋ္ဌပါလော ကိရ ကုလပုတ္တော အနုပ္ပတ္တော’’’တိ? တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော တံ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ အညတရံ ကုဋ္ဋမူလံ [ကုဍ္ဍံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နိဿာယ ပရိဘုဉ္ဇတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ ယေနာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အတ္ထိ နာမ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ? နနု၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ သကံ ဂေဟံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘ကုတော နော၊ ဂဟပတိ၊ အမှာကံ ဂေဟံ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ? အနဂါရာ မယံ၊ ဂဟပတိ. အဂမမှ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ ဂေဟံ၊ တတ္ထ နေဝ ဒါနံ အလတ္ထမှ န ပစ္စက္ခာနံ၊ အညဒတ္ထု အက္ကောသမေဝ အလတ္ထမှာ’’တိ. ‘‘ဧဟိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ဃရံ ဂမိဿာမာ’’တိ. ‘‘အလံ၊ ဂဟပတိ၊ ကတံ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တကိစ္စံ’’. ‘‘တေန ဟိ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ အဓိဝါသေဟိ သွာတနာယ ဘတ္တ’’န္တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော တုဏှီဘာဝေန. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ယေန သကံ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မဟန္တံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ပုဉ္ဇံ ကာရာပေတွာ ကိလဉ္ဇေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧထ တုမှေ၊ ဝဓုယော၊ ယေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကတာ ပုဗ္ဗေ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ ပိယာ ဟောထ မနာပါ တေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကရောထာ’’တိ.

၃၀၁. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ နိဝေသနေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ကာလံ အာရောစေသိ – ‘‘ကာလော၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန သကပိတု နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ တံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ပုဉ္ဇံ ဝိဝရာပေတွာ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ တေ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ မာတု မတ္တိကံ ဓနံ၊ အညံ ပေတ္တိကံ၊ အညံ ပိတာမဟံ. သက္ကာ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇိတုံ ပုညာနိ စ ကာတုံ. ဧဟိ တွံ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ [ရဋ္ဌပါလ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ (သဗ္ဗတ္ထ)]၊ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု ပုညာနိ စ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘သစေ မေ တွံ၊ ဂဟပတိ၊ ဝစနံ ကရေယျာသိ၊ ဣမံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ပုဉ္ဇံ သကဋေ အာရောပေတွာ နိဗ္ဗာဟာပေတွာ မဇ္ဈေဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေ ဩပိလာပေယျာသိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ ဟိ တေ၊ ဂဟပတိ၊ တတောနိဒါနံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ ပစ္စေကံ ပါဒေသု ဂဟေတွာ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကီဒိသာ နာမ တာ၊ အယျပုတ္တ၊ အစ္ဆရာယော ယာသံ တွံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရသီ’’တိ? ‘‘န ခေါ မယံ၊ ဘဂိနီ၊ အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရာမာ’’တိ. ‘‘ဘဂိနိဝါဒေန နော အယျပုတ္တော ရဋ္ဌပါလော သမုဒါစရတီ’’တိ တာ တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသု. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ပိတရံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစေ၊ ဂဟပတိ၊ ဘောဇနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ ဒေထ၊ မာ နော ဝိဟေဌေထာ’’တိ. ‘‘ဘုဉ္ဇ၊ တာတ ရဋ္ဌပါလ၊ နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပိတာ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ.

၃၀၂. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ဘုတ္တာဝီ ဩနီတပတ္တပါဏီ ဌိတကောဝ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘ပဿ စိတ္တီကတံ ဗိမ္ဗံ၊ အရုကာယံ သမုဿိတံ၊

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ၊ ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ.

‘‘ပဿ စိတ္တီကတံ ရူပံ၊ မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ၊

အဋ္ဌိ တစေန ဩနဒ္ဓံ၊ သဟ ဝတ္ထေဘိ သောဘတိ.

‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ၊ မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ၊ နော စ ပါရဂဝေသိနော.

‘‘အဋ္ဌာပဒကတာ ကေသာ၊ နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ၊ နော စ ပါရဂဝေသိနော.

‘‘အဉ္ဇနီဝ နဝါ [အဉ္ဇနီဝဏ္ဏဝါ (က.)] စိတ္တာ၊ ပူတိကာယော အလင်္ကတော၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ၊ နော စ ပါရဂဝေသိနော.

‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ၊ နာသဒါ ဝါကရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ [ဂစ္ဆာမိ (သျာ. က.)]၊ ကန္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ဌိတကောဝ ဣမာ ဂါထာ ဘာသိတွာ ယေန ရညော ကောရဗျဿ မိဂစီရံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ.

၃၀၃. အထ ခေါ ရာဇာ ကောရဗျော မိဂဝံ အာမန္တေသိ – ‘‘သောဓေဟိ၊ သမ္မ မိဂဝ၊ မိဂစီရံ ဥယျာနဘူမိံ၊ ဂစ္ဆာမ သုဘူမိံ ဒဿနာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝါ’’တိ ခေါ မိဂဝေါ ရညော ကောရဗျဿ ပဋိဿုတွာ မိဂစီရံ သောဓေန္တော အဒ္ဒသ အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ယေန ရာဇာ ကောရဗျော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ကောရဗျံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုဒ္ဓံ ခေါ တေ၊ ဒေဝ၊ မိဂစီရံ. အတ္ထိ စေတ္ထ ရဋ္ဌပါလော နာမ ကုလပုတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ အဂ္ဂကုလဿ ပုတ္တော ယဿ တွံ အဘိဏှံ ကိတ္တယမာနော အဟောသိ၊ သော အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ သမ္မ မိဂဝ၊ အလံ ဒါနဇ္ဇ ဥယျာနဘူမိယာ. တမေဝ ဒါနိ မယံ ဘဝန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ပယိရုပါသိဿာမာ’’တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ကောရဗျော ‘‘ယံ တတ္ထ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယတ္တံ တံ သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေထာ’’တိ ဝတွာ ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ ယောဇာပေတွာ ဘဒြံ ယာနံ အဘိရုဟိတွာ ဘဒြေဟိ ဘဒြေဟိ ယာနေဟိ ထုလ္လကောဋ္ဌိကမှာ နိယျာသိ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန [မဟစ္စာ ရာဇာနုဘာဝေန (သီ.)] အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဒဿနာယ. ယာဝတိကာ ယာနဿ ဘူမိ ယာနေန ဂန္တွာ ယာနာ ပစ္စောရောဟိတွာ ပတ္တိကောဝ ဥဿဋာယ ဥဿဋာယ ပရိသာယ ယေနာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ ရဋ္ဌပါလေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ ရာဇာ ကောရဗျော အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလ ဟတ္ထတ္ထရေ [ကဋ္ဌတ္ထရေ (သျာ. ကံ.)] နိသီဒတူ’’တိ. ‘‘အလံ၊ မဟာရာဇ၊ နိသီဒ တွံ၊ နိသိန္နော အဟံ သကေ အာသနေ’’တိ. နိသီဒိ ရာဇာ ကောရဗျော ပညတ္တေ အာသနေ. နိသဇ္ဇ ခေါ ရာဇာ ကောရဗျော အာယသ္မန္တံ ရဋ္ဌပါလံ ဧတဒဝေါစ –

၃၀၄. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ပါရိဇုညာနိ ယေဟိ ပါရိဇုညေဟိ သမန္နာဂတာ ဣဓေကစ္စေ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဇရာပါရိဇုညံ၊ ဗျာဓိပါရိဇုညံ၊ ဘောဂပါရိဇုညံ၊ ဉာတိပါရိဇုညံ. ကတမဉ္စ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဇရာပါရိဇုညံ? ဣဓ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဧကစ္စော ဇိဏ္ဏော ဟောတိ ဝုဍ္ဎော မဟလ္လကော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော. သော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါမှိ ဧတရဟိ ဇိဏ္ဏော ဝုဍ္ဎော မဟလ္လကော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော. န ခေါ ပန မယာ သုကရံ အနဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ အဓိဂန္တုံ အဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ ဖာတိံ ကာတုံ [ဖာတိကတ္တုံ (သီ.)]. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. သော တေန ဇရာပါရိဇုညေန သမန္နာဂတော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဇရာပါရိဇုညံ. ဘဝံ ခေါ ပန ရဋ္ဌပါလော ဧတရဟိ ဒဟရော ယုဝါ သုသုကာဠကေသော ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ပဌမေန ဝယသာ. တံ ဘောတော ရဋ္ဌပါလဿ ဇရာပါရိဇုညံ နတ္ထိ. ကိံ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဉတွာ ဝါ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော?

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဗျာဓိပါရိဇုညံ? ဣဓ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဧကစ္စော အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါမှိ ဧတရဟိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. န ခေါ ပန မယာ သုကရံ အနဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ အဓိဂန္တုံ အဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ ဖာတိံ ကာတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. သော တေန ဗျာဓိပါရိဇုညေန သမန္နာဂတော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဗျာဓိပါရိဇုညံ. ဘဝံ ခေါ ပန ရဋ္ဌပါလော ဧတရဟိ အပ္ပါဗာဓော အပ္ပါတင်္ကော သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ. တံ ဘောတော ရဋ္ဌပါလဿ ဗျာဓိပါရိဇုညံ နတ္ထိ. ကိံ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဉတွာ ဝါ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော?

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဘောဂပါရိဇုညံ? ဣဓ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဧကစ္စော အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ. တဿ တေ ဘောဂါ အနုပုဗ္ဗေန ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ. သော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ပုဗ္ဗေ အဍ္ဎော အဟောသိံ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ. တဿ မေ တေ ဘောဂါ အနုပုဗ္ဗေန ပရိက္ခယံ ဂတာ. န ခေါ ပန မယာ သုကရံ အနဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ အဓိဂန္တုံ အဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ ဖာတိံ ကာတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. သော တေန ဘောဂပါရိဇုညေန သမန္နာဂတော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဘောဂပါရိဇုညံ. ဘဝံ ခေါ ပန ရဋ္ဌပါလော ဣမသ္မိံယေဝ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ အဂ္ဂကုလဿ ပုတ္တော. တံ ဘောတော ရဋ္ဌပါလဿ ဘောဂပါရိဇုညံ နတ္ထိ. ကိံ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဉတွာ ဝါ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော?

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဉာတိပါရိဇုညံ? ဣဓ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဧကစ္စဿ ဗဟူ ဟောန္တိ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ. တဿ တေ ဉာတကာ အနုပုဗ္ဗေန ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ. သော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘မမံ ခေါ ပုဗ္ဗေ ဗဟူ အဟေသုံ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ. တဿ မေ တေ အနုပုဗ္ဗေန ပရိက္ခယံ ဂတာ. န ခေါ ပန မယာ သုကရံ အနဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ အဓိဂန္တုံ အဓိဂတံ ဝါ ဘောဂံ ဖာတိံ ကာတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. သော တေန ဉာတိပါရိဇုညေန သမန္နာဂတော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဉာတိပါရိဇုညံ. ဘောတော ခေါ ပန ရဋ္ဌပါလဿ ဣမသ္မိံယေဝ ထုလ္လကောဋ္ဌိကေ ဗဟူ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ. တံ ဘောတော ရဋ္ဌပါလဿ ဉာတိပါရိဇုညံ နတ္ထိ. ကိံ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဉတွာ ဝါ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော?

‘‘ဣမာနိ ခေါ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ စတ္တာရိ ပါရိဇုညာနိ၊ ယေဟိ ပါရိဇုညေဟိ သမန္နာဂတာ ဣဓေကစ္စေ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ. တာနိ ဘောတော ရဋ္ဌပါလဿ နတ္ထိ. ကိံ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဉတွာ ဝါ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ?

၃၀၅. ‘‘အတ္ထိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စတ္တာရော ဓမ္မုဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ယေ အဟံ [ယမဟံ (သျာ. ကံ. က.)] ဉတွာ စ ဒိသွာ စ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. ကတမေ စတ္တာရော? ‘ဥပနိယျတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ’တိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပဌမော ဓမ္မုဒ္ဒေသော ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. ‘အတာဏော လောကော အနဘိဿရော’တိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒုတိယော ဓမ္မုဒ္ဒေသော ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. ‘အဿကော လောကော၊ သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယ’န္တိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန တတိယော ဓမ္မုဒ္ဒေသော ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. ‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’တိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စတုတ္ထော ဓမ္မုဒ္ဒေသော ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စတ္တာရော ဓမ္မုဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ယေ အဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ.

၃၀၆. ‘‘‘ဥပနိယျတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ’တိ – ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော အာဟ. ဣမဿ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဘာသိတဿ ကထံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ တွံ ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကောပိ ပဏ္ဏဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကောပိ ဟတ္ထိသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ အဿသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ရထသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ဓနုသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ထရုသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ဦရုဗလီ ဗာဟုဗလီ အလမတ္တော သင်္ဂါမာဝစရော’’တိ? ‘‘အဟောသိံ အဟံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကောပိ ပဏ္ဏဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကောပိ ဟတ္ထိသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ အဿသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ရထသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ဓနုသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ထရုသ္မိမ္ပိ ကတာဝီ ဦရုဗလီ ဗာဟုဗလီ အလမတ္တော သင်္ဂါမာဝစရော. အပ္ပေကဒါဟံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဣဒ္ဓိမာဝ မညေ န [ဣဒ္ဓိမာ မညေ န (သျာ. ကံ.)၊ ဣဒ္ဓိမာ စ မညေ (သီ.)၊ န ဝိယ မညေ (က.)] အတ္တနော ဗလေန သမသမံ သမနုပဿာမီ’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝမေဝ တွံ ဧတရဟိ ဦရုဗလီ ဗာဟုဗလီ အလမတ္တော သင်္ဂါမာဝစရော’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ. ဧတရဟိ ဇိဏ္ဏော ဝုဍ္ဎော မဟလ္လကော အဒ္ဓဂတော ဝယောအနုပ္ပတ္တော အာသီတိကော မေ ဝယော ဝတ္တတိ. အပ္ပေကဒါဟံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ‘ဣဓ ပါဒံ ကရိဿာမီ’တိ အညေနေဝ ပါဒံ ကရောမီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သန္ဓာယ ဘာသိတံ – ‘ဥပနိယျတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ’တိ၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘ဥပနိယျတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ’တိ. ဥပနိယျတိ ဟိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ လောကော အဒ္ဓုဝေါ.

‘‘သံဝိဇ္ဇန္တေ ခေါ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ဟတ္ထိကာယာပိ အဿကာယာပိ ရထကာယာပိ ပတ္တိကာယာပိ၊ အမှာကံ အာပဒါသု ပရိယောဓာယ ဝတ္တိဿန္တိ. ‘အတာဏော လောကော အနဘိဿရော’တိ – ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော အာဟ. ဣမဿ ပန၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဘာသိတဿ ကထံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ တေ ကောစိ အနုသာယိကော အာဗာဓော’’တိ? ‘‘အတ္ထိ မေ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အနုသာယိကော အာဗာဓော. အပ္ပေကဒါ မံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဟောန္တိ – ‘ဣဒါနိ ရာဇာ ကောရဗျော ကာလံ ကရိဿတိ၊ ဣဒါနိ ရာဇာ ကောရဗျော ကာလံ ကရိဿတီ’’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ လဘသိ တွံ တေ မိတ္တာမစ္စေ ဉာတိသာလောဟိတေ – ‘အာယန္တု မေ ဘောန္တော မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ၊ သဗ္ဗေဝ သန္တာ ဣမံ ဝေဒနံ သံဝိဘဇထ၊ ယထာဟံ လဟုကတရိကံ ဝေဒနံ ဝေဒိယေယျ’န္တိ – ဥဒါဟု တွံယေဝ တံ ဝေဒနံ ဝေဒိယသီ’’တိ? ‘‘နာဟံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ လဘာမိ တေ မိတ္တာမစ္စေ ဉာတိသာလောဟိတေ – ‘အာယန္တု မေ ဘောန္တော မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ၊ သဗ္ဗေဝ သန္တာ ဣမံ ဝေဒနံ သံဝိဘဇထ၊ ယထာဟံ လဟုကတရိကံ ဝေဒနံ ဝေဒိယေယျ’န္တိ. အထ ခေါ အဟမေဝ တံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သန္ဓာယ ဘာသိတံ – ‘အတာဏော လောကော အနဘိဿရော’တိ၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘အတာဏော လောကော အနဘိဿရော’တိ. အတာဏော ဟိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ လောကော အနဘိဿရော.

‘‘သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဘူမိဂတဉ္စ ဝေဟာသဂတဉ္စ. ‘အဿကော လောကော၊ သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယ’န္တိ – ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော အာဟ. ဣမဿ ပန၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဘာသိတဿ ကထံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ယထာ တွံ ဧတရဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေသိ၊ လစ္ဆသိ တွံ ပရတ္ထာပိ – ‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမေဟေဝ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေမီ’တိ၊ ဥဒါဟု အညေ ဣမံ ဘောဂံ ပဋိပဇ္ဇိဿန္တိ၊ တွံ ပန ယထာကမ္မံ ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘ယထာဟံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဧတရဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေမိ၊ နာဟံ လစ္ဆာမိ ပရတ္ထာပိ – ‘ဧဝမေဝ ဣမေဟေဝ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေမီ’တိ. အထ ခေါ အညေ ဣမံ ဘောဂံ ပဋိပဇ္ဇိဿန္တိ၊ အဟံ ပန ယထာကမ္မံ ဂမိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သန္ဓာယ ဘာသိတံ – ‘အဿကော လောကော၊ သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယ’န္တိ၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ စ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘အဿကော လောကော၊ သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယ’န္တိ. အဿကော ဟိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ လောကော သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယံ.

‘‘‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’တိ – ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော အာဟ. ဣမဿ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဘာသိတဿ ကထံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဖီတံ ကုရုံ အဇ္ဈာဝသသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ ဖီတံ ကုရုံ အဇ္ဈာဝသာမီ’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သဒ္ဓါယိကော ပစ္စယိကော. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ယဂ္ဃေ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာနေယျာသိ၊ အဟံ အာဂစ္ဆာမိ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ? တတ္ထဒ္ဒသံ မဟန္တံ ဇနပဒံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗဟုဇနံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ. ဗဟူ တတ္ထ ဟတ္ထိကာယာ အဿကာယာ ရထကာယာ ပတ္တိကာယာ၊ ဗဟု တတ္ထ ဓနဓညံ [ဒန္တာဇိနံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ ဗဟု တတ္ထ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အကတဉ္စေဝ ကတဉ္စ၊ ဗဟု တတ္ထ ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟော. သက္ကာ စ တာဝတကေနေဝ ဗလမတ္တေန [ဗလတ္ထေန (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ဗဟလတ္ထေန (က.)] အဘိဝိဇိနိတုံ. အဘိဝိဇိန၊ မဟာရာဇာ’တိ၊ ကိန္တိ နံ ကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘တမ္ပိ မယံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသေယျာမာ’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ။ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ။ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ။ ပရသမုဒ္ဒတော သဒ္ဓါယိကော ပစ္စယိကော. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ယဂ္ဃေ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာနေယျာသိ၊ အဟံ အာဂစ္ဆာမိ ပရသမုဒ္ဒတော? တတ္ထဒ္ဒသံ မဟန္တံ ဇနပဒံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗဟုဇနံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ. ဗဟူ တတ္ထ ဟတ္ထိကာယာ အဿကာယာ ရထကာယာ ပတ္တိကာယာ၊ ဗဟု တတ္ထ ဓနဓညံ၊ ဗဟု တတ္ထ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အကတဉ္စေဝ ကတဉ္စ၊ ဗဟု တတ္ထ ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟော. သက္ကာ စ တာဝတကေနေဝ ဗလမတ္တေန အဘိဝိဇိနိတုံ. အဘိဝိဇိန၊ မဟာရာဇာ’တိ၊ ကိန္တိ နံ ကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘တမ္ပိ မယံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသေယျာမာ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သန္ဓာယ ဘာသိတံ – ‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’တိ၊ ယမဟံ ဉတွာ စ ဒိသွာ သုတွာ စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ! ယာဝ သုဘာသိတံ စိဒံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန – ‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’တိ. ဦနော ဟိ၊ ဘော ရဋ္ဌပါလ၊ လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’’တိ.

ဣဒမဝေါစ အာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော. ဣဒံ ဝတွာ အထာပရံ ဧတဒဝေါစ –

၃၀၇. ‘‘ပဿာမိ လောကေ သဓနေ မနုဿေ၊

လဒ္ဓါန ဝိတ္တံ န ဒဒန္တိ မောဟာ၊

လုဒ္ဓါ ဓနံ [လဒ္ဓါ ဓနံ (က.)] သန္နိစယံ ကရောန္တိ၊

ဘိယျောဝ ကာမေ အဘိပတ္ထယန္တိ.

‘‘ရာဇာ ပသယှာ ပထဝိံ ဝိဇိတွာ၊

သသာဂရန္တံ မဟိမာဝသန္တော [မဟိယာ ဝသန္တော (သီ. က.)]၊

ဩရံ သမုဒ္ဒဿ အတိတ္တရူပေါ၊

ပါရံ သမုဒ္ဒဿပိ ပတ္ထယေထ.

‘‘ရာဇာ စ အညေ စ ဗဟူ မနုဿာ၊

အဝီတတဏှာ [အတိတ္တတဏှာ (က.)] မရဏံ ဥပေန္တိ၊

ဦနာဝ ဟုတွာန ဇဟန္တိ ဒေဟံ၊

ကာမေဟိ လောကမှိ န ဟတ္ထိ တိတ္တိ.

‘‘ကန္ဒန္တိ နံ ဉာတီ ပကိရိယ ကေသေ၊

အဟောဝတာ နော အမရာတိ စာဟု၊

ဝတ္ထေန နံ ပါရုတံ နီဟရိတွာ၊

စိတံ သမာဒါယ [သမာဓာယ (သီ.)] တတောဍဟန္တိ.

‘‘သော ဍယှတိ သူလေဟိ တုဇ္ဇမာနော၊

ဧကေန ဝတ္ထေန ပဟာယ ဘောဂေ၊

န မီယမာနဿ ဘဝန္တိ တာဏာ၊

ဉာတီဓ မိတ္တာ အထ ဝါ သဟာယာ.

‘‘ဒါယာဒကာ တဿ ဓနံ ဟရန္တိ၊

သတ္တော ပန ဂစ္ဆတိ ယေန ကမ္မံ၊

န မီယမာနံ ဓနမနွေတိ ကိဉ္စိ၊

ပုတ္တာ စ ဒါရာ စ ဓနဉ္စ ရဋ္ဌံ.

‘‘န ဒီဃမာယုံ လဘတေ ဓနေန၊ န စာပိ ဝိတ္တေန ဇရံ ဝိဟန္တိ၊

အပ္ပံ ဟိဒံ ဇီဝိတမာဟု ဓီရာ၊ အသဿတံ ဝိပ္ပရိဏာမဓမ္မံ.

‘‘အဍ္ဎာ ဒလိဒ္ဒါ စ ဖုသန္တိ ဖဿံ၊

ဗာလော စ ဓီရော စ တထေဝ ဖုဋ္ဌော၊

ဗာလော စ ဗာလျာ ဝဓိတောဝ သေတိ၊

ဓီရော စ [ဓီရောဝ (က.)] န ဝေဓတိ ဖဿဖုဋ္ဌော.

‘‘တသ္မာ ဟိ ပညာဝ ဓနေန သေယျော၊

ယာယ ဝေါသာနမိဓာဓိဂစ္ဆတိ၊

အဗျောသိတတ္တာ [အသောသိတတ္တာ (သီ. ပီ.)] ဟိ ဘဝါဘဝေသု၊

ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ မောဟာ.

‘‘ဥပေတိ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ၊

သံသာရမာပဇ္ဇ ပရမ္ပရာယ၊

တဿပ္ပပညော အဘိသဒ္ဒဟန္တော၊

ဥပေတိ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ.

‘‘စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟိတော၊

သကမ္မုနာ ဟညတိ ပါပဓမ္မော၊

ဧဝံ ပဇာ ပေစ္စ ပရမှိ လောကေ၊

သကမ္မုနာ ဟညတိ ပါပဓမ္မော.

‘‘ကာမာဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ၊

ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ၊

အာဒီနဝံ ကာမဂုဏေသု ဒိသွာ၊

တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ.

‘‘ဒုမပ္ဖလာနေဝ ပတန္တိ မာဏဝါ၊

ဒဟရာ စ ဝုဍ္ဎာ စ သရီရဘေဒါ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ [ဧဝမ္ပိ ဒိသွာ (သီ.)၊ ဧတံ ဝိဒိတွာ (သျာ. ကံ.)] ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ၊

အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျော’’တိ.

ရဋ္ဌပါလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒုတိယံ.