၅. စူဠယမကဝဂ္ဂေါ

၁. သာလေယျကသုတ္တံ

၄၃၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန သာလာ နာမ ကောသလာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ သာလေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု၊ ဘော၊ ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ သာလံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ’. သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ သာလေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတော သန္တိကေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ သာလေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ? ကော ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ?

‘‘အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာဟေတု ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဓမ္မစရိယာသမစရိယာဟေတု ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

‘‘န ခေါ မယံ ဣမဿ ဘောတော ဂေါတမဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အဝိဘတ္တဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမ. သာဓု နော ဘဝံ ဂေါတမော တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု၊ ယထာ မယံ ဣမဿ ဘောတော ဂေါတမဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အဝိဘတ္တဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျာမာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဂဟပတယော၊ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘော’’တိ ခေါ သာလေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

၄၄၀. ‘‘တိဝိဓံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ကာယေန အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ၊ တိဝိဓံ မနသာ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ၊ လုဒ္ဒေါ [လုဒ္ဒေါ ဒါရုဏော (က.) ဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] လောဟိတပါဏိ ဟတပ္ပဟတေ နိဝိဋ္ဌော အဒယာပန္နော ပါဏဘူတေသု [သဗ္ဗပါဏဘူတေသု (သျာ. ကံ. က.)].

‘‘အဒိန္နာဒါယီ ခေါ ပန ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ၊ ဂါမဂတံ ဝါ အရညဂတံ ဝါ၊ တံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတာ ဟောတိ.

‘‘ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ခေါ ပန ဟောတိ. ယာ တာ မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ မာတာပိတုရက္ခိတာ ဘာတုရက္ခိတာ ဘဂိနိရက္ခိတာ ဉာတိရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ သဿာမိကာ သပရိဒဏ္ဍာ အန္တမသော မာလာဂုဠပရိက္ခိတ္တာပိ၊ တထာရူပါသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒီ ဟောတိ. သဘာဂတော ဝါ ပရိသာဂတော ဝါ၊ ဉာတိမဇ္ဈဂတော ဝါ ပူဂမဇ္ဈဂတော ဝါ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတော ဝါ၊ အဘိနီတော သက္ခိပုဋ္ဌော – ‘ဧဟမ္ဘော ပုရိသ၊ ယံ ဇာနာသိ တံ ဝဒေဟီ’တိ၊ သော အဇာနံ ဝါ အာဟ – ‘ဇာနာမီ’တိ၊ ဇာနံ ဝါ အာဟ – ‘န ဇာနာမီ’တိ၊ အပဿံ ဝါ အာဟ – ‘ပဿာမီ’တိ၊ ပဿံ ဝါ အာဟ – ‘န ပဿာမီ’တိ [သော အာဟ အဇာနံ ဝါ အဟံ ဇာနာမီတိ ဇာနံ ဝါ အဟံ န ဇာနာမီတိ အပဿံ ဝါ အဟံ ပဿာမီတိ ပဿံ ဝါ အဟံ န ပဿာမီတိ (က.)]. ဣတိ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ပိသုဏဝါစော ခေါ ပန ဟောတိ. ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ၊ အမုတြ ဝါ သုတွာ ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ. ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေတ္တာ [ဘေဒကာ (က.)၊ ဘေဒေတာ (သျာ. ကံ.)၊ တဒဋ္ဌကထာယံ ပန ဘေတ္တာတိ ဒိဿတိ]၊ ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ၊ ဝဂ္ဂါရာမော ဝဂ္ဂရတော ဝဂ္ဂနန္ဒီ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ဖရုသဝါစော ခေါ ပန ဟောတိ. ယာ သာ ဝါစာ အဏ္ဍကာ [ကဏ္ဍကာ (က.)] ကက္ကသာ ပရကဋုကာ ပရာဘိသဇ္ဇနီ ကောဓသာမန္တာ အသမာဓိသံဝတ္တနိကာ၊ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘သမ္ဖပ္ပလာပီ ခေါ ပန ဟောတိ. အကာလဝါဒီ အဘူတဝါဒီ အနတ္ထဝါဒီ အဓမ္မဝါဒီ အဝိနယဝါဒီ. အနိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ အကာလေန အနပဒေသံ အပရိယန္တဝတိံ အနတ္ထသံဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော အဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ၊ ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ တံ အဘိဇ္ဈာတာ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ တံ မမဿာ’’’တိ!

‘‘ဗျာပန္နစိတ္တော ခေါ ပန ဟောတိ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ – ‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဝဇ္ဈန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသု’’’န္တိ [မာ ဝါ အဟေသုံ ဣတိ ဝါတိ (သီ. ပီ. က.)].

‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ခေါ ပန ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ နတ္ထိ ဟုတံ၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ နတ္ထိ အယံ လောကော နတ္ထိ ပရော လောကော၊ နတ္ထိ မာတာ နတ္ထိ ပိတာ၊ နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ၊ နတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ဧဝံ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာဟေတု ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

၄၄၁. ‘‘တိဝိဓံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ကာယေန ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ၊ တိဝိဓံ မနသာ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထော လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဝိဟရတိ.

‘‘အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ၊ ဂါမဂတံ ဝါ အရညဂတံ ဝါ၊ တံ နာဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတာ ဟောတိ.

‘‘ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ ပဟာယ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ယာ တာ မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ မာတာပိတုရက္ခိတာ ဘာတုရက္ခိတာ ဘဂိနိရက္ခိတာ ဉာတိရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ သဿာမိကာ သပရိဒဏ္ဍာ အန္တမသော မာလာဂုဠပရိက္ခိတ္တာပိ၊ တထာရူပါသု န စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. သဘာဂတော ဝါ ပရိသာဂတော ဝါ၊ ဉာတိမဇ္ဈဂတော ဝါ ပူဂမဇ္ဈဂတော ဝါ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတော ဝါ၊ အဘိနီတော သက္ခိပုဋ္ဌော – ‘ဧဟမ္ဘော ပုရိသ၊ ယံ ဇာနာသိ တံ ဝဒေဟီ’တိ၊ သော အဇာနံ ဝါ အာဟ – ‘န ဇာနာမီ’တိ၊ ဇာနံ ဝါ အာဟ – ‘ဇာနာမီ’တိ၊ အပဿံ ဝါ အာဟ – ‘န ပဿာမီ’တိ၊ ပဿံ ဝါ အာဟ – ‘ပဿာမီ’တိ. ဣတိ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ န သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ဣတော သုတွာ န အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ၊ အမုတြ ဝါ သုတွာ န ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ. ဣတိ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာ၊ သဟိတာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ၊ သမဂ္ဂါရာမော သမဂ္ဂရတော သမဂ္ဂနန္ဒီ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ဖရုသံ ဝါစံ ပဟာယ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ ပေမနီယာ ဟဒယင်္ဂမာ ပေါရီ ဗဟုဇနကန္တာ ဗဟုဇနမနာပါ – တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဟာယ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ကာလဝါဒီ ဘူတဝါဒီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ ဝိနယဝါဒီ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသံဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော အနဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ၊ ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ တံ နာဘိဇ္ဈာတာ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ တံ မမဿာ’တိ!

‘‘အဗျာပန္နစိတ္တော ခေါ ပန ဟောတိ အပ္ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ – ‘ဣမေ သတ္တာ အဝေရာ အဗျာဗဇ္ဈာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’တိ.

‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ခေါ ပန ဟောတိ အဝိပရီတဒဿနော – ‘အတ္ထိ ဒိန္နံ အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ အတ္ထိ ဟုတံ၊ အတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ အတ္ထိ အယံ လောကော အတ္ထိ ပရော လောကော၊ အတ္ထိ မာတာ အတ္ထိ ပိတာ၊ အတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ၊ အတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ ဟောတိ.

‘‘ဧဝံ ဓမ္မစရိယာသမစရိယာဟေတု ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

၄၄၂. ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ။ပေ။ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ။ပေ။ ယာမာနံ ဒေဝါနံ။ တုသိတာနံ ဒေဝါနံ။ နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ။ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ။ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အာဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အာဘာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပရိတ္တာဘာနံ ဒေဝါနံ။ပေ။ အပ္ပမာဏာဘာနံ ဒေဝါနံ။ အာဘဿရာနံ ဒေဝါနံ။ ပရိတ္တသုဘာနံ ဒေဝါနံ။ အပ္ပမာဏသုဘာနံ ဒေဝါနံ။ သုဘကိဏှာနံ ဒေဝါနံ။ ဝေဟပ္ဖလာနံ ဒေဝါနံ။ အဝိဟာနံ ဒေဝါနံ။ အတပ္ပါနံ ဒေဝါနံ။ သုဒဿာနံ ဒေဝါနံ။ သုဒဿီနံ ဒေဝါနံ။ အကနိဋ္ဌာနံ ဒေဝါနံ။ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ ။ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ။ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ’’တိ.

၄၄၃. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ သာလေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ! သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ. ဧဝမေဝံ ဘောတာ ဂေါတမေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧတေ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ [ပါဏုပေတံ (က.)] သရဏံ ဂတေ’’တိ.

သာလေယျကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ပဌမံ.

၂. ဝေရဉ္ဇကသုတ္တံ

၄၄၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေရဉ္ဇကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အဿောသုံ ခေါ ဝေရဉ္ဇကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု၊ ဘော၊ ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ’. သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ ဝေရဉ္ဇကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတော သန္တိကေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ဝေရဉ္ဇကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ? ကော ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ?

‘‘န ခေါ မယံ ဣမဿ ဘောတော ဂေါတမဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အဝိဘတ္တဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမ. သာဓု နော ဘဝံ ဂေါတမော တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု ယထာ မယံ ဣမဿ ဘောတော ဂေါတမဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အဝိဘတ္တဿ၊ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျာမာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဂဟပတယော၊ သုဏာထ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ ဘော’’တိ ခေါ ဝေရဉ္ဇကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

၄၄၅. ‘‘တိဝိဓံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ကာယေန အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ၊ တိဝိဓံ မနသာ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ. လုဒ္ဒေါ လောဟိတပါဏိ ဟတပ္ပဟတေ နိဝိဋ္ဌော အဒယာပန္နော ပါဏဘူတေသု. အဒိန္နာဒါယီ ခေါ ပန ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ။ တံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတာ ဟောတိ. ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ခေါ ပန ဟောတိ. ယာ တာ မာတုရက္ခိတာ။ တထာရူပါသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒီ ဟောတိ. သဘာဂတော ဝါ။ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ. ပိသုဏဝါစော ခေါ ပန ဟောတိ. ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ။ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. ဖရုသဝါစော ခေါ ပန ဟောတိ. ယာ သာ ဝါစာ အဏ္ဍကာ ကက္ကသာ။ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. သမ္ဖပ္ပလာပီ ခေါ ပန ဟောတိ. အကာလဝါဒီ။ အပရိယန္တဝတိံ အနတ္ထသံဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော အဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ။ပေ။ တံ မမဿာ’တိ. ဗျာပန္နစိတ္တော ခေါ ပန ဟောတိ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ – ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ။ မာ ဝါ အဟေသု’န္တိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ခေါ ပန ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီ ဟောတိ.

၄၄၆. ‘‘တိဝိဓံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ ကာယေန ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ၊ တိဝိဓံ မနသာ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထော လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဝိဟရတိ. အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ယံ တံ ပရဿ။ တံ နာဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတာ ဟောတိ. ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ ပဟာယ။ တထာရူပါသု န စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ ကာယေန ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. သဘာဂတော ဝါ။ပေ။ န သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ. ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယ။ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. ဖရုသံ ဝါစံ ပဟာယ။ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဟာယ။ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသံဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝါစာယ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ ဧကစ္စော အနဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ တံ နာဘိဇ္ဈာတာ ဟောတိ ‘အဟော ဝတ ယံ ပရဿ၊ တံ မမဿာ’တိ. အဗျာပန္နစိတ္တော ခေါ ပန ဟောတိ အပ္ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ – ‘ဣမေ သတ္တာ အဝေရာ အဗျာဗဇ္ဈာ အနီဃာ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ခေါ ပန ဟောတိ အဝိပရီတဒဿနော – ‘အတ္ထိ ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ တိဝိဓံ မနသာ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ဟောတိ.

၄၄၇. ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ကေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ။ ယာမာနံ ဒေဝါနံ။ တုသိတာနံ ဒေဝါနံ။ နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ။ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ။ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မစာရီ သမစာရီ ‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပရိတ္တာဘာနံ ဒေဝါနံ။ပေ။ အပ္ပမာဏာဘာနံ ဒေဝါနံ။ အာဘဿရာနံ ဒေဝါနံ။ ပရိတ္တသုဘာနံ ဒေဝါနံ။ အပ္ပမာဏသုဘာနံ ဒေဝါနံ။ သုဘကိဏှာနံ ဒေဝါနံ ။ ဝေဟပ္ဖလာနံ ဒေဝါနံ။ အဝိဟာနံ ဒေဝါနံ။ အတပ္ပါနံ ဒေဝါနံ။ သုဒဿာနံ ဒေဝါနံ။ သုဒဿီနံ ဒေဝါနံ။ အကနိဋ္ဌာနံ ဒေဝါနံ။ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ။ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ။ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ.

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ ဂဟပတယော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ – ‘အဟော ဝတာဟံ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’န္တိ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ‘ယံ သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ’’’တိ.

၄၄၈. ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဝေရဉ္ဇကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ ဘော ဂေါတမ! သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ၊ ဧဝမေဝံ ဘောတာ ဂေါတမေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧတေ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ သရဏံ ဂတေ’’တိ.

ဝေရဉ္ဇကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ ဒုတိယံ.

၃. မဟာဝေဒလ္လသုတ္တံ

၄၄၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘‘ဒုပ္ပညော ဒုပ္ပညော’တိ၊ အာဝုသော၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုပ္ပညောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ?

‘‘‘နပ္ပဇာနာတိ နပ္ပဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ဒုပ္ပညောတိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ကိဉ္စ နပ္ပဇာနာတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ နပ္ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ နပ္ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ နပ္ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ နပ္ပဇာနာတိ. ‘နပ္ပဇာနာတိ နပ္ပဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ဒုပ္ပညောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘‘‘သာဓာဝုသော’တိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဥတ္တရိံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ –

‘‘‘ပညဝါ ပညဝါ’တိ၊ အာဝုသော၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပညဝါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ?

‘‘‘ပဇာနာတိ ပဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ပညဝါတိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ကိဉ္စ ပဇာနာတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ပဇာနာတိ. ‘ပဇာနာတိ ပဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ပညဝါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘‘‘ဝိညာဏံ ဝိညာဏ’န္တိ၊ အာဝုသော၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ?

‘‘‘ဝိဇာနာတိ ဝိဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ကိဉ္စ ဝိဇာနာတိ? သုခန္တိပိ ဝိဇာနာတိ၊ ဒုက္ခန္တိပိ ဝိဇာနာတိ၊ အဒုက္ခမသုခန္တိပိ ဝိဇာနာတိ. ‘ဝိဇာနာတိ ဝိဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘‘ယာ စာဝုသော၊ ပညာ ယဉ္စ ဝိညာဏံ – ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ ဥဒါဟု ဝိသံသဋ္ဌာ? လဗ္ဘာ စ ပနိမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ [ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ (က.)] ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတု’’န္တိ? ‘‘ယာ စာဝုသော၊ ပညာ ယဉ္စ ဝိညာဏံ – ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ၊ နော ဝိသံသဋ္ဌာ. န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတုံ. ယံ ဟာဝုသော [ယဉ္စာဝုသော (သျာ. ကံ. က.)]၊ ပဇာနာတိ တံ ဝိဇာနာတိ၊ ယံ ဝိဇာနာတိ တံ ပဇာနာတိ. တသ္မာ ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ၊ နော ဝိသံသဋ္ဌာ. န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတု’’န္တိ.

‘‘ယာ စာဝုသော၊ ပညာ ယဉ္စ ဝိညာဏံ – ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သံသဋ္ဌာနံ နော ဝိသံသဋ္ဌာနံ ကိံ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘ယာ စာဝုသော၊ ပညာ ယဉ္စ ဝိညာဏံ – ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သံသဋ္ဌာနံ နော ဝိသံသဋ္ဌာနံ ပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဝိညာဏံ ပရိညေယျံ. ဣဒံ နေသံ နာနာကရဏ’’န္တိ.

၄၅၀. ‘‘‘ဝေဒနာ ဝေဒနာ’တိ၊ အာဝုသော၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဝေဒနာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ?

‘‘‘ဝေဒေတိ ဝေဒေတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ဝေဒနာတိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ကိဉ္စ ဝေဒေတိ? သုခမ္ပိ ဝေဒေတိ၊ ဒုက္ခမ္ပိ ဝေဒေတိ၊ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ ဝေဒေတိ. ‘ဝေဒေတိ ဝေဒေတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ဝေဒနာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘‘‘သညာ သညာ’တိ၊ အာဝုသော၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သညာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ?

‘‘‘သဉ္ဇာနာတိ သဉ္ဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ သညာတိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ကိဉ္စ သဉ္ဇာနာတိ? နီလကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ၊ ပီတကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ၊ လောဟိတကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ၊ ဩဒါတမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ. ‘သဉ္ဇာနာတိ သဉ္ဇာနာတီ’တိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ သညာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘‘ယာ စာဝုသော၊ ဝေဒနာ ယာ စ သညာ ယဉ္စ ဝိညာဏံ – ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ ဥဒါဟု ဝိသံသဋ္ဌာ? လဗ္ဘာ စ ပနိမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတု’’န္တိ? ‘‘ယာ စာဝုသော၊ ဝေဒနာ ယာ စ သညာ ယဉ္စ ဝိညာဏံ – ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ၊ နော ဝိသံသဋ္ဌာ. န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတုံ. ယံ ဟာဝုသော [ယဉ္စာဝုသော (သျာ. ကံ. က.)]၊ ဝေဒေတိ တံ သဉ္ဇာနာတိ၊ ယံ သဉ္ဇာနာတိ တံ ဝိဇာနာတိ. တသ္မာ ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ နော ဝိသံသဋ္ဌာ. န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတု’’န္တိ.

၄၅၁. ‘‘နိဿဋ္ဌေန ဟာဝုသော [နိဿဋ္ဌေန ပနာဝုသော (?)]၊ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပရိသုဒ္ဓေန မနောဝိညာဏေန ကိံ နေယျ’’န္တိ?

‘‘နိဿဋ္ဌေန အာဝုသော၊ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပရိသုဒ္ဓေန မနောဝိညာဏေန ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ နေယျံ၊ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ နေယျံ၊ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ နေယျ’’န္တိ.

‘‘နေယျံ ပနာဝုသော၊ ဓမ္မံ ကေန ပဇာနာတီ’’တိ?

‘‘နေယျံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မံ ပညာစက္ခုနာ ပဇာနာတီ’’တိ.

‘‘ပညာ ပနာဝုသော၊ ကိမတ္ထိယာ’’တိ?

‘‘ပညာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဘိညတ္ထာ ပရိညတ္ထာ ပဟာနတ္ထာ’’တိ.

၄၅၂. ‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ပစ္စယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပါဒါယာ’’တိ?

‘‘ဒွေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပစ္စယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပါဒါယ – ပရတော စ ဃောသော၊ ယောနိသော စ မနသိကာရော. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒွေ ပစ္စယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပါဒါယာ’’တိ.

‘‘ကတိဟိ ပနာဝုသော၊ အင်္ဂေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ၊ ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စာ’’တိ?

‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အင်္ဂေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ၊ ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ. ဣဓာဝုသော၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သီလာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ၊ သုတာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ၊ သာကစ္ဆာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ၊ သမထာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ၊ ဝိပဿနာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ၊ ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စာ’’တိ.

၄၅၃. ‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ဘဝါ’’တိ?

‘‘တယောမေ၊ အာဝုသော၊ ဘဝါ – ကာမဘဝေါ၊ ရူပဘဝေါ၊ အရူပဘဝေါ’’တိ.

‘‘ကထံ ပနာဝုသော၊ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီ’’တိ?

‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ တတြတတြာဘိနန္ဒနာ – ဧဝံ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီ’’တိ.

‘‘ကထံ ပနာဝုသော၊ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတီ’’တိ?

‘‘အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါ တဏှာနိရောဓာ – ဧဝံ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတီ’’တိ.

၄၅၄. ‘‘ကတမံ ပနာဝုသော၊ ပဌမံ ဈာန’’န္တိ?

‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ အာဝုသော၊ ပဌမံ ဈာန’’န္တိ.

‘‘ပဌမံ ပနာဝုသော၊ ဈာနံ ကတိအင်္ဂိက’’န္တိ?

‘‘ပဌမံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂိကံ. ဣဓာဝုသော၊ ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ဝိတက္ကော စ ဝတ္တတိ၊ ဝိစာရော စ ပီတိ စ သုခဉ္စ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ. ပဌမံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဈာနံ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂိက’’န္တိ.

‘‘ပဌမံ ပနာဝုသော၊ ဈာနံ ကတင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ကတင်္ဂသမန္နာဂတ’’န္တိ?

‘‘ပဌမံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ၊ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ. ဣဓာဝုသော၊ ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီနော ဟောတိ၊ ဗျာပါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ၊ ထီနမိဒ္ဓံ ပဟီနံ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီနံ ဟောတိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီနာ ဟောတိ၊ ဝိတက္ကော စ ဝတ္တတိ၊ ဝိစာရော စ ပီတိ စ သုခဉ္စ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ. ပဌမံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဈာနံ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတ’’န္တိ.

၄၅၅. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ အာဝုသော၊ ဣန္ဒြိယာနိ နာနာဝိသယာနိ နာနာဂေါစရာနိ၊ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တိ၊ သေယျထိဒံ – စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယံ၊ ဃာနိန္ဒြိယံ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ၊ ကာယိန္ဒြိယံ. ဣမေသံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နာနာဝိသယာနံ နာနာဂေါစရာနံ၊ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ၊ ကိံ ပဋိသရဏံ၊ ကော စ နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ?

‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ အာဝုသော၊ ဣန္ဒြိယာနိ နာနာဝိသယာနိ နာနာဂေါစရာနိ၊ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တိ၊ သေယျထိဒံ – စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယံ၊ ဃာနိန္ဒြိယံ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ၊ ကာယိန္ဒြိယံ. ဣမေသံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နာနာဝိသယာနံ နာနာဂေါစရာနံ၊ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ၊ မနော ပဋိသရဏံ၊ မနော စ နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ.

၄၅၆. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ အာဝုသော၊ ဣန္ဒြိယာနိ၊ သေယျထိဒံ – စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယံ၊ ဃာနိန္ဒြိယံ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ၊ ကာယိန္ဒြိယံ. ဣမာနိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ကိံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ?

‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ အာဝုသော၊ ဣန္ဒြိယာနိ၊ သေယျထိဒံ – စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယံ၊ ဃာနိန္ဒြိယံ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ၊ ကာယိန္ဒြိယံ. ဣမာနိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ.

‘‘အာယု ပနာဝုသော၊ ကိံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ?

‘‘အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

‘‘ဥသ္မာ ပနာဝုသော၊ ကိံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ?

‘‘ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

‘‘ဣဒါနေဝ ခေါ မယံ၊ အာဝုသော၊ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဧဝံ အာဇာနာမ – ‘အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’တိ. ဣဒါနေဝ ပန မယံ၊ အာဝုသော၊ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဧဝံ အာဇာနာမ – ‘ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’တိ.

‘‘ယထာ ကထံ ပနာဝုသော၊ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ?

‘‘တေန ဟာဝုသော၊ ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ၊ ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနန္တိ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော အစ္စိံ ပဋိစ္စ အာဘာ ပညာယတိ၊ အာဘံ ပဋိစ္စ အစ္စိ ပညာယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

၄၅၇. ‘‘တေဝ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ အာယုသင်္ခါရာ၊ တေ ဝေဒနိယာ ဓမ္မာ ဥဒါဟု အညေ အာယုသင်္ခါရာ အညေ ဝေဒနိယာ ဓမ္မာ’’တိ? ‘‘န ခေါ၊ အာဝုသော၊ တေဝ အာယုသင်္ခါရာ တေ ဝေဒနိယာ ဓမ္မာ. တေ စ ဟာဝုသော၊ အာယုသင်္ခါရာ အဘဝိံသု တေ ဝေဒနိယာ ဓမ္မာ၊ န ယိဒံ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယေထ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အညေ အာယုသင်္ခါရာ အညေ ဝေဒနိယာ ဓမ္မာ၊ တသ္မာ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတီ’’တိ.

‘‘ယဒါ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဣမံ ကာယံ ကတိ ဓမ္မာ ဇဟန္တိ၊ အထာယံ ကာယော ဥဇ္ဈိတော အဝက္ခိတ္တော သေတိ၊ ယထာ ကဋ္ဌံ အစေတန’’န္တိ?

‘‘ယဒါ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဣမံ ကာယံ တယော ဓမ္မာ ဇဟန္တိ – အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏံ၊ အထာယံ ကာယော ဥဇ္ဈိတော အဝက္ခိတ္တော သေတိ၊ ယထာ ကဋ္ဌံ အစေတန’’န္တိ.

‘‘ယွာယံ၊ အာဝုသော၊ မတော ကာလင်္ကတော၊ ယော စာယံ ဘိက္ခု သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နော – ဣမေသံ ကိံ နာနာကရဏ’’န္တိ?

‘‘ယွာယံ၊ အာဝုသော၊ မတော ကာလင်္ကတော တဿ ကာယသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ ဝစီသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ အာယု ပရိက္ခီဏော၊ ဥသ္မာ ဝူပသန္တာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိဘိန္နာနိ. ယော စာယံ ဘိက္ခု သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နော တဿပိ ကာယသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ ဝစီသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ အာယု န ပရိက္ခီဏော၊ ဥသ္မာ အဝူပသန္တာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနိ. ယွာယံ၊ အာဝုသော၊ မတော ကာလင်္ကတော၊ ယော စာယံ ဘိက္ခု သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နော – ဣဒံ နေသံ နာနာကရဏ’’န္တိ.

၄၅၈. ‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ပစ္စယာ အဒုက္ခမသုခါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ’’တိ?

‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပစ္စယာ အဒုက္ခမသုခါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ. ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတ္တာရော ပစ္စယာ အဒုက္ခမသုခါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ’’တိ.

‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ’’တိ?

‘‘ဒွေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ – သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒွေ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ’’တိ.

‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ’’တိ?

‘‘တယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ – သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော၊ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရော. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တယော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ’’တိ.

‘‘ကတိ ပနာဝုသော၊ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယာ’’တိ?

‘‘ဒွေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယ – သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ အမနသိကာရော. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒွေ ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယာ’’တိ.

၄၅၉. ‘‘ယာ စာယံ၊ အာဝုသော၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ယာ စ အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ယာ စ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ယာ စ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ – ဣမေ ဓမ္မာ နာနာတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ ဥဒါဟု ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ?

‘‘ယာ စာယံ၊ အာဝုသော၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ယာ စ အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ယာ စ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ယာ စ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ – အတ္ထိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ၊ အတ္ထိ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ’’.

‘‘ကတမော စာဝုသော၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ’’?

‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ။ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာဗဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ’’.

‘‘ကတမာ စာဝုသော၊ အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိ’’?

‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိ’’.

‘‘ကတမာ စာဝုသော၊ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ’’?

‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု အရညဂတော ဝါ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ သုညာဂါရဂတော ဝါ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘သုညမိဒံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ’တိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ’’.

‘‘ကတမာ စာဝုသော၊ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ’’?

‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတာဝုသော၊ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ. အယံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စ’’.

‘‘ကတမော စာဝုသော၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ’’?

‘‘ရာဂေါ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပမာဏကရဏော၊ ဒေါသော ပမာဏကရဏော၊ မောဟော ပမာဏကရဏော. တေ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. ယာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယော၊ အကုပ္ပါ တာသံ စေတောဝိမုတ္တိ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. သာ ခေါ ပနာကုပ္ပါ စေတောဝိမုတ္တိ သုညာ ရာဂေန၊ သုညာ ဒေါသေန၊ သုညာ မောဟေန. ရာဂေါ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကိဉ္စနော၊ ဒေါသော ကိဉ္စနော၊ မောဟော ကိဉ္စနော. တေ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. ယာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိယော၊ အကုပ္ပါ တာသံ စေတောဝိမုတ္တိ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. သာ ခေါ ပနာကုပ္ပါ စေတောဝိမုတ္တိ သုညာ ရာဂေန၊ သုညာ ဒေါသေန၊ သုညာ မောဟေန. ရာဂေါ ခေါ၊ အာဝုသော၊ နိမိတ္တကရဏော၊ ဒေါသော နိမိတ္တကရဏော၊ မောဟော နိမိတ္တကရဏော. တေ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ. ယာဝတာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိယော၊ အကုပ္ပါ တာသံ စေတောဝိမုတ္တိ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. သာ ခေါ ပနာကုပ္ပါ စေတောဝိမုတ္တိ သုညာ ရာဂေန၊ သုညာ ဒေါသေန၊ သုညာ မောဟေန. အယံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ.

ဣဒမဝေါစာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. အတ္တမနော အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီတိ.

မဟာဝေဒလ္လသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ တတိယံ.

၄. စူဠဝေဒလ္လသုတ္တံ

၄၆၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ ဝိသာခေါ ဥပါသကော ယေန ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မဒိန္နံ ဘိက္ခုနိံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဝိသာခေါ ဥပါသကော ဓမ္မဒိန္နံ ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သက္ကာယော သက္ကာယော’တိ၊ အယျေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ အယျေ၊ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ? ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမေ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ သေယျထိဒံ – ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော၊ ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓော၊ သညုပါဒါနက္ခန္ဓော၊ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓော၊ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ.

‘‘သာဓယျေ’’တိ ခေါ ဝိသာခေါ ဥပါသကော ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဓမ္မဒိန္နံ ဘိက္ခုနိံ ဥတ္တရိံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ – ‘‘‘သက္ကာယသမုဒယော သက္ကာယသမုဒယော’တိ၊ အယျေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ အယျေ၊ သက္ကာယသမုဒယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ? ‘‘ယာယံ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ၊ သေယျထိဒံ – ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာ၊ အယံ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ သက္ကာယသမုဒယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ.

‘‘‘သက္ကာယနိရောဓော သက္ကာယနိရောဓော’တိ၊ အယျေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ အယျေ၊ သက္ကာယနိရောဓော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ?

‘‘ယော ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော၊ အယံ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ သက္ကာယနိရောဓော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိ.

‘‘‘သက္ကာယနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ သက္ကာယနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ၊ အယျေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမာ နု ခေါ၊ အယျေ၊ သက္ကာယနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ’’တိ?