၃. ဝေဿန္တရဝဂ္ဂေါ

၁. ဝေဿန္တရပဉှော

၁. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တာ ပုတ္တဒါရံ ဒေန္တိ၊ ဥဒါဟု ဝေဿန္တရေနေဝ ရညာ ပုတ္တဒါရံ ဒိန္န’’န္တိ? ‘‘သဗ္ဗေပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တာ ပုတ္တဒါရံ ဒေန္တိ၊ န ဝေဿန္တရေနေဝ ရညာ ပုတ္တဒါရံ ဒိန္န’’န္တိ. ‘‘အပိ စ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တေသံ အနုမတေန ဒေန္တီ’’တိ. ‘‘ဘရိယာ၊ မဟာရာဇ၊ အနုမတာ၊ ဒါရကာ ပန ဗာလတာယ ဝိလပိံသု [လာလပိံသု (သီ. ပီ.)]၊ ယဒိ တေ အတ္ထတော ဇာနေယျုံ၊ တေပိ အနုမောဒေယျုံ၊ န တေ ဝိလပေယျု’’န္တိ.

‘‘ဒုက္ကရံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗောဓိသတ္တေန ကတံ၊ ယံ သော အတ္တနော ဩရသေ ပိယေ ပုတ္တေ ဗြာဟ္မဏဿ ဒါသတ္ထာယ အဒါသိ.

‘‘ဣဒမ္ပိ ဒုတိယံ ဒုက္ကရတော ဒုက္ကရတရံ၊ ယံ သော အတ္တနော ဩရသေ ပိယေ ပုတ္တေ ဗာလကေ တရုဏကေ လတာယ ဗန္ဓိတွာ တေန ဗြာဟ္မဏေန လတာယ အနုမဇ္ဇီယန္တေ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိ.

‘‘ဣဒမ္ပိ တတိယံ ဒုက္ကရတော ဒုက္ကရတရံ၊ ယံ သော သကေန ဗလေန ဗန္ဓနာ မုစ္စိတွာ အာဂတေ ဒါရကေ သာရဇ္ဇမုပဂတေ ပုနဒေဝ လတာယ ဗန္ဓိတွာ အဒါသိ.

‘‘ဣဒမ္ပိ စတုတ္ထံ ဒုက္ကရတော ဒုက္ကရတရံ၊ ယံ သော ဒါရကေ ‘အယံ ခေါ၊ တာတ၊ ယက္ခော ခါဒိတုံ နေတိ အမှေ’တိ ဝိလပန္တေ ‘မာ ဘာယိတ္ထာ’တိ န အဿာသေသိ.

‘‘ဣဒမ္ပိ ပဉ္စမံ ဒုက္ကရတော ဒုက္ကရတရံ၊ ယံ သော ဇာလိဿ ကုမာရဿ ရုဒမာနဿ ပါဒေသု နိပတိတွာ ‘အလံ၊ တာတ၊ ကဏှာဇိနံ နိဝတ္တေဟိ၊ အဟမေဝ ဂစ္ဆာမိ ယက္ခေန သဟ၊ ခါဒတု မံ ယက္ခော’တိ ယာစမာနဿ ဧဝံ န သမ္ပဋိစ္ဆိ.

‘‘ဣဒမ္ပိ ဆဋ္ဌံ ဒုက္ကရတော ဒုက္ကရတရံ၊ ယံ သော ဇာလိဿ ကုမာရဿ ‘ပါသာဏသမံ နူန တေ၊ တာတ၊ ဟဒယံ၊ ယံ တွံ အမှာကံ ဒုက္ခိတာနံ ပေက္ခမာနော နိမ္မနုဿကေ ဗြဟာရညေ ယက္ခေန နီယမာနေ န နိဝါရေသီ’တိ ဝိလပမာနဿ ကာရုညံ နာကာသိ.

‘‘ဣဒမ္ပိ သတ္တမံ ဒုက္ကရတော ဒုက္ကရတရံ၊ ယံ တဿ ရုဠရုဠဿ ဘီမဘီမဿ နီတေ ဒါရကေ အဒဿနံ ဂမိတေ န ဖလိ ဟဒယံ သတဓာ ဝါ သဟဿဓာ ဝါ၊ ပုညကာမေန မနုဇေန ကိံ ပရဒုက္ခာပနေန၊ နနု နာမ သကဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိ?

‘‘ဒုက္ကရဿ၊ မဟာရာဇ၊ ကတတ္တာ ဗောဓိသတ္တဿ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဒသသဟဿိယာ လောကဓာတုယာ သဒေဝမနုဿေသု အဗ္ဘုဂ္ဂတော၊ ဒေဝါ ဒေဝဘဝနေ ပကိတ္တေန္တိ၊ အသုရာ အသုရဘဝနေ ပကိတ္တေန္တိ၊ ဂရုဠာ ဂရုဠဘဝနေ ပကိတ္တေန္တိ၊ နာဂါ နာဂဘဝနေ ပကိတ္တေန္တိ၊ ယက္ခာ ယက္ခဘဝနေ ပကိတ္တေန္တိ၊ အနုပုဗ္ဗေန တဿ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ပရမ္ပရာယ အဇ္ဇေတရဟိ ဣဓ အမှာကံ သမယံ အနုပ္ပတ္တော၊ တံ မယံ ဒါနံ ပကိတ္တေန္တာ ဝိကောပေန္တာ နိသိန္နာ သုဒိန္နံ၊ ဥဒါဟု ဒုဒ္ဒိန္နန္တိ. သော ခေါ ပနာယံ၊ မဟာရာဇ၊ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ နိပုဏာနံ ဝိညူနံ ဝိဒူနံ ဝိဘာဝီနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဒသ ဂုဏေ အနုဒဿတိ. ကတမေ ဒသ? အဂေဓတာ နိရာလယတာ စာဂေါ ပဟာနံ အပုနရာဝတ္တိတာ သုခုမတာ မဟန္တတာ ဒုရနုဗောဓတာ ဒုလ္လဘတာ အသဒိသတာ ဗုဒ္ဓဓမ္မဿ၊ သော ခေါ ပနာယံ၊ မဟာရာဇ၊ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ နိပုဏာနံ ဝိညူနံ ဝိဒူနံ ဝိဘာဝီနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဣမေ ဒသ ဂုဏေ အနုဒဿတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော ပရံ ဒုက္ခာပေတွာ ဒါနံ ဒေတိ၊ အပိ နု တံ ဒါနံ သုခဝိပါကံ ဟောတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိက’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘ဣင်္ဃ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏံ ဥပဒဿေဟီ’’တိ. ‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ သီလဝါ ဟောတိ ကလျာဏဓမ္မော၊ သော ဘဝေယျ ပက္ခဟတော ဝါ ပီဌသပ္ပီ ဝါ အညတရံ ဝါ ဗျာဓိံ အာပန္နော၊ တမေနံ ယော ကောစိ ပုညကာမော ယာနံ အာရောပေတွာ ပတ္ထိတံ ဒေသမနုပါပေယျ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ ပုရိသဿ တတောနိဒါနံ ကိဉ္စိ သုခံ နိဗ္ဗတ္တေယျ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ တံ ကမ္မ’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ? ဟတ္ထိယာနံ ဝါ သော၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသော လဘေယျ အဿယာနံ ဝါ ရထယာနံ ဝါ၊ ထလေ ထလယာနံ ဇလေ ဇလယာနံ ဒေဝေသု ဒေဝယာနံ မနုဿေသု မနုဿယာနံ၊ တဒနုစ္ဆဝိကံ တဒနုလောမိကံ ဘဝေ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ တဒနုစ္ဆဝိကာနိ တဒနုလောမိကာနိ စဿ သုခါနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ၊ သုဂတိတော သုဂတိံ ဂစ္ဆေယျ၊ တေနေဝ ကမ္မာဘိသန္ဒေန ဣဒ္ဓိယာနံ အဘိရုယှ ပတ္ထိတံ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပါပုဏေယျာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ပရဒုက္ခာပနေန ဒိန္နဒါနံ သုခဝိပါကံ ဟောတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ၊ ယံ သော ပုရိသော ဗလီဗဒ္ဒေ ဒုက္ခာပေတွာ ဧဝရူပံ သုခံ အနုဘဝတိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယထာ ပရဒုက္ခာပနေန ဒိန္နဒါနံ သုခဝိပါကံ ဟောတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ. ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ရာဇာ ဇနပဒတော ဓမ္မိကံ ဗလိံ ဥဒ္ဓရာပေတွာ အာဏာပဝတ္တနေန ဒါနံ ဒဒေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ တတောနိဒါနံ ကိဉ္စိ သုခံ အနုဘဝေယျ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ တံ ဒါန’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တတောနိဒါနံ သော၊ ဘန္တေ၊ ရာဇာ ဥတ္တရိံ အနေကသတသဟဿဂုဏံ လဘေယျ. ရာဇူနံ အတိရာဇာ ဘဝေယျ၊ ဒေဝါနံ အတိဒေဝေါ ဘဝေယျ၊ ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ ဘဝေယျ၊ သမဏာနံ အတိသမဏော ဘဝေယျ၊ ဗြာဟ္မဏာနံ အတိဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ၊ အရဟန္တာနံ အတိအရဟာ [အတိအရဟန္တော (သျာ. က.)] ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ပရဒုက္ခာပနေန ဒိန္နဒါနံ သုခဝိပါကံ ဟောတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ၊ ယံ သော ရာဇာ ဗလိနာ ဇနံ ပီဠေတွာ ဒိန္နဒါနေန ဧဝရူပံ ဥတ္တရိံ ယသသုခံ အနုဘဝတီ’’တိ.

‘‘အတိဒါနံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဝေဿန္တရေန ရညာ ဒိန္နံ၊ ယံ သော သကံ ဘရိယံ ပရဿ ဘရိယတ္ထာယ အဒါသိ၊ သကေ ဩရသေ ပုတ္တေ ဗြာဟ္မဏဿ ဒါသတ္ထာယ အဒါသိ၊ အတိဒါနံ နာမ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ လောကေ ဝိဒူဟိ နိန္ဒိတံ ဂရဟိတံ၊ ယထာ နာမ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိဘာရေန သကဋဿ အက္ခော ဘိဇ္ဇတိ၊ အတိဘာရေန နာဝါ ဩသီဒတိ၊ အတိဘုတ္တေန ဘောဇနံ ဝိသမံ ပရိဏမတိ၊ အတိဝဿေန ဓညံ ဝိနဿတိ၊ အတိဒါနေန ဘောဂက္ခယံ ဥပေတိ၊ အတိတာပေန ပထဝီ ဥပဍယှတိ၊ အတိရာဂေန ဥမ္မတ္တကော ဟောတိ၊ အတိဒေါသေန ဝဇ္ဈော ဟောတိ၊ အတိမောဟေန အနယံ အာပဇ္ဇတိ၊ အတိလောဘေန စောရဂ္ဂဟဏမုပဂစ္ဆတိ၊ အတိဘယေန နိရုဇ္ဈတိ၊ အတိပူရေန နဒီ ဥတ္တရတိ၊ အတိဝါတေန အသနိ ပတတိ၊ အတိအဂ္ဂိနာ ဩဒနံ ဥတ္တရတိ၊ အတိသဉ္စရဏေန န စိရံ ဇီဝတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိဒါနံ နာမ လောကေ ဝိဒူဟိ နိန္ဒိတံ ဂရဟိတံ၊ အတိဒါနံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဝေဿန္တရေန ရညာ ဒိန္နံ၊ န တတ္ထ ကိဉ္စိ ဖလံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ.

‘‘အတိဒါနံ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဝိဒူဟိ ဝဏ္ဏိတံ ထုတံ ပသတ္ထံ၊ ယေ ကေစိ ယာဒိသံ ကီဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တိ [ကေစိ ယာဒိသံ တာဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တိ (သျာ.)]၊ အတိဒါနဒါယီ လောကေ ကိတ္တိံ ပါပုဏာတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အတိပဝရတာယ ဒိဗ္ဗံ ဝနမူလံ ဂဟိတမ္ပိ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာနံ ပရဇနာနံ န ဒဿယတိ၊ အဂဒေါ အတိဇစ္စတာယ [အတိဥသဘတာယ (က.)] ပီဠာယ သမုဂ္ဃါတကော ရောဂါနံ အန္တကရော၊ အဂ္ဂိ အတိဇောတိတာယ ဍဟတိ၊ ဥဒကံ အတိသီတတာယ နိဗ္ဗာပေတိ၊ ပဒုမံ ပရိသုဒ္ဓတာယ န ဥပလိမ္ပတိ ဝါရိကဒ္ဒမေန၊ မဏိ အတိဂုဏတာယ ကာမဒဒေါ၊ ဝဇိရံ အတိတိခိဏတာယ ဝိဇ္ဈတိ မဏိမုတ္တာဖလိကံ၊ ပထဝီ အတိမဟန္တတာယ နရောရဂမိဂပက္ခိဇလသေလပဗ္ဗတဒုမေ ဓာရေတိ၊ သမုဒ္ဒေါ အတိမဟန္တတာယ အပရိပူရဏော၊ သိနေရု အတိဘာရတာယ အစလော၊ အာကာသော အတိဝိတ္ထာရတာယ အနန္တော၊ သူရိယော အတိပ္ပဘတာယ တိမိရံ ဃာတေတိ၊ သီဟော အတိဇာတိတာယ ဝိဂတဘယော၊ မလ္လော အတိဗလဝတာယ ပဋိမလ္လံ ခိပ္ပံ ဥက္ခိပတိ၊ ရာဇာ အတိပုညတာယ အဓိပတိ၊ ဘိက္ခု အတိသီလဝန္တတာယ နာဂယက္ခနရမရူဟိ နမဿနီယော၊ ဗုဒ္ဓေါ အတိအဂ္ဂတာယ [အတိဝိသိဋ္ဌတာယ (သျာ.)] အနုပမော. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတိဒါနံ နာမ လောကေ ဝိဒူဟိ ဝဏ္ဏိတံ ထုတံ ပသတ္ထံ၊ ယေ ကေစိ ယာဒိသံ ကီဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တိ၊ အတိဒါနဒါယီ လောကေ ကိတ္တိံ ပါပုဏာတိ၊ အတိဒါနေန ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဒသသဟဿိယာ လောကဓာတုယာ ဝဏ္ဏိတော ထုတော ပသတ္ထော မဟိတော ကိတ္တိတော၊ တေနေဝ အတိဒါနေန ဝေဿန္တရော ရာဇာ အဇ္ဇေတရဟိ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော အဂ္ဂေါ သဒေဝကေ လောကေ.

‘‘အတ္ထိ ပန၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဌပနီယံ ဒါနံ၊ ယံ ဒက္ခိဏေယျေ အနုပ္ပတ္တေ န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘ဒသ ခေါ ပနိမာနိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒါနာနိ၊ ယာနိ လောကေ အဒါနသမ္မတာနိ၊ ယော တာနိ ဒါနာနိ ဒေတိ၊ သော အပါယဂါမီ ဟောတိ. ကတမာနိ ဒသ? မဇ္ဇဒါနံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ လောကေ အဒါနသမ္မတံ၊ ယော တံ ဒါနံ ဒေတိ၊ သော အပါယဂါမီ ဟောတိ. သမဇ္ဇဒါနံ။ပေ။ ဣတ္ထိဒါနံ။ပေ။ ဥသဘဒါနံ။ပေ။ စိတ္တကမ္မဒါနံ။ပေ။ သတ္ထဒါနံ ။ပေ။ ဝိသဒါနံ။ပေ။ သင်္ခလိကဒါနံ။ပေ။ ကုက္ကုဋသူကရဒါနံ။ပေ။ တုလာကူဋမာနကူဋဒါနံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ လောကေ အဒါနသမ္မတံ ဟောတိ၊ ယော တံ ဒါနံ ဒေတိ၊ သော အပါယဂါမီ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒသ ဒါနာနိ လောကေ အဒါနသမ္မတာနိ၊ ယော တာနိ ဒါနာနိ ဒေတိ၊ သော အပါယဂါမီ ဟောတီ’’တိ.

‘‘နာဟံ တံ၊ မဟာရာဇ၊ အဒါနသမ္မတံ ပုစ္ဆာမိ၊ ဣမံ ခွာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ တံ ပုစ္ဆာမိ ‘အတ္ထိ ပန၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဌပနီယံ ဒါနံ၊ ယံ ဒက္ခိဏေယျေ အနုပ္ပတ္တေ န ဒါတဗ္ဗ’န္တိ. ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ လောကေ ဌပနီယံ ဒါနံ. ယံ ဒက္ခိဏေယျေ အနုပ္ပတ္တေ န ဒါတဗ္ဗံ၊ စိတ္တပ္ပသာဒေ ဥပ္ပန္နေ ကေစိ ဒက္ခိဏေယျာနံ ဘောဇနံ ဒေန္တိ၊ ကေစိ အစ္ဆာဒနံ၊ ကေစိ သယနံ၊ ကေစိ အာဝသထံ၊ ကေစိ အတ္ထရဏပါဝုရဏံ၊ ကေစိ ဒါသိဒါသံ၊ ကေစိ ခေတ္တဝတ္ထုံ၊ ကေစိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒံ၊ ကေစိ သတံ သဟဿံ သတသဟဿံ၊ ကေစိ မဟာရဇ္ဇံ၊ ကေစိ ဇီဝိတမ္ပိ ဒေန္တီ’’တိ. ‘‘ယဒိ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကေစိ ဇီဝိတမ္ပိ ဒေန္တိ၊ ကိံ ကာရဏာ ဝေဿန္တရံ ဒါနပတိံ အတိဗာဠှံ ပရိပါတေသိ သုဒိန္နေ ပုတ္တေ စ ဒါရေ စ?

‘‘အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ လောကပကတိ လောကာစိဏ္ဏံ၊ လဘတိ ပိတာ ပုတ္တံ ဣဏဋ္ဋော ဝါ အာဇီဝိကပကတော ဝါ အာဝပိတုံ ဝါ [အာဓာပေတုံ ဝါ (သျာ.)၊ အာဓပိတုံ ဝါ (က.)] ဝိက္ကိဏိတုံ ဝါ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ လဘတိ ပိတာ ပုတ္တံ ဣဏဋ္ဋော ဝါ အာဇီဝိကပကတော ဝါ အာဝပိတုံ ဝါ ဝိက္ကိဏိတုံ ဝါ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ လဘတိ ပိတာ ပုတ္တံ ဣဏဋ္ဋော ဝါ အာဇီဝိကပကတော ဝါ အာဝပိတုံ ဝါ ဝိက္ကိဏိတုံ ဝါ၊ ဝေဿန္တရောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ အလဘမာနော သဗ္ဗညုတဉာဏံ ဥပဒ္ဒုတော ဒုက္ခိတော တဿ ဓမ္မဓနဿ ပဋိလာဘာယ ပုတ္တဒါရံ အာဝပေသိ စ ဝိက္ကိဏိ စ. ဣတိ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရေန ရညာ အညေသံ ဒိန္နံ ယေဝ ဒိန္နံ၊ ကတံ ယေဝ ကတံ. ကိဿ ပန တွံ၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဒါနေန ဝေဿန္တရံ ဒါနပတိံ အတိဗာဠှံ အပသာဒေသီ’’တိ?

‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဝေဿန္တရဿ ဒါနပတိနော ဒါနံ ဂရဟာမိ၊ အပိ စ ပုတ္တဒါရံ ယာစန္တေ နိမိနိတွာ အတ္တာနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘ဧတံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အသဗ္ဘိကာရဏံ၊ ယံ ပုတ္တဒါရံ ယာစန္တေ အတ္တာနံ ဒဒေယျ၊ ယံ ယံ ဟိ ယာစန္တေ တံ တဒေဝ ဒါတဗ္ဗံ၊ ဧတံ သပ္ပုရိသာနံ ကမ္မံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ပုရိသော ပါနီယံ အာဟရာပေယျ၊ တဿ ယော ဘောဇနံ ဒဒေယျ၊ အပိ နု သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော တဿ ကိစ္စကာရီ အဿာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယံ သော အာဟရာပေတိ၊ တမေဝ တဿ ဒေန္တော ကိစ္စကာရီ အဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဗြာဟ္မဏေ ပုတ္တဒါရံ ယာစန္တေ ပုတ္တဒါရံ ယေဝ အဒါသိ. သစေ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြာဟ္မဏော ဝေဿန္တရဿ သရီရံ ယာစေယျ၊ န သော၊ မဟာရာဇ၊ အတ္တာနံ ရက္ခေယျ န ကမ္ပေယျ န ရဇ္ဇေယျ၊ တဿ ဒိန္နံ ပရိစ္စတ္တံ ယေဝ သရီရံ ဘဝေယျ. သစေ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ဝေဿန္တရံ ဒါနပတိံ ဥပဂန္တွာ ယာစေယျ ‘ဒါသတ္တံ မေ ဥပေဟီ’တိ၊ ဒိန္နံ ပရိစ္စတ္တံ ယေဝဿ သရီရံ ဘဝေယျ၊ န သော ဒတွာ တပေယျ [ဌပေယျ (သီ.)]၊ ရညော၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရဿ ကာယော ဗဟုသာဓာရဏော.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပက္ကာ မံသပေသိ ဗဟုသာဓာရဏာ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော ဝေဿန္တရဿ ကာယော ဗဟုသာဓာရဏော. ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဖလိတော [ဖလိနော (?)] ရုက္ခော နာနာဒိဇဂဏသာဓာရဏော၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော ဝေဿန္တရဿ ကာယော ဗဟုသာဓာရဏော. ကိံ ကာရဏာ? ‘ဧဝါဟံ ပဋိပဇ္ဇန္တော သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿာမီ’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အဓနော ဓနတ္ထိကော ဓနပရိယေသနံ စရမာနော အဇပထံ သင်္ကုပထံ ဝေတ္တပထံ ဂစ္ဆတိ၊ ဇလထလဝါဏိဇ္ဇံ ကရောတိ၊ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ ဓနံ အာရာဓေတိ၊ ဓနပ္ပဋိလာဘာယ ဝါယမတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ဒါနပတိ အဓနော ဗုဒ္ဓဓနေန သဗ္ဗညုတဉာဏရတနပ္ပဋိလာဘာယ ယာစကာနံ ဓနဓညံ ဒါသိဒါသံ ယာနဝါဟနံ သကလသာပတေယျံ သကံ ပုတ္တဒါရံ အတ္တာနဉ္စ စဇိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ယေဝ ပရိယေသတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အမစ္စော မုဒ္ဒကာမော မုဒ္ဒါဓိကရဏံ ယံ ကိဉ္စိ ဂေဟေ ဓနဓညံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဒတွာပိ မုဒ္ဒပ္ပဋိလာဘာယ ဝါယမတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ဒါနပတိ သဗ္ဗံ တံ ဗာဟိရဗ္ဘန္တရဓနံ ဒတွာ ဇီဝိတမ္ပိ ပရေသံ ဒတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ယေဝ ပရိယေသတိ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရဿ ဒါနပတိနော ဧဝံ အဟောသိ ‘ယံ သော ဗြာဟ္မဏော ယာစတိ၊ တမေဝါဟံ တဿ ဒေန္တော ကိစ္စကာရီ နာမ ဟောမီ’တိ၊ ဧဝံ သော တဿ ပုတ္တဒါရမဒါသိ. န ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ဒါနပတိ ဒေဿတာယ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တဒါရမဒါသိ၊ န အဒဿနကာမတာယ ပုတ္တဒါရမဒါသိ၊ န အတိဗဟုကာ မေ ပုတ္တဒါရာ၊ ‘န သက္ကောမိ တေ ပေါသေတု’န္တိ ပုတ္တဒါရမဒါသိ၊ န ဥက္ကဏ္ဌိတော ‘အပ္ပိယာ မေ’တိ နီဟရိတုကာမတာယ ပုတ္တဒါရမဒါသိ. အထ ခေါ သဗ္ဗညုတဉာဏရတနဿေဝ ပိယတ္တာ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ကာရဏာ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဧဝရူပံ အတုလံ ဝိပုလမနုတ္တရံ ပိယံ မနာပံ ဒယိတံ ပါဏသမံ ပုတ္တဒါရဒါနဝရံ ဗြာဟ္မဏဿ အဒါသိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန စရိယာပိဋကေ –

‘‘‘န မေ ဒေဿာ ဥဘော ပုတ္တာ၊ မဒ္ဒီ ဒေဝီ န ဒေဿိယာ၊

သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှံ၊ တသ္မာ ပိယေ အဒါသဟ’န္တိ.

‘‘တသ္မာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿတရော ရာဇာ ပုတ္တဒါနံ [ပုတ္တဒါရံ (က.)] ဒတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိ. တဿ အတိပေမေန ဒုက္ခိတဿ ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ဟဒယဝတ္ထု ဥဏှမဟောသိ. နာသိကာယ အပ္ပဟောန္တိယာ မုခေန ဥဏှေ အဿာသပဿာသေ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ အဿူနိ ပရိဝတ္တိတွာ လောဟိတဗိန္ဒူနိ ဟုတွာ နေတ္တေဟိ နိက္ခမိံသု. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒုက္ခေန ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တဒါရမဒါသိ ‘မာ မေ ဒါနပထော ပရိဟာယီ’တိ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဗြာဟ္မဏဿ ဒွေ ဒါရကေ အဒါသိ. ကတမေ ဒွေ? ဒါနပထော စ မေ အပရိဟီနော ဘဝိဿတိ၊ ဒုက္ခိတေ စ မေ ပုတ္တကေ ဝနမူလဖလေဟိ ဣတောနိဒါနံ အယျကော မောစေဿတီတိ. ဇာနာတိ ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ‘န မေ ဒါရကာ သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ၊ ဣမေ စ ဒါရကေ အယျကော နိက္ကိဏိဿတိ၊ ဧဝံ အမှာကမ္ပိ ဂမနံ ဘဝိဿတီ’တိ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဗြာဟ္မဏဿ ဒွေ ဒါရကေ အဒါသိ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ဇာနာတိ ‘အယံ ခေါ ဗြာဟ္မဏော ဇိဏ္ဏော ဝုဍ္ဎော မဟလ္လကော ဒုဗ္ဗလော ဘဂ္ဂေါ ဒဏ္ဍပရာယဏော ခီဏာယုကော ပရိတ္တပုညော၊ နေသော သမတ္ထော ဣမေ ဒါရကေ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတု’န္တိ. သက္ကုဏေယျ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ပါကတိကေန ဗလေန ဣမေ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဂဟေတွာ ပေဠာယ ဝါ သမုဂ္ဂေ ဝါ ပက္ခိပိတွာ နိပ္ပဘေ ကတွာ ထာလကပရိဘောဂေန [ပဒီပပရိဘောဂေန (သျာ.)] ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမသ္မိံ လောကေ စန္ဒိမသူရိယပ္ပဋိဘာဂဿ ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုန္တိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ မဏိရတနံ သုဘံ ဇာတိမန္တံ အဋ္ဌံသံ သုပရိကမ္မကတံ စတုဟတ္ထာယာမံ သကဋနာဘိပရိဏာဟံ န သက္ကာ ကေနစိ ပိလောတိကာယ ဝေဌေတွာ ပေဠာယ ပက္ခိပိတွာ သတ္ထကနိသာနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ စက္ကဝတ္တိရညော မဏိရတနပ္ပဋိဘာဂဿ ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ တိဓာ ပဘိန္နော သဗ္ဗသေတော သတ္တပ္ပတိဋ္ဌိတော အဋ္ဌရတနုဗ္ဗေဓော နဝရတနာယာမပရိဏာဟော ပါသာဒိကော ဒဿနီယော ဥပေါသထော နာဂရာဇာ န သက္ကာ ကေနစိ သုပ္ပေန ဝါ သရာဝေန ဝါ ပိဒဟိတုံ၊ ဂေါဝစ္ဆကော ဝိယ ဝစ္ဆကသာလာယ ပက္ခိပိတွာ ပရိဟရိတုံ ဝါ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဥပေါသထနာဂရာဇပ္ပဋိဘာဂဿ ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဒီဃပုထုလဝိတ္ထိဏ္ဏော ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုရုတ္တရော အပရိယောဂါဠှော အနာဝဋော န သက္ကာ ကေနစိ သဗ္ဗတ္ထ ပိဒဟိတွာ ဧကတိတ္ထေန ပရိဘောဂံ ကာတုံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ မဟာသမုဒ္ဒပ္ပဋိဘာဂဿ ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဟိမဝန္တော ပဗ္ဗတရာဇာ ပဉ္စယောဇနသတံ အစ္စုဂ္ဂတော နဘေ တိသဟဿယောဇနာယာမဝိတ္ထာရော စတုရာသီတိကူဋသဟဿပ္ပဋိမဏ္ဍိတော ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီသတာနံ ပဘဝေါ မဟာဘူတဂဏာလယော နာနာဝိဓဂန္ဓဓရော ဒိဗ္ဗောသဓသတသမလင်္ကတော နဘေ ဝလာဟကော ဝိယ အစ္စုဂ္ဂတော ဒိဿတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတရာဇပ္ပဋိဘာဂဿ ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယံ ဥပရိပဗ္ဗတဂ္ဂေ ဇလမာနော မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော သုဝိဒူရေပိ ပညာယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ဇလမာနော မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ သုဝိဒူရေပိ ပါကဋော ပညာယတိ၊ တဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဝေဿန္တရဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဟိမဝန္တေ ပဗ္ဗတေ နာဂပုပ္ဖသမယေ ဥဇုဝါတေ ဝါယန္တေ ဒသ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ ပုပ္ဖဂန္ဓော ဝါယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရဿ ရညော အပိ ယောဇနသဟဿေဟိပိ ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝနံ ဧတ္ထန္တရေ သုရာသုရဂရုဠဂန္ဓဗ္ဗယက္ခရက္ခသမဟောရဂကိန္နရဣန္ဒဘဝနေသု ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော၊ သီလဝရဂန္ဓော စဿ သမ္ပဝါယတိ၊ တေန တဿ ဒါရကာ န သက္ကာ ကေနစိ ဒါသဘောဂေန ဘုဉ္ဇိတုံ. အနုသိဋ္ဌော၊ မဟာရာဇ၊ ဇာလီ ကုမာရော ပိတရာ ဝေဿန္တရေန ရညာ ‘အယျကော တေ၊ တာတ၊ တုမှေ ဗြာဟ္မဏဿ ဓနံ ဒတွာ နိက္ကိဏန္တော တံ နိက္ခသဟဿံ ဒတွာ နိက္ကိဏာတု၊ ကဏှာဇိနံ နိက္ကိဏန္တော ဒါသသတံ ဒါသိသတံ ဟတ္ထိသတံ အဿသတံ ဓေနုသတံ ဥသဘသတံ နိက္ခသတန္တိ သဗ္ဗသတံ ဒတွာ နိက္ကိဏာတု၊ ယဒိ တေ၊ တာတ၊ အယျကော တုမှေ ဗြာဟ္မဏဿ ဟတ္ထတော အာဏာယ ဗလသာ မုဓာ ဂဏှာတိ၊ မာ တုမှေ အယျကဿ ဝစနံ ကရိတ္ထ၊ ဗြာဟ္မဏဿေဝ အနုယာယိနော ဟောထာ’တိ၊ ဧဝမနုသာသိတွာ ပုတ္တေ ပေသေသိ၊ တတော ဇာလီကုမာရော ဂန္တွာ အယျကေန ပုဋ္ဌော ကထေသိ –

‘‘‘သဟဿဂ္ဃံ ဟိ မံ တာတ၊ ဗြာဟ္မဏဿ ပိတာ အဒါ၊

အထော ကဏှာဇိနံ ကညံ၊ ဟတ္ထီနဉ္စ သတေန စာ’’’တိ.

‘‘သုနိဗ္ဗေဌိတော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဉှော၊ သုဘိန္နံ ဒိဋ္ဌိဇာလံ၊ သုမဒ္ဒိတော ပရဝါဒေါ၊ သကသမယော သုဒီပိတော၊ ဗျဉ္ဇနံ သုပရိသောဓိတံ၊ သုဝိဘတ္တော အတ္ထော၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဝေဿန္တရပဉှော ပဌမော.

၂. ဒုက္ကရကာရိကပဉှော

၂. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တာ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တိ၊ ဥဒါဟု ဂေါတမေနေဝ ဗောဓိသတ္တေန ဒုက္ကရကာရိကာ ကတာ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေသံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဒုက္ကရကာရိကာ၊ ဂေါတမေနေဝ ဗောဓိသတ္တေန ဒုက္ကရကာရိကာ ကတာ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယဒိ ဧဝံ အယုတ္တံ၊ ယံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိသတ္တေဟိ ဝေမတ္တတာ ဟောတီ’’တိ. ‘‘စတူဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဌာနေဟိ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိသတ္တေဟိ ဝေမတ္တတာ ဟောတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ကုလဝေမတ္တတာ ပဓာနဝေမတ္တတာ [အဒ္ဓါနဝေမတ္တတာ (သီ. သျာ. ပီ.)] အာယုဝေမတ္တတာ ပမာဏဝေမတ္တတာတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စတူဟိ ဌာနေဟိ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိသတ္တေဟိ ဝေမတ္တတာ ဟောတိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပေ သီလေ သမာဓိမှိ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေ စတုဝေသာရဇ္ဇေ ဒသတထာဂတဗလေ ဆအသာဓာရဏဉာဏေ စုဒ္ဒသဗုဒ္ဓဉာဏေ အဋ္ဌာရသဗုဒ္ဓဓမ္မေ ကေဝလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ [ဗုဒ္ဓဓမ္မေ (သီ. ပီ.)] နတ္ထိ ဝေမတ္တတာ၊ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သမသမာ’’တိ.

‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သမသမာ၊ ကေန ကာရဏေန ဂေါတမေနေဝ ဗောဓိသတ္တေန ဒုက္ကရကာရိကာ ကတာ’’တိ? ‘‘အပရိပက္ကေ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာဏေ အပရိပက္ကာယ ဗောဓိယာ ဂေါတမော ဗောဓိသတ္တော နေက္ခမ္မမဘိနိက္ခန္တော အပရိပက္ကံ ဉာဏံ ပရိပါစယမာနေန ဒုက္ကရကာရိကာ ကတာ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကေန ကာရဏေန ဗောဓိသတ္တော အပရိပက္ကေ ဉာဏေ အပရိပက္ကာယ ဗောဓိယာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော၊ နနု နာမ ဉာဏံ ပရိပါစေတွာ ပရိပက္ကေ ဉာဏေ နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ?

‘‘ဗောဓိသတ္တော၊ မဟာရာဇ၊ ဝိပရီတံ ဣတ္ထာဂါရံ ဒိသွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသိ၊ တဿ ဝိပ္ပဋိသာရိဿ အရတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ အရတိစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဒိသွာ အညတရော မာရကာယိကော ဒေဝပုတ္တော ‘အယံ ခေါ ကာလော အရတိစိတ္တဿ ဝိနောဒနာယာ’တိ ဝေဟာသေ ဌတွာ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ –

‘‘မာရိသ၊ မာ ခေါ တွံ ဥက္ကဏ္ဌိတော အဟောသိ၊ ဣတော တေ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုဘဝိဿတိ သဟဿာရံ သနေမိကံ သနာဘိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ၊ ပထဝိဂတာနိ စ တေ ရတနာနိ အာကာသဋ္ဌာနိ စ သယမေဝ ဥပဂစ္ဆိဿန္တိ၊ ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဧကမုခေန အာဏာ ပဝတ္တိဿတိ၊ ပရောသဟဿဉ္စ တေ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ၊ တေဟိ ပုတ္တေဟိ ပရိကိဏ္ဏော သတ္တရတနသမန္နာဂတော စတုဒ္ဒီပမနုသာသိဿသီ’တိ.

‘‘ယထာ နာမ ဒိဝသသန္တတ္တံ အယောသူလံ သဗ္ဗတ္ထ ဥပဍဟန္တံ ကဏ္ဏသောတံ ပဝိသေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တဿ တံ ဝစနံ ကဏ္ဏသောတံ ပဝိသိတ္ထ၊ ဣတိ သော ပကတိယာဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော တဿာ ဒေဝတာယ ဝစနေန ဘိယျောသောမတ္တာယ ဥဗ္ဗိဇ္ဇိ သံဝိဇ္ဇိ သံဝေဂမာပဇ္ဇိ.

‘‘ယထာ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဇလမာနော အညေန ကဋ္ဌေန ဥပဍဟိတော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဇလေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော ပကတိယာဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော တဿာ ဒေဝတာယ ဝစနေန ဘိယျောသောမတ္တာယ ဥဗ္ဗိဇ္ဇိ သံဝိဇ္ဇိ သံဝေဂမာပဇ္ဇိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ ပကတိတိန္တာ နိဗ္ဗတ္တဟရိတသဒ္ဒလာ အာသိတ္တောဒကာ စိက္ခလ္လဇာတာ ပုနဒေဝ မဟာမေဃေ အဘိဝုဋ္ဌေ ဘိယျောသောမတ္တာယ စိက္ခလ္လတရာ အဿ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော ပကတိယာဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော တဿာ ဒေဝတာယ ဝစနေန ဘိယျောသောမတ္တာယ ဥဗ္ဗိဇ္ဇိ သံဝိဇ္ဇိ သံဝေဂမာပဇ္ဇီ’’တိ.

‘‘အပိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗောဓိသတ္တဿ ယဒိ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ ပဋိနိဝတ္တေယျ ဗောဓိသတ္တော ဒိဗ္ဗေ စက္ကရတနေ နိဗ္ဗတ္တေ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တဿ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ အပိ စ ပလောဘနတ္ထာယ တာယ ဒေဝတာယ မုသာ ဘဏိတံ၊ ယဒိပိ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ ဗောဓိသတ္တော န နိဝတ္တေယျ. ကိံ ကာရဏံ? ‘အနိစ္စ’န္တိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော ဒဠှံ အဂ္ဂဟေသိ၊ ‘ဒုက္ခံ အနတ္တာ’တိ ဒဠှံ အဂ္ဂဟေသိ၊ ဥပါဒါနက္ခယံ ပတ္တော.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အနောတတ္တဒဟတော ဥဒကံ ဂင်္ဂံ နဒိံ ပဝိသတိ၊ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသတိ၊ မဟာသမုဒ္ဒတော ပါတာလမုခံ ပဝိသတိ၊ အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ တံ ဥဒကံ ပါတာလမုခဂတံ ပဋိနိဝတ္တိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသေယျ၊ မဟာသမုဒ္ဒတော ဂင်္ဂံ နဒိံ ပဝိသေယျ၊ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ပုန အနောတတ္တံ ပဝိသေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တေန ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ စတုရော စ အသင်္ချေယျေ ကုသလံ ပရိပါစိတံ ဣမဿ ဘဝဿ ကာရဏာ၊ သောယံ အန္တိမဘဝေါ အနုပ္ပတ္တော ပရိပက္ကံ ဗောဓိဉာဏံ ဆဟိ ဝဿေဟိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ သဗ္ဗညူ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော စက္ကရတနကာရဏာ [စက္ကရတနဿ ကာရဏာ (သီ. သျာ. ပီ.)] ပဋိနိဝတ္တေယျာ’’တိ [ပရိနိဝတ္တေယျာတိ (သီ. ပီ. က.)]? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ ပရိဝတ္တေယျ သကာနနာ သပဗ္ဗတာ၊ နတွေဝ ဗောဓိသတ္တော ပဋိနိဝတ္တေယျ အပတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ. အာရောဟေယျပိ စေ၊ မဟာရာဇ၊ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ပဋိသောတံ၊ နတွေဝ ဗောဓိသတ္တော ပဋိနိဝတ္တေယျ အပတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ ဝိသုဿေယျပိ စေ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေါ အပရိမိတဇလဓရော ဂေါပဒေ ဥဒကံ ဝိယ၊ နတွေဝ ဗောဓိသတ္တော ပဋိနိဝတ္တေယျ အပတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ ဖလေယျပိ စေ၊ မဟာရာဇ၊ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာ သတဓာ ဝါ သဟဿဓာ ဝါ၊ နတွေဝ ဗောဓိသတ္တော ပဋိနိဝတ္တေယျ အပတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ ပတေယျုမ္ပိ စေ၊ မဟာရာဇ၊ စန္ဒိမသူရိယာ သတာရကာ လေဍ္ဍု ဝိယ ဆမာယံ၊ နတွေဝ ဗောဓိသတ္တော ပဋိနိဝတ္တေယျ အပတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ သံဝတ္တေယျပိ စေ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသော ကိလဉ္ဇမိဝ၊ နတွေဝ ဗောဓိသတ္တော ပဋိနိဝတ္တေယျ အပတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ. ကိံ ကာရဏာ? ပဒါလိတတ္တာ သဗ္ဗဗန္ဓနာန’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကတိ လောကေ ဗန္ဓနာနီ’’တိ? ‘‘ဒသ ခေါ ပနိမာနိ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနာနိ၊ ယေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗဒ္ဓါ သတ္တာ န နိက္ခမန္တိ၊ နိက္ခမိတွာပိ ပဋိနိဝတ္တန္တိ. ကတမာနိ ဒသ? မာတာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ပိတာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ဘရိယာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ပုတ္တာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ဉာတီ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ မိတ္တံ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ဓနံ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ လာဘသက္ကာရော၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ဣဿရိယံ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ ဗန္ဓနံ၊ ဣမာနိ ခေါ မဟာရာဇ ဒသ လောကေ ဗန္ဓနာနိ၊ ယေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗဒ္ဓါ သတ္တာ န နိက္ခမန္တိ၊ နိက္ခမိတွာပိ ပဋိနိဝတ္တန္တိ၊ တာနိ ဒသ ဗန္ဓနာနိ ဗောဓိသတ္တဿ ဆိန္နာနိ ပဒါလိတာနိ၊ တသ္မာ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော န ပဋိနိဝတ္တတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယဒိ ဗောဓိသတ္တော ဥပ္ပန္နေ အရတိစိတ္တေ ဒေဝတာယ ဝစနေန အပရိပက္ကေ ဉာဏေ အပရိပက္ကာယ ဗောဓိယာ နေက္ခမ္မမဘိနိက္ခန္တော၊ ကိံ တဿ ဒုက္ကရကာရိကာယ ကတာယ၊ နနု နာမ သဗ္ဗဘက္ခေန ဘဝိတဗ္ဗံ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနေနာ’’တိ?

‘‘ဒသ ခေါ ပနိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလာ လောကသ္မိံ ဩညာတာ အဝညာတာ ဟီဠိတာ ခီဠိတာ ဂရဟိတာ ပရိဘူတာ အစိတ္တီကတာ. ကတမေ ဒသ? ဣတ္ထီ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိဓဝါ လောကသ္မိံ ဩညာတာ အဝညာတာ ဟီဠိတာ ခီဠိတာ ဂရဟိတာ ပရိဘူတာ အစိတ္တီကတာ. ဒုဗ္ဗလော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ အမိတ္တဉာတိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ မဟဂ္ဃသော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ အဂရုကုလဝါသိကော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ ပါပမိတ္တော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ ဓနဟီနော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ အာစာရဟီနော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ ကမ္မဟီနော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော။ပေ။ ပယောဂဟီနော၊ မဟာရာဇ၊ ပုဂ္ဂလော လောကသ္မိံ ဩညာတော အဝညာတော ဟီဠိတော ခီဠိတော ဂရဟိတော ပရိဘူတော အစိတ္တီကတော. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသ ပုဂ္ဂလာ လောကသ္မိံ ဩညာတာ အဝညာတာ ဟီဠိတာ ခီဠိတာ ဂရဟိတာ ပရိဘူတာ အစိတ္တီကတာ. ဣမာနိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသ ဌာနာနိ အနုဿရမာနဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧဝံ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘မာဟံ ကမ္မဟီနော အဿံ ပယောဂဟီနော ဂရဟိတော ဒေဝမနုဿာနံ၊ ယံနူနာဟံ ကမ္မဿာမီ အဿံ ကမ္မဂရု ကမ္မာဓိပတေယျော ကမ္မသီလော ကမ္မဓောရယှော ကမ္မနိကေတဝါ အပ္ပမတ္တော ဝိဟရေယျ’န္တိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော ဉာဏံ ပရိပါစေန္တော ဒုက္ကရကာရိကံ အကာသီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗောဓိသတ္တော ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တော ဧဝမာဟ ‘န ခေါ ပနာဟံ ဣမာယ ကဋုကာယ ဒုက္ကရကာရိကာယ အဓိဂစ္ဆာမိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ၊ သိယာ နု ခေါ အညော မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’တိ. အပိ နု တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တဿ မဂ္ဂံ အာရဗ္ဘ သတိသမ္မောသော အဟောသီ’’တိ?

‘‘ပဉ္စဝီသတိ ခေါ ပနိမေ၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တဒုဗ္ဗလီကရဏာ ဓမ္မာ၊ ယေဟိ ဒုဗ္ဗလီကတံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ကတမေ ပဉ္စဝီသတိ? ကောဓော၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တဒုဗ္ဗလီကရဏော ဓမ္မော၊ ယေန ဒုဗ္ဗလီကတံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ၊ ဥပနာဟော။ပေ။ မက္ခော။ပေ။ ပဠာသော။ပေ။ ဣဿာ။ပေ။ မစ္ဆရိယံ။ပေ။ မာယာ။ပေ။ သာဌေယျံ။ပေ။ ထမ္ဘော။ပေ။ သာရမ္ဘော။ပေ။ မာနော။ပေ။ အတိမာနော ။ပေ။ မဒေါ။ပေ။ ပမာဒေါ။ပေ။ ထိနမိဒ္ဓံ။ပေ။ တန္ဒိ [နန္ဒီ (ပီ. က.)] ။ပေ။ အာလသျံ။ပေ။ ပါပမိတ္တတာ။ပေ။ ရူပါ။ပေ။ သဒ္ဒါ။ပေ။ ဂန္ဓာ။ပေ။ ရသာ။ပေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ။ပေ။ ခုဒါပိပါသာ။ပေ။ အရတိ၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တဒုဗ္ဗလီကရဏော ဓမ္မော၊ ယေန ဒုဗ္ဗလီကတံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စဝီသတိ စိတ္တဒုဗ္ဗလီကရဏာ ဓမ္မာ၊ ယေဟိ ဒုဗ္ဗလီကတံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ.

ဗောဓိသတ္တဿ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ခုဒါပိပါသာ [ခုဒါပိပါသာ (သီ. ပီ. က.)] ကာယံ ပရိယာဒိယိံသု၊ ကာယေ ပရိယာဒိန္နေ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. သတသဟဿံ၊ မဟာရာဇ၊ ကပ္ပါနံ [ကပ္ပေ (က.)] စတုရော စ အသင်္ချေယျေ ကပ္ပေ ဗောဓိသတ္တော စတုန္နံ ယေဝ အရိယသစ္စာနံ အဘိသမယံ အနွေသိ တာသု တာသု ဇာတီသု၊ ကိံ ပနဿ ပစ္ဆိမေ ဘဝေ အဘိသမယဇာတိယံ မဂ္ဂံ အာရဗ္ဘ သတိသမ္မောသော ဟေဿတိ? အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တဿ သညာမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘သိယာ နု ခေါ အညော မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’တိ. ပုဗ္ဗေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗောဓိသတ္တော ဧကမာသိကော သမာနော ပိတု သက္ကဿ ကမ္မန္တေ သီတာယ ဇမ္ဗုစ္ဆာယာယ သိရိသယနေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိစိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမိ၊ ဉာဏံ ပရိပါစေန္တော ဗောဓိသတ္တော ဒုက္ကရကာရိကံ အကာသီ’’တိ.

ဒုက္ကရကာရိကပဉှော ဒုတိယော.

၃. ကုသလာကုသလဗလဝတရပဉှော

၃. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကတမံ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ’’တိ? ‘‘ကုသလံ၊ မဟာရာဇ၊ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ နော တထာ အကုသလ’န္တိ. ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆာမိ ‘ကုသလံ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ နော တထာ အကုသလ’န္တိ၊ ဒိဿန္တိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣဓ ပါဏာတိပါတိနော အဒိန္နာဒါယိနော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရိနော မုသာဝါဒိနော ဂါမဃာတိကာ ပန္ထဒူသကာ နေကတိကာ ဝဉ္စနိကာ၊ သဗ္ဗေ တေ တာဝတကေန ပါပေန လဘန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒံ ပါဒစ္ဆေဒံ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒံ ကဏ္ဏစ္ဆေဒံ နာသစ္ဆေဒံ ကဏ္ဏနာသစ္ဆေဒံ ဗိလင်္ဂထာလိကံ သင်္ခမုဏ္ဍိကံ ရာဟုမုခံ ဇောတိမာလိကံ ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကံ ဧရကဝတ္တိကံ စီရကဝါသိကံ ဧဏေယျကံ ဗဠိသမံသိကံ ကဟာပဏိကံ ခါရာပတစ္ဆိကံ ပလိဃပရိဝတ္တိကံ ပလာလပီဌကံ တတ္တေနပိ တေလေန ဩသိဉ္စနံ သုနခေဟိပိ ခါဒါပနံ ဇီဝသူလာရောပနံ အသိနာပိ သီသစ္ဆေဒံ၊ ကေစိ ရတ္တိံ ပါပံ ကတွာ ရတ္တိံ ယေဝ ဝိပါကံ အနုဘဝန္တိ၊ ကေစိ ရတ္တိံ ကတွာ ဒိဝါ ယေဝ အနုဘဝန္တိ၊ ကေစိ ဒိဝါ ကတွာ ဒိဝါ ယေဝ အနုဘဝန္တိ၊ ကေစိ ဒိဝါ ကတွာ ရတ္တိံ ယေဝ အနုဘဝန္တိ၊ ကေစိ ဒွေ တယော ဒိဝသေ ဝီတိဝတ္တေ အနုဘဝန္တိ၊ သဗ္ဗေပိ တေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဝိပါကံ အနုဘဝန္တိ. အတ္ထိ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကောစိ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ စတုန္နံ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝါ ဒသန္နံ ဝါ သတဿ ဝါ သဟဿဿ ဝါ သတသဟဿဿ ဝါ သပရိဝါရံ ဒါနံ ဒတွာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဘောဂံ ဝါ ယသံ ဝါ သုခံ ဝါ အနုဘဝိတာ သီလေန ဝါ ဥပေါသထကမ္မေန ဝါ’’တိ?

‘‘အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ စတ္တာရော ပုရိသာ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ တေနေဝ သရီရဒေဟေန တိဒသပုရေ သမနုပ္ပတ္တာ’’တိ [ယသမနုပတ္တာတိ (သီ. ပီ.)]. ‘‘ကော စ ကော စ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘မန္ဓာတာ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ၊ နိမိ ရာဇာ၊ သာဓီနော ရာဇာ၊ ဂုတ္တိလော စ ဂန္ဓဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အနေကေဟိ တံ ဘဝသဟဿေဟိ အန္တရိတံ၊ ဒွိန္နမ္ပေတံ အမှာကံ [ဒီပိတံ၊ အမှာကမ္ပေတံ (က.)] ပရောက္ခံ၊ ယဒိ သမတ္ထောသိ ဝတ္တမာနကေ ဘဝေ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ ကထေဟီ’’တိ? ‘‘ဝတ္တမာနကေပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဝေ ပုဏ္ဏကော ဒါသော ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ ဘောဇနံ ဒတွာ တဒဟေဝ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပဂတော၊ သော ဧတရဟိ ပုဏ္ဏကော သေဋ္ဌီတိ ပညာယိ၊ ဂေါပါလမာတာ ဒေဝီ အတ္တနော ကေသေ ဝိက္ကိဏိတွာ လဒ္ဓေဟိ အဋ္ဌဟိ ကဟာပဏေဟိ ထေရဿ မဟာကစ္စာယနဿ အတ္တဋ္ဌမကဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ တဒဟေဝ ရညော စန္ဒပဇ္ဇောတဿ [ဥဒေနဿ (သီ. ပီ.)] အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနံ ပတ္တာ. သုပ္ပိယာ ဥပါသိကာ အညတရဿ ဂိလာနဘိက္ခုနော အတ္တနော ဦရုမံသေန ပဋိစ္ဆာဒနီယံ ဒတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ယေဝ ရူဠှဝဏာ သဉ္ဆဝီ [သစ္ဆဝီ (သီ. ပီ.)] အရောဂါ ဇာတာ. မလ္လိကာ ဒေဝီ ဘဂဝတော အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသပိဏ္ဍံ ဒတွာ တဒဟေဝ ရညော ကောသလဿ အဂ္ဂမဟေသီ ဇာတာ. သုမနော မာလာကာရော အဋ္ဌဟိ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌီဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ တံ ဒိဝသံ ယေဝ မဟာသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော. ဧကသာဋကော ဗြာဟ္မဏော ဥတ္တရသာဋကေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ တံ ဒိဝသံ ယေဝ သဗ္ဗဋ္ဌကံ လဘိ၊ သဗ္ဗေပေတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဘောဂဉ္စ ယသဉ္စ အနုဘဝိံသူ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဝိစိနိတွာ ပရိယေသိတွာ ဆ ဇနေ ယေဝ အဒ္ဒသာသီ’’တိ. ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အကုသလံ ယေဝ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ နော တထာ ကုသလံ. အဟဉှိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧကဒိဝသံ ယေဝ ဒသပိ ပုရိသေ ပဿာမိ ပါပဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန သူလေသု အာရောပေန္တေ၊ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ ပုရိသသတမ္ပိ ပုရိသသဟဿမ္ပိ ပဿာမိ ပါပဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန သူလေသု အာရောပေန္တေ. နန္ဒကုလဿ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဒ္ဒသာလော နာမ သေနာပတိပုတ္တော အဟောသိ. တေန စ ရညာ စန္ဒဂုတ္တေန သင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သင်္ဂါမေ ဥဘတော ဗလကာယေ အသီတိကဗန္ဓရူပါနိ အဟေသုံ၊ ဧကသ္မိံ ကိရ သီသကဗန္ဓေ ပရိပါတေ [ပရိပုဏ္ဏေ (သဗ္ဗတ္ထ)] ဧကံ ကဗန္ဓရူပံ ဥဋ္ဌဟတိ၊ သဗ္ဗေပေတေ ပါပဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကေန အနယဗျသနံ အာပန္နာ. ဣမိနာပိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏေန ဘဏာမိ အကုသလံ ယေဝ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ နော တထာ ကုသလ’’န္တိ.

‘‘သုယျတိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ကောသလေန ရညာ အသဒိသဒါနံ ဒိန္န’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ သုယျတီ’’တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကောသလရာဇာ တံ အသဒိသံ ဒါနံ ဒတွာ တတောနိဒါနံ ကဉ္စိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဘောဂံ ဝါ ယသံ ဝါ သုခံ ဝါ ပဋိလဘီ’’တိ [ပဋိလဘတီတိ (က.)]? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကောသလရာဇာ ဧဝရူပံ အနုတ္တရံ ဒါနံ ဒတွာပိ န လဘိ [န လဘတိ (က.)] တတောနိဒါနံ ကဉ္စိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဘောဂံ ဝါ ယသံ ဝါ သုခံ ဝါ၊ တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အကုသလံ ယေဝ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ နော တထာ ကုသလ’’န္တိ.

‘‘ပရိတ္တတ္တာ၊ မဟာရာဇ၊ အကုသလံ ခိပ္ပံ ပရိဏမတိ၊ ဝိပုလတ္တာ ကုသလံ ဒီဃေန ကာလေန ပရိဏမတိ၊ ဥပမာယပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အပရန္တေ ဇနပဒေ ကုမုဒဘဏ္ဍိကာ နာမ ဓညဇာတိ မာသလူနာ [မာသပူရာ (က.)] အန္တောဂေဟဂတာ ဟောတိ၊ သာလယော ဆပ္ပဉ္စမာသေဟိ ပရိဏမန္တိ၊ ကိံ ပနေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ အန္တရံ ကော ဝိသေသော ကုမုဒဘဏ္ဍိကာယ စ သာလီနဉ္စာ’’တိ? ‘‘ပရိတ္တတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ ကုမုဒဘဏ္ဍိကာယ၊ ဝိပုလတ္တာ စ သာလီနံ. သာလယော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရာဇာရဟာ ရာဇဘောဇနံ၊ ကုမုဒဘဏ္ဍိကာ ဒါသကမ္မကရာနံ ဘောဇန’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပရိတ္တတ္တာ အကုသလံ ခိပ္ပံ ပရိဏမတိ၊ ဝိပုလတ္တာ ကုသလံ ဒီဃေန ကာလေန ပရိဏမတီ’’တိ.

‘‘ယံ တတ္ထ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ခိပ္ပံ ပရိဏမတိ၊ တံ နာမ လောကေ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ၊ တသ္မာ အကုသလံ ဗလဝတရံ၊ နော တထာ ကုသလံ. ယထာ နာမ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော ကောစိ ယောဓော မဟတိမဟာယုဒ္ဓံ ပဝိသိတွာ ပဋိသတ္တုံ ဥပကစ္ဆကေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ခိပ္ပတရံ သာမိနော ဥပနေယျ၊ သော ယောဓော လောကေ သမတ္ထော သူရော နာမ. ယော စ ဘိသက္ကော ခိပ္ပံ သလ္လံ ဥဒ္ဓရတိ ရောဂမပနေတိ၊ သော ဘိသက္ကော ဆေကော နာမ. ယော ဂဏကော သီဃသီဃံ ဂဏေတွာ ခိပ္ပံ ဒဿယတိ၊ သော ဂဏကော ဆေကော နာမ. ယော မလ္လော ခိပ္ပံ ပဋိမလ္လံ ဥက္ခိပိတွာ ဥတ္တာနကံ ပါတေတိ၊ သော မလ္လော သမတ္ထော သူရော နာမ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ခိပ္ပံ ပရိဏမတိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ၊ တံ လောကေ အဓိမတ္တံ ဗလဝတရ’’န္တိ.

‘‘ဥဘယမ္ပိ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ကမ္မံ သမ္ပရာယဝေဒနီယမေဝ၊ အပိ စ ခေါ အကုသလံ သာဝဇ္ဇတာယ ခဏေန ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟောတိ၊ ပုဗ္ဗကေဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယေဟိ ဌပိတော ဧသော နိယမော ‘ယော ပါဏံ ဟနတိ၊ သော ဒဏ္ဍာရဟော။ပေ။ ယော အဒိန္နံ အာဒိယတိ။ပေ။ ယော ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ။ပေ။ ယော မုသာ ဘဏတိ။ပေ။ ယော ဂါမံ ဃာတေတိ။ပေ။ ယော ပန္ထံ ဒူသေတိ။ပေ။ ယော နိကတိံ ကရောတိ။ပေ။ ယော ဝဉ္စနံ ကရောတိ၊ သော ဒဏ္ဍာရဟော ဝဓိတဗ္ဗော ဆေတ္တဗ္ဗော ဘေတ္တဗ္ဗော ဟန္တဗ္ဗော’တိ. တံ တေ ဥပါဒါယ ဝိစိနိတွာ ဝိစိနိတွာ ဒဏ္ဍေန္တိ ဝဓေန္တိ ဆိန္ဒန္တိ ဘိန္ဒန္တိ ဟနန္တိ စ၊ အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ ကေဟိစိ ဌပိတော နိယမော ‘ယော ဒါနံ ဝါ ဒေတိ၊ သီလံ ဝါ ရက္ခတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ဝါ ကရောတိ၊ တဿ ဓနံ ဝါ ယသံ ဝါ ဒါတဗ္ဗ’န္တိ၊ အပိ နု တံ ဝိစိနိတွာ ဝိစိနိတွာ ဓနံ ဝါ ယသံ ဝါ ဒေန္တိ၊ စောရဿ ကတကမ္မဿ ဝဓဗန္ဓနံ ဝိယာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒါယကာနံ ဝိစိနိတွာ ဝိစိနိတွာ ဓနံ ဝါ ယသံ ဝါ ဒဒေယျုံ၊ ကုသလမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဘဝေယျ၊ ယသ္မာ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒါယကေ န ဝိစိနန္တိ ‘ဓနံ ဝါ ယသံ ဝါ ဒဿာမာ’တိ၊ တသ္မာ ကုသလံ န ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ. ဣမိနာ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန အကုသလံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ၊ သမ္ပရာယေဝ သော အဓိမတ္တံ ဗလဝတရံ ဝေဒနံ ဝေဒယတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တဝါဒိသေန ဗုဒ္ဓိမန္တေန ဝိနာ နေသော ပဉှော သုနိဗ္ဗေဌိယော၊ လောကိကံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ လောကုတ္တရေန ဝိညာပိတ’’န္တိ.

ကုသလာကုသလဗလဝတရပဉှော တတိယော.

၄. ပုဗ္ဗပေတာဒိသပဉှော

၄. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမေ ဒါယကာ ဒါနံ ဒတွာ ပုဗ္ဗပေတာနံ အာဒိသန္တိ [ဥဒ္ဒိသန္တိ (က. သီ.)] ‘ဣဒံ တေသံ ပါပုဏာတူ’တိ၊ အပိ နု တေ ကိဉ္စိ တတောနိဒါနံ ဝိပါကံ ပဋိလဘန္တီ’’တိ? ‘‘ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိလဘန္တိ၊ ကေစိ နပ္ပဋိလဘန္တီ’’တိ. ‘‘ကေ၊ ဘန္တေ၊ ပဋိလဘန္တိ၊ ကေ နပ္ပဋိလဘန္တီ’’တိ? ‘‘နိရယူပပန္နာ၊ မဟာရာဇ၊ နပ္ပဋိလဘန္တိ၊ သဂ္ဂဂတာ နပ္ပဋိလဘန္တိ၊ တိရစ္ဆာနယောနိဂတာ နပ္ပဋိလဘန္တိ၊ စတုန္နံ ပေတာနံ တယော ပေတာ နပ္ပဋိလဘန္တိ ဝန္တာသိကာ ခုပ္ပိပါသိနော နိဇ္ဈာမတဏှိကာ၊ လဘန္တိ ပေတာ ပရဒတ္တူပဇီဝိနော၊ တေပိ သရမာနာ ယေဝ လဘန္တီ’’တိ.

‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒါယကာနံ ဒါနံ ဝိသောသိတံ [ဝိသောတံ (သီ. ပီ.)] ဟောတိ အဖလံ၊ ယေသံ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ယဒိ တေ နပ္ပဋိလဘန္တီ’’တိ? ‘‘န ဟိ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဒါနံ အဖလံ ဟောတိ အဝိပါကံ၊ ဒါယကာ ယေဝ တဿ ဖလံ အနုဘဝန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏေန မံ သညာပေဟီ’’တိ. ‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ကေစိ မနုဿာ မစ္ဆမံသသုရာဘတ္တခဇ္ဇကာနိ ပဋိယာဒေတွာ ဉာတိကုလံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ယဒိ တေ ဉာတကာ တံ ဥပါယနံ န သမ္ပဋိစ္ဆေယျုံ၊ အပိ နု တံ ဥပါယနံ ဝိသောသိတံ ဂစ္ဆေယျ ဝိနဿေယျ ဝါ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သာမိကာနံ ယေဝ တံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒါယကာ ယေဝ တဿ ဖလံ အနုဘဝန္တိ. ယထာ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌော အသတိ ပုရတော နိက္ခမနမုခေ ကေန နိက္ခမေယျာ’’တိ. ‘‘ပဝိဋ္ဌေနေဝ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒါယကာ ယေဝ တဿ ဖလံ အနုဘဝန္တီ’’တိ. ‘‘ဟောတု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမိ၊ ဒါယကာ ယေဝ တဿ ဖလံ အနုဘဝန္တိ၊ န မယံ တံ ကာရဏံ ဝိလောမေမာတိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယဒိ ဣမေသံ ဒါယကာနံ ဒိန္နဒါနံ ပုဗ္ဗပေတာနံ ပါပုဏာတိ၊ တေ စ တဿ ဝိပါကံ အနုဘဝန္တိ. တေန ဟိ ယော ပါဏာတိပါတီ လုဒ္ဒေါ လောဟိတပါဏီ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ မနုဿေ ဃာတေတွာ ဒါရုဏံ ကမ္မံ ကတွာ ပုဗ္ဗပေတာနံ အာဒိသေယျ ‘ဣမဿ မေ ကမ္မဿ ဝိပါကော ပုဗ္ဗပေတာနံ ပါပုဏာတူ’တိ၊ အပိ နု တဿ ဝိပါကော ပုဗ္ဗပေတာနံ ပါပုဏာတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကော တတ္ထ ဟေတု ကိံ ကာရဏံ၊ ယေန ကုသလံ ပါပုဏာတိ အကုသလံ န ပါပုဏာတီ’’တိ? ‘‘နေသော၊ မဟာရာဇ၊ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ မာ စ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ‘ဝိသဇ္ဇကော အတ္ထီ’တိ အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆိ၊ ‘ကိဿ အာကာသော နိရာလမ္ဗော၊ ကိဿ ဂင်္ဂါ ဥဒ္ဓမ္မုခါ န သန္ဒတိ၊ ကိဿ ဣမေ မနုဿာ စ ဒိဇာ စ ဒွိပဒါ မိဂါ စတုပ္ပဒါ’တိ တမ္ပိ မံ တွံ ပုစ္ဆိဿသီ’’တိ. ‘‘နာဟံ တံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဝိဟေသာပေက္ခော ပုစ္ဆာမိ၊ အပိ စ နိဗ္ဗာဟနတ္ထာယ [နိဗ္ဗာနတ္ထာယ (က.)] သန္ဒေဟဿ ပုစ္ဆာမိ၊ ဗဟူ မနုဿာ လောကေ ဝါမဂါမိနော [ပါပဂါဟိနော (သျာ.)] ဝိစက္ခုကာ၊ ‘ကိန္တိ တေ ဩတာရံ န လဘေယျု’န္တိ ဧဝါဟံ တံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘န သက္ကာ၊ မဟာရာဇ၊ သဟ အကတေန အနနုမတေန သဟ ပါပံ ကမ္မံ သံဝိဘဇိတုံ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿာ ဥဒကနိဗ္ဗာဟနေန ဥဒကံ သုဝိဒူရမ္ပိ ဟရန္တိ၊ အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ ဃနမဟာသေလပဗ္ဗတော [ပဗ္ဗတတော (က.)] နိဗ္ဗာဟနေန ယထိစ္ဆိတံ ဟရိတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ ကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ၊ န သက္ကာ အကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ. ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ တေလေန ပဒီပေါ ဇာလေတုံ၊ အပိ နု၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ ဥဒကေန ပဒီပေါ ဇာလေတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ ကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ၊ န သက္ကာ အကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ. ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကဿကာ တဠာကတော ဥဒကံ နီဟရိတွာ ဓညံ ပရိပါစေန္တိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ မဟာသမုဒ္ဒတော ဥဒကံ နီဟရိတွာ ဓညံ ပရိပါစေတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကာ ကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ၊ န သက္ကာ အကုသလံ သံဝိဘဇိတု’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကေန ကာရဏေန သက္ကာ ကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ၊ န သက္ကာ အကုသလံ သံဝိဘဇိတုံ. ကာရဏေန မံ သညာပေဟိ၊ နာဟံ အန္ဓော အနာလောကော သုတွာ ဝေဒိဿာမီ’’တိ. ‘‘အကုသလံ၊ မဟာရာဇ၊ ထောကံ၊ ကုသလံ ဗဟုကံ၊ ထောကတ္တာ အကုသလံ ကတ္တာရံ ယေဝ ပရိယာဒိယတိ၊ ဗဟုကတ္တာ ကုသလံ သဒေဝကံ လောကံ အဇ္ဈောတ္ထရတီ’’တိ. ‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပရိတ္တံ ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒု ပထဝိယံ နိပတေယျ၊ အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကဗိန္ဒု ဒသပိ ဒွါဒသပိ ယောဇနာနိ အဇ္ဈောတ္ထရေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယတ္ထ တံ ဥဒကဗိန္ဒု နိပတိတံ၊ တတ္ထေဝ ပရိယာဒိယတီ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ပရိတ္တတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ ဥဒကဗိန္ဒုဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပရိတ္တံ အကုသလံ ပရိတ္တတ္တာ ကတ္တာရံ ယေဝ ပရိယာဒိယတိ၊ န သက္ကာ သံဝိဘဇိတုံ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာမေဃော အဘိဝဿေယျ တပ္ပယန္တော ဓရဏိတလံ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ မဟာမေဃော သမန္တတော ဩတ္ထရေယျာ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ပူရယိတွာ သော မဟာမေဃော သောဗ္ဘသရ သရိတသာခါကန္ဒရပဒရဒဟတဠာက [မာတိကာတဠာက (က.)] ဥဒပါနပေါက္ခရဏိယော ဒသပိ ဒွါဒသပိ ယောဇနာနိ အဇ္ဈောတ္ထရေယျာ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘မဟန္တတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ မေဃဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလံ ဗဟုကံ၊ ဗဟုကတ္တာ သက္ကာ ဒေဝမနုဿေဟိပိ သံဝိဘဇိတု’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကေန ကာရဏေန အကုသလံ ထောကံ ကုသလံ ဗဟုတရ’’န္တိ? ‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ သမာဒိယတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ သော ဟဋ္ဌော ပဟဋ္ဌော ဟသိတော ပမုဒိတော ပသန္နမာနသော ဝေဒဇာတော ဟောတိ၊ တဿ အပရာပရံ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပီတိမနဿ ဘိယျော ဘိယျော ကုသလံ ပဝဍ္ဎတိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒပါနေ ဗဟုသလိလသမ္ပုဏ္ဏေ ဧကေန ဒေသေန ဥဒကံ ပဝိသေယျ၊ ဧကေန နိက္ခမေယျ၊ နိက္ခမန္တေပိ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န သက္ကာ ဟောတိ ခယံ ပါပေတုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလံ ဘိယျော ဘိယျော ပဝဍ္ဎတိ. ဝဿသတေပိ စေ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ကတံ ကုသလံ အာဝဇ္ဇေယျ၊ အာဝဇ္ဇိတေ အာဝဇ္ဇိတေ ဘိယျော ဘိယျော ကုသလံ ပဝဍ္ဎတိ. တဿ တံ ကုသလံ သက္ကာ ဟောတိ ယထိစ္ဆကေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝိဘဇိတုံ၊ ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ကုသလံ ဗဟုတရံ.

‘‘အကုသလံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကရောန္တော ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ၊ ဝိပ္ပဋိသာရိနော စိတ္တံ ပဋိလီယတိ ပဋိကုဋတိ ပဋိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရီယတိ သောစတိ တပ္ပတိ ဟာယတိ ခီယတိ န ပရိဝဍ္ဎတိ တတ္ထေဝ ပရိယာဒိယတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သုက္ခာယ နဒိယာ မဟာပုဠိနာယ ဥန္နတာဝနတာယ ကုဋိလသင်္ကုဋိလာယ ဥပရိတော ပရိတ္တံ ဥဒကံ အာဂစ္ဆန္တံ ဟာယတိ ခီယတိ န ပရိဝဍ္ဎတိ တတ္ထေဝ ပရိယာဒိယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အကုသလံ ကရောန္တဿ စိတ္တံ ပဋိလီယတိ ပဋိကုဋတိ ပဋိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရီယတိ သောစတိ တပ္ပတိ ဟာယတိ ခီယတိ န ပရိဝဍ္ဎတိ တတ္ထေဝ ပရိယာဒိယတိ၊ ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကုသလံ ထောက’’န္တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ပုဗ္ဗပေတာဒိသပဉှော စတုတ္ထော.

၅. သုပိနပဉှော

၅. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမသ္မိံ လောကေ နရနာရိယော သုပိနံ ပဿန္တိ ကလျာဏမ္ပိ ပါပကမ္ပိ၊ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗမ္ပိ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗမ္ပိ၊ ကတပုဗ္ဗမ္ပိ အကတပုဗ္ဗမ္ပိ၊ ခေမမ္ပိ သဘယမ္ပိ၊ ဒူရေပိ သန္တိကေပိ၊ ဗဟုဝိဓာနိပိ အနေကဝဏ္ဏသဟဿာနိ ဒိဿန္တိ၊ ကိဉ္စေတံ သုပိနံ နာမ၊ ကော စေတံ ပဿတီ’’တိ? ‘‘နိမိတ္တမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနံ နာမ၊ ယံ စိတ္တဿ အာပါတ [အာပါထ (သီ. ပီ.)] မုပဂစ္ဆတိ. ဆယိမေ၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနံ ပဿန္တိ၊ ဝါတိကော သုပိနံ ပဿတိ၊ ပိတ္တိကော သုပိနံ ပဿတိ၊ သေမှိကော သုပိနံ ပဿတိ၊ ဒေဝတူပသံဟာရတော သုပိနံ ပဿတိ၊ သမုဒါစိဏ္ဏတော သုပိနံ ပဿတိ၊ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော သုပိနံ ပဿတိ၊ တတြ၊ မဟာရာဇ၊ ယံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော သုပိနံ ပဿတိ၊ တံ ယေဝ သစ္စံ၊ အဝသေသံ မိစ္ဆာ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော သုပိနံ ပဿတိ၊ ကိံ တဿ စိတ္တံ သယံ ဂန္တွာ တံ နိမိတ္တံ ဝိစိနာတိ၊ တံ ဝါ နိမိတ္တံ စိတ္တဿ အာပါတမုပဂစ္ဆတိ၊ အညော ဝါ အာဂန္တွာ တဿ အာရောစေတီ’’တိ? ‘‘န၊ မဟာရာဇ၊ တဿ စိတ္တံ သယံ ဂန္တွာ တံ နိမိတ္တံ ဝိစိနာတိ၊ နာပိ အညော ကောစိ အာဂန္တွာ တဿ အာရောစေတိ၊ အထ ခေါ တံ ယေဝ နိမိတ္တံ စိတ္တဿ အာပါတမုပဂစ္ဆတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အာဒါသော န သယံ ကုဟိဉ္စိ ဂန္တွာ ဆာယံ ဝိစိနာတိ၊ နာပိ အညော ကောစိ ဆာယံ အာနေတွာ အာဒါသံ အာရောပေတိ [အာရောစေတိ (က.)]၊ အထ ခေါ ယတော ကုတောစိ ဆာယာ အာဂန္တွာ အာဒါသဿ အာပါတမုပဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ န တဿ စိတ္တံ သယံ ဂန္တွာ တံ နိမိတ္တံ ဝိစိနာတိ၊ နာပိ အညော ကောစိ အာဂန္တွာ အာရောစေတိ၊ အထ ခေါ ယတော ကုတောစိ နိမိတ္တံ အာဂန္တွာ စိတ္တဿ အာပါတမုပဂစ္ဆတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ တံ စိတ္တံ သုပိနံ ပဿတိ၊ အပိ နု တံ စိတ္တံ ဇာနာတိ ‘ဧဝံ နာမ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ ခေမံ ဝါ ဘယံ ဝါ’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တံ စိတ္တံ ဇာနာတိ ‘ဧဝံဝိပါကော ဘဝိဿတိ ခေမံ ဝါ ဘယံ ဝါ’တိ၊ နိမိတ္တေ ပန ဥပ္ပန္နေ အညေသံ ကထေတိ၊ တတော တေ အတ္ထံ ကထေန္တီ’’တိ.

‘‘ဣင်္ဃ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏံ မေ ဒဿေဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သရီရေ တိလကာ ပီဠကာ ဒဒ္ဒူနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ လာဘာယ ဝါ အလာဘာယ ဝါ၊ ယသာယ ဝါ အယသာယ ဝါ၊ နိန္ဒာယ ဝါ ပသံသာယ ဝါ၊ သုခါယ ဝါ ဒုက္ခာယ ဝါ၊ အပိ နု တာ၊ မဟာရာဇ၊ ပီဠကာ ဇာနိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ‘ဣမံ နာမ မယံ အတ္ထံ နိပ္ဖါဒေဿာမာ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ယာဒိသေ တာ ဩကာသေ ပီဠကာ သမ္ဘဝန္တိ၊ တတ္ထ တာ ပီဠကာ ဒိသွာ နေမိတ္တကာ ဗျာကရောန္တိ ‘ဧဝံ နာမ ဝိပါကော ဘဝိဿတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယံ တံ စိတ္တံ သုပိနံ ပဿတိ၊ န တံ စိတ္တံ ဇာနာတိ ‘ဧဝံ နာမ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ ခေမံ ဝါ ဘယံ ဝါ’တိ၊ နိမိတ္တေ ပန ဥပ္ပန္နေ အညေသံ ကထေတိ၊ တတော တေ အတ္ထံ ကထေန္တီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော သုပိနံ ပဿတိ၊ သော နိဒ္ဒါယန္တော၊ ဥဒါဟု ဇာဂရန္တော [ဇဂ္ဂန္တော (သီ. ပီ.)] ပဿတီ’’တိ? ‘‘ယော သော၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနံ ပဿတိ၊ န သော နိဒ္ဒါယန္တော ပဿတိ၊ နာပိ ဇာဂရန္တော ပဿတိ. အပိ စ ဩက္ကန္တေ မိဒ္ဓေ အသမ္ပတ္တေ ဘဝင်္ဂေ ဧတ္ထန္တရေ သုပိနံ ပဿတိ. မိဒ္ဓသမာရူဠှဿ၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂဂတံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂဂတံ စိတ္တံ နပ္ပဝတ္တတိ၊ အပ္ပဝတ္တံ စိတ္တံ သုခဒုက္ခံ နပ္ပဇာနာတိ၊ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တဿ သုပိနော န ဟောတိ၊ ပဝတ္တမာနေ စိတ္တေ သုပိနံ ပဿတိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ တိမိရေ အန္ဓကာရေ အပ္ပဘာသေ သုပရိသုဒ္ဓေပိ အာဒါသေ ဆာယာ န ဒိဿတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မိဒ္ဓသမာရူဠှေ စိတ္တေ ဘဝင်္ဂဂတေ တိဋ္ဌမာနေပိ သရီရေ စိတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတိ၊ အပ္ပဝတ္တေ စိတ္တေ သုပိနံ န ပဿတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အာဒါသော၊ ဧဝံ သရီရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ အန္ဓကာရော၊ ဧဝံ မိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ အာလောကော၊ ဧဝံ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟိကောတ္ထဋဿ သူရိယဿ ပဘာ န ဒိဿတိ သန္တာ ယေဝ သူရိယရသ္မိ အပ္ပဝတ္တာ ဟောတိ၊ အပ္ပဝတ္တာယ သူရိယရသ္မိယာ အာလောကော န ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မိဒ္ဓသမာရူဠှဿ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂဂတံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂဂတံ စိတ္တံ နပ္ပဝတ္တတိ၊ အပ္ပဝတ္တေ စိတ္တေ သုပိနံ န ပဿတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သူရိယော၊ ဧဝံ သရီရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ မဟိကောတ္ထရဏံ၊ ဧဝံ မိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ သူရိယရသ္မိ၊ ဧဝံ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘ဒွိန္နံ၊ မဟာရာဇ၊ သန္တေပိ သရီရေ စိတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတိ၊ မိဒ္ဓသမာရူဠှဿ ဘဝင်္ဂဂတဿ သန္တေပိ သရီရေ စိတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတိ၊ နိရောဓသမာပန္နဿ သန္တေပိ သရီရေ စိတ္တံ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတိ၊ ဇာဂရန္တဿ၊ မဟာရာဇ၊ စိတ္တံ လောလံ ဟောတိ ဝိဝဋံ ပါကဋံ အနိဗဒ္ဓံ၊ ဧဝရူပဿ စိတ္တေ နိမိတ္တံ အာပါတံ န ဥပေတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသံ ဝိဝဋံ ပါကဋံ အကိရိယံ အရဟဿံ ရဟဿကာမာ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာဂရန္တဿ ဒိဗ္ဗော အတ္ထော အာပါတံ န ဥပေတိ၊ တသ္မာ ဇာဂရန္တော သုပိနံ န ပဿတိ. ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဘိက္ခုံ ဘိန္နာဇီဝံ အနာစာရံ ပါပမိတ္တံ ဒုဿီလံ ကုသီတံ ဟီနဝီရိယံ ကုသလာ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ အာပါတံ န ဥပေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာဂရန္တဿ ဒိဗ္ဗော အတ္ထော အာပါတံ န ဥပေတိ၊ တသ္မာ ဇာဂရန္တော သုပိနံ န ပဿတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတ္ထိ မိဒ္ဓဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာန’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ မိဒ္ဓဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာန’’န္တိ. ‘‘ကတမံ အာဒိ၊ ကတမံ မဇ္ဈံ၊ ကတမံ ပရိယောသာန’’န္တိ? ‘‘ယော၊ မဟာရာဇ၊ ကာယဿ ဩနာဟော ပရိယောနာဟော ဒုဗ္ဗလျံ မန္ဒတာ အကမ္မညတာ ကာယဿ၊ အယံ မိဒ္ဓဿ အာဒိ၊ ယော၊ မဟာရာဇ၊ ကပိနိဒ္ဒါပရေတော ဝေါကိဏ္ဏကံ ဇဂ္ဂတိ [ဝေါကိဏ္ဏတံ ဂစ္ဆတိ (နိသျ)]၊ ဣဒံ မိဒ္ဓဿ မဇ္ဈံ၊ ဘဝင်္ဂဂတိ ပရိယောသနံ. မဇ္ဈူပဂတော၊ မဟာရာဇ၊ ကပိနိဒ္ဒါပရေတော သုပိနံ ပဿတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ယတစာရီ သမာဟိတစိတ္တော ဌိတဓမ္မော အစလဗုဒ္ဓိ ပဟီနကောတူဟလသဒ္ဒံ ဝနမဇ္ဈောဂါဟိတွာ သုခုမံ အတ္ထံ စိန္တယတိ၊ န စ သော တတ္ထ မိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ၊ သော တတ္ထ သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော သုခုမံ အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာဂရော န မိဒ္ဓသမာပန္နော၊ မဇ္ဈူပဂတော ကပိနိဒ္ဒါပရေတော သုပိနံ ပဿတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောတူဟလသဒ္ဒေါ၊ ဧဝံ ဇာဂရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ ဝိဝိတ္တံ ဝနံ၊ ဧဝံ ကပိနိဒ္ဒါပရေတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယထာ သော ကောတူဟလသဒ္ဒံ ဩဟာယ မိဒ္ဓံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ မဇ္ဈတ္တဘူတော သုခုမံ အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ ဇာဂရော န မိဒ္ဓသမာပန္နော ကပိနိဒ္ဒါပရေတော သုပိနံ ပဿတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

သုပိနပဉှော ပဉ္စမော.

၆. အကာလမရဏပဉှော

၆. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယေ တေ သတ္တာ မရန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ကာလေ ယေဝ မရန္တိ၊ ဥဒါဟု အကာလေပိ မရန္တီ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာလေပိ မရဏံ၊ အတ္ထိ အကာလေပိ မရဏ’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကေ ကာလေ မရန္တိ၊ ကေ အကာလေ မရန္တီ’’တိ? ‘‘ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တယာ အမ္ဗရုက္ခာ ဝါ ဇမ္ဗုရုက္ခာ ဝါ၊ အညသ္မာ ဝါ ပန ဖလရုက္ခာ ဖလာနိ ပတန္တာနိ အာမာနိ စ ပက္ကာနိ စာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယာနိ တာနိ၊ မဟာရာဇ၊ ဖလာနိ ရုက္ခတော ပတန္တိ၊ သဗ္ဗာနိ တာနိ ကာလေ ယေဝ ပတန္တိ၊ ဥဒါဟု အကာလေပီ’’တိ? ‘‘ယာနိ တာနိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဖလာနိ ပရိပက္ကာနိ ဝိလီနာနိ ပတန္တိ၊ သဗ္ဗာနိ တာနိ ကာလေ ပတန္တိ. ယာနိ ပန တာနိ အဝသေသာနိ ဖလာနိ တေသု ကာနိစိ ကိမိဝိဒ္ဓါနိ ပတန္တိ၊ ကာနိစိ လဂုဠဟတာနိ [သကုဏပဟတာ (သျာ.)၊ လကုဋဟတာနိ (သီ. ပီ. က.)] ပတန္တိ၊ ကာနိစိ ဝါတပ္ပဟတာနိ ပတန္တိ၊ ကာနိစိ အန္တောပူတိကာနိ ဟုတွာ ပတန္တိ၊ သဗ္ဗာနိ တာနိ အကာလေ ပတန္တီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ ဇရာဝေဂဟတာ မရန္တိ၊ တေ ယေဝ ကာလေ မရန္တိ၊ အဝသေသာ ကေစိ ကမ္မပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တိ၊ ကေစိ ဂတိပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တိ၊ ကေစိ ကိရိယပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယေ တေ ကမ္မပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တိ၊ ယေပိ တေ ဂတိပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တိ၊ ယေပိ တေ ကိရိယပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တိ၊ ယေပိ တေ ဇရာဝေဂပ္ပဋိဗာဠှာ မရန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ကာလေ ယေဝ မရန္တိ၊ ယောပိ မာတုကုစ္ဆိဂတော မရတိ၊ သော တဿ ကာလော၊ ကာလေ ယေဝ သော မရတိ. ယောပိ ဝိဇာတဃရေ မရတိ၊ သော တဿ ကာလော၊ သောပိ ကာလေ ယေဝ မရတိ. ယောပိ မာသိကော မရတိ။ပေ။ ယောပိ ဝဿသတိကော မရတိ၊ သော တဿ ကာလော၊ ကာလေ ယေဝ သော မရတိ၊ တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အကာလေ မရဏံ နာမ န ဟောတိ၊ ယေ ကေစိ မရန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ကာလေ ယေဝ မရန္တီ’’တိ.

‘‘သတ္တိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရန္တိ. ကတမေ သတ္တ? ဇိဃစ္ဆိတော၊ မဟာရာဇ၊ ဘောဇနံ အလဘမာနော ဥပဟတဗ္ဘန္တရော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ ပိပါသိတော၊ မဟာရာဇ၊ ပါနီယံ အလဘမာနော ပရိသုက္ခဟဒယော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ အဟိနာ ဒဋ္ဌော၊ မဟာရာဇ၊ ဝိသဝေဂါဘိဟတော တိကိစ္ဆကံ အလဘမာနော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ ဝိသမာသိတော၊ မဟာရာဇ၊ ဍယှန္တေသု အင်္ဂပစ္စင်္ဂေသု အဂဒံ အလဘမာနော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ အဂ္ဂိဂတော၊ မဟာရာဇ၊ ဈာယမာနော နိဗ္ဗာပနံ အလဘမာနော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ ဥဒကဂတော၊ မဟာရာဇ၊ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ သတ္တိဟတော၊ မဟာရာဇ၊ အာဗာဓိကော ဘိသက္ကံ အလဘမာနော ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရတိ၊ ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဥတ္တရိံ အာယုသ္မိံ အကာလေ မရန္တိ. တတြာပါဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကံသေန ဝဒါမိ.

‘‘အဋ္ဌဝိဓေန၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တာနံ ကာလင်္ကိရိယာ ဟောတိ၊ ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန သေမှသမုဋ္ဌာနေန သန္နိပါတိကေန ဥတုဝိပရိဏာမေန ဝိသမပရိဟာရေန ဩပက္ကမိကေန ကမ္မဝိပါကေန၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တာနံ ကာလင်္ကိရိယာ ဟောတိ. တတြ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒိဒံ ကမ္မဝိပါကေန ကာလင်္ကိရိယာ၊ သာ ယေဝ တတ္ထ သာမယိကာ [သာမာယိကာ (က.)] ကာလင်္ကိရိယာ၊ အဝသေသာ အသာမယိကာ ကာလင်္ကိရိယာတိ. ဘဝတိ စ –

‘‘‘ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ၊ အဟိဒဋ္ဌာ [အဟိဒဋ္ဌော (သီ.)၊ အဟိနာ ဒဋ္ဌော (ပီ.)] ဝိသေန စ၊

အဂ္ဂိဥဒကသတ္တီဟိ၊ အကာလေ တတ္ထ မီယတိ၊

ဝါတပိတ္တေန သေမှေန၊ သန္နိပါတေနုတူဟိ စ၊

ဝိသမောပက္ကမကမ္မေဟိ၊ အကာလေ တတ္ထ မီယတီ’တိ.

‘‘ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တာ ပုဗ္ဗေ ကတေန တေန တေန အကုသလကမ္မဝိပါကေန မရန္တိ. ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ ဇိဃစ္ဆာယ မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဇိဃစ္ဆာယ ပရိပီဠိတော ဆာတော ပရိကိလန္တော သုက္ခမိလာတဟဒယော ဗုဘုက္ခိတော [သုက္ခိတော (သီ. ပီ. က.)] ဝိသုက္ခိတော ဈာယန္တော အဗ္ဘန္တရံ ပရိဍယှန္တော ဇိဃစ္ဆာယ ယေဝ မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မဟလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ.

‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ ပိပါသာယ မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ပေတော ဟုတွာ နိဇ္ဈာမတဏှိကော သမာနော လူခေါ ကိသော ပရိသုက္ခိတဟဒယော ပိပါသာယ ယေဝ မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မဟလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ.

‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ အဟိနာ ဍံသာပေတွာ မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ အဇဂရမုခေနေဝ အဇဂရမုခံ ကဏှသပ္ပမုခေနေဝ ကဏှသပ္ပမုခံ ပရိဝတ္တိတွာ တေဟိ ခါယိတခါယိတော အဟီဟိ ဒဋ္ဌော ယေဝ မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မဟလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ.

‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ ဝိသံ ဒတွာ မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဍယှန္တေဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေဟိ ဘိဇ္ဇမာနေန သရီရေန ကုဏပဂန္ဓံ ဝါယန္တော ဝိသေနေဝ မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မဟလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ.

‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ အဂ္ဂိနာ မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ အင်္ဂါရပဗ္ဗတေနေဝ အင်္ဂါရပဗ္ဗတံ ယမဝိသယေနေဝ ယမဝိသယံ ပရိဝတ္တိတွာ ဒဍ္ဎဝိဒဍ္ဎဂတ္တော အဂ္ဂိနာ ယေဝ မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မလလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ.

‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ ဥဒကေန မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဟတဝိလုတ္တဘဂ္ဂဒုဗ္ဗလဂတ္တော ခုဗ္ဘိတစိတ္တော [ခုဘိတစိတ္တော (သီ. ပီ.)] ဥဒကေနေဝ [ဥဒကေ ယေဝ (ဗဟူသု)] မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မဟလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ.

‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ပရေ သတ္တိယာ မာရေတိ၊ သော ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဆိန္နဘိန္နကောဋ္ဋိတဝိကောဋ္ဋိတော သတ္တိမုခသမာဟတော သတ္တိယာ ယေဝ မရတိ ဒဟရောပိ မဇ္ဈိမောပိ မဟလ္လကောပိ၊ ဣဒမ္ပိ တဿ သာမယိကမရဏံ’’.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ ယံ ဝဒေတိ၊ ဣင်္ဃ မေ တွံ တတ္ထ ကာရဏံ အတိဒိသာတိ’’. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော အာဒိန္နတိဏကဋ္ဌသာခါပလာသော ပရိယာဒိန္နဘက္ခော ဥပါဒါနသင်္ခယာ နိဗ္ဗာယတိ၊ သော အဂ္ဂိ ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ သမယေ နိဗ္ဗုတော နာမာ’တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ဗဟူနိ ဒိဝသသဟဿာနိ ဇီဝိတွာ ဇရာဇိဏ္ဏော အာယုက္ခယာ အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ မရတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘သမယေ မရဏမုပဂတော’တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော အာဒိန္နတိဏကဋ္ဌသာခါပလာသော အဿ၊ တံ အပရိယာဒိန္နေ ယေဝ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသေ မဟတိမဟာမေဃော အဘိပ္ပဝဿိတွာ နိဗ္ဗာပေယျ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမယေ နိဗ္ဗုတော နာမ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန သော၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္ဆိမော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပုရိမကေန အဂ္ဂိက္ခန္ဓေန သမသမဂတိကော နာဟောသီ’’တိ? ‘‘အာဂန္တုကေန၊ ဘန္တေ၊ မေဃေန ပဋိပီဠိတော သော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော အသမယေ နိဗ္ဗုတော’’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန ဝါ သေမှသမုဋ္ဌာနေန ဝါ သန္နိပါတိကေန ဝါ ဥတုပရိဏာမဇေန ဝါ ဝိသမပရိဟာရဇေန ဝါ ဩပက္ကမိကေန ဝါ ဇိဃစ္ဆာယ ဝါ ပိပါသာယ ဝါ သပ္ပဒဋ္ဌေန ဝါ ဝိသမာသိတေန ဝါ အဂ္ဂိနာ ဝါ ဥဒကေန ဝါ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဂဂနေ မဟတိမဟာဝလာဟကော ဥဋ္ဌဟိတွာ နိန္နဉ္စ ထလဉ္စ ပရိပူရယန္တော အဘိဝဿတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘မေဃော အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ ဝဿတီ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ စိရံ ဇီဝိတွာ ဇရာဇိဏ္ဏော အာယုက္ခယာ အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ မရတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘သမယေ မရဏမုပဂတော’တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဂဂနေ မဟတိမဟာဝလာဟကော ဥဋ္ဌဟိတွာ အန္တရာယေဝ မဟတာ ဝါတေန အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ မဟာဝလာဟကော သမယေ ဝိဂတော နာမ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန သော၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္ဆိမော ဝလာဟကော ပုရိမေန ဝလာဟကေန သမသမဂတိကော နာဟောသီ’’တိ? ‘‘အာဂန္တုကေန၊ ဘန္တေ၊ ဝါတေန ပဋိပီဠိတော သော ဝလာဟကော အသမယပ္ပတ္တော ယေဝ ဝိဂတော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ။ပေ။ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဗလဝါ အာသီဝိသော ကုပိတော ကိဉ္စိဒေဝ ပုရိသံ ဍံသေယျ၊ တဿ တံ ဝိသံ အနီတိကံ အနုပဒ္ဒဝံ မရဏံ ပါပေယျ၊ တံ ဝိသံ ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကမနုပဒ္ဒဝံ ကောဋိဂတ’န္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ စိရံ ဇီဝိတွာ ဇရာဇိဏ္ဏော အာယုက္ခယာ အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ မရတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ ဇီဝိတကောဋိဂတော သာမယိကံ မရဏမုပဂတော’တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဗလဝတာ အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌဿ အန္တရာယေဝ အာဟိတုဏ္ဍိကော အဂဒံ ဒတွာ အဝိသံ ကရေယျ၊ အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိသံ သမယေ ဝိဂတံ နာမ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တံ၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္ဆိမံ ဝိသံ ပုရိမကေန ဝိသေန သမသမဂတိကံ နာဟောသီ’’တိ? ‘‘အာဂန္တုကေန၊ ဘန္တေ၊ အဂဒေန ပဋိပီဠိတံ ဝိသံ အကောဋိဂတံ ယေဝ ဝိဂတ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ။ပေ။ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဣဿာသော သရံ ပါတေယျ၊ သစေ သော သရော ယထာဂတိဂမနပထမတ္ထကံ ဂစ္ဆတိ၊ သော သရော ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ ယထာဂတိဂမနပထမတ္ထကံ ဂတော နာမာ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ စိရံ ဇီဝိတွာ ဇရာဇိဏ္ဏော အာယုက္ခယာ အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ မရတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ သမယေ မရဏမုပဂတော’တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဣဿာသော သရံ ပါတေယျ၊ တဿ တံ သရံ တသ္မိံ ယေဝ ခဏေ ကောစိ ဂဏှေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ သရော ယထာဂတိဂမနပထမတ္ထကံ ဂတော နာမ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန သော၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္ဆိမော သရော ပုရိမကေန သရေန သမသမဂတိကော နာဟောသီ’’တိ? ‘‘အာဂန္တုကေန၊ ဘန္တေ၊ ဂဟဏေန တဿ သရဿ ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္န’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ။ပေ။ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ လောဟမယံ ဘာဇနံ အာကောဋေယျ၊ တဿ အာကောဋနေန သဒ္ဒေါ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ယထာဂတိဂမနပထမတ္ထကံ ဂစ္ဆတိ၊ သော သဒ္ဒေါ ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ ယထာဂတိဂမနပထမတ္ထကံ ဂတော နာမာ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ဗဟူနိ ဒိဝသသဟဿာနိ ဇီဝိတွာ ဇရာဇိဏ္ဏော အာယုက္ခယာ အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ မရတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ သမယေ မရဏမုပါဂတော’တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ လောဟမယံ ဘာဇနံ အာကောဋေယျ၊ တဿ အာကောဋနေန သဒ္ဒေါ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ နိဗ္ဗတ္တေ သဒ္ဒေ အဒူရဂတေ ကောစိ အာမသေယျ၊ သဟ အာမသနေန သဒ္ဒေါ နိရုဇ္ဈေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဒေါ ယထာဂတိဂမနပထမတ္ထကံ ဂတော နာမ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္ဆိမော သဒ္ဒေါ ပုရိမကေန သဒ္ဒေန သမသမဂတိကော နာဟောသီ’’တိ? ‘‘အာဂန္တုကေန၊ ဘန္တေ၊ အာမသနေန သော သဒ္ဒေါ ဥပရတော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ။ပေ။ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ မဟာရာဇ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ခေတ္တေ သုဝိရူဠှံ ဓညဗီဇံ သမ္မာ ပဝတ္တမာနေန ဝဿေန ဩတတဝိတတအာကိဏ္ဏဗဟုဖလံ ဟုတွာ [ဥဋ္ဌိတအာကိဏ္ဏဗဟုဖလံ ဘဝိတွာ (သျာ.)] သဿုဋ္ဌာနသမယံ ပါပုဏာတိ၊ တံ ဓညံ ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကမနုပဒ္ဒဝံ သမယသမ္ပတ္တံ နာမ ဟောတီ’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ဗဟူနိ ဒိဝသသဟဿာနိ ဇီဝိတွာ ဇရာဇိဏ္ဏော အာယုက္ခယာ အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ မရတိ၊ သော ဝုစ္စတိ ‘အနီတိကော အနုပဒ္ဒဝေါ သမယေ မရဏမုပဂတော’တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ခေတ္တေ သုဝိရူဠှံ ဓညဗီဇံ ဥဒကေန ဝိကလံ မရေယျ၊ အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဓညံ အသမယသမ္ပတ္တံ နာမ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တံ၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္ဆိမံ ဓညံ ပုရိမကေန ဓညေန သမသမဂတိကံ နာဟောသီ’’တိ? ‘‘အာဂန္တုကေန၊ ဘန္တေ၊ ဥဏှေန ပဋိပီဠိတံ တံ ဓညံ မတ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ။ပေ။ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ.

‘‘သုတပုဗ္ဗံ ပန တယာ၊ မဟာရာဇ၊ ‘သမ္ပန္နတရုဏသဿံ ကိမယော ဥဋ္ဌဟိတွာ သမူလံ နာသေန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတပုဗ္ဗဉ္စေဝ တံ၊ ဘန္တေ၊ အမှေဟိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဉ္စာ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ သဿံ ကာလေ နဋ္ဌံ၊ ဥဒါဟု အကာလေ နဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘အကာလေ၊ ဘန္တေ၊ ယဒိ ခေါ တံ၊ ဘန္တေ၊ သဿံ ကိမယော န ခါဒေယျုံ၊ သဿုဒ္ဓရဏသမယံ ပါပုဏေယျာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အာဂန္တုကေန ဥပဃာတေန သဿံ ဝိနဿတိ၊ နိရုပဃာတံ သဿံ သဿုဒ္ဓရဏသမယံ ပါပုဏာတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ။ပေ။ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ မရတိ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီတိ.

‘‘သုတပုဗ္ဗံ ပန တယာ၊ မဟာရာဇ၊ ‘သမ္ပန္နေ သဿေ ဖလဘာရနမိတေ မဉ္စရိတပတ္တေ ကရကဝဿံ နာမ ဝဿဇာတိ နိပတိတွာ ဝိနာသေတိ အဖလံ ကရောတီ’တိ? ‘‘သုတပုဗ္ဗဉ္စေဝ တံ၊ ဘန္တေ၊ အမှေဟိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဉ္စာ’’တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ သဿံ ကာလေ နဋ္ဌံ၊ ဥဒါဟု အကာလေ နဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘အကာလေ၊ ဘန္တေ၊ ယဒိ ခေါ တံ၊ ဘန္တေ၊ သဿံ ကရကဝဿံ န ဝဿေယျ သဿုဒ္ဓရဏသမယံ ပါပုဏေယျာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အာဂန္တုကေန ဥပဃာတေန သဿံ ဝိနဿတိ၊ နိရုပဃာတံ သဿံ သဿုဒ္ဓရဏသမယံ ပါပုဏာတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ အကာလေ မရတိ၊ သော အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော ဝါတသမုဋ္ဌာနေန ဝါ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန ဝါ သေမှသမုဋ္ဌာနေန ဝါ သန္နိပါတိကေန ဝါ ဥတုပရိဏာမဇေန ဝါ ဝိသမပရိဟာရဇေန ဝါ ဩပက္ကမိကေန ဝါ ဇိဃစ္ဆာယ ဝါ ပိပါသာယ ဝါ သပ္ပဒဋ္ဌေန ဝါ ဝိသမာသိတေန ဝါ အဂ္ဂိနာ ဝါ ဥဒကေန ဝါ သတ္တိဝေဂပ္ပဋိပီဠိတော ဝါ အကာလေ မရတိ. ယဒိ ပန အာဂန္တုကေန ရောဂေန ပဋိပီဠိတော န ဘဝေယျ၊ သမယေဝ မရဏံ ပါပုဏေယျ. ဣဒမေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန အကာလေ မရဏံ အတ္ထီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သုဒဿိတံ ကာရဏံ၊ သုဒဿိတံ ဩပမ္မံ အကာလေ မရဏဿ ပရိဒီပနာယ၊ ‘အတ္ထိ အကာလေ မရဏ’န္တိ ဥတ္တာနီကတံ ပါကဋံ ကတံ ဝိဘူတံ ကတံ၊ အစိတ္တဝိက္ခိတ္တကောပိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မနုဇော ဧကမေကေနပိ တာဝ ဩပမ္မေန နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆေယျ ‘အတ္ထိ အကာလေ မရဏ’န္တိ၊ ကိံ ပန မနုဇော သစေတနော? ပဌမောပမ္မေနေဝါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သညတ္တော ‘အတ္ထိ အကာလေ မရဏ’န္တိ၊ အပိ စ အပရာပရံ နိဗ္ဗာဟနံ သောတုကာမော န သမ္ပဋိစ္ဆိ’’န္တိ.

အကာလမရဏပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. စေတိယပါဋိဟာရိယပဉှော

၇. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေသံ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ၊ ဥဒါဟု ဧကစ္စာနံ ယေဝ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဧကစ္စာနံ၊ မဟာရာဇ၊ ဟောတိ၊ ဧကစ္စာနံ န ဟောတီ’’တိ. ‘‘ကတမေသံ၊ ဘန္တေ၊ ဟောတိ၊ ကတမေသံ န ဟောတီ’’တိ? ‘‘တိဏ္ဏန္နံ၊ မဟာရာဇ၊ အညတရဿ အဓိဋ္ဌာနာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ. ကတမေသံ တိဏ္ဏန္နံ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ အရဟာ ဒေဝမနုဿာနံ အနုကမ္ပာယ တိဋ္ဌန္တောဝ အဓိဋ္ဌာတိ ‘ဧဝံနာမ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတူ’တိ၊ တဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေန စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အရဟတော အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝတာ မနုဿာနံ အနုကမ္ပာယ ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဒဿေန္တိ ‘ဣမိနာ ပါဋိဟီရေန သဒ္ဓမ္မော နိစ္စသမ္ပဂ္ဂဟိတော ဘဝိဿတိ၊ မနုဿာ စ ပသန္နာ ကုသလေန အဘိဝဍ္ဎိဿန္တီ’တိ၊ ဧဝံ ဒေဝတာနံ အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော ယောနိသော စိန္တယိတွာ ဂန္ဓံ ဝါ မာလံ ဝါ ဒုဿံ ဝါ အညတရံ ဝါ ကိဉ္စိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ စေတိယေ ဥက္ခိပတိ ‘ဧဝံနာမ ဟောတူ’တိ၊ တဿပိ အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ၊ ဧဝံ မနုဿာနံ အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ.

‘‘ဣမေသံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တိဏ္ဏန္နံ အညတရဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ.

‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ အဓိဋ္ဌာနံ န ဟောတိ၊ ခီဏာသဝဿပိ ဆဠဘိညဿ စေတောဝသိပ္ပတ္တဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ န ဟောတိ၊ အသတိပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပါဋိဟီရေ စရိတံ ဒိသွာ သုပရိသုဒ္ဓံ ဩကပ္ပေတဗ္ဗံ နိဋ္ဌံ ဂန္တဗ္ဗံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗံ ‘သုပရိနိဗ္ဗုတော အယံ ဗုဒ္ဓပုတ္တော’’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

စေတိယပါဋိဟာရိယပဉှော သတ္တမော.

၈. ဓမ္မာဘိသမယပဉှော

၈. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယေ တေ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ တေသံ သဗ္ဗေသံ ယေဝ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ ဥဒါဟု ကဿစိ န ဟောတီ’’တိ? ‘‘ကဿစိ၊ မဟာရာဇ၊ ဟောတိ၊ ကဿစိ န ဟောတီ’’တိ. ‘‘ကဿ ဘန္တေ ဟောတိ၊ ကဿ န ဟောတီ’’တိ? ‘‘တိရစ္ဆာနဂတဿ၊ မဟာရာဇ၊ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ၊ ပေတ္တိဝိသယူပပန္နဿ။ပေ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ။ပေ။ ကုဟကဿ။ပေ။ မာတုဃာတကဿ။ပေ။ ပိတုဃာတကဿ။ပေ။ အရဟန္တဃာတကဿ။ပေ။ သံဃဘေဒကဿ။ပေ။ လောဟိတုပ္ပါဒကဿ။ပေ။ ထေယျသံဝါသကဿ။ပေ။ တိတ္ထိယပက္ကန္တဿ။ပေ။ ဘိက္ခုနိဒူသကဿ။ပေ။ တေရသန္နံ ဂရုကာပတ္တီနံ အညတရံ အာပဇ္ဇိတွာ အဝုဋ္ဌိတဿ။ပေ။ ပဏ္ဍကဿ။ပေ။ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ။ပေ။ ယောပိ မနုဿဒဟရကော ဦနကသတ္တဝဿိကော၊ တဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ. ဣမေသံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သောဠသန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ သုပ္ပဋိပန္နာနမ္ပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယေ တေ ပန္နရသ ပုဂ္ဂလာ ဝိရုဒ္ဓါ ယေဝ၊ တေသံ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတု ဝါ မာ ဝါ ဟောတု၊ အထ ကေန ကာရဏေန မနုဿဒဟရကဿ ဦနကသတ္တဝဿိကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ? ဧတ္ထ တာဝ ပဉှော ဘဝတိ ‘နနု နာမ ဒဟရကဿ န ရာဂေါ ဟောတိ၊ န ဒေါသော ဟောတိ၊ န မောဟော ဟောတိ၊ န မာနော ဟောတိ၊ န မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ၊ န အရတိ ဟောတိ၊ န ကာမဝိတက္ကော ဟောတိ၊ အမိဿိတော ကိလေသေဟိ၊ သော နာမ ဒဟရကော ယုတ္တော စ ပတ္တော စ အရဟတိ စ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈိတု’’’န္တိ.

‘‘တညေဝေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ၊ ယေနာဟံ ကာရဏေန ဘဏာမိ ‘ဦနကသတ္တဝဿိကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတီ’တိ. ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ဦနကသတ္တဝဿိကော ရဇနီယေ ရဇ္ဇေယျ၊ ဒုဿနီယေ ဒုဿေယျ၊ မောဟနီယေ မုယှေယျ၊ မဒနီယေ မဇ္ဇေယျ၊ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဇာနေယျ၊ ရတိဉ္စ အရတိဉ္စ ဝိဇာနေယျ၊ ကုသလာကုသလံ ဝိတက္ကေယျ၊ ဘဝေယျ တဿ ဓမ္မာဘိသမယော၊ အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ ဦနကသတ္တဝဿိကဿ စိတ္တံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ ပရိတ္တံ အပ္ပံ ထောကံ မန္ဒံ အဝိဘူတံ၊ အသင်္ခတာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဂရုကာ ဘာရိကာ ဝိပုလာ မဟတီ. ဦနကသတ္တဝဿိကော၊ မဟာရာဇ၊ တေန ဒုဗ္ဗလေန စိတ္တေန ပရိတ္တကေန မန္ဒေန အဝိဘူတေန န သက္ကောတိ ဂရုကံ ဘာရိကံ ဝိပုလံ မဟတိံ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာ ဂရုကော ဘာရိကော ဝိပုလော မဟန္တော၊ အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အတ္တနော ပါကတိကေန ထာမဗလဝီရိယေန သက္ကုဏေယျ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာနံ ဥဒ္ဓရိတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ဒုဗ္ဗလတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသဿ၊ မဟန္တတ္တာ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဦနကသတ္တဝဿိကဿ စိတ္တံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ ပရိတ္တံ အပ္ပံ ထောကံ မန္ဒံ အဝိဘူတံ၊ အသင်္ခတာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဂရုကာ ဘာရိကာ ဝိပုလာ မဟတီ. ဦနကသတ္တဝဿိကော တေန ဒုဗ္ဗလေန စိတ္တေန ပရိတ္တေန မန္ဒေန အဝိဘူတေန န သက္ကောတိ ဂရုကံ ဘာရိကံ ဝိပုလံ မဟတိံ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ၊ တေန ကာရဏေန ဦနကသတ္တဝဿိကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အယံ မဟာပထဝီ ဒီဃာ အာယတာ ပုထုလာ ဝိတ္ထတာ ဝိသာလာ ဝိတ္ထိဏ္ဏာ ဝိပုလာ မဟန္တာ၊ အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝိံ သက္ကာ ပရိတ္တကေန ဥဒကဗိန္ဒုကေန တေမေတွာ ဥဒကစိက္ခလ္လံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ပရိတ္တတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ ဥဒကဗိန္ဒုဿ၊ မဟန္တတ္တာ မဟာပထဝိယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဦနကသတ္တဝဿိကဿ စိတ္တံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ ပရိတ္တံ အပ္ပံ ထောကံ မန္ဒံ အဝိဘူတံ၊ အသင်္ခတာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဒီဃာ အာယတာ ပုထုလာ ဝိတ္ထတာ ဝိသာလာ ဝိတ္ထိဏ္ဏာ ဝိပုလာ မဟန္တာ. ဦနကသတ္တဝဿိကော တေန ဒုဗ္ဗလေန စိတ္တေန ပရိတ္တကေန မန္ဒေန အဝိဘူတေန န သက္ကောတိ မဟတိံ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ၊ တေန ကာရဏေန ဦနကသတ္တဝဿိကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အဗလဒုဗ္ဗလပရိတ္တအပ္ပထောကမန္ဒဂ္ဂိ ဘဝေယျ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တာဝတကေန မန္ဒေန အဂ္ဂိနာ သက္ကာ သဒေဝကေ လောကေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကံ ဒဿေတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘မန္ဒတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ အဂ္ဂိဿ၊ လောကဿ မဟန္တတ္တာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဦနကသတ္တဝဿိကဿ စိတ္တံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ ပရိတ္တံ အပ္ပံ ထောကံ မန္ဒံ အဝိဘူတံ၊ မဟတာ စ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေန ပိဟိတံ. တသ္မာ ဒုက္ကရံ ဉာဏာလောကံ ဒဿယိတုံ၊ တေန ကာရဏေန ဦနကသတ္တဝဿိကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အာတုရော ကိသော အဏုပရိမိတကာယော သာလကကိမိ ဟတ္ထိနာဂံ တိဓာ ပဘိန္နံ နဝါယတံ တိဝိတ္ထတံ ဒသပရိဏာဟံ အဋ္ဌရတနိကံ သကဋ္ဌာနမုပဂတံ ဒိသွာ ဂိလိတုံ ပရိကဍ္ဎေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ သာလကကိမိ သက္ကုဏေယျ တံ ဟတ္ထိနာဂံ ဂိလိတု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ပရိတ္တတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ သာလကကိမိဿ၊ မဟန္တတ္တာ ဟတ္ထိနာဂဿာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဦနကသတ္တဝဿိကဿ စိတ္တံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ ပရိတ္တံ အပ္ပံ ထောကံ မန္ဒံ အဝိဘူတံ၊ မဟတီ အသင်္ခတာ နိဗ္ဗာနဓာတု. သော တေန ဒုဗ္ဗလေန စိတ္တေန ပရိတ္တကေန မန္ဒေန အဝိဘူတေန န သက္ကောတိ မဟတိံ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ၊ တေန ကာရဏေန ဦနကသတ္တဝဿိကဿ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဓမ္မာဘိသမယပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. ဧကန္တသုခနိဗ္ဗာနပဉှော

၉. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ၊ ဥဒါဟု ဒုက္ခေန မိဿ’’န္တိ? ‘‘ဧကန္တသုခံ၊ မဟာရာဇ၊ နိဗ္ဗာနံ၊ ဒုက္ခေန အမိဿ’’န္တိ.

‘‘န မယံ တံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဝစနံ သဒ္ဒဟာမ ‘ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာန’န္တိ၊ ဧဝမေတ္ထ မယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပစ္စေမ ‘နိဗ္ဗာနံ ဒုက္ခေန မိဿ’န္တိ၊ ကာရဏဉ္စေတ္ထ ဥပလဘာမ ‘နိဗ္ဗာနံ ဒုက္ခေန မိဿ’န္တိ. ကတမံ ဧတ္ထ ကာရဏံ? ယေ တေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသန္တိ၊ တေသံ ဒိဿတိ ကာယဿ စ စိတ္တဿ စ အာတာပေါ ပရိတာပေါ ဌာနစင်္ကမနိသဇ္ဇာသယနာဟာရပရိဂ္ဂဟော မိဒ္ဓဿ စ ဥပရောဓော အာယတနာနဉ္စ ပဋိပီဠနံ ဓနဓညပိယဉာတိမိတ္တပ္ပဇဟနံ. ယေ ကေစိ လောကေ သုခိတာ သုခသမပ္ပိတာ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ အာယတနေ ရမေန္တိ ဗြူဟေန္တိ၊ မနာပိကမနာပိကဗဟုဝိဓသုဘနိမိတ္တေန ရူပေန စက္ခုံ ရမေန္တိ ဗြူဟေန္တိ၊ မနာပိကမနာပိကဂီတဝါဒိတဗဟုဝိဓသုဘနိမိတ္တေန သဒ္ဒေန သောတံ ရမေန္တိ ဗြူဟေန္တိ၊ မနာပိကမနာပိကပုပ္ဖဖလပတ္တတစမူလသာရဗဟုဝိဓသုဘနိမိတ္တေန ဂန္ဓေန ဃာနံ ရမေန္တိ ဗြူဟေန္တိ၊ မနာပိကမနာပိကခဇ္ဇဘောဇ္ဇလေယျပေယျသာယနီယဗဟုဝိဓသုဘနိမိတ္တေန ရသေန ဇိဝှံ ရမေန္တိ ဗြုဟေန္တိ၊ မနာပိကမနာပိကသဏှသုခုမမုဒုမဒ္ဒဝဗဟုဝိဓသုဘနိမိတ္တေန ဖဿေန ကာယံ ရမေန္တိ ဗြူဟေန္တိ၊ မနာပိကမနာပိကကလျာဏပါပကသုဘာသုဘဗဟုဝိဓဝိတက္ကမနသိကာရေန မနံ ရမေန္တိ ဗြူဟေန္တိ. တုမှေ တံ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါကာယမနောဗြူဟနံ ဟနထ ဥပဟနထ၊ ဆိန္ဒထ ဥပစ္ဆိန္ဒထ၊ ရုန္ဓထ ဥပရုန္ဓထ. တေန ကာယောပိ ပရိတပတိ၊ စိတ္တမ္ပိ ပရိတပတိ၊ ကာယေ ပရိတတ္တေ ကာယိကဒုက္ခဝေဒနံ ဝေဒိယတိ၊ စိတ္တေ ပရိတတ္တေ စေတသိကဒုက္ခဝေဒနံ ဝေဒယတိ. နနု မာဂဏ္ဍိယောပိ [မာဂန္ဒိယောပိ (သီ. ပီ.)] ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဂရဟမာနော ဧဝမာဟ ‘ဘူနဟု [ဘူတဟစ္စော (ပီ.)၊ ဘူနဟစ္စော (က.)] သမဏော ဂေါတမော’တိ. ဣဒမေတ္ထ ကာရဏံ၊ ယေနာဟံ ကာရဏေန ဗြူမိ ‘နိဗ္ဗာနံ ဒုက္ခေန မိဿ’’’န္တိ.

‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ နိဗ္ဗာနံ ဒုက္ခေန မိဿံ၊ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ. ယံ ပန တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြူသိ ‘နိဗ္ဗာနံ ဒုက္ခ’န္တိ၊ နေတံ ဒုက္ခံ နိဗ္ဗာနံ နာမ၊ နိဗ္ဗာနဿ ပန သစ္ဆိကိရိယာယ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဧသော၊ နိဗ္ဗာနပရိယေသနံ ဧတံ၊ ဧကန္တသုခံ ယေဝ၊ မဟာရာဇ၊ နိဗ္ဗာနံ၊ န ဒုက္ခေန မိဿံ. ဧတ္ထ ကာရဏံ ဝဒါမိ. အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇူနံ ရဇ္ဇသုခံ နာမာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ ရာဇူနံ ရဇ္ဇသုခ’’န္တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ရဇ္ဇသုခံ ဒုက္ခေန မိဿ’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာနော ပစ္စန္တေ ကုပိတေ တေသံ ပစ္စန္တနိဿိတာနံ ပဋိသေဓာယ အမစ္စေဟိ ပရိဏာယကေဟိ ဘဋေဟိ ဗလတ္ထေဟိ ပရိဝုတာ ပဝါသံ ဂန္တွာ ဍံသမကသဝါတာတပပဋိပီဠိတာ သမဝိသမေ ပရိဓာဝန္တိ၊ မဟာယုဒ္ဓဉ္စ ကရောန္တိ၊ ဇီဝိတသံသယဉ္စ ပါပုဏန္တီ’’တိ? ‘‘နေတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရဇ္ဇသုခံ နာမ၊ ရဇ္ဇသုခဿ ပရိယေသနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဧသော၊ ဒုက္ခေန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရာဇာနော ရဇ္ဇံ ပရိယေသိတွာ ရဇ္ဇသုခံ အနုဘဝန္တိ၊ ဧဝံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရဇ္ဇသုခံ ဒုက္ခေန အမိဿံ၊ အညံ တံ ရဇ္ဇသုခံ၊ အညံ ဒုက္ခ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ၊ န ဒုက္ခေန မိဿံ. ယေ ပန တံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသန္တိ၊ တေ ကာယဉ္စ စိတ္တဉ္စ အာတာပေတွာ ဌာနစင်္ကမနိသဇ္ဇာသယနာဟာရံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ မိဒ္ဓံ ဥပရုန္ဓိတွာ အာယတနာနိ ပဋိပီဠေတွာ ကာယဉ္စ ဇီဝိတဉ္စ ပရိစ္စဇိတွာ ဒုက္ခေန နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသိတွာ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ အနုဘဝန္တိ၊ နိဟတပစ္စာမိတ္တာ ဝိယ ရာဇာနော ရဇ္ဇသုခံ. ဧဝံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ၊ န ဒုက္ခေန မိဿံ၊ အညံ နိဗ္ဗာနံ၊ အညံ ဒုက္ခန္တိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ၊ န ဒုက္ခေန မိဿံ၊ အညံ ဒုက္ခံ၊ အညံ နိဗ္ဗာနန္တိ. အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ အာစရိယာနံ သိပ္ပဝန္တာနံ သိပ္ပသုခံ နာမာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ အာစရိယာနံ သိပ္ပဝန္တာနံ သိပ္ပသုခ’’န္တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ တံ၊ မဟာရာဇ၊ သိပ္ပသုခံ ဒုက္ခေန မိဿ’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ အာစရိယာ [ဣဒံ ပဒံ သီ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ] အာစရိယာနံ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနေန ဥဒကာဟရဏဃရသမ္မဇ္ဇနဒန္တကဋ္ဌမုခေါဒကာနုပ္ပဒါနေန ဥစ္ဆိဋ္ဌပဋိဂ္ဂဟဏဥစ္ဆာဒနနဟာပနပါဒပရိကမ္မေန သကစိတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပရစိတ္တာနုဝတ္တနေန ဒုက္ခသေယျာယ ဝိသမဘောဇနေန ကာယံ အာတာပေန္တီ’’တိ? ‘‘နေတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သိပ္ပသုခံ နာမ၊ သိပ္ပပရိယေသနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဧသော၊ ဒုက္ခေန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အာစရိယာ သိပ္ပံ ပရိယေသိတွာ သိပ္ပသုခံ အနုဘဝန္တိ၊ ဧဝံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သိပ္ပသုခံ ဒုက္ခေန အမိဿံ၊ အညံ တံ သိပ္ပသုခံ၊ အညံ ဒုက္ခ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ၊ န ဒုက္ခေန မိဿံ. ယေ ပန တံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသန္တိ၊ တေ ကာယဉ္စ စိတ္တဉ္စ အာတာပေတွာ ဌာနစင်္ကမနိသဇ္ဇာသယနာဟာရံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ မိဒ္ဓံ ဥပရုန္ဓိတွာ အာယတနာနိ ပဋိပီဠေတွာ ကာယဉ္စ ဇီဝိတဉ္စ ပရိစ္စဇိတွာ ဒုက္ခေန နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသိတွာ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ အနုဘဝန္တိ၊ အာစရိယာ ဝိယ သိပ္ပသုခံ. ဧဝံ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ၊ န ဒုက္ခေန မိဿံ၊ အညံ ဒုက္ခံ၊ အညံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဧကန္တသုခနိဗ္ဗာနပဉှော နဝမော.

၁၀. နိဗ္ဗာနရူပသဏ္ဌာနပဉှော

၁၀. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာန’န္တိ ယံ ဝဒေသိ၊ သက္ကာ ပန တဿ နိဗ္ဗာနဿ ရူပံ ဝါ သဏ္ဌာနံ ဝါ ဝယံ ဝါ ပမာဏံ ဝါ ဩပမ္မေန ဝါ ကာရဏေန ဝါ ဟေတုနာ ဝါ နယေန ဝါ ဥပဒဿယိတု’’န္တိ? ‘‘အပ္ပဋိဘာဂံ၊ မဟာရာဇ၊ နိဗ္ဗာနံ၊ န သက္ကာ နိဗ္ဗာနဿ ရူပံ ဝါ သဏ္ဌာနံ ဝါ ဝယံ ဝါ ပမာဏံ ဝါ ဩပမ္မေန ဝါ ကာရဏေန ဝါ ဟေတုနာ ဝါ နယေန ဝါ ဥပဒဿယိတု’’န္တိ. ‘‘ဧတမ္ပာဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ န သမ္ပဋိစ္ဆာမိ၊ ယံ အတ္ထိဓမ္မဿ နိဗ္ဗာနဿ ရူပံ ဝါ သဏ္ဌာနံ ဝါ ဝယံ ဝါ ပမာဏံ ဝါ ဩပမ္မေန ဝါ ကာရဏေန ဝါ ဟေတုနာ ဝါ နယေန ဝါ အပညာပနံ၊ ကာရဏေန မံ သညာပေဟီ’’တိ. ‘‘ဟောတု၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တံ သညာပေဿာမိ. အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေါ နာမာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထေသော မဟာသမုဒ္ဒေါ’’တိ. ‘‘သစေ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ ‘ကိတ္တကံ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ၊ ကတိ ပန တေ သတ္တာ၊ ယေ မဟာသမုဒ္ဒေ ပဋိဝသန္တီ’တိ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌော တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ကိန္တိ တဿ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘သစေ မံ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ ‘ကိတ္တကံ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ၊ ကတိ ပန တေ သတ္တာ၊ ယေ မဟာသမုဒ္ဒေ ပဋိဝသန္တီ’တိ၊ တမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဝဒေယျံ ‘အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ မံ တွံ အမ္ဘော ပုရိသ ပုစ္ဆသိ၊ နေသာ ပုစ္ဆာ ကေနစိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ ဌပနီယော ဧသော ပဉှော. အဝိဘတ္တော လောကက္ခာယိကေဟိ မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ န သက္ကာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ပရိမိနိတုံ သတ္တာ ဝါ ယေ တတ္ထ ဝါသမုပဂတာတိ ဧဝါဟံ ဘန္တေ တဿ ပဋိဝစနံ ဒဒေယျ’’’န္တိ.