၇. လက္ခဏသုတ္တံ

ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ

၁၉၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒ္ဒန္တေ’’တိ [ဘဒန္တေတိ (သီ. သျာ. ပီ.)] တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

၁၉၉. ‘‘ဒွတ္တိံသိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ စက္ကရတနံ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတိ. သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ၊ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ [ဝိဝဋစ္ဆဒေါ (သျာ. က.)၊ ဝိဝတ္တစ္ဆဒေါ (သီ. ပီ.)].

၂၀၀. ‘‘ကတမာနိ စ တာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ? သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ၊ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ.

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ. ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ၊ ဣဒမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ [သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ သုဝိဘတ္တန္တရာနိ (သီ. ပီ.)]. ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ၊ ဣဒမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသော အာယတပဏှိ ဟောတိ။ပေ။ ဒီဃင်္ဂုလိ ဟောတိ။ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ ဟောတိ။ ဇာလဟတ္ထပါဒေါ ဟောတိ။ ဥဿင်္ခပါဒေါ ဟောတိ။ ဧဏိဇင်္ဃော ဟောတိ။ ဌိတကောဝ အနောနမန္တော ဥဘောဟိ ပါဏိတလေဟိ ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ။ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော ဟောတိ။ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟောတိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော။ သုခုမစ္ဆဝိ ဟောတိ၊ သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ ရဇောဇလ္လံ ကာယေ န ဥပလိမ္ပတိ။ ဧကေကလောမော ဟောတိ၊ ဧကေကာနိ လောမာနိ လောမကူပေသု ဇာတာနိ။ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ လောမာနိ ဇာတာနိ နီလာနိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာနိ ကုဏ္ဍလာဝဋ္ဋာနိ [ကုဏ္ဍလာဝတ္တာနိ (ဗဟူသု)] ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋကဇာတာနိ [ဒက္ခိဏာဝတ္တကဇာတာနိ (သီ. သျာ. ပီ.)] ။ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော ဟောတိ။ သတ္တုဿဒေါ ဟောတိ။ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော ဟောတိ။ စိတန္တရံသော [ပိတန္တရံသော (သျာ.)] ဟောတိ။ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဟောတိ၊ ယာဝတကွဿ ကာယော တာဝတကွဿ ဗျာမော ယာဝတကွဿ ဗျာမော တာဝတကွဿ ကာယော။ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော ဟောတိ။ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ ဟောတိ။ သီဟဟနု ဟောတိ။ စတ္တာလီသဒန္တော ဟောတိ ။ သမဒန္တော ဟောတိ။ အဝိရဠဒန္တော ဟောတိ။ သုသုက္ကဒါဌော ဟောတိ။ ပဟူတဇိဝှေါ ဟောတိ။ ဗြဟ္မဿရော ဟောတိ ကရဝီကဘာဏီ။ အဘိနီလနေတ္တော ဟောတိ။ ဂေါပခုမော ဟောတိ။ ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ၊ ဩဒါတာ မုဒုတူလသန္နိဘာ. ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဟောတိ၊ ဩဒါတာ မုဒုတူလသန္နိဘာ၊ ဣဒမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသော ဥဏှီသသီသော ဟောတိ. ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသော ဥဏှီသသီသော ဟောတိ၊ ဣဒမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ဘဝတိ.

‘‘ဣမာနိ ခေါ တာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ၊ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ.

‘‘ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ဗာဟိရကာပိ ဣသယော ဓာရေန္တိ၊ နော စ ခေါ တေ ဇာနန္တိ – ‘ဣမဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဣဒံ လက္ခဏံ ပဋိလဘတီ’တိ.

(၁) သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာလက္ခဏံ

၂၀၁. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဒဠှသမာဒါနော အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ အဝတ္ထိတသမာဒါနော ကာယသုစရိတေ ဝစီသုစရိတေ မနောသုစရိတေ ဒါနသံဝိဘာဂေ သီလသမာဒါနေ ဥပေါသထုပဝါသေ မတ္တေယျတာယ ပေတ္တေယျတာယ သာမညတာယ ဗြဟ္မညတာယ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိတာယ အညတရညတရေသု စ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တတ္ထ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂ္ဂဏှာတိ ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန ဒိဗ္ဗေန သုခေန ဒိဗ္ဗေန ယသေန ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ. သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ဟောတိ. သမံ ပါဒံ ဘူမိယံ နိက္ခိပတိ၊ သမံ ဥဒ္ဓရတိ၊ သမံ သဗ္ဗာဝန္တေဟိ ပါဒတလေဟိ ဘူမိံ ဖုသတိ.

၂၀၂. ‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿိမာနိ သတ္တ ရတနာနိ ဘဝန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ စက္ကရတနံ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနံ မဏိရတနံ ဣတ္ထိရတနံ ဂဟပတိရတနံ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ ဘဝန္တိ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အခိလမနိမိတ္တမကဏ္ဋကံ ဣဒ္ဓံ ဖီတံ ခေမံ သိဝံ နိရဗ္ဗုဒံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတိ. ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အက္ခမ္ဘိယော [အဝိက္ခမ္ဘိယော (သီ. ပီ.)] ဟောတိ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ. ‘‘သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ၊ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အက္ခမ္ဘိယော ဟောတိ အဗ္ဘန္တရေဟိ ဝါ ဗာဟိရေဟိ ဝါ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ ရာဂေန ဝါ ဒေါသေန ဝါ မောဟေန ဝါ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၀၃. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘သစ္စေ စ ဓမ္မေ စ ဒမေ စ သံယမေ၊

သောစေယျသီလာလယုပေါသထေသု စ၊

ဒါနေ အဟိံသာယ အသာဟသေ ရတော၊

ဒဠှံ သမာဒါယ သမတ္တမာစရိ [သမန္တမာစရိ (သျာ. က.)].

‘‘သော တေန ကမ္မေန ဒိဝံ သမက္ကမိ [အပက္ကမိ (သျာ. က.)]၊

သုခဉ္စ ခိဍ္ဍာရတိယော စ အနွဘိ [အံနွဘိ (ဋီကာ)]၊

တတော စဝိတွာ ပုနရာဂတော ဣဓ၊

သမေဟိ ပါဒေဟိ ဖုသီ ဝသုန္ဓရံ.

‘‘ဗျာကံသု ဝေယျဉ္ဇနိကာ သမာဂတာ၊

သမပ္ပတိဋ္ဌဿ န ဟောတိ ခမ္ဘနာ၊

ဂိဟိဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ပုန [ပန (သျာ.)]၊

တံ လက္ခဏံ ဘဝတိ တဒတ္ထဇောတကံ.

‘‘အက္ခမ္ဘိယော ဟောတိ အဂါရမာဝသံ၊

ပရာဘိဘူ သတ္တုဘိ နပ္ပမဒ္ဒနော၊

မနုဿဘူတေနိဓ ဟောတိ ကေနစိ၊

အက္ခမ္ဘိယော တဿ ဖလေန ကမ္မုနော.

‘‘သစေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော၊

နေက္ခမ္မဆန္ဒာဘိရတော ဝိစက္ခဏော၊

အဂ္ဂေါ န သော ဂစ္ဆတိ ဇာတု ခမ္ဘနံ၊

နရုတ္တမော ဧသ ဟိ တဿ ဓမ္မတာ’’တိ.

(၂) ပါဒတလစက္ကလက္ခဏံ

၂၀၄. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဗဟုဇနဿ သုခါဝဟော အဟောသိ၊ ဥဗ္ဗေဂဥတ္တာသဘယံ အပနုဒိတာ၊ ဓမ္မိကဉ္စ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဓာတာ၊ သပရိဝါရဉ္စ ဒါနံ အဒါသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ပေ။ သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. ဟေဋ္ဌာပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ သဟဿာရာနိ သနေမိကာနိ သနာဘိကာနိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ သုဝိဘတ္တန္တရာနိ.

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာပရိဝါရော ဟောတိ၊ မဟာဿ ဟောန္တိ ပရိဝါရာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ. သစေ ခေါ ပန အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ၊ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? မဟာပရိဝါရော ဟောတိ၊ မဟာဿ ဟောန္တိ ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၀၅. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပုရေ ပုရတ္ထာ ပုရိမာသု ဇာတိသု၊

မနုဿဘူတော ဗဟုနံ သုခါဝဟော၊

ဥဗ္ဘေဂဥတ္တာသဘယာပနူဒနော၊

ဂုတ္တီသု ရက္ခာဝရဏေသု ဥဿုကော.

‘‘သော တေန ကမ္မေန ဒိဝံ သမက္ကမိ၊

သုခဉ္စ ခိဍ္ဍာရတိယော စ အနွဘိ၊

တတော စဝိတွာ ပုနရာဂတော ဣဓ၊

စက္ကာနိ ပါဒေသု ဒုဝေသု ဝိန္ဒတိ.

‘‘သမန္တနေမီနိ သဟဿရာနိ စ၊

ဗျာကံသု ဝေယျဉ္ဇနိကာ သမာဂတာ၊

ဒိသွာ ကုမာရံ သတပုညလက္ခဏံ၊

ပရိဝါရဝါ ဟေဿတိ သတ္တုမဒ္ဒနော.

တထာ ဟီ စက္ကာနိ သမန္တနေမိနိ၊

သစေ န ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော၊

ဝတ္တေတိ စက္ကံ ပထဝိံ ပသာသတိ၊

တဿာနုယန္တာဓ [တဿာနုယုတ္တာ ဣဓ (သီ. ပီ.)၊ တဿာနုယန္တာ ဣဓ (သျာ. က.)] ဘဝန္တိ ခတ္တိယာ.

‘‘မဟာယသံ သံပရိဝါရယန္တိ နံ၊

သစေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇမုပေတိ တာဒိသော၊

နေက္ခမ္မဆန္ဒာဘိရတော ဝိစက္ခဏော၊

ဒေဝါမနုဿာသုရသက္ကရက္ခသာ [သတ္တရက္ခသာ (က.) သီ. သျာအဋ္ဌကထာ ဩလောကေတဗ္ဗာ].

‘‘ဂန္ဓဗ္ဗနာဂါ ဝိဟဂါ စတုပ္ပဒါ၊

အနုတ္တရံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊

မဟာယသံ သံပရိဝါရယန္တိ န’’န္တိ.

(၃-၅) အာယတပဏှိတာဒိတိလက္ခဏံ

၂၀၆. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော အဟောသိ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထော လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော၊ သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဝိဟာသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ။ပေ။ သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ တီဏိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. အာယတပဏှိ စ ဟောတိ၊ ဒီဃင်္ဂုလိ စ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော စ.

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? ဒီဃာယုကော ဟောတိ စိရဋ္ဌိတိကော၊ ဒီဃမာယုံ ပါလေတိ၊ န သက္ကာ ဟောတိ အန္တရာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ။ ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? ဒီဃာယုကော ဟောတိ စိရဋ္ဌိတိကော၊ ဒီဃမာယုံ ပါလေတိ၊ န သက္ကာ ဟောတိ အန္တရာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၀၇. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘မာရဏဝဓဘယတ္တနော [မရဏဝဓဘယတ္တနော (သီ. ပီ. က.)၊ မရဏဝဓဘယမတ္တနော (သျာ.)] ဝိဒိတွာ၊

ပဋိဝိရတော ပရံ မာရဏာယဟောသိ၊

တေန သုစရိတေန သဂ္ဂမဂမာ [တေန သော သုစရိတေန သဂ္ဂမဂမာသိ (သျာ.)]၊

သုကတဖလဝိပါကမနုဘောသိ.

‘‘စဝိယ ပုနရိဓာဂတော သမာနော၊

ပဋိလဘတိ ဣဓ တီဏိ လက္ခဏာနိ၊

ဘဝတိ ဝိပုလဒီဃပါသဏှိကော၊

ဗြဟ္မာဝ သုဇု သုဘော သုဇာတဂတ္တော.

‘‘သုဘုဇော သုသု သုသဏ္ဌိတော သုဇာတော၊

မုဒုတလုနင်္ဂုလိယဿ ဟောန္တိ၊

ဒီဃာ တီဘိ ပုရိသဝရဂ္ဂလက္ခဏေဟိ၊

စိရယပနာယ [စိရယာပနာယ (သျာ.)] ကုမာရမာဒိသန္တိ.

‘‘ဘဝတိ ယဒိ ဂိဟီ စိရံ ယပေတိ၊

စိရတရံ ပဗ္ဗဇတိ ယဒိ တတော ဟိ၊

ယာပယတိ စ ဝသိဒ္ဓိဘာဝနာယ၊

ဣတိ ဒီဃာယုကတာယ တံ နိမိတ္တ’’န္တိ.

(၆) သတ္တုဿဒတာလက္ခဏံ

၂၀၈. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ဒါတာ အဟောသိ ပဏီတာနံ ရသိတာနံ ခါဒနီယာနံ ဘောဇနီယာနံ သာယနီယာနံ လေဟနီယာနံ ပါနာနံ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ။ပေ။ သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ၊ သတ္တုဿဒေါ ဟောတိ၊ သတ္တဿ ဥဿဒါ ဟောန္တိ၊ ဥဘောသု ဟတ္ထေသု ဥဿဒါ ဟောန္တိ၊ ဥဘောသု ပါဒေသု ဥဿဒါ ဟောန္တိ၊ ဥဘောသု အံသကူဋေသု ဥဿဒါ ဟောန္တိ၊ ခန္ဓေ ဥဿဒေါ ဟောတိ.

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? လာဘီ ဟောတိ ပဏီတာနံ ရသိတာနံ ခါဒနီယာနံ ဘောဇနီယာနံ သာယနီယာနံ လေဟနီယာနံ ပါနာနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ။ ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? လာဘီ ဟောတိ ပဏီတာနံ ရသိတာနံ ခါဒနီယာနံ ဘောဇနီယာနံ သာယနီယာနံ လေဟနီယာနံ ပါနာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၀၉. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ခဇ္ဇဘောဇ္ဇမထ လေယျ သာယိယံ၊

ဥတ္တမဂ္ဂရသဒါယကော အဟု၊

တေန သော သုစရိတေန ကမ္မုနာ၊

နန္ဒနေ စိရမဘိပ္ပမောဒတိ.

‘‘သတ္တ စုဿဒေ ဣဓာဓိဂစ္ဆတိ၊

ဟတ္ထပါဒမုဒုတဉ္စ ဝိန္ဒတိ၊

အာဟု ဗျဉ္ဇနနိမိတ္တကောဝိဒါ၊

ခဇ္ဇဘောဇ္ဇရသလာဘိတာယ နံ.

‘‘ယံ ဂိဟိဿပိ [န တံ ဂိဟိဿာပိ (သျာ.)] တဒတ္ထဇောတကံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ စ တဒါဓိဂစ္ဆတိ၊

ခဇ္ဇဘောဇ္ဇရသလာဘိရုတ္တမံ၊

အာဟု သဗ္ဗဂိဟိဗန္ဓနစ္ဆိဒ’’န္တိ.

(၇-၈) ကရစရဏမုဒုဇာလတာလက္ခဏာနိ

၂၁၀. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ သင်္ဂါဟကော အဟောသိ – ဒါနေန ပေယျဝဇ္ဇေန [ပိယဝါစေန (သျာ. က.)] အတ္ထစရိယာယ သမာနတ္တတာယ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ။ပေ။ သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ စ ဟောတိ ဇာလဟတ္ထပါဒေါ စ.

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? သုသင်္ဂဟိတပရိဇနော ဟောတိ၊ သုသင်္ဂဟိတာဿ ဟောန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမဇာနပဒါ ဂဏကမဟာမတ္တာ အနီကဋ္ဌာ ဒေါဝါရိကာ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ ရာဇာနော ဘောဂိယာ ကုမာရာ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ။ ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? သုသင်္ဂဟိတပရိဇနော ဟောတိ၊ သုသင်္ဂဟိတာဿ ဟောန္တိ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ နာဂါ ဂန္ဓဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၁၁. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဒါနမ္ပိ စတ္ထစရိယတဉ္စ [ဒါနမ္ပိ စ အတ္ထစရိယတမ္ပိ စ (သီ. ပီ.)]၊

ပိယဝါဒိတဉ္စ သမာနတ္တတဉ္စ [ပိယဝဒတဉ္စ သမာနဆန္ဒတဉ္စ (သီ. ပီ.)]၊

ကရိယစရိယသုသင်္ဂဟံ ဗဟူနံ၊

အနဝမတေန ဂုဏေန ယာတိ သဂ္ဂံ.

‘‘စဝိယ ပုနရိဓာဂတော သမာနော၊

ကရစရဏမုဒုတဉ္စ ဇာလိနော စ၊

အတိရုစိရသုဝဂ္ဂုဒဿနေယျံ၊

ပဋိလဘတိ ဒဟရော သုသု ကုမာရော.

‘‘ဘဝတိ ပရိဇနဿဝေါ ဝိဓေယျော၊

မဟိမံ အာဝသိတော သုသင်္ဂဟိတော၊

ပိယဝဒူ ဟိတသုခတံ ဇိဂီသမာနော [ဇိဂိံ သမာနော (သီ. သျာ. ပီ.)]၊

အဘိရုစိတာနိ ဂုဏာနိ အာစရတိ.

‘‘ယဒိ စ ဇဟတိ သဗ္ဗကာမဘောဂံ၊

ကထယတိ ဓမ္မကထံ ဇိနော ဇနဿ၊

ဝစနပဋိကရဿာဘိပ္ပသန္နာ၊

သုတွာန ဓမ္မာနုဓမ္မမာစရန္တီ’’တိ.

(၉-၁၀) ဥဿင်္ခပါဒဥဒ္ဓဂ္ဂလောမတာလက္ခဏာနိ

၂၁၂. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော [သမာနော ဗဟုနော ဇနဿ (သီ. ပီ.)] အတ္ထူပသံဟိတံ ဓမ္မူပသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသိတာ အဟောသိ၊ ဗဟုဇနံ နိဒံသေသိ၊ ပါဏီနံ ဟိတသုခါဝဟော ဓမ္မယာဂီ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ။ပေ။ သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမာနိ ဒွေ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိလဘတိ. ဥဿင်္ခပါဒေါ စ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော စ.

‘‘သော တေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော၊ သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဂ္ဂေါ စ ဟောတိ သေဋ္ဌော စ ပါမောက္ခော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ ကာမဘောဂီနံ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ။ ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? အဂ္ဂေါ စ ဟောတိ သေဋ္ဌော စ ပါမောက္ခော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ သဗ္ဗသတ္တာနံ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၁၃. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘အတ္ထဓမ္မသဟိတံ [အတ္ထဓမ္မသံဟိတံ (က. သီ. ပီ.)၊ အတ္ထဓမ္မုပသံဟိတံ (က.)] ပုရေ ဂိရံ၊

ဧရယံ ဗဟုဇနံ နိဒံသယိ၊

ပါဏိနံ ဟိတသုခါဝဟော အဟု၊

ဓမ္မယာဂမယဇီ [ဓမ္မယာဂံ အဿဇိ (က.)] အမစ္ဆရီ.

‘‘တေန သော သုစရိတေန ကမ္မုနာ၊

သုဂ္ဂတိံ ဝဇတိ တတ္ထ မောဒတိ၊

လက္ခဏာနိ စ ဒုဝေ ဣဓာဂတော၊

ဥတ္တမပ္ပမုခတာယ [ဥတ္တမသုခတာယ (သျာ.)၊ ဥတ္တမပမုက္ခတာယ (က.)] ဝိန္ဒတိ.

‘‘ဥဗ္ဘမုပ္ပတိတလောမဝါ သသော၊

ပါဒဂဏ္ဌိရဟု သာဓုသဏ္ဌိတာ၊

မံသလောဟိတာစိတာ တစောတ္ထတာ၊

ဥပရိစရဏသောဘနာ [ဥပရိဇာနုသောဘနာ (သျာ.)၊ ဥပရိ စ ပန သောဘနာ (သီ. ပီ.)] အဟု.

‘‘ဂေဟမာဝသတိ စေ တထာဝိဓော၊

အဂ္ဂတံ ဝဇတိ ကာမဘောဂိနံ၊

တေန ဥတ္တရိတရော န ဝိဇ္ဇတိ၊

ဇမ္ဗုဒီပမဘိဘုယျ ဣရိယတိ.

‘‘ပဗ္ဗဇမ္ပိ စ အနောမနိက္ကမော၊

အဂ္ဂတံ ဝဇတိ သဗ္ဗပါဏိနံ၊

တေန ဥတ္တရိတရော န ဝိဇ္ဇတိ၊

သဗ္ဗလောကမဘိဘုယျ ဝိဟရတီ’’တိ.

(၁၁) ဧဏိဇင်္ဃလက္ခဏံ

၂၁၄. ‘‘ယမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမံ ဘဝံ ပုရိမံ နိကေတံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သက္ကစ္စံ ဝါစေတာ အဟောသိ သိပ္ပံ ဝါ ဝိဇ္ဇံ ဝါ စရဏံ ဝါ ကမ္မံ ဝါ – ‘ကိံ တိမေ ခိပ္ပံ ဝိဇာနေယျုံ၊ ခိပ္ပံ ပဋိပဇ္ဇေယျုံ၊ န စိရံ ကိလိဿေယျု’’န္တိ. သော တဿ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ။ပေ။ သော တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော သမာနော ဣမံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘတိ. ဧဏိဇင်္ဃော ဟောတိ.

‘‘သော တေန လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ။ပေ။ ရာဇာ သမာနော ကိံ လဘတိ? ယာနိ တာနိ ရာဇာရဟာနိ ရာဇင်္ဂါနိ ရာဇူပဘောဂါနိ ရာဇာနုစ္ဆဝိကာနိ တာနိ ခိပ္ပံ ပဋိလဘတိ. ရာဇာ သမာနော ဣဒံ လဘတိ။ ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ကိံ လဘတိ? ယာနိ တာနိ သမဏာရဟာနိ သမဏင်္ဂါနိ သမဏူပဘောဂါနိ သမဏာနုစ္ဆဝိကာနိ၊ တာနိ ခိပ္ပံ ပဋိလဘတိ. ဗုဒ္ဓေါ သမာနော ဣဒံ လဘတိ’’. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ.

၂၁၅. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘သိပ္ပေသု ဝိဇ္ဇာစရဏေသု ကမ္မေသု [ကမ္မသု (သီ. ပီ.)]၊

ကထံ ဝိဇာနေယျုံ [ဝိဇာနေယျ (သီ. ပီ.)၊ ဝိဇာနေယျု (သျာ.)] လဟုန္တိ ဣစ္ဆတိ၊

ယဒူပဃာတာယ န ဟောတိ ကဿစိ၊

ဝါစေတိ ခိပ္ပံ န စိရံ ကိလိဿတိ.