၄. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၆. တေန သမယေနာတိ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒံ. တတ္ထ ဝဿိကသာဋိကာ အနုညာတာတိ စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝိသာခါဝတ္ထုသ္မိံ (မဟာဝ. ၃၄၉ အာဒယော) အနုညာတာ. ပဋိကစ္စေဝါတိ ပုရေယေဝ.

၆၂၇. မာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ စတုန္နံ ဂိမှမာသာနံ ဧကော ပစ္ဆိမမာသော သေသော. ကတွာတိ သိဗ္ဗနရဇနကပ္ပပရိယောသာနေန နိဋ္ဌပေတွာ. ကရောန္တေန စ ဧကမေဝ ကတွာ သမယေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ဒွေ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ.

အတိရေကမာသေ သေသေ ဂိမှာနေတိ ဂိမှာနနာမကေ အတိရေကမာသေ သေသေ.

အတိရေကဒ္ဓမာသေ သေသေ ဂိမှာနေ ကတွာ နိဝါသေတီတိ ဧတ္ထ ပန ဌတွာ ဝဿိကသာဋိကာယ ပရိယေသနက္ခေတ္တံ ကရဏက္ခေတ္တံ နိဝါသနက္ခေတ္တံ အဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ခေတ္တံ၊ ကုစ္ဆိသမယော ပိဋ္ဌိသမယောတိ ဒုဝိဓော သမယော၊ ပိဋ္ဌိသမယစတုက္ကံ ကုစ္ဆိသမယစတုက္ကန္တိ ဒွေ စတုက္ကာနိ စ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

တတ္ထ ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကာဠပက္ခုပေါသထာ၊ အယမေကော အဒ္ဓမာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တဉ္စေဝ ကရဏက္ခေတ္တဉ္စ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ လဒ္ဓံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ၊ နိဝါသေတုံ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ. ကာဠပက္ခုပေါသထဿ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာ၊ အယမေကော အဒ္ဓမာသော ပရိယေသနကရဏနိဝါသနာနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ခေတ္တံ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ပရိယေသိတုံ ကာတုံ နိဝါသေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ၊ အဓိဋ္ဌာတုံယေဝ န ဝဋ္ဋတိ. အာသာဠှီပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ၊ ဣမေ စတ္တာရော မာသာ ပရိယေသနကရဏနိဝါသနာဓိဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ ခေတ္တံ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ လဒ္ဓံ ကာတုံ နိဝါသေတုံ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ တာဝ စတုဗ္ဗိဓံ ခေတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပန ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာ၊ ဣမေ သတ္တ မာသာ ပိဋ္ဌိသမယော နာမ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ‘‘ကာလော ဝဿိကသာဋိကာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန သတုပ္ပါဒံ ကတွာ အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ‘‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဝုတ္တနယေနေဝ သတုပ္ပါဒံ ကတွာ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရေ –

‘‘မာတရံ စီဝရံ ယာစေ၊ နော စ သံဃေ ပရိဏတံ၊

ကေနဿ ဟောတိ အာပတ္တိ၊ အနာပတ္တိ စ ဉာတကေ၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁)၊

အယဉှိ ပဉှော ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တောတိ. ဧဝံ ပိဋ္ဌိသမယစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပန ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ၊ ဣမေ ပဉ္စ မာသာ ကုစ္ဆိသမယော နာမ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝုတ္တနယေန သတုပ္ပါဒံ ကတွာ အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ. ယေ မနုဿာ ပုဗ္ဗေပိ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ ဒေန္တိ၊ ဣမေ ပန သစေပိ အတ္တနော အညာတကအပ္ပဝါရိတာ ဟောန္တိ၊ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တေသု သတုပ္ပါဒကရဏဿ အနုညာတတ္တာ. ဝိညတိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဣဒံ ပန ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကေသုပိ ဟောတိယေဝ. ဝုတ္တနယေနေဝ သတုပ္ပါဒံ ကတွာ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ. ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ. ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗာ ဒေထ မေ’’တိ ဣဒဉှိ ပရိယေသနကာလေ အညာတကအပ္ပဝါရိတေယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ကုစ္ဆိသမယစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နဂ္ဂေါ ကာယံ ဩဝဿာပေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ဥဒကဖုသိတဂဏနာယ အကတွာ နှာနပရိယောသာနဝသေန ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗော. သော စ ခေါ ဝိဝဋင်္ဂဏေ အာကာသတော ပတိတဥဒကေနေဝ နှာယန္တော. နှာနကောဋ္ဌကဝါပိအာဒီသု ဃဋေဟိ အာသိတ္တဥဒကေန ဝါ နှာယန္တဿ အနာပတ္တိ.

ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎိယတီတိ ဧတ္ထ သစေ ကတပရိယေသိတာယ ဝဿိကသာဋိကာယ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမ မာသံ ခေပေတွာ ပုန ဝဿာနဿ ပဌမမာသံ ဥက္ကဍ္ဎိတွာ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသမေဝ ကရောန္တိ၊ ဝဿိကသာဋိကာ ဓောဝိတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗာ. အနဓိဋ္ဌိတာ အဝိကပ္ပိတာ ဒွေ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. သစေ သတိသမ္မောသေန ဝါ အပ္ပဟောနကဘာဝေန ဝါ အကတာ ဟောတိ၊ တေ စ ဒွေ မာသေ ဝဿာနဿ စ စာတုမာသန္တိ ဆ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတိ. သစေ ပန ကတ္တိကမာသေ ကထိနံ အတ္ထရီယတိ၊ အပရေပိ စတ္တာရော မာသေ လဘတိ၊ ဧဝံ ဒသ မာသာ ဟောန္တိ. တတော ပရမ္ပိ သတိယာ ပစ္စာသာယ မူလစီဝရံ ကတွာ ဌပေန္တဿ ဧကမာသန္တိ ဧဝံ ဧကာဒသ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတိ. သစေ ပန ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန ယာဝ ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ အန္တောဝဿေ ဝါ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ၊ ကဒါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဧတံ အဋ္ဌကထာသု န ဝိစာရိတံ. လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဒသာဟေ နိဋ္ဌိတာ ပန တသ္မိံယေဝ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဋ္ဌိတာ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗာတိ အယံ နော အတ္တနောမတိ. ကသ္မာ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဝဿူပနာယိကတော ပုဗ္ဗေ ဒသာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ. ‘‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ. ၄၆၂) စ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန ယာဝ ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ အန္တောဝဿေ ဝါ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ အန္တောဒသာဟေ ဝါ တဒဟု ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗာ.

တတ္ထ သိယာ ‘‘ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ ဝစနတော ‘‘စာတုမာသဗ္ဘန္တရေ ယဒါ ဝါ တဒါ ဝါ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ၊ ‘‘ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ယာဝ အာဗာဓာ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ ဝုတ္တံ သာပိ၊ စ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတဗ္ဗာ သိယာ. ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ ယထာဝုတ္တမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ အညံ ဝါ အစလံ ကာရဏံ လဘိတွာ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ. အပိစ ကုရုန္ဒိယမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယာဝသာနေ ဝုတ္တံ – ‘‘ကဒါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ? လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဒသာဟေ နိဋ္ဌိတာ ပန တသ္မိံယေဝ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. ယဒိ နပ္ပဟောတိ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ.

၆၃၀. အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ နဂ္ဂါနံ ကာယောဝဿာပနေ အနာပတ္တိ. ဧတ္ထ စ မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နှာယန္တဿ စောရုပဒ္ဒဝေါ အာပဒါ နာမ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ဆသမုဋ္ဌာနံ၊ ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.