တတိယသင်္ဂီတိကထာ

တိဿောပိ ခေါ မဟာဗြဟ္မာ ဗြဟ္မလောကတော စဝိတွာ မောဂ္ဂလိဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သိဂ္ဂဝတ္ထေရောပိ တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဘုတိ သတ္တ ဝဿာနိ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ဧကဒိဝသမ္ပိ ဥဠုင်္ကမတ္တံ ဝါ ယာဂုံ ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဝါ ဘတ္တံ နာလတ္ထ. သတ္တန္နံ ပန ဝဿာနံ အစ္စယေန ဧကဒိဝသံ ‘‘အတိစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝစနမတ္တံ အလတ္ထ. တံဒိဝသမေဝ ဗြာဟ္မဏောပိ ဗဟိဒ္ဓါ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တော ပဋိပထေ ထေရံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ အမှာကံ ဂေဟံ အဂမိတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အဂမိမှာ’’တိ. ‘‘အပိ ကိဉ္စိ လဘိတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ လဘိမှာ’’တိ. သော ဂေဟံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တဿ ပဗ္ဗဇိတဿ ကိဉ္စိ အဒတ္ထာ’’တိ? ‘‘န ကိဉ္စိ အဒမှာ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဒုတိယဒိဝသေ ဃရဒွါရေယေဝ နိသီဒိ ‘‘အဇ္ဇ ပဗ္ဗဇိတံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ. ထေရော ဒုတိယဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏဿ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တော. ဗြာဟ္မဏော ထေရံ ဒိသွာဝ ဧဝမာဟ – ‘‘တုမှေ ဟိယျော အမှာကံ ဂေဟေ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါယေဝ ‘လဘိမှာ’တိ အဝေါစုတ္ထ. ဝဋ္ဋတိ နု ခေါ တုမှာကံ မုသာဝါဒေါ’’တိ! ထေရော အာဟ – ‘‘မယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တုမှာကံ ဂေဟေ သတ္တ ဝဿာနိ ‘အတိစ္ဆထာ’တိ ဝစနမတ္တမ္ပိ အလဘိတွာ ဟိယျော ‘အတိစ္ဆထာ’တိ ဝစနမတ္တံ လဘိမှ၊ အထေတံ ပဋိသန္ထာရံ ဥပါဒါယ ဧဝမဝေါစုမှာ’’တိ.

ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ပဋိသန္ထာရမတ္တမ္ပိ လဘိတွာ ‘လဘိမှာ’တိ ပသံသန္တိ၊ အညံ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ လဘိတွာ ကသ္မာ န ပသံသန္တီ’’တိ ပသီဒိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ ပဋိယာဒိတဘတ္တတော ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘိက္ခံ တဒုပိယဉ္စ ဗျဉ္ဇနံ ဒါပေတွာ ‘‘ဣမံ ဘိက္ခံ သဗ္ဗကာလံ တုမှေ လဘိဿထာ’’တိ အာဟ. သော ပုနဒိဝသတော ပဘုတိ ဥပသင်္ကမန္တဿ ထေရဿ ဥပသမံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသီဒိတွာ ထေရံ နိစ္စကာလံ အတ္တနော ဃရေ ဘတ္တဝိဿဂ္ဂကရဏတ္ထာယ ယာစိ. ထေရော အဓိဝါသေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တော ထောကံ ထောကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ကထေတွာ ဂစ္ဆတိ. သောပိ ခေါ မာဏဝကော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကောယေဝ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ အဟောသိ. ဗြဟ္မလောကတော အာဂတသုဒ္ဓသတ္တဿ အာသနေ ဝါ သယနေ ဝါ အညော ကောစိ နိသဇ္ဇိတာ ဝါ နိပဇ္ဇိတာ ဝါ နတ္ထိ. သော ယဒါ အာစရိယဃရံ ဂစ္ဆတိ၊ တဒါဿ မဉ္စပီဌံ သေတေန ဝတ္ထေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ လဂ္ဂေတွာ ဌပေန္တိ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သမယော ဒါနိ မာဏဝကံ ပဗ္ဗာဇေတုံ၊ စိရဉ္စ မေ ဣဓာဂစ္ဆန္တဿ၊ န စ ကာစိ မာဏဝကေန သဒ္ဓိံ ကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဟန္ဒ ဒါနိ ဣမိနာ ဥပါယေန ပလ္လင်္ကံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဂေဟံ ဂန္တွာ ယထာ တသ္မိံ ဂေဟေ ဌပေတွာ မာဏဝကဿ ပလ္လင်္ကံ အညံ န ကိဉ္စိ အာသနံ ဒိဿတိ တထာ အဓိဋ္ဌာသိ. ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟဇနော ထေရံ ဒိသွာ အညံ ကိဉ္စိ အာသနံ အပဿန္တော မာဏဝကဿ ပလ္လင်္ကံ အတ္ထရိတွာ ထေရဿ အဒါသိ. နိသီဒိ ထေရော ပလ္လင်္ကေ. မာဏဝကောပိ ခေါ တင်္ခဏညေဝ အာစရိယဃရာ အာဂမ္မ ထေရံ အတ္တနော ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ကုပိတော အနတ္တမနော ‘‘ကော မမ ပလ္လင်္ကံ သမဏဿ ပညပေသီ’’တိ အာဟ.

ထေရော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝူပသန္တေ မာဏဝကဿ စဏ္ဍိက္ကဘာဝေ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ပန တွံ၊ မာဏဝက၊ ကိဉ္စိ မန္တံ ဇာနာသီ’’တိ? မာဏဝကော ‘‘ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ မယိ ဒါနိ မန္တေ အဇာနန္တေ အညေ ကေ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဝတွာ၊ ထေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တုမှေ ပန မန္တံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘ပုစ္ဆ၊ မာဏဝက၊ ပုစ္ဆိတွာ သက္ကာ ဇာနိတု’’န္တိ. အထ ခေါ မာဏဝကော တီသု ဝေဒေသု သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘေသု သာက္ခရပ္ပဘေဒေသု ဣတိဟာသပဉ္စမေသု ယာနိ ယာနိ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနာနိ၊ ယေသံ ယေသံ နယံ နေဝ အတ္တနာ ပဿတိ နာပိဿ အာစရိယော အဒ္ဒသ၊ တေသု တေသု ထေရံ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘ပကတိယာပိ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ၊ ဣဒါနိ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော၊ တေနဿ နတ္ထိ တေသံ ပဉှာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ ဘာရော’’တိ တာဝဒေဝ တေ ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မာဏဝကံ အာဟ – ‘‘မာဏဝက၊ အဟံ တယာ ဗဟုံ ပုစ္ဆိတော၊ အဟမ္ပိ ဒါနိ တံ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆာမိ၊ ဗျာကရိဿသိ မေ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ ပုစ္ဆ ဗျာကရိဿာမီ’’တိ. ထေရော စိတ္တယမကေ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ –

‘‘ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတိ တဿ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ ယဿ ဝါ ပန စိတ္တံ နိရုဇ္ဈိဿတိ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ တဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ?

မာဏဝေါ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဟရိတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကိံ နာမ၊ ဘော ပဗ္ဗဇိတ၊ ဣဒ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ဗုဒ္ဓမန္တော နာမာယံ၊ မာဏဝါ’’တိ. ‘‘သက္ကာ ပနာယံ၊ ဘော၊ မယှမ္ပိ ဒါတု’’န္တိ. ‘‘သက္ကာ မာဏဝ၊ အမှေဟိ ဂဟိတပဗ္ဗဇ္ဇံ ဂဏှန္တဿ ဒါတု’’န္တိ. တတော မာဏဝေါ မာတာပိတရော ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇိတော ဗုဒ္ဓမန္တံ နာမ ဇာနာတိ၊ န စ အတ္တနော သန္တိကေ အပဗ္ဗဇိတဿ ဒေတိ၊ အဟံ ဧတဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ မန္တံ ဥဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ.

အထဿ မာတာပိတရော ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာပိ နော ပုတ္တော မန္တေ ဂဏှတု၊ ဂဟေတွာ ပုနာဂမိဿတီ’’တိ မညမာနာ ‘‘ဥဂ္ဂဏှ၊ ပုတ္တာ’’တိ အနုဇာနိံသု. ထေရော ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ တာဝ အာစိက္ခိ. သော တတ္ထ ပရိကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တတော ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သာမဏေရော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော၊ အဘဗ္ဗော ဒါနိ သာသနတော နိဝတ္တိတုံ. သစေ ပနဿာဟံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ ကထေယျံ၊ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျ၊ အပ္ပေါဿုက္ကော ဘဝေယျ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဟေတုံ၊ သမယော ဒါနိ နံ စဏ္ဍဝဇ္ဇိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ပေသေတု’’န္တိ. တတော အာဟ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ သာမဏေရ၊ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှ. မမ ဝစနေန တဉ္စ အာရောဂျံ ပုစ္ဆ၊ ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘ဥပဇ္ဈာယော မံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ သန္တိကံ ပဟိဏီ’တိ. ‘ကော နာမ တေ ဥပဇ္ဈာယော’တိ စ ဝုတ္တေ ‘သိဂ္ဂဝတ္ထေရော နာမ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေယျာသိ. ‘အဟံ ကော နာမာ’တိ ဝုတ္တေ ဧဝံ ဝဒေယျာသိ – ‘မမ ဥပဇ္ဈာယော၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ နာမံ ဇာနာတီ’’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တိဿော သာမဏေရော ထေရံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အနုပုဗ္ဗေန စဏ္ဍဝဇ္ဇိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ထေရော သာမဏေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကုတော အာဂတောသီ’’တိ? ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ သန္တိကံ ပဟိဏီ’’တိ. ‘‘ကော နာမ တေ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ? ‘‘သိဂ္ဂဝတ္ထေရော နာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အဟံ ကော နာမာ’’တိ? ‘‘မမ ဥပဇ္ဈာယော၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ နာမံ ဇာနာတီ’’တိ. ‘‘ပတ္တစီဝရံ ဒါနိ ပဋိသာမေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ သာမဏေရော ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ ပုနဒိဝသေ ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဥဒကဒန္တပေါနံ ဥပဋ္ဌာပေသိ. ထေရော တဿ သမ္မဇ္ဇိတဋ္ဌာနံ ပုန သမ္မဇ္ဇိ. တံ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတွာ အညံ ဥဒကံ အာဟရိ. တဉ္စ ဒန္တကဋ္ဌံ အပနေတွာ အညံ ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဏှိ. ဧဝံ သတ္တ ဒိဝသာနိ ကတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပုန ပုစ္ဆိ. သာမဏေရော ပုနပိ ပုဗ္ဗေ ကထိတသဒိသမေဝ ကထေသိ. ထေရော ‘‘သော ဝတာယံ ဗြာဟ္မဏော’’တိ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘ကိမတ္ထံ အာဂတောသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှတ္ထာယ၊ ဘန္တေ’’တိ. ထေရော ‘‘ဥဂ္ဂဏှ ဒါနိ၊ သာမဏေရာ’’တိ ဝတွာ ပုန ဒိဝသတော ပဘုတိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပဋ္ဌပေသိ. တိဿော သာမဏေရောဝ ဟုတွာ၊ ဌပေတွာ ဝိနယပိဋကံ သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ. ဥပသမ္ပန္နကာလေ ပန အဝဿိကောဝ သမာနော တိပိဋကဓရော အဟောသိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ ဟတ္ထေ သကလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု. မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရောပိ အပရေန သမယေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တော ဗဟူနံ ဓမ္မဝိနယံ ဝါစေသိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန ဗိန္ဒုသာရဿ ရညော ဧကသတပုတ္တာ အဟေသုံ. တေ သဗ္ဗေ အသောကော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကမာတိကံ တိဿကုမာရံ ဌပေတွာ ဃာတေသိ. ဃာတေန္တော စ စတ္တာရိ ဝဿာနိ အနဘိသိတ္တောဝ ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ စတုန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဒွိန္နံ ဝဿသတာနံ ဥပရိ အဋ္ဌာရသမေ ဝဿေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဧကရဇ္ဇာဘိသေကံ ပါပုဏိ. အဘိသေကာနုဘာဝေန စဿ ဣမာ ရာဇိဒ္ဓိယော အာဂတာ – မဟာပထဝိယာ ဟေဋ္ဌာ ယောဇနပ္ပမာဏေ အာဏာ ပဝတ္တတိ၊ တထာ ဥပရိ အာကာသေ အနောတတ္တဒဟတော အဋ္ဌဟိ ကာဇေဟိ သောဠသ ပါနီယဃဋေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဒေဝတာ အာဟရန္တိ၊ ယတော သာသနေ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ ဟုတွာ အဋ္ဌ ဃဋေ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ၊ ဒွေ ဃဋေ သဋ္ဌိမတ္တာနံ တိပိဋကဓရဘိက္ခူနံ၊ ဒွေ ဃဋေ အဂ္ဂမဟေသိယာ အသန္ဓိမိတ္တာယ၊ စတ္တာရော ဃဋေ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ဒေဝတာဧဝ ဟိမဝန္တေ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ နာမ အတ္ထိ သိနိဒ္ဓံ မုဒုကံ ရသဝန္တံ တံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အာဟရန္တိ၊ ယေန ရညော စ မဟေသိယာ စ သောဠသန္နဉ္စ နာဋကိတ္ထိသဟဿာနံ သဋ္ဌိမတ္တာနဉ္စ ဘိက္ခုသဟဿာနံ ဒေဝသိကံ ဒန္တပေါနကိစ္စံ နိပ္ပဇ္ဇတိ. ဒေဝသိကမေဝ စဿ ဒေဝတာ အဂဒါမလကံ အဂဒဟရီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဉ္စ ဂန္ဓရသသမ္ပန္နံ အမ္ဗပက္ကံ အာဟရန္တိ. တထာ ဆဒ္ဒန္တဒဟတော ပဉ္စဝဏ္ဏနိဝါသနပါဝုရဏံ ပီတကဝဏ္ဏဟတ္ထပုစ္ဆနပဋကံ ဒိဗ္ဗဉ္စ ပါနကံ အာဟရန္တိ. ဒေဝသိကမေဝ ပနဿ နှာနဂန္ဓံ အနုဝိလေပနဂန္ဓံ ပါရုပနတ္ထာယ အသုတ္တမယိကံ သုမနပုပ္ဖပဋံ မဟာရဟဉ္စ အဉ္ဇနံ နာဂဘဝနတော နာဂရာဇာနော အာဟရန္တိ. ဆဒ္ဒန္တဒဟေဝ ဥဋ္ဌိတဿ သာလိနော နဝ ဝါဟသဟဿာနိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သုကာ အာဟရန္တိ. မူသိကာ နိတ္ထုသကဏေ ကရောန္တိ၊ ဧကောပိ ခဏ္ဍတဏ္ဍုလော န ဟောတိ၊ ရညော သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု အယမေဝ တဏ္ဍုလော ပရိဘောဂံ ဂစ္ဆတိ. မဓုမက္ခိကာ မဓုံ ကရောန္တိ. ကမ္မာရသာလာသု အစ္ဆာ ကူဋံ ပဟရန္တိ. ကရဝီကသကုဏာ အာဂန္တွာ မဓုရဿရံ ဝိကူဇန္တာ ရညော ဗလိကမ္မံ ကရောန္တိ.

ဣမာဟိ ဣဒ္ဓီဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ ဧကဒိဝသံ သုဝဏ္ဏသင်္ခလိကဗန္ဓနံ ပေသေတွာ စတုန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အဓိဂတရူပဒဿနံ ကပ္ပါယုကံ ကာဠံ နာမ နာဂရာဇာနံ အာနယိတွာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အနေကသတဝဏ္ဏေဟိ ဇလဇ ထလဇပုပ္ဖေဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖေဟိ စ ပူဇံ ကတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေဟိ သောဠသဟိ နာဋကိတ္ထိသဟဿေဟိ သမန္တတော ပရိက္ခိပိတွာ ‘‘အနန္တဉာဏဿ တာဝ မေ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ရူပံ ဣမေသံ အက္ခီနံ အာပါထံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ တေန နိမ္မိတံ သကလသရီရဝိပ္ပကိဏ္ဏပုညပ္ပဘာဝနိဗ္ဗတ္တာသီတာနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသဿိရီကတာယ ဝိကသိတကမလုပ္ပလပုဏ္ဍရီကပဋိမဏ္ဍိတမိဝ သလိလတလံ တာရာဂဏရသ္မိဇာလဝိသဒဝိပ္ဖုရိတသောဘာသမုဇ္ဇလိတမိဝ ဂဂနတလံ နီလပီတလောဟိတာဒိဘေဒဝိစိတြဝဏ္ဏရံသိဝိနဒ္ဓဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဝိလာသိတာယ သဉ္စာပ္ပဘာနုရာဂဣန္ဒဓနုဝိဇ္ဇုလတာပရိက္ခိတ္တမိဝ ကနကဂိရိသိခရံ နာနာဝိရာဂဝိမလကေတုမာလာသမုဇ္ဇလိတစာရုမတ္ထကသောဘံ နယနရသာယတနမိဝ ဗြဟ္မဒေဝမနုဇနာဂယက္ခဂဏာနံ ဗုဒ္ဓရူပံ ပဿန္တော သတ္တ ဒိဝသာနိ အက္ခိပူဇံ နာမ အကာသိ.

ရာဇာ ကိရ အဘိသေကံ ပါပုဏိတွာ တီဏိယေဝ သံဝစ္ဆရာနိ ဗာဟိရကပါသဏ္ဍံ ပရိဂ္ဂဏှိ. စတုတ္ထေ သံဝစ္ဆရေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပသီဒိ. တဿ ကိရ ပိတာ ဗိန္ဒုသာရော ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ၊ သော ဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ဗြာဟ္မဏဇာတိယပါသဏ္ဍာနဉ္စ ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ သဋ္ဌိသဟဿမတ္တာနံ နိစ္စဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. အသောကောပိ ပိတရာ ပဝတ္တိတံ ဒါနံ အတ္တနော အန္တေပုရေ တထေဝ ဒဒမာနော ဧကဒိဝသံ သီဟပဉ္ဇရေ ဌိတော တေ ဥပသမပရိဗာဟိရေန အာစာရေန ဘုဉ္ဇမာနေ အသံယတိန္ဒြိယေ အဝိနီတဣရိယာပထေ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဤဒိသံ ဒါနံ ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ အမစ္စေ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ အတ္တနော အတ္တနော သာဓုသမ္မတေ သမဏဗြာဟ္မဏေ အန္တေပုရံ အတိဟရထ၊ ဒါနံ ဒဿာမာ’’တိ. အမစ္စာ ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ ရညော ပဋိဿုဏိတွာ တေ တေ ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကာဇီဝကနိဂဏ္ဌာဒယော အာနေတွာ ‘‘ဣမေ၊ မဟာရာဇ၊ အမှာကံ အရဟန္တော’’တိ အာဟံသု.

အထ ရာဇာ အန္တေပုရေ ဥစ္စာဝစာနိ အာသနာနိ ပညပေတွာ ‘‘အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝတွာ အာဂတာဂတေ အာဟ – ‘‘အတ္တနော အတ္တနော ပတိရူပေ အာသနေ နိသီဒထာ’’တိ. တေသု ဧကစ္စေ ဘဒ္ဒပီဌကေသု၊ ဧကစ္စေ ဖလကပီဌကေသု နိသီဒိံသု. တေ ဒိသွာ ရာဇာ ‘‘နတ္ထိ နေသံ အန္တော သာရော’’တိ ဉတွာ တေသံ အနုရူပံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ.

ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဧကဒိဝသံ ရာဇာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌိတော အဒ္ဒသ နိဂြောဓသာမဏေရံ ရာဇင်္ဂဏေန ဂစ္ဆန္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ သန္တိန္ဒြိယံ ဣရိယာပထသမ္ပန္နံ. ကော ပနာယံ နိဂြောဓော နာမ? ဗိန္ဒုသာရရညော ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ သုမနရာဇကုမာရဿ ပုတ္တော.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

ဗိန္ဒုသာရရညော ကိရ ဒုဗ္ဗလကာလေယေဝ အသောကကုမာရော အတ္တနာ လဒ္ဓံ ဥဇ္ဇေနီရဇ္ဇံ ပဟာယ အာဂန္တွာ သဗ္ဗနဂရံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကတွာ သုမနရာဇကုမာရံ အဂ္ဂဟေသိ. တံဒိဝသမေဝ သုမနဿ ရာဇကုမာရဿ သုမနာ နာမ ဒေဝီ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ အဟောသိ. သာ အညာတကဝေသေန နိက္ခမိတွာ အဝိဒူရေ အညတရံ စဏ္ဍာလဂါမံ သန္ဓာယ ဂစ္ဆန္တီ ဇေဋ္ဌကစဏ္ဍာလဿ ဂေဟတော အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ ‘‘ဣတော ဧဟိ၊ သုမနေ’’တိ ဝဒန္တိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ တဿာ သမီပံ ဂတာ. ဒေဝတာ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဧကံ သာလံ နိမ္မိနိတွာ ‘‘ဧတ္ထ ဝသာဟီ’’တိ အဒါသိ. သာ တံ သာလံ ပါဝိသိ. ဂတဒိဝသေယေဝ စ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. သာ တဿ နိဂြောဓဒေဝတာယ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘နိဂြောဓော’’ တွေဝ နာမံ အကာသိ. ဇေဋ္ဌကစဏ္ဍာလော ဒိဋ္ဌဒိဝသတော ပဘုတိ တံ အတ္တနော သာမိဓီတရံ ဝိယ မညမာနော နိဗဒ္ဓဝတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. ရာဇဓီတာ တတ္ထ သတ္တ ဝဿာနိ ဝသိ. နိဂြောဓကုမာရောပိ သတ္တဝဿိကော ဇာတော. တဒါ မဟာဝရုဏတ္ထေရော နာမ ဧကော အရဟာ ဒါရကဿ ဟေတုသမ္ပဒံ ဒိသွာ ရက္ခိတွာ တတ္ထ ဝိဟရမာနော ‘‘သတ္တဝဿိကော ဒါနိ ဒါရကော၊ ကာလော နံ ပဗ္ဗာဇေတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ရာဇဓီတာယ အာရောစာပေတွာ နိဂြောဓကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေသိ. ကုမာရော ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ သရီရံ ဇဂ္ဂိတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ကတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ‘‘မာတုဥပါသိကာယ ဂေဟဒွါရံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ နိက္ခမိ. မာတုနိဝါသနဋ္ဌာနဉ္စဿ ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ နဂရမဇ္ဈေန ဂန္တွာ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ.

တေန စ သမယေန အသောကော ဓမ္မရာဇာ ပါစီနဒိသာဘိမုခေါ သီဟပဉ္ဇရေ စင်္ကမတိ. တင်္ခဏညေဝ နိဂြောဓော ရာဇင်္ဂဏံ သမ္ပာပုဏိ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကဒိဝသံ ရာဇာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌိတော အဒ္ဒသ နိဂြောဓသာမဏေရံ ရာဇင်္ဂဏေန ဂစ္ဆန္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ သန္တိန္ဒြိယံ ဣရိယာပထသမ္ပန္န’’န္တိ. ဒိသွာ ပနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ဇနော သဗ္ဗောပိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဘန္တမိဂပ္ပဋိဘာဂေါ. အယံ ပန ဒါရကော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အတိဝိယ စဿ အာလောကိတဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇနပသာရဏဉ္စ သောဘတိ. အဒ္ဓါ ဧတဿ အဗ္ဘန္တရေ လောကုတ္တရဓမ္မော ဘဝိဿတီ’’တိ ရညော သဟ ဒဿနေနေဝ သာမဏေရေ စိတ္တံ ပသီဒိ၊ ပေမံ သဏ္ဌဟိ. ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေ ဟိ ကိရ ပုညကရဏကာလေ ဧသ ရညော ဇေဋ္ဌဘာတာ ဝါဏိဇကော အဟောသိ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ –

‘‘ပုဗ္ဗေ ဝ သန္နိဝါသေန၊ ပစ္စုပ္ပန္နဟိတေန ဝါ၊

ဧဝံ တံ ဇာယတေ ပေမံ၊ ဥပ္ပလံ ဝ ယထောဒကေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၇၄)၊

အထ ရာဇာ သဉ္ဇာတပေမော သဗဟုမာနော ‘‘ဧတံ သာမဏေရံ ပက္ကောသထာ’’တိ အမစ္စေ ပေသေသိ. ‘‘တေ အတိစိရာယန္တီ’’တိ ပုန ဒွေ တယော ပေသေသိ – ‘‘တုရိတံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. သာမဏေရော အတ္တနော ပကတိယာ ဧဝ အဂမာသိ. ရာဇာ ပတိရူပမာသနံ ဉတွာ ‘‘နိသီဒထာ’’တိ အာဟ. သော ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတွာ ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ အညေ ဘိက္ခူ’’တိ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တံ ရာဇပလ္လင်္ကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ရညော အာကာရံ ဒဿေသိ. ရာဇာ တံ ပလ္လင်္ကသမီပံ ဥပဂစ္ဆန္တံယေဝ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဇ္ဇေဝ ဒါနိ အယံ သာမဏေရော ဣမဿ ဂေဟဿ သာမိကော ဘဝိဿတီ’’တိ သာမဏေရော ရညော ဟတ္ထေ ပတ္တံ ဒတွာ ပလ္လင်္ကံ အဘိရုဟိတွာ နိသီဒိ. ရာဇာ အတ္တနော အတ္ထာယ သမ္ပာဒိတံ သဗ္ဗံ ယာဂုခဇ္ဇကဘတ္တဝိကတိံ ဥပနာမေသိ. သာမဏေရော အတ္တနော ယာပနီယမတ္တကမေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ရာဇာ အာဟ – ‘‘သတ္ထာရာ တုမှာကံ ဒိန္နောဝါဒံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘ဇာနာမိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကဒေသေနာ’’တိ. ‘‘တာတ၊ မယှမ္ပိ နံ ကထေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ မဟာရာဇာ’’တိ ရညော အနုရူပံ ဓမ္မပဒေ အပ္ပမာဒဝဂ္ဂံ အနုမောဒနတ္ထာယ အဘာသိ.

ရာဇာ ပန ‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ၊ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒ’’န္တိ သုတွာဝ ‘‘အညာတံ၊ တာတ၊ ပရိယောသာပေဟီ’’တိ အာဟ. အနုမောဒနာဝသာနေ စ ‘‘အဋ္ဌ တေ၊ တာတ၊ ဓုဝဘတ္တာနိ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ. သာမဏေရော အာဟ – ‘‘ဧတာနိ အဟံ ဥပဇ္ဈာယဿ ဒမ္မိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော အယံ၊ တာတ၊ ဥပဇ္ဈာယော နာမာ’’တိ? ‘‘ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဒိသွာ စောဒေတာ သာရေတာ စ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘အညာနိပိ တေ၊ တာတ၊ အဋ္ဌ ဒမ္မီ’’တိ. ‘‘ဧတာနိ အာစရိယဿ ဒမ္မိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော အယံ၊ တာတ၊ အာစရိယော နာမာ’’တိ? ‘‘ဣမသ္မိံ သာသနေ သိက္ခိတဗ္ဗကဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာပေတာ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ အညာနိပိ တေ အဋ္ဌ ဒမ္မီ’’တိ. ‘‘ဧတာနိပိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒမ္မိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော အယံ၊ တာတ၊ ဘိက္ခုသံဃော နာမာ’’တိ? ‘‘ယံ နိဿာယ၊ မဟာရာဇ၊ အမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနဉ္စ မမ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စာ’’တိ. ရာဇာ ဘိယျောသော မတ္တာယ တုဋ္ဌစိတ္တော အာဟ – ‘‘အညာနိပိ တေ၊ တာတ၊ အဋ္ဌ ဒမ္မီ’’တိ. သာမဏေရော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုနဒိဝသေ ဒွတ္တိံသ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ရာဇန္တေပုရံ ပဝိသိတွာ ဘတ္တကိစ္စမကာသိ. ရာဇာ ‘‘အညေပိ ဒွတ္တိံသ ဘိက္ခူ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ သွေ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဝဍ္ဎာပေန္တော သဋ္ဌိသဟဿာနံ ဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ ဘတ္တံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ အန္တောနိဝေသနေ သဋ္ဌိသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ နိစ္စဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ နိဂြောဓတ္ထေရေ ဂတေနေဝ ပသာဒေန. နိဂြောဓတ္ထေရောပိ ရာဇာနံ သပရိသံ တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု စ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပေါထုဇ္ဇနိကေန ပသာဒေန အစလပ္ပသာဒံ ကတွာ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ပုန ရာဇာ အသောကာရာမံ နာမ မဟာဝိဟာရံ ကာရေတွာ သဋ္ဌိသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ နိစ္စဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. သကလဇမ္ဗုဒီပေ စတုရာသီတိယာ နဂရသဟဿေသု စတုရာသီတိဝိဟာရသဟဿာနိ ကာရာပေသိ စတုရာသီတိသဟဿစေတိယပဋိမဏ္ဍိတာနိ ဓမ္မေနေဝ၊ နော အဓမ္မေန.

ဧကဒိဝသံ ကိရ ရာဇာ အသောကာရာမေ မဟာဒါနံ ဒတွာ သဋ္ဌိသဟဿဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသဇ္ဇ သံဃံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပဝါရေတွာ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဒေသိတဓမ္မော နာမ ကိတ္တကော ဟောတီ’’တိ? ‘‘အင်္ဂတော၊ မဟာရာဇ၊ နဝင်္ဂါနိ၊ ခန္ဓတော စတုရာသီတိဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနီ’’တိ. ရာဇာ ဓမ္မေ ပသီဒိတွာ ‘‘ဧကေကံ ဓမ္မက္ခန္ဓံ ဧကေကဝိဟာရေန ပူဇေဿာမီ’’တိ ဧကဒိဝသမေဝ ဆန္နဝုတိကောဋိဓနံ ဝိသဇ္ဇေတွာ အမစ္စေ အာဏာပေသိ – ‘‘ဧထ၊ ဘဏေ၊ ဧကမေကသ္မိံ နဂရေ ဧကမေကံ ဝိဟာရံ ကာရာပေန္တာ စတုရာသီတိယာ နဂရသဟဿေသု စတုရာသီတိဝိဟာရသဟဿာနိ ကာရာပေထာ’’တိ. သယဉ္စ အသောကာရာမေ အသောကမဟာဝိဟာရတ္ထာယ ကမ္မံ ပဋ္ဌပေသိ. သံဃော ဣန္ဒဂုတ္တတ္ထေရံ နာမ မဟိဒ္ဓိကံ မဟာနုဘာဝံ ခီဏာသဝံ နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယကံ အဒါသိ. ထေရော ယံ ယံ န နိဋ္ဌာတိ တံ တံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန နိဋ္ဌာပေသိ. ဧဝမ္ပိ တီဟိ သံဝစ္ဆရေဟိ ဝိဟာရကမ္မံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဧကဒိဝသမေဝ သဗ္ဗနဂရေဟိ ပဏ္ဏာနိ အာဂမိံသု.

အမစ္စာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘နိဋ္ဌိတာနိ၊ ဒေဝ၊ စတုရာသီတိဝိဟာရသဟဿာနီ’’တိ. ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ဣတော သတ္တန္နံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန ဝိဟာရမဟော ဘဝိဿတိ. သဗ္ဗေ အဋ္ဌ သီလင်္ဂါနိ သမာဒိယိတွာ အန္တောနဂရေ စ ဗဟိနဂရေ စ ဝိဟာရမဟံ ပဋိယာဒေန္တူ’’တိ. တတော သတ္တန္နံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာယ အနေကသတသဟဿသင်္ချာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝုတော ဒေဝလောကေ အမရဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ သိရိတော အဓိကတရသဿိရီကံ ဝိယ နဂရံ ကာတုကာမေန ဥဿာဟဇာတေန မဟာဇနေန အလင်္ကတပဋိယတ္တံ နဂရံ အနုဝိစရန္တော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ အဋ္ဌာသိ.

တသ္မိဉ္စ ခဏေ သန္နိပတိတာ အသီတိ ဘိက္ခုကောဋိယော အဟေသုံ၊ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဆန္နဝုတိသတသဟဿာနိ. တတ္ထ ခီဏာသဝဘိက္ခူယေဝ သတသဟဿသင်္ချာ အဟေသုံ. တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ ရာဇာ အတ္တနော အဓိကာရံ အနဝသေသံ ပဿေယျ အတိဝိယ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပသီဒေယျာ’’တိ. တတော လောကဝိဝရဏံ နာမ ပါဋိဟာရိယံ အကံသု. ရာဇာ အသောကာရာမေ ဌိတောဝ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေန္တော သမန္တတော သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ဇမ္ဗုဒီပံ ပဿတိ စတုရာသီတိဉ္စ ဝိဟာရသဟဿာနိ ဥဠာရာယ ဝိဟာရမဟပူဇာယ ဝိရောစမာနာနိ. သော တံ ဝိဘူတိံ ပဿမာနော ဥဠာရေန ပီတိပါမောဇ္ဇေန သမန္နာဂတော ‘‘အတ္ထိ ပန အညဿပိ ကဿစိ ဧဝရူပံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေန္တော ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ လောကနာထဿ ဒသဗလဿ သာသနေ ကော မဟာပရိစ္စာဂံ ပရိစ္စဇိ. ကဿ ပရိစ္စာဂေါ မဟန္တောတိ? ဘိက္ခုသံဃော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ ဘာရံ အကာသိ. ထေရော အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ၊ ဒသဗလဿ သာသနေ ပစ္စယဒါယကော နာမ တယာ သဒိသော ဓရမာနေပိ တထာဂတေ န ကောစိ အဟောသိ၊ တဝေဝ ပရိစ္စာဂေါ မဟာ’’တိ. ရာဇာ ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ဥဠာရေန ပီတိပါမောဇ္ဇေန နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌသရီရော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘နတ္ထိ ကိရ မယာ သဒိသော ပစ္စယဒါယကော၊ မယှံ ကိရ ပရိစ္စာဂေါ မဟာ၊ အဟံ ကိရ ဒေယျဓမ္မေန သာသနံ ပဂ္ဂဏှာမိ. ကိံ ပနာဟံ ဧဝံ သတိ သာသနဿ ဒါယာဒေါ ဟောမိ၊ န ဟောမီ’’တိ. တတော ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘဝါမိ နု ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သာသနဿ ဒါယာဒေါ’’တိ?

တတော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော ရညော ဣဒံ ဝစနံ သုတွာ ရာဇပုတ္တဿ မဟိန္ဒဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ သမ္ပဿမာနော ‘‘သစေ အယံ ကုမာရော ပဗ္ဗဇိဿတိ သာသနဿ အတိဝိယ ဝုဍ္ဎိ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတ္တာဝတာ သာသနဿ ဒါယာဒေါ ဟောတိ၊ အပိစ ခေါ ပစ္စယဒါယကောတိ ဝါ ဥပဋ္ဌာကောတိ ဝါ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ယောပိ ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ပထဝိတော ယာဝ ဗြဟ္မလောကပရိမာဏံ ပစ္စယရာသိံ ဒဒေယျ သောပိ ‘သာသနေ ဒါယာဒေါ’တိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘အထ ကထံ စရဟိ၊ ဘန္တေ၊ သာသနဿ ဒါယာဒေါ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယော ဟိ ကောစိ၊ မဟာရာဇ၊ အဍ္ဎော ဝါ ဒလိဒ္ဒေါ ဝါ အတ္တနော ဩရသံ ပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေတိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒါယာဒေါ သာသနဿာ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အသောကော ရာဇာ ‘‘အဟံ ကိရ ဧဝရူပံ ပရိစ္စာဂံ ကတွာပိ နေဝ သာသနဿ ဒါယာဒဘာဝံ ပတ္တော’’တိ သာသနေ ဒါယာဒဘာဝံ ပတ္ထယမာနော ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတွာ အဒ္ဒသ မဟိန္ဒကုမာရံ အဝိဒူရေ ဌိတံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိဉ္စာပိ အဟံ ဣမံ ကုမာရံ တိဿကုမာရဿ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဘုတိ ဩပရဇ္ဇေ ဌပေတုကာမော၊ အထ ခေါ ဩပရဇ္ဇတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝ ဥတ္တမာ’’တိ. တတော ကုမာရံ အာဟ – ‘‘သက္ခသိ တွံ၊ တာတ၊ ပဗ္ဗဇိတု’’န္တိ? ကုမာရော ပကတိယာပိ တိဿကုမာရဿ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဘုတိ ပဗ္ဗဇိတုကာမောဝ ရညော ဝစနံ သုတွာ အတိဝိယ ပါမောဇ္ဇဇာတော ဟုတွာ အာဟ – ‘‘ပဗ္ဗဇာမိ၊ ဒေဝ၊ မံ ပဗ္ဗာဇေတွာ တုမှေ သာသနဒါယာဒါ ဟောထာ’’တိ.

တေန စ သမယေန ရာဇဓီတာ သံဃမိတ္တာပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတာ ဟောတိ. တဿာ စ သာမိကော အဂ္ဂိဗြဟ္မာ နာမ ကုမာရော ယုဝရာဇေန တိဿကုမာရေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘တွမ္ပိ၊ အမ္မ၊ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခသီ’’တိ? ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ သက္ကောမီ’’တိ. ရာဇာ ပုတ္တာနံ မနံ လဘိတွာ ပဟဋ္ဌစိတ္တော ဘိက္ခုသံဃံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမေ ဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ မံ သာသနေ ဒါယာဒံ ကရောထာ’’တိ. သံဃော ရညော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ကုမာရံ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရေန ဥပဇ္ဈာယေန မဟာဒေဝတ္ထေရေန စ အာစရိယေန ပဗ္ဗာဇေသိ. မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရေန အာစရိယေန ဥပသမ္ပာဒေသိ. တဒါ ကိရ ကုမာရော ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿောဝ ဟောတိ. သော တသ္မိံယေဝ ဥပသမ္ပဒသီမမဏ္ဍလေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သံဃမိတ္တာယပိ ရာဇဓီတာယ အာစရိယာ အာယုပါလိတ္ထေရီ နာမ၊ ဥပဇ္ဈာယာ ပန ဓမ္မပါလိတ္ထေရီ နာမ အဟောသိ. တဒါ သံဃမိတ္တာ အဋ္ဌာရသဝဿာ ဟောတိ. တံ ပဗ္ဗဇိတမတ္တံ တသ္မိံယေဝ သီမမဏ္ဍလေ သိက္ခာယ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဥဘိန္နံ ပဗ္ဗဇိတကာလေ ရာဇာ ဆဗ္ဗဿာဘိသေကော ဟောတိ.

အထ မဟိန္ဒတ္ထေရော ဥပသမ္ပန္နကာလတော ပဘုတိ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿေဝ သန္တိကေ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ ပရိယာပုဏန္တော ဒွေပိ သင်္ဂီတိယော အာရူဠှံ တိပိဋကသင်္ဂဟိတံ သာဋ္ဌကထံ သဗ္ဗံ ထေရဝါဒံ တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ အန္တေဝါသိကာနံ သဟဿမတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ ပါမောက္ခော အဟောသိ. တဒါ အသောကော ဓမ္မရာဇာ နဝဝဿာဘိသေကော ဟောတိ. ရညော ပန အဋ္ဌဝဿာဘိသေကကာလေယေဝ ကောန္တပုတ္တတိဿတ္ထေရော ဗျာဓိပဋိကမ္မတ္ထံ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန အာဟိဏ္ဍန္တော ပသတမတ္တံ သပ္ပိံ အလဘိတွာ ဗျာဓိဗလေန ပရိက္ခီဏာယုသင်္ခါရော ဘိက္ခုသံဃံ အပ္ပမာဒေန ဩဝဒိတွာ အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ထေရဿ သက္ကာရံ ကတွာ ‘‘မယိ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဧဝံ ဘိက္ခူနံ ပစ္စယာ ဒုလ္လဘာ’’တိ နဂရဿ စတူသု ဒွါရေသု ပေါက္ခရဏိယော ကာရာပေတွာ ဘေသဇ္ဇဿ ပူရာပေတွာ ဒါပေသိ.

တေန ကိရ သမယေန ပါဋလိပုတ္တဿ စတူသု ဒွါရေသု စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ၊ သဘာယံ သတသဟဿန္တိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပဉ္စသတသဟဿာနိ ရညော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတော ရာဇာ နိဂြောဓတ္ထေရဿ ဒေဝသိကံ သတသဟဿံ ဝိသဇ္ဇေသိ. ဗုဒ္ဓဿ စေတိယေ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇနတ္ထာယ သတသဟဿံ. ဓမ္မဿ သတသဟဿံ၊ တံ ဓမ္မဓရာနံ ဗဟုဿုတာနံ စတုပစ္စယတ္ထာယ ဥပနီယတိ. သံဃဿ သတသဟဿံ၊ စတူသု ဒွါရေသု ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သတသဟဿံ. ဧဝံ သာသနေ ဥဠာရော လာဘသက္ကာရော နိဗ္ဗတ္တိ.

တိတ္ထိယာ ပရိဟီနလာဘသက္ကာရာ အန္တမသော ဃာသစ္ဆာဒနမ္ပိ အလဘန္တာ လာဘသက္ကာရံ ပတ္ထယမာနာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သကာနိ သကာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ‘‘အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော’’တိ ဒီပေန္တိ. ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာပိ သယမေဝ မုဏ္ဍေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဝိဟာရေသု ဝိစရန္တာ ဥပေါသထမ္ပိ ပဝါရဏမ္ပိ သံဃကမ္မမ္ပိ ဂဏကမ္မမ္ပိ ပဝိသန္တိ. ဘိက္ခူ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ န ကရောန္တိ. တဒါ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဒါနိ ဣဒံ အဓိကရဏံ၊ တံ နစိရဿေဝ ကက္ခဠံ ဘဝိဿတိ. န ခေါ ပနေတံ သက္ကာ ဣမေသံ မဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဝူပသမေတု’’န္တိ မဟိန္ဒတ္ထေရဿ ဂဏံ နီယျာတေတွာ အတ္တနာ ဖာသုဝိဟာရေန ဝိဟရိတုကာမော အဟောဂင်္ဂပဗ္ဗတံ အဂမာသိ. တေပိ ခေါ တိတ္ထိယာ ဘိက္ခုသံဃေန ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန နိဂ္ဂယှမာနာပိ ဓမ္မဝိနယာနုလောမာယ ပဋိပတ္တိယာ အသဏ္ဌဟန္တာ အနေကရူပံ သာသနဿ အဗ္ဗုဒဉ္စ မလဉ္စ ကဏ္ဋကဉ္စ သမုဋ္ဌာပေသုံ. ကေစိ အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တိ၊ ကေစိ ပဉ္စာတပေန တာပေန္တိ၊ ကေစိ အာဒိစ္စံ အနုပရိဝတ္တန္တိ၊ ကေစိ ‘‘ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ ဝေါဘိန္ဒိဿာမာ’’တိ ပဂ္ဂဏှိံသု. တဒါ ဘိက္ခုသံဃော န တေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ အကာသိ. အသောကာရာမေ သတ္တဝဿာနိ ဥပေါသထော ဥပစ္ဆိဇ္ဇိ. ရညောပိ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ ဧကံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတွာ ဥပေါသထံ ကာရာပေဟီ’’တိ. အမစ္စော ရာဇာနံ ပဋိပုစ္ဆိတုံ အဝိသဟန္တော အညေ အမစ္စေ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ရာဇာ မံ ‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတွာ ဥပေါသထံ ကာရာပေဟီ’တိ ပဟိဏိ. ကထံ နု ခေါ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတီ’’တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘မယံ ဧဝံ သလ္လက္ခေမ – ‘ယထာ နာမ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေန္တာ စောရေ ဃာတေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ယေ ဥပေါသထံ န ကရောန္တိ၊ တေ မာရေတုကာမော ရာဇာ ဘဝိဿတီ’’’တိ. အထ သော အမစ္စော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ အာဟ – ‘‘အဟံ ရညာ ‘ဥပေါသထံ ကာရာပေဟီ’တိ ပေသိတော. ကရောထ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ဥပေါသထ’’န္တိ. ဘိက္ခူ ‘‘န မယံ တိတ္ထိယေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရောမာ’’တိ အာဟံသု. အထ အမစ္စော ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ အသိနာ သီသာနိ ပါတေတုံ အာရဒ္ဓေါ.

အဒ္ဒသာ ခေါ တိဿတ္ထေရော တံ အမစ္စံ တထာ ဝိပ္ပဋိပန္နံ. တိဿတ္ထေရော နာမ န ယော ဝါ သော ဝါ၊ ရညော ဧကမာတိကော ဘာတာ တိဿကုမာရော နာမ၊ တံ ကိရ ရာဇာ ပတ္တာဘိသေကော ဩပရဇ္ဇေ ဌပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ ဝနစာရံ ဂတော အဒ္ဒသ မဟန္တံ မိဂသံဃံ စိတ္တကီဠာယ ကီဠန္တံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ တာဝ တိဏဘက္ခာ မိဂါ ဧဝံ ကီဠန္တိ၊ ဣမေ ပန သမဏာ ရာဇကုလေ ပဏီတာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ မုဒုကာသု သေယျာသု သယမာနာ ကိံ နာမ ကီဠိတံ န ကီဠိဿန္တီ’’တိ! သော တတော အာဂန္တွာ ဣမံ အတ္တနော ဝိတက္ကံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘အဋ္ဌာနေ ကုက္ကုစ္စာယိတံ ကုမာရေန! ဟန္ဒ၊ နံ ဧဝံ သညာပေဿာမီ’’တိ ဧကဒိဝသံ ကေနစိ ကာရဏေန ကုဒ္ဓေါ ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ဧဟိ သတ္တဒိဝသေန ရဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆ၊ တတော တံ ဃာတေဿာမီ’’တိ မရဏဘယေန တဇ္ဇေတွာ တမတ္ထံ သညာပေသိ. သော ကိရ ကုမာရော ‘‘သတ္တမေ မံ ဒိဝသေ မာရေဿတီ’’တိ န စိတ္တရူပံ နှာယိ၊ န ဘုဉ္ဇိ၊ န သုပိ၊ အတိဝိယ လူခသရီရော အဟောသိ. တတော နံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိဿ တွံ ဧဝရူပေါ ဇာတော’’တိ? ‘‘မရဏဘယေန၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အရေ၊ တွံ နာမ ပရိစ္ဆိန္နမရဏံ သမ္ပဿမာနော ဝိဿတ္ထော န ကီဠသိ? ဘိက္ခူ အဿာသပဿာသနိဗဒ္ဓံ မရဏံ ပေက္ခမာနာ ကထံ ကီဠိဿန္တီ’’တိ! တတော ပဘုတိ ကုမာရော သာသနေ ပသီဒိ.

သော ပုန ဧကဒိဝသံ မိဂဝံ နိက္ခမိတွာ အရညေ အနုဝိစရမာနော အဒ္ဒသ ယောနကမဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ အညတရေန ဟတ္ထိနာဂေန သာလသာခံ ဂဟေတွာ ဗီဇိယမာနံ နိသိန္နံ. ဒိသွာ ပါမောဇ္ဇဇာတော စိန္တေသိ – ‘‘ကဒါ နု ခေါ အဟမ္ပိ အယံ မဟာထေရော ဝိယ ပဗ္ဗဇေယျံ! သိယာ နု ခေါ သော ဒိဝသော’’တိ. ထေရော တဿာသယံ ဝိဒိတွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ အသောကာရာမေ ပေါက္ခရဏိယာ ဥဒကတလေ ဌတွာ စီဝရဉ္စ ဥတ္တရာသင်္ဂဉ္စ အာကာသေ လဂ္ဂေတွာ နှာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ.

ကုမာရော ထေရဿာနုဘာဝံ ဒိသွာ အတိဝိယ ပသန္နော ‘‘အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမဟံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ အနေကပ္ပကာရံ ယာစိတွာပိ တံ နိဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော အသောကာရာမဂမနီယမဂ္ဂံ အလင်္ကာရာပေတွာ ကုမာရံ ဆဏဝေသံ ဂါဟာပေတွာ အလင်္ကတာယ သေနာယ ပရိဝါရာပေတွာ ဝိဟာရံ နေသိ. ‘‘ယုဝရာဇာ ကိရ ပဗ္ဗဇိဿတီ’’တိ သုတွာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိယာဒေသုံ. ကုမာရော ပဓာနဃရံ ဂန္တွာ မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ သဒ္ဓိံ ပုရိသသတသဟဿေန. ကုမာရဿ ပန အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ကုမာရော ရညော စတုဝဿာဘိသေကကာလေ ပဗ္ဗဇိတော. အထညောပိ ရညော ဘာဂိနေယျော သံဃမိတ္တာယ သာမိကော အဂ္ဂိဗြဟ္မာ နာမ ကုမာရော အတ္ထိ. သံဃမိတ္တာ တံ ပဋိစ္စ ဧကမေဝ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. သောပိ ‘‘ယုဝရာဇာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘အဟမ္ပိ၊ ဒေဝ၊ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ယာစိ. ‘‘ပဗ္ဗဇ၊ တာတာ’’တိ စ ရညာ အနုညာတော တံဒိဝသမေဝ ပဗ္ဗဇိ.

ဧဝံ အနုပဗ္ဗဇိတော၊ ဥဠာရဝိဘဝေန ခတ္တိယဇနေန၊

ရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ၊ တိဿတ္ထေရောတိ ဝိညေယျော.

သော တံ အမစ္စံ တထာ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘န ရာဇာ ထေရေ မာရာပေတုံ ပဟိဏေယျ၊ အဒ္ဓါ ဣမဿေဝေတံ အမစ္စဿ ဒုဂ္ဂဟိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂန္တွာ သယံ တဿ အာသန္နေ အာသနေ နိသီဒိ. သော ထေရံ သဉ္ဇာနိတွာ သတ္ထံ နိပါတေတုံ အဝိသဟန္တော ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘အဟံ၊ ဒေဝ၊ ဥပေါသထံ ကာတုံ အနိစ္ဆန္တာနံ ဧတ္တကာနံ နာမ ဘိက္ခူနံ သီသာနိ ပါတေသိံ၊ အထ အယျဿ တိဿတ္ထေရဿ ပဋိပါဋိ သမ္ပတ္တာ၊ ကိန္တိ ကရောမီ’’တိ? ရာဇာ သုတွာဝ – ‘‘အရေ! ကိံ ပန၊ တွံ၊ မယာ ဘိက္ခူ ဃာတေတုံ ပေသိတော’’တိ တာဝဒေဝ သရီရေ ဥပ္ပန္နဒါဟော ဟုတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ – ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ အမစ္စော မယာ အနာဏတ္တောဝ ဧဝံ အကာသိ၊ ကဿ နု ခေါ ဣမိနာ ပါပေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ? ဧကစ္စေ ထေရာ၊ ‘‘အယံ တဝ ဝစနေန အကာသိ၊ တုယှေတံ ပါပ’’န္တိ အာဟံသု. ဧကစ္စေ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ ဝေါ ဧတံ ပါပ’’န္တိ အာဟံသု. ဧကစ္စေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကိံ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ စိတ္တံ ‘အယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူ ဃာတေတူ’’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ ကုသလာဓိပ္ပါယော အဟံ ပေသေသိံ – ‘သမဂ္ဂေါ ဘိက္ခုသံဃော ဥပေါသထံ ကရောတူ’’’တိ. ‘‘သစေ တွံ ကုသလာဓိပ္ပါယော၊ နတ္ထိ တုယှံ ပါပံ၊ အမစ္စဿေဝေတံ ပါပ’’န္တိ. ရာဇာ ဒွေဠှကဇာတော အာဟ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိ ဘိက္ခု မမေတံ ဒွေဠှကံ ဆိန္ဒိတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဟေတုံ သမတ္ထော’’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော နာမ၊ သော တေ ဣမံ ဒွေဠှကံ ဆိန္ဒိတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတုံ သမတ္ထော’’တိ. ရာဇာ တဒဟေဝ စတ္တာရော ဓမ္မကထိကေ ဧကေကဘိက္ခုသဟဿပရိဝါရေ၊ စတ္တာရော စ အမစ္စေ ဧကေကပုရိသသဟဿပရိဝါရေ ‘‘ထေရံ ဂဏှိတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပေသေသိ. တေ ဂန္တွာ ‘‘ရာဇာ ပက္ကောသတီ’’တိ အာဟံသု. ထေရော နာဂစ္ဆိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ရာဇာ အဋ္ဌ ဓမ္မကထိကေ၊ အဋ္ဌ စ အမစ္စေ သဟဿသဟဿပရိဝါရေယေဝ ပေသေသိ – ‘‘‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ ပက္ကောသတီ’တိ ဝတွာ ဂဏှိတွာဝ အာဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ တထေဝ အာဟံသု. ဒုတိယမ္ပိ ထေရော နာဂစ္ဆိ. ရာဇာ ထေရေ ပုစ္ဆိ – ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒွိက္ခတ္တုံ ပဟိဏိံ၊ ကသ္မာ ထေရော နာဂစ္ဆတီ’’တိ? ‘‘‘ရာဇာ ပက္ကောသတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ မဟာရာဇ၊ နာဂစ္ဆတိ. ဧဝံ ပန ဝုတ္တေ အာဂစ္ဆေယျ ‘သာသနံ၊ ဘန္တေ၊ ဩသီဒတိ၊ အမှာကံ သာသနံ ပဂ္ဂဟတ္ထာယ သဟာယကာ ဟောထာ’’’တိ. အထ ရာဇာ တထာ ဝတွာ သောဠသ ဓမ္မကထိကေ၊ သောဠသ စ အမစ္စေ သဟဿသဟဿပရိဝါရေ ပေသေသိ. ဘိက္ခူ စ ပဋိပုစ္ဆိ – ‘‘မဟလ္လကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော ဒဟရော နု ခေါ’’တိ? ‘‘မဟလ္လကော၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝယှံ ဝါ သိဝိကံ ဝါ အဘိရုဟိဿတိ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘နာဘိရုဟိဿတိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော ဝသတီ’’တိ? ‘‘ဥပရိ ဂင်္ဂါယ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ အာဟ – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘဏေ၊ နာဝါသင်္ဃာဋံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထေဝ ထေရံ နိသီဒါပေတွာ ဒွီသုပိ တီရေသု အာရက္ခံ သံဝိဓာယ ထေရံ အာနေထာ’’တိ. ဘိက္ခူ စ အမစ္စာ စ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ရညော သာသနံ အာရောစေသုံ.

ထေရော သုတွာ ‘‘ယံ ခေါ အဟံ မူလတော ပဋ္ဌာယ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ ပဗ္ဗဇိတောမှိ. အယံ ဒါနိ မေ သော ကာလော အနုပ္ပတ္တော’’တိ စမ္မခဏ္ဍံ ဂဏှိတွာဝ ဥဋ္ဌဟိ. အထ ‘‘ထေရော သွေ ပါဋလိပုတ္တံ သမ္ပာပုဏိဿတီ’’တိ ရတ္တိဘာဂေ ရာဇာ သုပိနံ အဒ္ဒသ. ဧဝရူပေါ သုပိနော အဟောသိ – ‘‘သဗ္ဗသေတော ဟတ္ထိနာဂေါ အာဂန္တွာ ရာဇာနံ သီသတော ပဋ္ဌာယ ပရာမသိတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ. ပုနဒိဝသေ ရာဇာ သုပိနဇ္ဈာယကေ ပုစ္ဆိ – ‘‘မယာ ဧဝရူပေါ သုပိနော ဒိဋ္ဌော၊ ကိံ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ? ဧကော တံ၊ ‘‘မဟာရာဇ၊ သမဏနာဂေါ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ ဂဏှိဿတီ’’တိ. အထ ရာဇာ တာဝဒေဝ ‘‘ထေရော အာဂတော’’တိ သုတွာ ဂင်္ဂါတီရံ ဂန္တွာ နဒိံ ဩတရိတွာ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆန္တော ဇာဏုမတ္တေ ဥဒကေ ထေရံ သမ္ပာပုဏိတွာ ထေရဿ နာဝါတော ဩတရန္တဿ ဟတ္ထံ အဒါသိ. ထေရော ရာဇာနံ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ အဂ္ဂဟေသိ. တံ ဒိသွာ အသိဂ္ဂါဟာ ‘‘ထေရဿ သီသံ ပါတေဿာမာ’’တိ ကောသတော အသိံ အဗ္ဗာဟိံသု. ကသ္မာ? ဧတံ ကိရ စာရိတ္တံ ရာဇကုလေသု – ‘‘ယော ရာဇာနံ ဟတ္ထေ ဂဏှတိ တဿ အသိနာ သီသံ ပါတေတဗ္ဗ’’န္တိ. ရာဇာ ဆာယံယေဝ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေပိ အဟံ ဘိက္ခူသု ဝိရဒ္ဓကာရဏာ အဿာဒံ န ဝိန္ဒာမိ၊ မာ ခေါ ထေရေ ဝိရဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ. ထေရော ပန ကသ္မာ ရာဇာနံ ဟတ္ထေ အဂ္ဂဟေသီတိ? ယသ္မာ ရညာ ပဉှံ ပုစ္ဆနတ္ထာယ ပက္ကောသာပိတော တသ္မာ ‘‘အန္တေဝါသိကော မေ အယ’’န္တိ အဂ္ဂဟေသိ.

ရာဇာ ထေရံ အတ္တနော ဥယျာနံ နေတွာ ဗာဟိရတော တိက္ခတ္တုံ ပရိဝါရာပေတွာ အာရက္ခံ ဌပေတွာ သယမေဝ ထေရဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ‘‘ပဋိဗလော နု ခေါ ထေရော မမ ကင်္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဥပ္ပန္နံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတု’’န္တိ ဝီမံသနတ္ထာယ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ ပါဋိဟာရိယံ ဒဋ္ဌုကာမော’’တိ အာဟ. ‘‘ကတရံ ပါဋိဟာရိယံ ဒဋ္ဌုကာမောသိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ပထဝီကမ္ပနံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သကလပထဝီကမ္ပနံ ဒဋ္ဌုကာမောသိ၊ မဟာရာဇ၊ ပဒေသပထဝီကမ္ပန’’န္တိ? ‘‘ကတရံ ပနေတ္ထ၊ ဘန္တေ၊ ဒုက္ကရ’’န္တိ? ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကံသပါတိယာ ဥဒကပုဏ္ဏာယ သဗ္ဗံ ဥဒကံ ကမ္ပေတုံ ဒုက္ကရံ၊ ဥဒါဟု ဥပဍ္ဎ’’န္တိ? ‘‘ဥပဍ္ဎံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဒေသပထဝီကမ္ပနံ ဒုက္ကရ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ပဒေသပထဝီကမ္ပနံ ပဿိဿာမီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ သမန္တတော ယောဇနေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဧကေန စက္ကေန သီမံ အက္ကမိတွာ ရထော တိဋ္ဌတု၊ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ဒွီဟိ ပါဒေဟိ သီမံ အက္ကမိတွာ အဿော တိဋ္ဌတု၊ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ဧကေန ပါဒေန သီမံ အက္ကမိတွာ ပုရိသော တိဋ္ဌတု၊ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥပဍ္ဎဘာဂေန သီမံ အက္ကမိတွာ ဧကာ ဥဒကပါတိ တိဋ္ဌတူ’’တိ. ရာဇာ တထာ ကာရာပေသိ. ထေရော အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ရာဇာ ပဿတူ’’တိ ယောဇနပ္ပမာဏပထဝီစလနံ အဓိဋ္ဌဟိ. ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ရထဿ အန္တောသီမာယ ဌိတော ပါဒေါဝ စလိ၊ ဣတရော န စလိ. ဧဝံ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာသု အဿပုရိသာနံ အန္တောသီမာယ ဌိတပါဒါယေဝ စလိံသု၊ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎံ သရီရဉ္စ. ဥတ္တရဒိသာယ ဥဒကပါတိယာပိ အန္တောသီမာယ ဌိတံ ဥပဍ္ဎဘာဂဂတမေဝ ဥဒကံ စလိ၊ အဝသေသံ နိစ္စလမဟောသီတိ. ရာဇာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ‘‘သက္ခတိ ဒါနိ ထေရော သာသနံ ပဂ္ဂဏှိတု’’န္တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ အတ္တနော ကုက္ကုစ္စံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ အမစ္စံ ‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတွာ ဥပေါသထံ ကာရာပေဟီ’တိ ပဟိဏိံ၊ သော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ၊ ဧတံ ပါပံ ကဿ ဟောတီ’’တိ?

‘‘ကိံ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ စိတ္တံ ‘အယံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူ ဃာတေတူ’’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သစေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ နတ္ထိ ဧဝရူပံ စိတ္တံ၊ နတ္ထိ တုယှံ ပါပ’’န္တိ. အထ ထေရော ရာဇာနံ ဧတမတ္ထံ ဣမိနာ သုတ္တေန သညာပေသိ – ‘‘စေတနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ဝဒါမိ. စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ – ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃).

တမေဝတ္ထံ ပရိဒီပေတုံ တိတ္တိရဇာတကံ (ဇာ. ၁.၄.၇၅) အာဟရိ – ‘‘အတီတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဒီပကတိတ္တိရော တာပသံ ပုစ္ဆိ –

‘ဉာတကော နော နိသိန္နောတိ၊ ဗဟု အာဂစ္ဆတီ ဇနော၊

ပဋိစ္စ ကမ္မံ ဖုသတိ၊ တသ္မိံ မေ သင်္ကတေ မနော’တိ.

တာပသော အာဟ – ‘အတ္ထိ ပန တေ စိတ္တံ မမ သဒ္ဒေန စ ရူပဒဿနေန စ အာဂန္တွာ ဧတေ ပက္ခိနော ဗဇ္ဈန္တု ဝါ ဟညန္တု ဝါ’တိ? ‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ’တိ တိတ္တိရော အာဟ. တတော နံ တာပသော သညာပေသိ – ‘သစေ တေ နတ္ထိ စိတ္တံ၊ နတ္ထိ ပါပံ၊ စေတယန္တမေဝ ဟိ ပါပံ ဖုသတိ၊ နာစေတယန္တံ.

‘န ပဋိစ္စ ကမ္မံ ဖုသတိ၊ မနော စေ နပ္ပဒုဿတိ၊

အပ္ပေါဿုက္ကဿ ဘဒြဿ၊ န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’’တိ.

ဧဝံ ထေရော ရာဇာနံ သညာပေတွာ တတ္ထေဝ ရာဇုယျာနေ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဝသန္တော ရာဇာနံ သမယံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. ရာဇာ သတ္တမေ ဒိဝသေ အသောကာရာမေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ သာဏိပါကာရန္တရေ နိသိန္နော ဧကလဒ္ဓိကေ ဧကလဒ္ဓိကေ ဘိက္ခူ ဧကတော ဧကတော ကာရာပေတွာ ဧကမေကံ ဘိက္ခုသမူဟံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံဝါဒီ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? တတောသဿတဝါဒိနော ‘‘သဿတဝါဒီ’’တိ အာဟံသု. ဧကစ္စသဿတိကာ။ပေ။ အန္တာနန္တိကာ။ အမရာဝိက္ခေပိကာ။ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ။ သညီဝါဒါ။ အသညီဝါဒါ။ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ ။ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ ပဌမမေဝ သမယဿ ဥဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘နယိမေ ဘိက္ခူ၊ အညတိတ္ထိယာ ဣမေ’’တိ ဉတွာ တေသံ သေတကာနိ ဝတ္ထာနိ ဒတွာ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ သဋ္ဌိသဟဿာ အဟေသုံ.

အထညေ ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံဝါဒီ၊ ဘန္တေ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? ‘‘ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ ထေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ၊ ဘန္တေ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. တတော ရာဇာ ‘‘သုဒ္ဓံ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ သာသနံ၊ ကရောတု ဘိက္ခုသံဃော ဥပေါသထ’’န္တိ အာရက္ခံ ဒတွာ နဂရံ ပါဝိသိ.

သမဂ္ဂေါ သံဃော သန္နိပတိတွာ ဥပေါသထံ အကာသိ. တသ္မိံ သန္နိပါတေ သဋ္ဌိ ဘိက္ခုသတသဟဿာနိ အဟေသုံ. တသ္မိံ သမာဂမေ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော ပရပ္ပဝါဒံ မဒ္ဒမာနော ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ အဘာသိ. တတော သဋ္ဌိသတသဟဿသင်္ချေသု ဘိက္ခူသု ဥစ္စိနိတွာ တိပိဋကပရိယတ္တိဓရာနံ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါနံ တေဝိဇ္ဇာဒိဘေဒါနံ ဘိက္ခူနံ သဟဿမေကံ ဂဟေတွာ ယထာ မဟာကဿပတ္ထေရော စ ကာကဏ္ဍကပုတ္တော ယသတ္ထေရော စ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိံသု၊ ဧဝမေဝ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယန္တော သဗ္ဗံ သာသနမလံ ဝိသောဓေတွာ တတိယသင်္ဂီတိံ အကာသိ. သင်္ဂီတိပရိယောသာနေ အနေကပ္ပကာရံ ပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ. အယံ သင်္ဂီတိ နဝဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌိတာ. ယာ လောကေ –

ကတာ ဘိက္ခုသဟဿေန၊ တသ္မာ သဟဿိကာတိ စ၊

ပုရိမာ ဒွေ ဥပါဒါယ၊ တတိယာတိ စ ဝုစ္စတီတိ.

အယံ တတိယသင်္ဂီတိ.

ဧတ္တာဝတာ စ ‘‘ကေနာဘတ’’န္တိ ဧတဿ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထံ ယံ အဝေါစုမှ – ‘‘ဇမ္ဗုဒီပေ တာဝ ဥပါလိတ္ထေရမာဒိံ ကတွာ အာစရိယပရမ္ပရာယ ယာဝ တတိယသင်္ဂီတိ တာဝ အာဘတံ. တတြာယံ အာစရိယပရမ္ပရာ –

‘‘ဥပါလိ ဒါသကော စေဝ၊ သောဏကော သိဂ္ဂဝေါ တထာ၊

တိဿော မောဂ္ဂလိပုတ္တော စ၊ ပဉ္စေတေ ဝိဇိတာဝိနော.

‘‘ပရမ္ပရာယ ဝိနယံ၊ ဒီပေ ဇမ္ဗုသိရိဝှယေ၊

အစ္ဆိဇ္ဇမာနမာနေသုံ၊ တတိယော ယာဝ သင်္ဂဟော’’တိ.

တဿတ္ထော ပကာသိတောဝ ဟောတိ.

တတိယသင်္ဂဟတော ပန ဥဒ္ဓံ ဣမံ ဒီပံ မဟိန္ဒာဒီဟိ အာဘတံ. မဟိန္ဒတော ဥဂ္ဂဟေတွာ ကဉ္စိ ကာလံ အရိဋ္ဌတ္ထေရာဒီဟိ အာဘတံ. တတော ယာဝဇ္ဇတနာ တေသံယေဝ အန္တေဝါသိကပရမ္ပရဘူတာယ အာစရိယပရမ္ပရာယ အာဘတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘တတော မဟိန္ဒော ဣဋ္ဋိယော၊ ဥတ္တိယော သမ္ဗလော တထာ၊

ဘဒ္ဒနာမော စ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ဧတေ နာဂါ မဟာပညာ၊ ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဓာဂတာ၊

ဝိနယံ တေ ဝါစယိံသု၊ ပိဋကံ တမ္ဗပဏ္ဏိယာ.

‘‘နိကာယေ ပဉ္စ ဝါစေသုံ၊ သတ္တ စေဝ ပကရဏေ၊

တတော အရိဋ္ဌော မေဓာဝီ၊ တိဿဒတ္တော စ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ဝိသာရဒေါ ကာဠသုမနော၊ ထေရော စ ဒီဃနာမကော၊

ဒီဃသုမနော စ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ပုနဒေဝ ကာဠသုမနော၊ နာဂတ္ထေရော စ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော၊

တိဿတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ ဒေဝတ္ထေရော စ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ပုနဒေဝ သုမနော မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊

ဗဟုဿုတော စူဠနာဂေါ၊ ဂဇောဝ ဒုပ္ပဓံသိယော.

‘‘ဓမ္မပါလိတနာမော စ၊ ရောဟဏေ သာဓုပူဇိတော၊

တဿ သိဿော မဟာပညော၊ ခေမနာမော တိပေဋကော.

‘‘ဒီပေ တာရကရာဇာဝ၊ ပညာယ အတိရောစထ၊

ဥပတိဿော စ မေဓာဝီ၊ ဖုဿဒေဝေါ မဟာကထီ.

‘‘ပုနဒေဝ သုမနော မေဓာဝီ၊ ပုပ္ဖနာမော ဗဟုဿုတော၊

မဟာကထီ မဟာသိဝေါ၊ ပိဋကေ သဗ္ဗတ္ထ ကောဝိဒေါ.

‘‘ပုနဒေဝ ဥပါလိ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊

မဟာနာဂေါ မဟာပညော၊ သဒ္ဓမ္မဝံသကောဝိဒေါ.

‘‘ပုနဒေဝ အဘယော မေဓာဝီ၊ ပိဋကေ သဗ္ဗတ္ထ ကောဝိဒေါ၊

တိဿတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ.

‘‘တဿ သိဿော မဟာပညော၊ ပုပ္ဖနာမော ဗဟုဿုတော၊

သာသနံ အနုရက္ခန္တော၊ ဇမ္ဗုဒီပေ ပတိဋ္ဌိတော.

‘‘စူဠာဘယော စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊

တိဿတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ သဒ္ဓမ္မဝံသကောဝိဒေါ.

‘‘စူဠဒေဝေါ စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊

သိဝတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ သဗ္ဗတ္ထ ကောဝိဒေါ.

‘‘ဧတေ နာဂါ မဟာပညာ၊ ဝိနယညူ မဂ္ဂကောဝိဒါ၊

ဝိနယံ ဒီပေ ပကာသေသုံ၊ ပိဋကံ တမ္ဗပဏ္ဏိယာ’’တိ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော ကိရ ဣမံ တတိယဓမ္မသင်္ဂီတိံ ကတွာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ အနာဂတေ သာသနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဘဝေယျာ’’တိ? အထဿ ဥပပရိက္ခတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပစ္စန္တိမေသု ခေါ ဇနပဒေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သော တေသံ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဘာရံ ကတွာ တေ တေ ဘိက္ခူ တတ္ထ တတ္ထ ပေသေသိ. မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရံ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌံ ပေသေသိ – ‘‘တွံ ဧတံ ရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ. မဟာဒေဝတ္ထေရံ တထေဝ ဝတွာ မဟိံသကမဏ္ဍလံ ပေသေသိ. ရက္ခိတတ္ထေရံ ဝနဝါသိံ. ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ အပရန္တကံ. မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရံ မဟာရဋ္ဌံ. မဟာရက္ခိတတ္ထေရံ ယောနကလောကံ. မဇ္ဈိမတ္ထေရံ ဟိမဝန္တဒေသဘာဂံ. သောဏတ္ထေရဉ္စ ဥတ္တရတ္ထေရဉ္စ သုဝဏ္ဏဘူမိံ. အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ မဟိန္ဒတ္ထေရံ ဣဋ္ဋိယတ္ထေရေန ဥတ္တိယတ္ထေရေန သမ္ဗလတ္ထေရေန ဘဒ္ဒသာလတ္ထေရေန စ သဒ္ဓိံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ပေသေသိ – ‘‘တုမှေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ဂန္တွာ ဧတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေထာ’’တိ. သဗ္ဗေပိ တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ဂစ္ဆန္တာ အတ္တပဉ္စမာ အဂမံသု ‘‘ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပဉ္စဝဂ္ဂေါ ဂဏော အလံ ဥပသမ္ပဒကမ္မာယာ’’တိ မညမာနာ.

တေန ခေါ ပန သမယေန ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌေ သဿပါကသမယေ အရဝါဠော နာမ နာဂရာဇာ ကရကဝဿံ နာမ ဝဿာပေတွာ သဿံ ဟရာပေတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပေတိ. မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရော ပန ပါဋလိပုတ္တတော ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဟိမဝတိ အရဝါဠဒဟဿ ဥပရိ ဩတရိတွာ အရဝါဠဒဟပိဋ္ဌိယံ စင်္ကမတိပိ တိဋ္ဌတိပိ နိသီဒတိပိ သေယျမ္ပိ ကပ္ပေတိ. နာဂမာဏဝကာ တံ ဒိသွာ အရဝါဠဿ နာဂရာဇဿ အာရောစေသုံ – ‘‘မဟာရာဇ၊ ဧကော ဆိန္နဘိန္နပဋဓရော ဘဏ္ဍု ကာသာဝဝသနော အမှာကံ ဥဒကံ ဒူသေတီ’’တိ. နာဂရာဇာ တာဝဒေဝ ကောဓာဘိဘူတော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ဒိသွာ မက္ခံ အသဟမာနော အန္တလိက္ခေ အနေကာနိ ဘိံသနကာနိ နိမ္မိနိ. တတော တတော ဘုသာ ဝါတာ ဝါယန္တိ၊ ရုက္ခာ ဆိဇ္ဇန္တိ၊ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပတန္တိ၊ မေဃာ ဂဇ္ဇန္တိ၊ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရန္တိ၊ အသနိယော ဖလန္တိ၊ ဘိန္နံ ဝိယ ဂဂနတလံ ဥဒကံ ပဂ္ဃရတိ. ဘယာနကရူပါ နာဂကုမာရာ သန္နိပတန္တိ. သယမ္ပိ ဓူမာယတိ၊ ပဇ္ဇလတိ၊ ပဟရဏဝုဋ္ဌိယော ဝိဿဇ္ဇေတိ. ‘‘ကော အယံ မုဏ္ဍကော ဆိန္နဘိန္နပဋဓရော’’တိအာဒီဟိ ဖရုသဝစနေဟိ ထေရံ သန္တဇ္ဇေသိ. ‘‘ဧထ ဂဏှထ ဟနထ နိဒ္ဓမထ ဣမံ သမဏ’’န္တိ နာဂဗလံ အာဏာပေသိ. ထေရော သဗ္ဗံ တံ ဘိံသနကံ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလေန ပဋိဗာဟိတွာ နာဂရာဇာနံ အာဟ –

‘‘သဒေဝကောပိ စေ လောကော၊ အာဂန္တွာ တာသယေယျ မံ၊

န မေ ပဋိဗလော အဿ၊ ဇနေတုံ ဘယဘေရဝံ.

‘‘သစေပိ တွံ မဟိံ သဗ္ဗံ၊ သသမုဒ္ဒံ သပဗ္ဗတံ၊

ဥက္ခိပိတွာ မဟာနာဂ၊ ခိပေယျာသိ မမူပရိ.

‘‘နေဝ မေ သက္ကုဏေယျာသိ၊ ဇနေတုံ ဘယဘေရဝံ၊

အညဒတ္ထု တဝေဝဿ၊ ဝိဃာတော ဥရဂါဓိပါ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ နာဂရာဇာ ဝိဟတာနုဘာဝေါ နိပ္ဖလဝါယာမော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော အဟောသိ. တံ ထေရော တင်္ခဏာနုရူပါယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု စ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ သဒ္ဓိံ စတုရာသီတိယာ နာဂသဟဿေဟိ. အညေပိ ဗဟူ ဟိမဝန္တဝါသိနော ယက္ခာ စ ဂန္ဓဗ္ဗာ စ ကုမ္ဘဏ္ဍာ စ ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ပဉ္စကောပိ ယက္ခော သဒ္ဓိံ ဘရိယာယ ယက္ခိနိယာ ပဉ္စဟိ စ ပုတ္တသတေဟိ ပဌမေ ဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. အထာယသ္မာ မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရော သဗ္ဗေပိ နာဂယက္ခရက္ခသေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ –

‘‘မာ ဒါနိ ကောဓံ ဇနယိတ္ထ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ယထာ ပုရေ၊

သဿဃာတဉ္စ မာ ကတ္ထ၊ သုခကာမာ ဟိ ပါဏိနော၊

ကရောထ မေတ္တံ သတ္တေသု၊ ဝသန္တု မနုဇာ သုခ’’န္တိ.

တေ သဗ္ဗေပိ ‘‘သာဓု ဘန္တေ’’တိ ထေရဿ ပဋိဿုဏိတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိံသု. တံဒိဝသမေဝ စ နာဂရာဇဿ ပူဇာသမယော ဟောတိ. အထ နာဂရာဇာ အတ္တနော ရတနမယံ ပလ္လင်္ကံ အာဟရာပေတွာ ထေရဿ ပညပေသိ. နိသီဒိ ထေရော ပလ္လင်္ကေ. နာဂရာဇာပိ ထေရံ ဗီဇယမာနော သမီပေ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကသ္မီရဂန္ဓာရရဋ္ဌဝါသိနော အာဂန္တွာ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ နာဂရာဇတောပိ ထေရော မဟိဒ္ဓိကတရော’’တိ ထေရမေဝ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နာ. ထေရော တေသံ အာသီဝိသောပမသုတ္တံ ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ အသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ၊ ကုလသတသဟဿံ ပဗ္ဗဇိ. တတော ပဘုတိ စ ကသ္မီရဂန္ဓာရာ ယာဝဇ္ဇတနာ ကာသာဝပဇ္ဇောတာ ဣသိဝါတပဋိဝါတာ ဧဝ.

ဂန္တွာ ကသ္မီရဂန္ဓာရံ၊ ဣသိ မဇ္ဈန္တိကော တဒါ၊

ဒုဋ္ဌံ နာဂံ ပသာဒေတွာ၊ မောစေသိ ဗန္ဓနာ ဗဟူတိ.

မဟာဒေဝတ္ထေရောပိ မဟိံသကမဏ္ဍလံ ဂန္တွာ ဒေဝဒူတသုတ္တံ ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ စတ္တာလီသ ပါဏသဟဿာနိ ဓမ္မစက္ခုံ ပဋိလဘိံသု၊ စတ္တာလီသံယေဝ ပါဏသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု.

ဂန္တွာန ရဋ္ဌံ မဟိံသံ၊ မဟာဒေဝေါ မဟိဒ္ဓိကော၊

စောဒေတွာ ဒေဝဒူတေဟိ၊ မောစေသိ ဗန္ဓနာ ဗဟူတိ.

ရက္ခိတတ္ထေရော ပန ဝနဝါသိံ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ အနမတဂ္ဂပရိယာယကထာယ ဝနဝါသိကေ ပသာဒေသိ. ကထာပရိယောသာနေ ပနဿ သဋ္ဌိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. သတ္တတိသဟဿမတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု၊ ပဉ္စဝိဟာရသတာနိ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

ဂန္တွာန ရက္ခိတတ္ထေရော၊ ဝနဝါသိံ မဟိဒ္ဓိကော၊

အန္တလိက္ခေ ဌိတော တတ္ထ၊ ဒေသေသိ အနမတဂ္ဂိယန္တိ.

ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရောပိ အပရန္တကံ ဂန္တွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တန္တကထာယ အပရန္တကေ ပသာဒေတွာ သတ္တတိ ပါဏသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. ခတ္တိယကုလတော ဧဝ ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု၊ သမဓိကာနိ စ ဆ ဣတ္ထိသဟဿာနိ. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

အပရန္တံ ဝိဂါဟိတွာ၊ ယောနကော ဓမ္မရက္ခိတော၊

အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမေနေတ္ထ၊ ပသာဒေသိ ဇနေ ဗဟူတိ.

မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော ပန မဟာရဋ္ဌံ ဂန္တွာ မဟာနာရဒကဿပဇာတကကထာယ မဟာရဋ္ဌကေ ပသာဒေတွာ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. တေရသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

မဟာရဋ္ဌံ ဣသိ ဂန္တွာ၊ သော မဟာဓမ္မရက္ခိတော၊

ဇာတကံ ကထယိတွာန၊ ပသာဒေသိ မဟာဇနန္တိ.

မဟာရက္ခိတတ္ထေရောပိ ယောနကရဋ္ဌံ ဂန္တွာ ကာဠကာရာမသုတ္တန္တကထာယ ယောနကလောကံ ပသာဒေတွာ သတ္တတိသဟဿာဓိကဿ ပါဏသတသဟဿဿ မဂ္ဂဖလာလင်္ကာရံ အဒါသိ. သန္တိကေ စဿ ဒသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ သောပိ တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

ယောနရဋ္ဌံ တဒါ ဂန္တွာ၊ သော မဟာရက္ခိတော ဣသိ၊

ကာဠကာရာမသုတ္တေန တေ ပသာဒေသိ ယောနကေတိ.

မဇ္ဈိမတ္ထေရော ပန ကဿပဂေါတ္တတ္ထေရေန အဠကဒေဝတ္ထေရေန ဒုန္ဒုဘိဿရတ္ထေရေန မဟာဒေဝတ္ထေရေန စ သဒ္ဓိံ ဟိမဝန္တဒေသဘာဂံ ဂန္တွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တကထာယ တံ ဒေသံ ပသာဒေတွာ အသီတိပါဏကောဋိယော မဂ္ဂဖလရတနာနိ ပဋိလာဘေသိ. ပဉ္စပိ စ ထေရာ ပဉ္စ ရဋ္ဌာနိ ပသာဒေသုံ. ဧကမေကဿ သန္တိကေ သတသဟဿမတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ တေ တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ.

ဂန္တွာန မဇ္ဈိမတ္ထေရော၊ ဟိမဝန္တံ ပသာဒယိ၊

ယက္ခသေနံ ပကာသေန္တော၊ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနန္တိ.

သောဏတ္ထေရောပိ သဒ္ဓိံ ဥတ္တရတ္ထေရေန သုဝဏ္ဏဘူမိံ အဂမာသိ. တေန စ သမယေန တတ္ထ ဧကာ ရက္ခသီ သမုဒ္ဒတော နိက္ခမိတွာ ရာဇကုလေ ဇာတေ ဇာတေ ဒါရကေ ခါဒတိ. တံဒိဝသမေဝ စ ရာဇကုလေ ဧကော ဒါရကော ဇာတော ဟောတိ. မနုဿာ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘ရက္ခသာနံ သဟာယကော ဧသော’’တိ မညမာနာ အာဝုဓာနိ ဂဟေတွာ ထေရံ ပဟရိတုကာမာ အာဂစ္ဆန္တိ. ထေရော ‘‘ကိံ တုမှေ အာဝုဓဟတ္ထာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟ. တေ အာဟံသု – ‘‘ရာဇကုလေ ဇာတေ ဇာတေ ဒါရကေ ရက္ခသာ ခါဒန္တိ၊ တေသံ တုမှေ သဟာယကာ’’တိ. ထေရော ‘‘န မယံ ရက္ခသာနံ သဟာယကာ၊ သမဏာ နာမ မယံ ဝိရတာ ပါဏာတိပါတာ။ပေ။ ဝိရတာ မဇ္ဇပါနာ ဧကဘတ္တိကာ သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ’’တိ အာဟ. တသ္မိံယေဝ စ ခဏေ သာ ရက္ခသီ သပရိဝါရာ သမုဒ္ဒတော နိက္ခမိ ‘‘ရာဇကုလေ ဒါရကော ဇာတော တံ ခါဒိဿာမီ’’တိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ‘‘ဧသာ၊ ဘန္တေ၊ ရက္ခသီ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဘီတာ ဝိရဝိံသု. ထေရော ရက္ခသေဟိ ဒိဂုဏေ အတ္တဘာဝေ နိမ္မိနိတွာ တေဟိ အတ္တဘာဝေဟိ တံ ရက္ခသိံ သပရိသံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ပရိက္ခိပိ. တဿာ သပရိသာယ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေဟိ ဣဒံ ဌာနံ လဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ. မယံ ပန ဣမေသံ ဘက္ခာ ဘဝိဿာမာ’’တိ. သဗ္ဗေ ရက္ခသာ ဘီတာ ဝေဂသာ ပလာယိံသု. ထေရောပိ တေ ယာဝ အဒဿနံ တာဝ ပလာပေတွာ ဒီပဿ သမန္တတော ရက္ခံ ဌပေသိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ သန္နိပတိတံ မဟာဇနကာယံ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တန္တကထာယ ပသာဒေတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သဋ္ဌိသဟဿာနံ ပနေတ္ထ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ကုလဒါရကာနံ အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ သဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု၊ ကုလဓီတာနံ ဒိယဍ္ဎသဟဿံ. ဧဝံ သော တတ္ထ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တတော ပဘုတိ ရာဇကုလေ ဇာတဒါရကာနံ သောဏုတ္တရနာမမေဝ ကရောန္တိ.

သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂန္တွာန၊ သောဏုတ္တရာ မဟိဒ္ဓိကာ၊

ပိသာစေ နိဒ္ဓမေတွာန၊ ဗြဟ္မဇာလံ အဒေသိသုန္တိ.

မဟိန္ဒတ္ထေရော ပန ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ဂန္တွာ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယေန စ ဘိက္ခုသံဃေန စ အဇ္ဈိဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘ကာလော နု ခေါ မေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ဂန္တုံ နော’’တိ. အထဿ ဝီမံသတော ‘‘န တာဝ ကာလော’’တိ အဟောသိ. ကိံ ပနဿ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ? မုဋသိဝရညော မဟလ္လကဘာဝံ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ မဟလ္လကော၊ န သက္ကာ ဣမံ ဂဏှိတွာ သာသနံ ပဂ္ဂဟေတုံ. ဣဒါနိ ပနဿ ပုတ္တော ဒေဝါနံပိယတိဿော ရဇ္ဇံ ကာရေဿတိ. တံ ဂဏှိတွာ သက္ကာ ဘဝိဿတိ သာသနံ ပဂ္ဂဟေတုံ. ဟန္ဒ ယာဝ သော သမယော အာဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ဉာတကေ ဩလောကေမ. ပုန ဒါနိ မယံ ဣမံ ဇနပဒံ အာဂစ္ဆေယျာမ ဝါ န ဝါ’’တိ. သော ဧဝံ စိန္တေတွာ ဥပဇ္ဈာယဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒိတွာ အသောကာရာမတော နိက္ခမ္မ တေဟိ ဣဋ္ဋိယာဒီဟိ စတူဟိ ထေရေဟိ သံဃမိတ္တာယ ပုတ္တေန သုမနသာမဏေရေန ဘဏ္ဍုကေန စ ဥပါသကေန သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟနဂရပရိဝတ္တကေန ဒက္ခိဏာဂိရိဇနပဒေ စာရိကံ စရမာနော ဉာတကေ ဩလောကေန္တော ဆ မာသေ အတိက္ကာမေသိ. အထာနုပုဗ္ဗေန မာတု နိဝေသနဋ္ဌာနံ ဝေဒိသနဂရံ နာမ သမ္ပတ္တော. အသောကော ကိရ ကုမာရကာလေ ဇနပဒံ လဘိတွာ ဥဇ္ဇေနိံ ဂစ္ဆန္တော ဝေဒိသနဂရံ ပတွာ ဝေဒိသသေဋ္ဌိဿ ဓီတရံ အဂ္ဂဟေသိ. သာ တံဒိဝသမေဝ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ ဥဇ္ဇေနိယံ မဟိန္ဒကုမာရံ ဝိဇာယိ. ကုမာရဿ စုဒ္ဒသဝဿကာလေ ရာဇာ အဘိသေကံ ပါပုဏိ. သာ တဿ မာတာ တေန သမယေန ဉာတိဃရေ ဝသတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထာနုပုဗ္ဗေန မာတု နိဝေသနဋ္ဌာနံ ဝေဋိသနဂရံ နာမ သမ္ပတ္တော’’တိ.

သမ္ပတ္တဉ္စ ပန ထေရံ ဒိသွာ ထေရမာတာ ဒေဝီ ပါဒေသု သိရသာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ ထေရံ အတ္တနာ ကတံ ဝေဒိသဂိရိမဟာဝိဟာရံ နာမ အာရောပေသိ. ထေရော တသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘အမှာကံ ဣဓ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌိတံ၊ သမယော နု ခေါ ဣဒါနိ လင်္ကာဒီပံ ဂန္တု’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘အနုဘဝတု တာဝ မေ ပိတရာ ပေသိတံ အဘိသေကံ ဒေဝါနံပိယတိဿော၊ ရတနတ္တယဂုဏဉ္စ သုဏာတု၊ ဆဏတ္ထဉ္စ နဂရတော နိက္ခမိတွာ မိဿကပဗ္ဗတံ အဘိရုဟတု၊ တဒါ တံ တတ္ထ ဒက္ခိဿာမာ’’တိ. အထာပရံ ဧကမာသံ တတ္ထေဝ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. မာသာတိက္ကမေန စ ဇေဋ္ဌမူလမာသပုဏ္ဏမာယံ ဥပေါသထဒိဝသေ သန္နိပတိတာ သဗ္ဗေပိ – ‘‘ကာလော နု ခေါ အမှာကံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ဂမနာယ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ မန္တယိံသု. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘မဟိန္ဒော နာမ နာမေန၊ သင်္ဃတ္ထေရော တဒါ အဟု၊

ဣဋ္ဋိယော ဥတ္တိယော ထေရော၊ ဘဒ္ဒသာလော စ သမ္ဗလော.

‘‘သာမဏေရော စ သုမနော၊ ဆဠဘိညော မဟိဒ္ဓိကော၊

ဘဏ္ဍုကော သတ္တမော တေသံ၊ ဒိဋ္ဌသစ္စော ဥပါသကော၊

ဣတိ ဟေတေ မဟာနာဂါ၊ မန္တယိံသု ရဟောဂတာ’’တိ.

တဒါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော မဟိန္ဒတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာလင်္ကတော၊ ဘန္တေ၊ မုဋသိဝရာဇာ၊ ဣဒါနိ ဒေဝါနံပိယတိဿမဟာရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စ တုမှေ ဗျာကတာ – ‘အနာဂတေ မဟိန္ဒော နာမ ဘိက္ခု တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ ပသာဒေဿတီ’တိ. တသ္မာတိဟ ဝေါ၊ ဘန္တေ၊ ကာလော ဒီပဝရံ ဂမနာယ၊ အဟမ္ပိ ဝေါ သဟာယော ဘဝိဿာမီ’’တိ. ကသ္မာ ပန သက္ကော ဧဝမာဟ? ဘဂဝါ ကိရဿ ဗောဓိမူလေယေဝ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတွာ အနာဂတေ ဣမဿ ဒီပဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ – ‘‘တဒါ တွမ္ပိ သဟာယော ဘဝေယျာသီ’’တိ စ အာဏာပေသိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ထေရော တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တသတ္တမော ဝေဋိသကပဗ္ဗတာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ အနုရာဓပုရဿ ပုရတ္ထိမဒိသာယ မိဿကပဗ္ဗတေ ပတိဋ္ဌဟိ. ယံ ပနေတရဟိ ‘‘စေတိယပဗ္ဗတော’’တိပိ သဉ္ဇာနန္တိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ဝေဋိသဂိရိမှိ ရာဇဂဟေ၊ ဝသိတွာ တိံသရတ္တိယော၊

ကာလောဝ ဂမနဿာတိ၊ ဂစ္ဆာမ ဒီပမုတ္တမံ.

‘‘ပဠီနာ ဇမ္ဗုဒီပါ တေ၊ ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ၊

ဧဝမုပ္ပတိတာ ထေရာ၊ နိပတိံသု နဂုတ္တမေ.

‘‘ပုရတော ပုရသေဋ္ဌဿ၊ ပဗ္ဗတေ မေဃသန္နိဘေ၊

ပတိံသု သီလကူဋမှိ၊ ဟံသာဝ နဂမုဒ္ဓနီ’’တိ.

ဧဝံ ဣဋ္ဋိယာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ပတိဋ္ဌဟန္တော စ အာယသ္မာ မဟိန္ဒတ္ထေရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဒွိန္နံ ဝဿသတာနံ ဥပရိ ဆတ္တိံသတိမေ ဝဿေ ဣမသ္မိံ ဒီပေ ပတိဋ္ဌဟီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဇာတသတ္တုဿ ဟိ အဋ္ဌမေ ဝဿေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တသ္မိံယေဝ ဝဿေ သီဟကုမာရဿ ပုတ္တော တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဿ အာဒိရာဇာ ဝိဇယကုမာရော ဣမံ ဒီပမာဂန္တွာ မနုဿာဝါသံ အကာသိ. ဇမ္ဗုဒီပေ ဥဒယဘဒ္ဒဿ စုဒ္ဒသမေ ဝဿေ ဣဓ ဝိဇယော ကာလမကာသိ. ဥဒယဘဒ္ဒဿ ပဉ္စဒသမေ ဝဿေ ပဏ္ဍုဝါသုဒေဝေါ နာမ ဣမသ္မိံ ဒီပေ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိ. တတ္ထ နာဂဒါသကရညော ဝီသတိမေ ဝဿေ ဣဓ ပဏ္ဍုဝါသုဒေဝေါ ကာလမကာသိ. တသ္မိံယေဝ စ ဝဿေ အဘယော နာမ ရာဇကုမာရော ဣမသ္မိံ ဒီပေ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိ. တတ္ထ သုသုနာဂရညော သတ္တရသမေ ဝဿေ ဣဓ အဘယရညော ဝီသတိဝဿာနိ ပရိပူရိံသု. အထ အဘယဿ ဝီသတိမေ ဝဿေ ပဏ္ဍုကာဘယော နာမ ဒါမရိကော ရဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ. တတ္ထ ကာဠာသောကဿ သောဠသမေ ဝဿေ ဣဓ ပဏ္ဍုကဿ သတ္တရသဝဿာနိ ပရိပူရိံသု. တာနိ ဟေဋ္ဌာ ဧကေန ဝဿေန သဟ အဋ္ဌာရသ ဟောန္တိ. တတ္ထ စန္ဒဂုတ္တဿ စုဒ္ဒသမေ ဝဿေ ဣဓ ပဏ္ဍုကာဘယော ကာလမကာသိ. မုဋသိဝရာဇာ ရဇ္ဇံ ပါပုဏိ. တတ္ထ အသောကဓမ္မရာဇဿ သတ္တရသမေ ဝဿေ ဣဓ မုဋသိဝရာဇာ ကာလမကာသိ. ဒေဝါနမ္ပိယတိဿော ရဇ္ဇံ ပါပုဏိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အဇာတသတ္တု စတုဝီသတိ ဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ဥဒယဘဒ္ဒေါ သောဠသ၊ အနုရုဒ္ဓေါ စ မုဏ္ဍော စ အဋ္ဌ၊ နာဂဒါသကော စတုဝီသတိ၊ သုသုနာဂေါ အဋ္ဌာရသ၊ တဿေဝ ပုတ္တော ကာဠာသောကော အဋ္ဌဝီသတိ၊ တတော တဿ ပုတ္တကာ ဒသ ဘာတုကရာဇာနော ဒွေဝီသတိ ဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကာရေသုံ. တေသံ ပစ္ဆတော နဝ နန္ဒာ ဒွေဝီသတိမေဝ၊ စန္ဒဂုတ္တော စတုဝီသတိ၊ ဗိန္ဒုသာရော အဋ္ဌဝီသတိ. တဿာဝသာနေ အသောကော ရဇ္ဇံ ပါပုဏိ. တဿ ပုရေ အဘိသေကာ စတ္တာရိ အဘိသေကတော အဋ္ဌာရသမေ ဝဿေ ဣမသ္မိံ ဒီပေ မဟိန္ဒတ္ထေရော ပတိဋ္ဌိတော. ဧဝမေတေန ရာဇဝံသာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဒွိန္နံ ဝဿသတာနံ ဥပရိ ဆတ္တိံသတိမေ ဝဿေ ဣမသ္မိံ ဒီပေ ပတိဋ္ဌဟီ’’တိ.

တသ္မိဉ္စ ဒိဝသေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ဇေဋ္ဌမူလနက္ခတ္တံ နာမ ဟောတိ. ရာဇာ နက္ခတ္တံ ဃောသာပေတွာ ‘‘ဆဏံ ကရောထာ’’တိ အမစ္စေ စ အာဏာပေတွာ စတ္တာလီသပုရိသသဟဿပရိဝါရော နဂရမှာ နိက္ခမိတွာ ယေန မိဿကပဗ္ဗတော တေန ပါယာသိ မိဂဝံ ကီဠိတုကာမော. အထ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဧကာ ဒေဝတာ ‘‘ရညော ထေရေ ဒဿေဿာမီ’’တိ ရောဟိတမိဂရူပံ ဂဟေတွာ အဝိဒူရေ တိဏပဏ္ဏာနိ ခါဒမာနာ ဝိယ စရတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယုတ္တံ ဒါနိ ပမတ္တံ ဝိဇ္ဈိတု’’န္တိ ဇိယံ ဖောဋေသိ. မိဂေါ အမ္ဗတ္ထလမဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပလာယိတုံ အာရဘိ. ရာဇာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓန္တော အမ္ဗတ္ထလမေဝ အဘိရုဟိ. မိဂေါပိ ထေရာနံ အဝိဒူရေ အန္တရဓာယိ. မဟိန္ဒတ္ထေရော ရာဇာနံ အဝိဒူရေ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘မမံယေဝ ရာဇာ ပဿတု၊ မာ ဣတရေ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ‘‘တိဿ၊ တိဿ၊ ဣတော ဧဟီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဒီပေ ဇာတော မံ ‘တိဿာ’တိ နာမံ ဂဟေတွာ အာလပိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. အယံ ပန ဆိန္နဘိန္နပဋဓရော ဘဏ္ဍု ကာသာဝဝသနော မံ နာမေန အာလပတိ၊ ကော နု ခေါ အယံ ဘဝိဿတိ မနုဿော ဝါ အမနုဿော ဝါ’’တိ? ထေရော အာဟ –

‘‘သမဏာ မယံ မဟာရာဇ၊ ဓမ္မရာဇဿ သာဝကာ၊

တဝေဝ အနုကမ္ပာယ၊ ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဓာဂတာ’’တိ.

တေန စ သမယေန ဒေဝါနမ္ပိယတိဿမဟာရာဇာ စ အသောကဓမ္မရာဇာ စ အဒိဋ္ဌသဟာယကာ ဟောန္တိ. ဒေဝါနမ္ပိယတိဿမဟာရာဇဿ စ ပုညာနုဘာဝေန ဆာတပဗ္ဗတပါဒေ ဧကမှိ ဝေဠုဂုမ္ဗေ တိဿော ဝေဠုယဋ္ဌိယော ရထယဋ္ဌိပ္ပမာဏာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု – ဧကာ လတာယဋ္ဌိ နာမ၊ ဧကာ ပုပ္ဖယဋ္ဌိ နာမ၊ ဧကာ သကုဏယဋ္ဌိ နာမ. တာသု လတာယဋ္ဌိ ရဇတဝဏ္ဏာ ဟောတိ၊ တံ အလင်္ကရိတွာ ဥပ္ပန္နလတာ ကဉ္စနဝဏ္ဏာ ခါယတိ. ပုပ္ဖယဋ္ဌိယံ ပန နီလပီတလောဟိတောဒါတကာဠဝဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖါနိ သုဝိဘတ္တဝဏ္ဋပတ္တကိဉ္ဇက္ခာနိ ဟုတွာ ခါယန္တိ. သကုဏယဋ္ဌိယံ ဟံသကုက္ကုဋဇီဝဇီဝကာဒယော သကုဏာ နာနပ္ပကာရာနိ စ စတုပ္ပဒါနိ သဇီဝါနိ ဝိယ ခါယန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဒီပဝံသေ –

‘‘ဆာတပဗ္ဗတပါဒမှိ၊ ဝေဠုယဋ္ဌီ တယော အဟု၊

သေတာ ရဇတယဋ္ဌီဝ၊ လတာ ကဉ္စနသန္နိဘာ.

‘‘နီလာဒိ ယာဒိသံ ပုပ္ဖံ၊ ပုပ္ဖယဋ္ဌိမှိ တာဒိသံ၊

သကုဏာ သကုဏယဋ္ဌိမှိ၊ သရူပေနေဝ သဏ္ဌိတာ’’တိ.

သမုဒ္ဒတောပိဿ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒိ အနေကဝိဟိတံ ရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တမ္ဗပဏ္ဏိယံ ပန အဋ္ဌ မုတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု – ဟယမုတ္တာ၊ ဂဇမုတ္တာ၊ ရထမုတ္တာ၊ အာမလကမုတ္တာ၊ ဝလယမုတ္တာ၊ အင်္ဂုလိဝေဌကမုတ္တာ၊ ကကုဓဖလမုတ္တာ၊ ပါကတိကမုတ္တာတိ. သော တာ စ ယဋ္ဌိယော တာ စ မုတ္တာ အညဉ္စ ဗဟုံ ရတနံ အသောကဿ ဓမ္မရညော ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ ပေသေသိ. အသောကော ပသီဒိတွာ တဿ ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ ပဟိဏိ – ဆတ္တံ၊ စာမရံ၊ ခဂ္ဂံ၊ မောဠိံ၊ ရတနပါဒုကံ၊ အညဉ္စ အဘိသေကတ္ထာယ ဗဟုဝိဓံ ပဏ္ဏာကာရံ၊ သေယျထိဒံ – သင်္ခံ၊ ဂင်္ဂေါဒကံ၊ ဝဍ္ဎမာနံ၊ ဝဋံသကံ၊ ဘိင်္ဂါရံ၊ နန္ဒိယာဝဋ္ဋံ၊ သိဝိကံ၊ ကညံ၊ ကဋစ္ဆုံ၊ အဓောဝိမံ ဒုဿယုဂံ၊ ဟတ္ထပုဉ္ဆနံ၊ ဟရိစန္ဒနံ၊ အရုဏဝဏ္ဏမတ္တိကံ၊ အဉ္ဇနံ၊ ဟရီတကံ၊ အာမလကန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဒီပဝံသေ –

‘‘ဝါလဗီဇနိမုဏှီသံ၊ ဆတ္တံ ခဂ္ဂဉ္စ ပါဒုကံ၊

ဝေဌနံ သာရပါမင်္ဂံ၊ ဘိင်္ဂါရံ နန္ဒိဝဋ္ဋကံ.

‘‘သိဝိကံ သင်္ခံ ဝဋံသဉ္စ၊ အဓောဝိမံ ဝတ္ထကောဋိကံ၊