ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ
၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)
ယော ဘိက္ခူနံ ဝိဘင်္ဂဿ၊ သင်္ဂဟိတော အနန္တရံ၊
ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂဿ၊ တဿ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.
ပတ္တော ယတော တတော တဿ၊ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ၊
ကာတုံ ပါရာဇိကေ တာဝ၊ ဟောတိ သံဝဏ္ဏနာ အယံ.
၁. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၅၆. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။ပေ။ သာဠှော မိဂါရနတ္တာတိ ဧတ္ထ သာဠှောတိ တဿ နာမံ၊ မိဂါရမာတုယာ ပန နတ္တာ ဟောတိ၊ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မိဂါရနတ္တာ’’တိ. နဝကမ္မိကန္တိ နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယိကံ. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဗျတ္တာတိ ဝေယျတ္တိကေန သမန္နာဂတာ. မေဓာဝိနီတိ ပါဠိဂ္ဂဟဏေ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပညာယ အတ္ထဂ္ဂဟဏေ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ သမန္နာဂတာ. ဒက္ခာတိ ဆေကာ၊ အဝိရဇ္ဈိတွာ သီဃံ ကတ္တဗ္ဗကာရိနီတိ အတ္ထော. အနလသာတိ အာလသိယဝိရဟိတာ. တတြုပါယာယာတိ တေသု တေသု ကမ္မေသု ဥပါယဘူတာယ. ဝီမံသာယာတိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မုပပရိက္ခာယ. သမန္နာဂတာတိ သမ္ပယုတ္တာ. အလံ ကာတုန္တိ သမတ္ထာ တံ တံ ကမ္မံ ကာတုံ. အလံ သံဝိဓာတုန္တိ ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ ဣဒံ ဟောတူတိ ဧဝံ သံဝိဒဟိတုမ္ပိ သမတ္ထာ. ကတာကတံ ဇာနိတုန္တိ ကတဉ္စ အကတဉ္စ ဇာနိတုံ. တေတိ တေ ဥဘော၊ သာ စ သုန္ဒရီနန္ဒာ သော စ သာဠှောတိ အတ္ထော. ဘတ္တဂ္ဂေတိ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ. နိကူဋေတိ ကောဏသဒိသံ ကတွာ ဒဿိတေ ဂမ္ဘီရေ. ဝိဿရော မေ ဘဝိဿတီတိ ဝိရူပေါ မေ သရော ဘဝိဿတိ၊ ဝိပ္ပကာရသဒ္ဒေါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ပတိမာနေန္တီတိ အပေက္ခမာနာ. ကျာဟန္တိ ကိံ အဟံ. ဇရာဒုဗ္ဗလာတိ ဇရာယ ဒုဗ္ဗလာ. စရဏဂိလာနာတိ ပါဒရောဂေန သမန္နာဂတာ.
၆၅၇-၈. အဝဿုတာတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ၊ တိန္တာ ကိလိန္နာတိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေ ပနဿ တမေဝ ရာဂံ ဂဟေတွာ ‘‘သာရတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သုဋ္ဌု ရတ္တာ. အပေက္ခဝတီတိ တဿေဝ ရာဂဿ ဝသေန တသ္မိံ ပုရိသေ ပဝတ္တာယ အပေက္ခာယ သမန္နာဂတာ. ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ တေန ရာဂေန တသ္မိံ ပုရိသေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတစိတ္တာ ဝိယ. ဧသ နယော ဒုတိယပဒဝိဘင်္ဂေပိ. ပုရိသပုဂ္ဂလဿာတိ ပုရိသသင်္ခါတဿ ပုဂ္ဂလဿ. အဓက္ခကန္တိ အက္ခကာနံ အဓော. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ. ပဒဘာဇနေ ပန ပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝ ‘‘ဟေဋ္ဌက္ခကံ ဥပရိဇာဏုမဏ္ဍလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဥဗ္ဘကပ္ပရမ္ပိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမာယော ဥပါဒါယာတိ သာဓာရဏပါရာဇိကေဟိ ပါရာဇိကာယော စတဿော ဥပါဒါယာတိ အတ္ထော. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာတိ ဣဒံ ပန ဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္တံ၊ တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ.
၆၅၉. ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ပဒါနုက္ကမေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အဝဿုတာဒိဘေဒေန အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘတောအဝဿုတေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဘတောအဝဿုတေတိ ဥဘတောအဝဿဝေ၊ ဘိက္ခုနိယာ စေဝ ပုရိသဿ စ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. ကာယေန ကာယံ အာမသတီတိ ဘိက္ခုနီ ယထာပရိစ္ဆိန္နေန ကာယေန ပုရိသဿ ယံကိဉ္စိ ကာယံ ပုရိသော ဝါ ယေန ကေနစိ ကာယေန ဘိက္ခုနိယာ ယထာပရိစ္ဆိန္နံ ကာယံ အာမသတိ၊ ဥဘယထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ အတ္တနော ကာယေန ပုရိသဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ. အာမသတီတိ ဧတ္ထ သယံ ဝါ အာမသတု၊ တဿ ဝါ အာမသနံ သာဒိယတု၊ ထုလ္လစ္စယမေဝ. ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယန္တိ အတ္တနော ဝုတ္တပ္ပကာရကာယပဋိဗဒ္ဓေန ပုရိသဿ ကာယံ. အာမသတီတိ ဣဓာပိ သယံ ဝါ အာမသတု၊ တဿ ဝါ အာမသနံ သာဒိယတု၊ ထုလ္လစ္စယမေဝ. အဝသေသပဒေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.
သစေ ပန ဘိက္ခု စေဝ ဘိက္ခုနီ စ ဟောတိ၊ တတြ စေ ဘိက္ခုနီ အာမသတိ၊ ဘိက္ခု နိစ္စလော ဟုတွာ စိတ္တေန သာဒိယတိ၊ ဘိက္ခု အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ဘိက္ခု အာမသတိ၊ ဘိက္ခုနီ နိစ္စလာ ဟုတွာ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသေတိ၊ ကာယင်္ဂံ အစောပယမာနာပိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကေန၊ ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယေန၊ ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အယံ အဋ္ဌကထာသု ဝိနိစ္ဆယော. ဧဝံ ပန သတိ ကိရိယာသမုဋ္ဌာနတာ န ဒိဿတိ၊ တသ္မာ တဗ္ဗဟုလနယေန သာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၆၆၀. ဥဗ္ဘက္ခကန္တိ အက္ခကာနံ ဥပရိ. အဓောဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဟေဋ္ဌာ. ဧတ္ထ စ အဓောကပ္ပရမ္ပိ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.
၆၆၂. ဧကတောအဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဧကတောတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ အဝဿုတေ သတိ အယံ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
တတြာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိနိစ္ဆယော – ဘိက္ခုနီ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ၊ ပုရိသောပိ တထေဝ. အဓက္ခကေ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေ ကာယပ္ပဒေသေ ကာယသံသဂ္ဂသာဒိယနေ သတိ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ၊ ပုရိသဿ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ ဟောတု၊ ထုလ္လစ္စယမေဝ. ဘိက္ခုနိယာ မေထုနရာဂေါ၊ ပုရိသဿ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ ဝါ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂဟေဿိတပေမံ ဝါ သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ ဟောတု၊ ဒုက္ကဋံ. ဘိက္ခုနိယာ ဂေဟဿိတပေမံ၊ ပုရိသဿ ဝုတ္တေသု စတူသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတု၊ ဒုက္ကဋမေဝ. ဘိက္ခုနိယာ သုဒ္ဓစိတ္တံ၊ ပုရိသဿ ဝုတ္တေသု စတူသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတု၊ အနာပတ္တိ.
သစေ ပန ဘိက္ခု စေဝ ဟောတိ ဘိက္ခုနီ စ ဥဘိန္နံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ၊ ဘိက္ခုဿ သံဃာဒိသေသော၊ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ၊ ဘိက္ခုဿ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ၊ ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ. ဥဘိန္နံ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ၊ ဥဘိန္နမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ယဿ ယတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တံ၊ တဿ တတ္ထ အနာပတ္တိ. ဥဘိန္နမ္ပိ သုဒ္ဓစိတ္တံ၊ ဥဘိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ.
၆၆၃. အနာပတ္တိ အသဉ္စိစ္စာတိအာဒီသု ဝိရဇ္ဈိတွာ ဝါ အာမသန္တိယာ အညဝိဟိတာယ ဝါ ‘‘အယံ ပုရိသော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ’’တိ အဇာနန္တိယာ ဝါ တေန ဖုဋ္ဌာယပိ တံ ဖဿံ အသာဒိယန္တိယာ ဝါ အာမသနေပိ သတိ အနာပတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.
ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒွိဝေဒနန္တိ.
ပဌမပါရာဇိကံ.
၂. ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၆၄. ဒုတိယေ ပါရာဇိကေ – ကစ္စိ နော သာတိ ကစ္စိ နု သာ. အဝဏ္ဏောတိ အဂုဏော. အကိတ္တီတိ နိန္ဒာ. အယသောတိ ပရိဝါရဝိပတ္တိ၊ ပရမ္မုခဂရဟာ ဝါ.
၆၆၅. ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာတိ ဣဒမ္ပိ ဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္တမေဝ၊ တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.
၆၆၆. သာ ဝါ အာရောစေတီတိ ယာ ပါရာဇိကံ အာပန္နာ၊ သာ သယံ အာရောစေတိ. အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရန္တိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏာနံ စတုန္နံ အသာဓာရဏာနဉ္စ စတုန္နမေဝ အညတရံ. ဣဒဉ္စ ပါရာဇိကံ ပစ္ဆာ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌန္န’’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ. ပုရိမေန ပန သဒ္ဓိံ ယုဂဠတ္တာ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ သပ္ပါဏကဝဂ္ဂမှိ ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြ ဟိ ပါစိတ္တိယံ၊ ဣဓ ပါရာဇိကန္တိ အယမေဝ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝ. ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာတိ ဣဒမ္ပိဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္ထာမေဝ၊ တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.
ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ အကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.
ဒုတိယပါရာဇိကံ.
၃. တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၆၉. တတိယေ – ဓမ္မေနာတိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ. ဝိနယေနာတိ စောဒေတွာ သာရေတွာ. ပဒဘာဇနံ ပနဿ ‘‘ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ဥက္ခိတ္တော သုဥက္ခိတ္တော ဟောတီ’’တိ ဣမံအဓိပ္ပါယမတ္တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သတ္ထုသာသနေနာတိ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ စေဝ အနုသာဝနသမ္ပဒါယ စ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ‘‘ဇိနသာသနေန ဗုဒ္ဓသာသနေနာ’’တိ ဝေဝစနမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါတိအာဒီသု ယေန သံဃေန ကမ္မံ ကတံ၊ တံ သံဃံ ဝါ တတ္ထ သမ္ဗဟုလပုဂ္ဂလသင်္ခါတံ ဂဏံ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလံ ဝါ တံ ကမ္မံ ဝါ န အာဒိယတိ၊ န အနုဝတ္တတိ၊ န တတ္ထ အာဒရံ ဇနေတီတိ အတ္ထော. သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ ဝုစ္စန္တိ သဟာယာ၊ သော တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာ’’တိ အယံ တာဝ သံဝါသော၊ သမာနော သံဝါသော ဧတေသန္တိ သမာနသံဝါသကာ.ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုဿ တသ္မိံ သံဝါသေ သဟ အယနဘာဝေန သဟာယာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဒါနိ ယေန သံဝါသေန တေ သမာနသံဝါသကာတိ ဝုတ္တာ၊ သော သံဝါသော တဿ ဥက္ခိတ္တကဿ တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ. ယေဟိ စ သဒ္ဓိံ တဿ သော သံဝါသော နတ္ထိ၊ န တေန တေ ဘိက္ခူ အတ္တနော သဟာယာ ကတာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ ဝုစ္စန္တိ သဟာယာ၊ သော တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ၊ တေန ဝုစ္စတိ အကတသဟာယော’’တိ. သေသံ သံဃဘေဒသိက္ခာပဒါဒီသု ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.
သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ အကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.
တတိယပါရာဇိကံ.
၄. စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၇၅. စတုတ္ထေ – အဝဿုတာတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါတိအာဒီသု ပန ယံ ပုရိသပုဂ္ဂလေန ဟတ္ထေ ဂဟဏံ ကတံ၊ တံ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သင်္ဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏေပိ. ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဧတ္ထ စ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏဉ္စ အညမ္ပိ အပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဂဟဏဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ သာဒိယေယျာတိ ဟတ္ထော နာမ ကပ္ပရံ ဥပါဒါယ ယာဝ အဂ္ဂနခါ၊ ဧတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ဥဗ္ဘက္ခကံ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလံ ဂဟဏံ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အသဒ္ဓမ္မောတိ ကာယသံသဂ္ဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န မေထုနဓမ္မော. န ဟိ မေထုနဿ သာမန္တာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ. ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလော ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတုန္တိ ဝစနမ္ပိ စေတ္ထ သာဓကံ.
‘‘တိဿိတ္ထိယော မေထုနံ တံ န သေဝေ၊
တယော ပုရိသေ တယော စ အနရိယပဏ္ဍကေ၊
န စာစရေ မေထုနံ ဗျဉ္ဇနသ္မိံ၊
ဆေဇ္ဇာ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ၊
ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁)၊
ဣမာယ ပရိဝါရေ ဝုတ္တာယ သေဒမောစကဂါထာယ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န၊ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ. ပရိဝါရေယေဝ ဟိ ‘‘မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ‘‘ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏော ကာယသံသဂ္ဂေါ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ အတ္တကာမပါရိစရိယာဂမနုပ္ပါဒန’’န္တိ ဧဝံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဝုတ္တာနိ. တသ္မာ ကာယသံသဂ္ဂေါ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဣတိ ဆေဇ္ဇာ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာတိ ဧတ္ထ ဣမိနာ ပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ‘‘သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဧတဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ အာဂစ္ဆာ’’တိ. ဧဝံနာမကံ ဌာနံ အာဂစ္ဆာတိ အတ္ထော.
၆၇၆. အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီ အဿမဏီ ဟောတီတိ အနုလောမတော ဝါ ပဋိလောမတော ဝါ ဧကန္တရိကာယ ဝါ ယေန တေန နယေန အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီယေဝ အဿမဏီ ဟောတိ. ယာ ပန ဧကံ ဝါ ဝတ္ထုံ သတ္တ ဝါ ဝတ္ထူနိ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ပူရေတိ၊ နေဝ အဿမဏီ ဟောတိ. အာပန္နာ အာပတ္တိယော ဒေသေတွာ မုစ္စတိ. အပိစေတ္ထ ဂဏနူပိကာ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာ၊ အတ္ထာပတ္တိ ဒေသိတာ န ဂဏနူပိကာ’’တိ. တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဣဒါနိ နာပဇ္ဇိဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာ ဒေသိတဂဏနံ ဥပေတိ ပါရာဇိကဿ အင်္ဂံ န ဟောတိ. တသ္မာ ယာ ဧကံ အာပန္နာ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသေတွာ ပုန ကိလေသဝသေန အာပဇ္ဇတိ၊ ပုန ဒေသေတိ၊ ဧဝံ အဋ္ဌ ဝတ္ထူနိ ပူရေန္တီပိ ပါရာဇိကာ န ဟောတိ. ယာ ပန အာပဇ္ဇိတွာ ပုနပိ အညံ ဝတ္ထုံ အာပဇ္ဇိဿာမီတိ သဥဿာဟာဝ ဒေသေတိ၊ တဿာ သာ အာပတ္တိ နဂဏနူပိကာ၊ ဒေသိတာပိ အဒေသိတာ ဟောတိ၊ ဒေသိတဂဏနံ န ဂစ္ဆတိ၊ ပါရာဇိကဿေဝ အင်္ဂံ ဟောတိ. အဋ္ဌမေ ဝတ္ထုမှိ ပရိပုဏ္ဏမတ္တေ ပါရာဇိကာ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒွိဝေဒနန္တိ.
စတုတ္ထပါရာဇိကံ.
ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ သာဓာရဏာ စတ္တာရော ဣမေ စ စတ္တာရောတိ ဧဝံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.
သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ
ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပါရာဇိကကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.
၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)
၁. ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
ပါရာဇိကာနန္တရဿ၊ အယံ ဒါနိ ဘဝိဿတိ၊
သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဿ၊ အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ.
၆၇၈. ဥဒေါသိတန္တိ ဘဏ္ဍသာလာ. မာယျော ဧဝံ အဝစာတိ အယျော မာ ဧဝံ အဝစ. အပိနာယျာတိ အပိနု အယျာ. အစ္စာဝဒထာတိ အတိက္ကမိတွာ ဝဒထ၊ အက္ကောသထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
၆၇၉. ဥဿယဝါဒိကာတိ မာနုဿယဝသေန ကောဓုဿယဝသေန ဝိဝဒမာနာ. ယသ္မာ ပန သာ အတ္ထတော အဋ္ဋကာရိကာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥဿယဝါဒိကာ နာမ အဍ္ဍကာရိကာ ဝုစ္စတီ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အဍ္ဍောတိ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတိ၊ ယံ ပဗ္ဗဇိတာ ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ဒုတိယံ ဝါ ပရိယေသတီတိ သက္ခိံ ဝါ သဟာယံ ဝါ ပရိယေသတိ၊ ဒုက္ကဋံ. ဂစ္ဆတိ ဝါတိ ဥပဿယော ဝါ ဟောတု ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေါ ဝါ၊ ယတ္ထ ဌိတာယ ‘‘အဍ္ဍံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတော ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. ဧကဿ အာရောစေတီတိ ဒွီသု ဇနေသု ယဿ ကဿစိ ဧကဿ ကထံ ယော ကောစိ ဝေါဟာရိကာနံ အာရောစေတိ. ဒုတိယဿ အာရောစေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.
အယံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟတ္ထာယ ဝိတ္ထာရကထာ – ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂတေပိ ဝေါဟာရိကေ ဒိသွာ ဘိက္ခုနီ အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ၊ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ. ဥပါသကော အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ၊ ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ. ပဌမံ ဥပါသကော အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ၊ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ. အထ သာ အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ၊ ထုလ္လစ္စယံ. ဘိက္ခုနီ ဥပါသကံ ဝဒတိ – ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ’’တိ၊ သော အတ္တနော ဝါ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု ဘိက္ခုနိယာ ဝါ၊ ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယံ. ဥပါသကော ဘိက္ခုနိံ ဝဒတိ – ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ’’တိ၊ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.
ဘိက္ခုနီ ကပ္ပိယကာရကေန ကထာပေတိ၊ တတ္ထ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု၊ ဣတရော ဝါ အတ္တနော ကထံ၊ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ၊ ဣတရော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ အာရောစေတု၊ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အာရောစိယမာနေ ပဌမေ အာရောစနေ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယေ ထုလ္လစ္စယံ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အာရောစိတံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ သုတွာ ဝေါဟာရိကေဟိ ဝိနိစ္ဆယေ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မိံ အဍ္ဍပရိယောသာနေ ဘိက္ခုနိယာ ဇယေပိ ပရာဇယေပိ သံဃာဒိသေသော. သစေ ပန ဂတိဂတံ အဓိကရဏံ ဟောတိ၊ သုတပုဗ္ဗံ ဝေါဟာရိကေဟိ. အထ တေ ဘိက္ခုနိဉ္စ အဍ္ဍကာရကဉ္စ ဒိသွာဝ ‘‘တုမှာကံ ကထနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဇာနာမ မယံ ဧတ္ထ ပဝတ္တိ’’န္တိ သယမေဝ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဒေန္တိ၊ ဧဝရူပေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ ဘိက္ခုနိယာ အနာပတ္တိ.
ပဌမံ အာပတ္တိ ဧတဿာတိ ပဌမာပတ္တိကော၊ ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော၊ တံ ပဌမာပတ္တိကံ. ပဒဘာဇနေ ပန အဓိပ္ပါယမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရာ အာပဇ္ဇတိ အသမနုဘာသနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရာ ယံ ဘိက္ခုနီ အာပဇ္ဇတိ၊ န တတိယာယ သမနုဘာသနာယ၊ အယံ ပဌမမေဝ သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ပဌမာပတ္တိကောတိ. ဘိက္ခုနိသင်္ဃတော နိဿာရေတီတိ နိဿာရဏီယော၊ တံ နိဿာရဏီယံ. ပဒဘာဇနေ ပန အဓိပ္ပါယမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သံဃမှာ နိဿာရီယတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ အာပန္နာ ဘိက္ခုနီ သင်္ဃတော နိဿာရီယတိ၊ သော နိဿာရဏီယောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ သော ဧဝ ဓမ္မော သံဃမှာ ကေနစိ နိဿာရီယတိ. တေန ပန ဓမ္မေန ဘိက္ခုနီ နိဿာရီယတိ၊ တသ္မာ သော နိဿာရေတီတိ နိဿာရဏီယော.
အာကဍ္ဎိယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ အဍ္ဍကာရကမနုဿေဟိ သယံ ဝါ အာဂန္တွာ ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ ဧဟီတိ ဝုစ္စမာနာ ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ၊ တတော အဍ္ဍကာရကော အတ္တနော ဝါ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု ဘိက္ခုနိယာ ဝါ၊ နေဝ ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ၊ န ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယံ. အမစ္စေဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ အနာပတ္တိယေဝ. သစေပိ အဍ္ဍကာရကော ဘိက္ခုနိံ ဝဒတိ ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွမေဝ ကထေဟီ’’တိ၊ ကထေန္တိယာပိ ကထံ သုတွာ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ အနာပတ္တိယေဝ.
ရက္ခံ ယာစတီတိ ဓမ္မိကံ ရက္ခံ ယာစတိ၊ အနာပတ္တိ. ဣဒါနိ ယထာယာစိတာ ရက္ခာ ဓမ္မိကာ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ အနောဒိဿ အာစိက္ခတီတိ အာဟ. တတ္ထ အတီတံ အာရဗ္ဘ အတ္ထိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ၊ အတ္ထိ အနောဒိဿအာစိက္ခနာ၊ အနာဂတံ အာရဗ္ဘာပိ အတ္ထိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ၊ အတ္ထိ အနောဒိဿအာစိက္ခနာ.
ကထံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဘိက္ခုနုပဿယေ ဂါမဒါရကာ ဓုတ္တာဒယော ဝါ ယေ ကေစိ အနာစာရံ ဝါ အာစရန္တိ၊ ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒန္တိ၊ ဖလာဖလံ ဝါ ဟရန္တိ၊ ပရိက္ခာရေ ဝါ အစ္ဆိန္ဒန္တိ. ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ ဝဒတိ. ‘‘ကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အသုကေန စ အသုကေန စာ’’တိ အာစိက္ခတိ. ဧဝံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ၊ သာ န ဝဋ္ဋတိ. တဉ္စေ သုတွာ တေ ဝေါဟာရိကာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ၊ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ. ဒဏ္ဍံ ဂဏှိဿန္တီတိ အဓိပ္ပါယေပိ သတိ ဂီဝါယေဝ ဟောတိ. သစေ ပန တဿ ဒဏ္ဍံ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ၊ ပဉ္စမာသကမတ္တေ ဂဟိတေ ပါရာဇိကံ ဟောတိ.
‘‘ကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘အသုကေနာတိ ဝတ္တုံ အမှာကံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တုမှေယေဝ ဇာနိဿထ. ကေဝလဉှိ မယံ ရက္ခံ ယာစာမ၊ တံ နော ဒေထ၊ အဝဟဋဘဏ္ဍဉ္စ အာဟရာပေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အနောဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ၊ သာ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ သစေပိ တေ ဝေါဟာရိကာ ကာရကေ ဂဝေသိတွာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ၊ သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဂဟိတံ ဘိက္ခုနိယာ၊ နေဝ ဂီဝါ န အာပတ္တိ.
ပရိက္ခာရံ ဟရန္တေ ဒိသွာ တေသံ အနတ္ထကာမတာယ စောရော စောရောတိ ဝတ္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ဟိ ယံ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ. အတ္တနော ဝစနကရံ ပန ‘‘ဣမိနာ မေ ပရိက္ခာရော ဂဟိတော၊ တံ အာဟရာပေဟိ၊ မာ စဿ ဒဏ္ဍံ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါသဒါသီဝါပိအာဒီနံ အတ္ထာယ အဍ္ဍံ ကရောန္တိ၊ အယံ အကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ၊ န ဝဋ္ဋတိ.
ကထံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဝုတ္တနယေနေဝ ပရေဟိ အနာစာရာဒီသု ကတေသု ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောန္တိ၊ ရက္ခံ နော ဒေထ အာယတိံ အကရဏတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘ကေန ဧဝံ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ စ ‘‘အသုကေန အသုကေန စာ’’တိ အာစိက္ခတိ. ဧဝံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ၊ သာပိ န ဝဋ္ဋတိ. တေသဉှိ ဒဏ္ဍေ ကတေ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.
သစေ ပန ဝေါဟာရိကာ ‘‘ဘိက္ခုနုပဿယေ ဧဝရူပံ အနာစာရံ ကရောန္တာနံ ဣမံ နာမ ဒဏ္ဍံ ကရောမာ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ အာဏာယ အတိဋ္ဌမာနေ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ၊ ဘိက္ခုနိယာ နေဝ ဂီဝါ န အာပတ္တိ.
ယော စာယံ ဘိက္ခုနီနံ ဝုတ္တော၊ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဘိက္ခုနောပိ ဟိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ တထာ အာစိက္ခိတေ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ၊ သဗ္ဗံ ဂီဝါ ဟောတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဒဏ္ဍံ ဂဏှာပေန္တဿ ပါရာဇိကံ. ယော ပန ‘‘ဒဏ္ဍံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဇာနန္တောပိ အနောဒိဿ ကထေတိ၊ တေ စ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိယေဝ၊ န ဒေါသော. ဝိဟာရသီမာယ ရုက္ခာဒီနိ ဆိန္ဒန္တာနံ ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ ပါသာဏေဟိ ကောဋ္ဋေန္တိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဓာရာ ဘိဇ္ဇတိ၊ ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. ဥပဓာဝိတွာ တေသံ ပရိက္ခာရေ ဂဏှန္တိ၊ တမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ၊ လဟုပရိဝတ္တဉှိ စိတ္တံ၊ ထေယျစေတနာယ ဥပ္ပန္နာယ မူလစ္ဆေဇ္ဇမ္ပိ ဂစ္ဆေယျ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
သတ္တရသကေ ပဌမသိက္ခာပဒံ.
၂. ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၈၂. ဒုတိယေ – ဝရဘဏ္ဍန္တိ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒိ မဟဂ္ဃဘဏ္ဍံ.
၆၈၃. အနပလောကေတွာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ. ဂဏံ ဝါတိ မလ္လဂဏဘဋိပုတ္တဂဏာဒိကံ. ပူဂန္တိ ဓမ္မဂဏံ. သေဏိန္တိ ဂန္ဓိကသေဏိဒုဿိကသေဏိအာဒိကံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ ရာဇာနော ဂဏာဒီနံ ဂါမနိဂမေ နိယျာတေန္တိ ‘‘တုမှေဝ ဧတ္ထ အနုသာသထာ’’တိ၊ တတ္ထ တတ္ထ တေ ဧဝ ဣဿရာ ဟောန္တိ. တသ္မာ တေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ရာဇာနံ ဝါ ဂဏာဒိကေ ဝါ အာပုစ္ဆိတွာပိ ဘိက္ခုနိသံဃော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗောဝ. ဌပေတွာ ကပ္ပန္တိ တိတ္ထိယေသု ဝါ အညဘိက္ခုနီသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတပုဗ္ဗံ ကပ္ပဂတိကံ ဌပေတွာတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
စောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနံ – ကေနစိ ကရဏီယေန ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု အဂန္တွာ ခဏ္ဍသီမံ ယထာနိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ အတ္တနော နိဿိတကပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ခဏ္ဍသီမံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂန္တွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ အနာပုစ္ဆာ ဝုဋ္ဌာပနဝသေန ကိရိယာကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.
၃. တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၉၂. တတိယေ – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ဧတ္ထ ဧကံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရန္တိ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကမတိ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. အပိစေတ္ထ သကဂါမတော နိက္ခမန္တိယာ ဂါမန္တရပစ္စယာ အနာပတ္တိ၊ နိက္ခမိတွာ ပန ဂါမန္တရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ၊ ဧကေန ပါဒေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ ဥပစာရေ ဝါ အတိက္ကန္တမတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. တတော နိက္ခမိတွာ ပုန သကဂါမံ ပဝိသန္တိယာပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ခဏ္ဍပါကာရေန ဝါ ဝတိဆိဒ္ဒေန ဝါ ဘိက္ခုနိဝိဟာရဘူမိယေဝ သက္ကာ ဟောတိ ပဝိသိတုံ၊ ဧဝံ ပဝိသမာနာယ ကပ္ပိယဘူမိံ နာမ ပဝိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိသတိ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဒသာ ဂမနမေဝ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တေနေဝ ‘‘ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိအာဒိမာဟ.
ဒွေ ဂါမာ ဘိက္ခုနိဝိဟာရေန သမ္ဗဒ္ဓဝတိကာ ဟောန္တိ၊ ယသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခုနိဝိဟာရော၊ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပုန ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သစေ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဣတရဿ ဂါမဿ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ၊ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတော ပန ဂါမတော တေနေဝ မဂ္ဂေန ပစ္စာဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ဂါမဒွါရေန နိက္ခမိတွာ အာဂစ္ဆတိ၊ ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဂါမတော ကေနစိ ကရဏီယေန ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာယ ပုန ပဝိသနကာလေ ဟတ္ထိ ဝါ မုစ္စတိ၊ ဥဿာရဏာ ဝါ ဟောတိ၊ ဣတရာ ဘိက္ခုနိယော သဟသာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ၊ ယာဝ အညာ ဘိက္ခုနီ အာဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ဗဟိဂါမဒွါရေ ဌာတဗ္ဗံ. သစေ န အာဂစ္ဆတိ၊ ဒုတိယိကာ ဘိက္ခုနီ ပက္ကန္တာ နာမ ဟောတိ၊ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.
ပုဗ္ဗေ မဟာဂါမော ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုနိဝိဟာရော. ပစ္ဆာ တံ ဂါမံ စတ္တာရော ဇနာ လဘိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝတိပရိက္ခေပံ ကတွာ ဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဝိဟာရတော ဧကံ ဂါမံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတော အပရံ ဂါမံ ဒွါရေန ဝါ ဝတိဆိဒ္ဒေန ဝါ ပဝိသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပုန ဝိဟာရမေဝ ပစ္စာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ဝိဟာရဿ စတုဂါမသာဓာရဏတ္တာ.
အန္တရဝါသကော တေမိယတီတိ ယတ္ထ ယထာ တိမဏ္ဍလပဋိစ္ဆာဒနံ ဟောတိ၊ ဧဝံ နိဝတ္ထာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝဿကာလေ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ ဩတရိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ အန္တရဝါသကော တေမိယတိ. သေသံ နဒီလက္ခဏံ နဒီနိမိတ္တကထာယ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧဝရူပံ နဒိံ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ ဩတရိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဌမံ ပါဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ တီရေ ဌပေန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ သံဃာဒိသေသော. သေတုနာ ဂစ္ဆတိ၊ အနာပတ္တိ. ပဒသာ ဩတရိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ သေတုံ အာရောဟိတွာ ဥတ္တရန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. သေတုနာ ပန ဂန္တွာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. ယာနနာဝါအာကာသဂမနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဩရိမတီရတော ပန ပရတီရမေဝ အက္ကမန္တိယာ အနာပတ္တိ. ရဇနကမ္မတ္ထံ ဂန္တွာ ဒါရုသင်္ကဍ္ဎနာဒိကိစ္စေန ဒွေ တိဿော ဥဘယတီရေသု ဝိစရန္တိ၊ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ ကာစိ ကလဟံ ကတွာ ဣတရံ တီရံ ဂစ္ဆတိ၊ အာပတ္တိ. ဒွေ ဧကတော ဥတ္တရန္တိ၊ ဧကာ မဇ္ဈေ နဒိယာ ကလဟံ ကတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩရိမတီရမေဝ အာဂစ္ဆတိ၊ အာပတ္တိ. ဣတရိဿာ ပန အယံ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဌိတာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပရတီရံ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. နှာယိတုံ ဝါ ပါတုံ ဝါ ဩတိဏ္ဏာ တမေဝ တီရံ ပစ္စုတ္တရတိ၊ အနာပတ္တိ.
သဟ အရုဏုဂ္ဂမနာတိ ဧတ္ထ သစေ သဇ္ဈာယံ ဝါ ပဓာနံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကုရုမာနာ ပုရေအရုဏေယေဝ ဒုတိယိကာယ သန္တိကံ ဂမိဿာမီတိ အာဘောဂံ ကရောတိ၊ အဇာနန္တိယာ ဧဝ စဿာ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ အနာပတ္တိ. အထ ပန ‘‘ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဣဓေဝ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝါ အနာဘောဂေန ဝါ ဝိဟာရဿ ဧကဒေသေ အစ္ဆတိ၊ ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ န ဩတရတိ၊ အရုဏုဂ္ဂမနေ သံဃာဒိသေသော. ဟတ္ထပါသောယေဝ ဟိ ဣဓ ပမာဏံ၊ ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေ ဧကဂဗ္ဘောပိ န ရက္ခတိ.
အဂါမကေ အရညေတိ ဧတ္ထ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ အရညံ. တံ ပနေတံ ကေဝလံ ဂါမာဘာဝေန ‘‘အဂါမက’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသတာယ. တာဒိသေ အရညေ ဩက္ကန္တေ ဒဿနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ သစေပိ သဝနူပစာရော အတ္ထိ၊ အာပတ္တိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ဘိက္ခုနီသု မဟာဗောဓိအင်္ဂဏံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ၊ တဿာပိ အာပတ္တိ. လောဟပါသာဒံ ပဝိသန္တီသုပိ ပရိဝေဏံ ပဝိသန္တီသုပိ ဧသေဝ နယော. မဟာစေတိယံ ဝန္ဒမာနာသု ဧကာ ဥတ္တရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တဿာပိ အာပတ္တိ. ထူပါရာမံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ၊ တဿာပိ အာပတ္တီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဒဿနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတံ ဒုတိယိကာ ပဿတိ. သစေ ပန သာဏိပါကာရန္တရိကာပိ ဟောတိ၊ ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟတိ နာမ. သဝနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတာ မဂ္ဂမူဠှသဒ္ဒေန ဝိယ ဓမ္မသဝနာရောစနသဒ္ဒေန ဝိယ စ ‘‘အယျေ’’တိ သဒ္ဒါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုဏာတိ. အဇ္ဈောကာသေ ဒူရေပိ ဒဿနူပစာရော နာမ ဟောတိ. သော ဧဝရူပေ သဝနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ န ရက္ခတိ၊ ဝိဇဟိတမတ္တေဝ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ.
ဧကာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ ဩဟီယတိ. သဥဿာဟာ စေ ဟုတွာ ဣဒါနိ ပါပုဏိဿာမီတိ အနုဗန္ဓတိ၊ အနာပတ္တိ. သစေ ပုရိမာယော အညေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တိ၊ ပက္ကန္တာ နာမ ဟောန္တိ၊ အနာပတ္တိယေဝ. ဒွိန္နံ ဂစ္ဆန္တီနံ ဧကာ အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဂစ္ဆတု အယ’’န္တိ ဩဟီယတိ၊ ဣတရာပိ ‘‘ဩဟီယတု အယ’’န္တိ၊ ဂစ္ဆတိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ အာပတ္တိ. သစေ ပန ဂစ္ဆန္တီသု ပုရိမာပိ အညံ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ၊ ပစ္ဆိမာပိ အညံ၊ ဧကာ ဧကိဿာ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ.
၆၉၃. ပက္ခသင်္ကန္တာ ဝါတိ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာ၊ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
တတိယသိက္ခာပဒံ.
၄. စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၉၄-၈. စတုတ္ထေ – ပါဒပီဌံ နာမ ဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. ပါဒကဌလိကာ နာမ အဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. အနညာယ ဂဏဿ ဆန္ဒန္တိ တဿေဝ ကာရကဂဏဿ ဆန္ဒံ အဇာနိတွာ. ဝတ္တေ ဝတ္တန္တိန္တိ တေစတ္တာလီသပ္ပဘေဒေ နေတ္ထာရဝတ္တေ ဝတ္တမာနံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.
စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.
၅. ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၀၁. ပဉ္စမေ – ဧကတော အဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနေတံ န ဝုတ္တံ၊ တံ ပါဠိယာ သမေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒွိဝေဒနန္တိ.
ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.
၆. ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၀၅-၆. ဆဋ္ဌေ – ယတော တွန္တိ ယသ္မာ တွံ. ဥယျောဇေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိအာဒိကာ သံဃာဒိသေသပရိယောသာနာ အာပတ္တိယော ကဿာ ဟောန္တီတိ? ဥယျောဇိကာယ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ပရိဝါရေပိ –
‘‘န ဒေတိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပဋိဂ္ဂဟော တေန န ဝိဇ္ဇတိ၊
အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ န လဟုကံ၊ တဉ္စ ပရိဘောဂပစ္စယာ၊
ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁)၊
အယဉှိ ဂါထာ ဣမံ ဥယျောဇိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဣတရိဿာ ပန အာပတ္တိဘေဒေါ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝိဘတ္တောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.
၇. သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၀၉. သတ္တမေ – ယာဝတတိယကပဒတ္ထော မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.
သတ္တမသိက္ခာပဒံ.
၈. အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၁၅. အဋ္ဌမေ – ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အဓိကရဏေတိ စတုန္နံ အညတရသ္မိံ. ပဒဘာဇနေ ပန ကေဝလံ အဓိကရဏဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.
အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.
၉. နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၂၃. နဝမေ – သံသဋ္ဌာတိ မိဿီဘူတာ. အနနုလောမိကေနာတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနနုလောမေန ကာယိကဝါစသိကေန. သံသဋ္ဌာတိ ဂိဟီနံ ကောဋ္ဋနပစနဂန္ဓပိသနမာလာဂန္ထနာဒိနာ ကာယိကေန သာသနပဋိသာသနာဟရဏသဉ္စရိတ္တာဒိနာ ဝါစသိကေန စ သံသဋ္ဌာ. ပါပေါ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဧတာသန္တိ ပါပသဒ္ဒါ. ပါပေါ အာဇီဝသင်္ခါတော သိလောကော ဧတာသန္တိ ပါပသိလောကာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.
နဝမသိက္ခာပဒံ.
၁၀. ဒသမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၂၇. ဒသမေ – ဧဝါစာရာတိ ဧဝံအာစာရာ. ယာဒိသော တုမှာကံ အာစာရော၊ တာဒိသာ အာစာရာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဥညာယာတိ အဝညာယ နီစံ ကတွာ ဇာနနာယ. ပရိဘဝေနာတိ ကိံ ဣမာ ကရိဿန္တီတိ ဧဝံ ပရိဘဝိတွာ ဇာနနေန. အက္ခန္တိယာတိ အသဟနတာယ၊ ကောဓေနာတိ အတ္ထော. ဝေဘဿိယာတိ ဗလဝဘဿဘာဝေန၊ အတ္တနော ဗလပ္ပကာသနေန သမုတြာသနေနာတိ အတ္ထော. ဒုဗ္ဗလျာတိ တုမှာကံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန. သဗ္ဗတ္ထ ဥညာယ စ ပရိဘဝေန စာတိ ဧဝံ သမုစ္စယတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိဝိစ္စထာတိ ဝိနာ ဟောထ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.
ဒသမသိက္ခာပဒံ.
ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာတိ ဧတ္ထ ဆန္နံ ပဌမာပတ္တိကာနံ အနန္တရာ သဉ္စရိတ္တံ၊ ဒွေ ဒုဋ္ဌဒေါသာတိ ဣမာနိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ မဟာဝိဘင်္ဂတော ပက္ခိပိတွာ နဝ ပဌမာပတ္တိကာ၊ စတုန္နံ ယာဝတတိယကာနံ အနန္တရာ မဟာဝိဘင်္ဂတောပိ စတ္တာရော ယာဝတတိယကေ ပက္ခိပိတွာ အဋ္ဌ ယာဝတတိယကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ အညတြ ပက္ခမာနတ္တာ. တံ ပန ခန္ဓကေ ဝိတ္ထာရေန ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ.
သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ
သတ္တရသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.
၃. နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)
ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ဓမ္မာ၊ ဘိက္ခုနီနံ ပကာသိတာ၊
ယေ တေသံ ဒါနိ ဘဝတိ၊ အယံ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.
၇၃၃. အာမတ္တိကာပဏန္တိ အမတ္တာနိ ဝုစ္စန္တိ ဘာဇနာနိ၊ တာနိ ယေ ဝိက္ကိဏန္တိ၊ တေ ဝုစ္စန္တိ အာမတ္တိကာ၊ တေသံ အာပဏော အာမတ္တိကာပဏော၊ တံ ဝါ ပသာရေဿန္တီတိ အတ္ထော.
၇၃၄. ပတ္တသန္နိစယံ ကရေယျာတိ ပတ္တသန္နိဓိံ ကရေယျ၊ ဧကာဟံ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဝါ အဝိကပ္ပေတွာ ဝါ ပတ္တံ ဌပေယျာတိ အတ္ထော. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ ဒသာဟံ ပရိဟာရော၊ ဣဓ ဧကာဟမ္ပိ နတ္ထိ. သေသံ တာဒိသမေဝ.
ဣဒမ္ပိ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ အကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ပဌမသိက္ခာပဒံ.
ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၃၈. ဒုတိယေ – ဒုစ္စောဠာတိ ဝိရူပစောဠာ၊ ဇိဏ္ဏစောဠာတိ အတ္ထော. အပယျာဟီတိ အပိ အယျာဟိ.
၇၄၀. အာဒိဿ ဒိန္နန္တိ သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူတိ ဝတွာပိ ဣဒံ ဂဏဿ ဣဒံ တုမှာကံ ဒမ္မီတိ ဝတွာ ဝါ ဒါတုကမျတာယ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝါ ဒိန္နမ္ပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ အကာလစီဝရံ. အယျာယ ဒမ္မီတိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓံ ပန ယထာဒါနေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.
တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၄၃-၅. တတိယေ – ဟန္ဒာတိ ဂဏှ. သယံ အစ္ဆိန္ဒတီတိ ဧကံ ဒတွာ ဧကံ အစ္ဆိန္ဒန္တိယာ ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဗဟူသု ဗဟူနိ. သစေ သံဟရိတွာ ဌပိတာနိ ဧကတော အစ္ဆိန္ဒတိ၊ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.
တတိယသိက္ခာပဒံ.
စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၄၈. စတုတ္ထေ – ကယေနာတိ မူလေန. န မေ အာဝုသော သပ္ပိနာ အတ္ထော၊ တေလေန မေ အတ္ထောတိ ဣဒံ ကိရ သာ အာဟဋသပ္ပိံ ဒတွာ တေလမ္ပိ အာဟရိဿတီတိ မညမာနာ အာဟ. ဝိညာပေတွာတိ ဇာနာပေတွာ၊ ဣဒံ နာမ အာဟရာတိ ယာစိတွာ ဝါ.
၇၅၂. တညေဝ ဝိညာပေတီတိ ယံ ပဌမံ ဝိညတ္တံ တံ ထောကံ နပ္ပဟောတိ၊ တသ္မာ ပုန တညေဝ ဝိညာပေတီတိ အတ္ထော. အညဉ္စ ဝိညာပေတီတိ သစေ ပဌမံ သပ္ပိဝိညတ္တံ၊ ယမကံ ပစိတဗ္ဗန္တိ စ ဝေဇ္ဇေန ဝုတ္တတ္တာ တေလေန အတ္ထော ဟောတိ၊ တတော တေလေနာပိ မေ အတ္ထောတိ ဧဝံ အညဉ္စ ဝိညာပေတိ. အာနိသံသံ ဒဿေတွာတိ သစေ ကဟာပဏဿ သပ္ပိ အာဘတံ ဟောတိ၊ ဣမိနာ မူလေန ဒိဂုဏံ တေလံ လဗ္ဘတိ၊ တေနာပိ စ ဣဒံ ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တေလံ အာဟရာတိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဝိညာပေတီတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.
ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၅၃. ပဉ္စမေ – န မေ သိက္ခမာနေတိ ဣဒံ ကိရ သာ ကုလဓီတာ ‘‘အယံ အဒ္ဓါ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဣဒံ တေလံ ဌပေတွာ သပ္ပိမ္ပိ မေ အတ္တနော ကုလဃရာ အာဟရိဿတီ’’တိ မညမာနာ အာဟ. စေတာပေတွာတိ ဇာနာပေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ စတုတ္ထသဒိသမေဝါတိ.
ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.
ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၅၈. ဆဋ္ဌေ – ဆန္ဒကန္တိ ‘‘ဣဒံ နာမ ဓမ္မကိစ္စံ ကရိဿာမ၊ ယံ သက္ကောထ၊ တံ ဒေထာ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ ဆန္ဒဉ္စ ရုစိဉ္စ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂဟိတပရိက္ခာရဿေတံ အဓိဝစနံ. အညဒတ္ထိကေနာတိ အညဿတ္ထာယ ဒိန္နေန. အညုဒ္ဒိသိကေနာတိ အညံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒိန္နေန. သံဃိကေနာတိ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တေန.
၇၆၂. သေသကံ ဥပနေတီတိ ယဒတ္ထာယ ဒိန္နော၊ တံ စေတာပေတွာ အဝသေသံ အညဿတ္ထာယ ဥပနေတိ. သာမိကေ အပလောကေတွာတိ ‘‘တုမှေဟိ စီဝရတ္ထာယ ဒိန္နော၊ အမှာကဉ္စ စီဝရံ အတ္ထိ၊ တေလာဒီဟိ ပန အတ္ထော’’တိ ဧဝံ အာပုစ္ဆိတွာ ဥပနေတိ. အာပဒါသူတိ တထာရူပေသု ဥပဒ္ဒဝေသု၊ ဘိက္ခုနိယော ဝိဟာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမန္တိ၊ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ယံ ဝါ တံ ဝါ စေတာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.
ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.
ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.
သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၆၄. သတ္တမေ – သညာစိကေနာတိ သယံ ယာစိတကေန. ဧတဒေဝေတ္ထ နာနာကရဏံ. သေသံ ဆဋ္ဌသဒိသမေဝါတိ.
သတ္တမသိက္ခာပဒံ.
အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၆၉. အဋ္ဌမေ – မဟာဇနိကေနာတိ ဂဏဿ ပရိစ္စတ္တေန. ဧတဒေဝေတ္ထ နာနာကရဏံ.
အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.
နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၇၄. နဝမသိက္ခာပဒေ – သညာစိကေနာတိ ဣဒံ ပဒံ ဣတော အဓိကတရံ.
နဝမသိက္ခာပဒံ.