၂. နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ

၂. နာလန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ နာလန္ဒာယန္တိ နာလန္ဒာတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ၊ တံ နဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿ ဥယျာနံ အဟောသိ. သော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော တသ္မိံ ဥယျာနေ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကတွာ နိယျာတေသိ. သော ဝိဟာရော ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ ပါဝါရိကမ္ဗဝနန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော.

ဧဝံပသန္နောတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ၊ ဧဝံ သဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော. ဘိယျောဘိညတရောတိ ဘိယျတရော အဘိညာတော ဘိယျတရာဘိယျော ဝါ၊ ဥတ္တရိတရဉာဏောတိ အတ္ထော. သမ္ဗောဓိယန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ နိပ္ပဒေသာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ၊ ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ သာဝကပါရမီဉာဏံ ပဋိလဘန္တိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ၊ ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ. သဗ္ဗမ္ပိ နေသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမ ဟောတိ. တေန ဥတ္တရိတရော စ ဘဂဝတာ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော၊ ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ.

ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ. အယဉှိ ဥဠာရသဒ္ဒေါ ‘‘ဥဠာရာနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၆၆) မဓုရေ အာဂစ္ဆတိ. ‘‘ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈၈) သေဋ္ဌေ. ‘‘အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၊ မ. နိ. ၃.၂၀၁) ဝိပုလေ. သွာယမိဓ သေဋ္ဌေ အာဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ’’တိ. အာသဘီတိ ဥသဘဿ ဝါစာသဒိသီ အစလာ အသမ္ပဝေဓီ. ဧကံသော ဂဟိတောတိ အနုဿဝေန ဝါ အာစရိယပရမ္ပရာယ ဝါ ဣတိကိရာယ ဝါ ပိဋကသမ္ပဒါနေန ဝါ အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဝါ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဝါ တက္ကဟေတု ဝါ နယဟေတု ဝါ အကထေတွာ ပစ္စက္ခတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယ ဧကံသော ဂဟိတော၊ သန္နိဋ္ဌာနကထာဝ ကထိတာတိ အတ္ထော. သီဟနာဒေါတိ သေဋ္ဌနာဒေါ၊ ဝနေ ဥန္နာဒယန္တေန သီဟေန ဝိယ ဥတ္တမနာဒေါ နဒိတောတိ အတ္ထော.

ကိံ နု တေ သာရိပုတ္တာတိ ဣမံ ဒေသနံ ကသ္မာ အာရဘိ? အနုယောဂဒါပနတ္ထံ. ဧကစ္စော ဟိ သီဟနာဒံ နဒိတွာ အတ္တနော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ၊ နိဃံသနံ န ခမတိ၊ သိလေသေ ပတိတမက္ကဋော ဝိယ ဟောတိ. ယထာ ဓမမာနံ အပရိသုဒ္ဓံ လောဟံ ဈာယိတွာ အင်္ဂါရော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဈာမင်္ဂါရော ဝိယ ဟောတိ. ဧကော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါပိယမာနော ဒါတုံ သက္ကောတိ၊ နိဃံသနံ ခမတိ၊ ဓမမာနံ နိဒ္ဒေါသဇာတရူပံ ဝိယ အဓိကတရံ သောဘတိ၊ တာဒိသော ထေရော. တေန နံ ဘဂဝါ ‘‘အနုယောဂက္ခမော အယ’’န္တိ ဉတွာ သီဟနာဒေ အနုယောဂဒါပနတ္ထံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

တတ္ထ သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေ တေ တယာ. ဧဝံသီလာတိ မဂ္ဂသီလေန ဖလသီလေန လောကိယလောကုတ္တရသီလေန ဧဝံသီလာ. ဧဝံဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သမာဓိပက္ခာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ၊ မဂ္ဂသမာဓိနာ ဖလသမာဓိနာ လောကိယလောကုတ္တရေန သမာဓိနာ ဧဝံသမာဓီတိ အတ္ထော. ဧဝံပညာတိ မဂ္ဂပညာဒိဝသေနေဝ ဧဝံပညာ. ဧဝံဝိဟာရိနောတိ ဧတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတောပိ ပုန ကသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဂဏှတီတိ စေ. ထေရေန ဣဒံ ဂဟိတမေဝ. ဣဒဉှိ နိရောဓသမာပတ္တိဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဧဝံ နိရောဓသမာပတ္တိဝိဟာရိနော တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဧဝံဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ၊ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ၊ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ၊ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ၊ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေဟိ နီဝရဏာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. အနိစ္စာနုပဿနာဒိကာ သတ္တ အနုပဿနာ သယံ တဿ တဿ ပစ္စနီကဝသေန ပရိစ္စတ္တာဟိ နိစ္စသညာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒင်္ဂဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ သယံ သမုစ္ဆိန္နေဟိ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ မဂ္ဂါနုဘာဝေန ကိလေသာနံ ပဋိပဿဒ္ဓန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အပဂတတ္တာ ဒူရေ ဌိတတ္တာ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂတံ. ဣတိ ဣမာသံ ပဉ္စန္နံ ဝိမုတ္တီနံ ဝသေန ဧဝံ ဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကိံ ပန တေ သာရိပုတ္တ ယေ တေ ဘဝိဿန္တီတိ အတီတာ တာဝ နိရုဒ္ဓါ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတာ ဒီပသိခါ ဝိယ နိဗ္ဗုတာ၊ ဧဝံ နိရုဒ္ဓေ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတေ တွံ ကထံ ဇာနိဿသိ၊ အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပန ဂုဏာ ကိံ တယာ အတ္တနော စိတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ.

ကိံ ပန တျာဟံ သာရိပုတ္တ ဧတရဟီတိ အနာဂတာပိ ဗုဒ္ဓါ အဇာတာ အနိဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နာ၊ တေ ကထံ ဇာနိဿသိ. တေသဉှိ ဇာနနံ အပဒေ အာကာသေ ပဒဒဿနံ ဝိယ ဟောတိ. ဣဒါနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝသသိ၊ ဧကတော ဘိက္ခာယ စရသိ၊ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဒက္ခိဏပဿေ နိသီဒသိ၊ ကိံ ပန မယှံ ဂုဏာ အတ္တနော စေတသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ တယာတိ အနုယုဉ္ဇန္တော ဧဝမာဟ. ထေရော ပန ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတေ ‘‘နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ.

ထေရဿ စ ဝိဒိတမ္ပိ အတ္ထိ၊ အဝိဒိတမ္ပိ. ကိံ သော အတ္တနော ဝိဒိတဋ္ဌာနေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ၊ အဝိဒိတဋ္ဌာနေတိ? ဝိဒိတဋ္ဌာနေ န ကရောတိ၊ အဝိဒိတဋ္ဌာနေယေဝ ကရောတိ. ထေရော ကိရ အနုယောဂေ အာရဒ္ဓေ ဧဝံ အညာသိ ‘‘နာယံ အနုယောဂေါ သာဝကပါရမီဉာဏေ၊ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပန အယံ အနုယောဂေါ’’တိ အတ္တနော သာဝကပါရမီဉာဏေ ပဋိက္ခေပံ အကတွာဝ အဝိဒိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ. တေန ဣဒမ္ပိ ဒီပေတိ – ဘဂဝါ မယှံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိကာရဏဇာနနသမတ္ထံ သဗ္ဗညုတညာဏံ နတ္ထီတိ.

ဧတ္ထာတိ ဧတေသု အတီတာဒိဘေဒေသု ဗုဒ္ဓေသု. အထ ကိဉ္စရဟီတိ အထ ကသ္မာ ဧဝံ ဉာဏေ အသတိ တယာ ဧဝံ ကထိတန္တိ ဝဒတိ. ဓမ္မနွယောတိ ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿ အနုယောဂံ အနုဂန္တွာ ဥပ္ပန္နံ အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော ဝိဒိတော၊ သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာဝ ဣမိနာ အာကာရေန ဇာနာမိ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော အပ္ပမာဏော အပရိယန္တော. ယထာ စ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပမာဏံ ဝါ ပရိယန္တော ဝါ နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနော နယဂ္ဂါဟဿ. တေန သော – ‘‘ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော၊ ဣမိနာ အနုတ္တရော ဣမိနာ အနုတ္တရော သတ္ထာ’’တိ ဇာနာတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကော ဧဝ.

ဣဒါနိ တံ နယဂ္ဂါဟံ ပါကဋံ ကာတုံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသေ နဂရဿ ဥဒ္ဓါပပါကာရာဒီနိ ထိရာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗလာနိ ဝါ၊ သဗ္ဗသော ဝါ ပန မာ ဟောန္တု၊ စောရာနံ အာသင်္ကာ န ဟောတိ. တသ္မာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စန္တိမံ နဂရန္တိ အာဟ. ဒဠှုဒ္ဓါပန္တိ ထိရမူလပါကာရံ. ဒဠှပါကာရတောရဏန္တိ ထိရပါကာရဉ္စေဝ ထိရပိဋ္ဌသင်္ဃာဋဉ္စ. ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟ? ဗဟုဒွါရေ ဟိ နဂရေ ဗဟူဟိ ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဧကဒွါရေဝ ဧကော ဝဋ္ဋတိ. ထေရဿ စ ပညာယ သဒိသော အညော နတ္ထိ၊ တသ္မာ အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝဿ ဩပမ္မတ္ထံ ဧကံယေဝ ဒေါဝါရိကံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကဒွါရ’’န္တိ အာဟ.

ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဗျတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော ဝိသဒဉာဏော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတော. အနုပရိယာယပထန္တိ အနုပရိယာယနာမကံ ပါကာရမဂ္ဂံ. ပါကာရသန္ဓိန္တိ ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာနံ. ပါကာရဝိဝရန္တိ ပါကာရဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ. စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ ပဉ္စနီဝရဏာ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဥပတာပေန္တိ ဝိဟေဌေန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘စေတသော ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သုပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တာ ဟုတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတန္တိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာသဘာဝေန ဘာဝေတွာ. အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသူတိ ဒဿေတိ.

အပိစေတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝိပဿနာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မဂ္ဂေါ၊ အနုတ္တရသမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝါ ဝိပဿနာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါမိဿကာ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တမေဝ. ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သတိပဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ဂဟေတွာ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ ဂဟိတေ သုန္ဒရော ပဉှော ဘဝေယျ၊ န ပနေဝံ ဂဟိတ’’န္တိ. ဣတိ ထေရော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ နီဝရဏပ္ပဟာနေ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သမ္ဗောဓိယဉ္စ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏရဇတာနံ ဝိယ နာနတ္တာဘာဝံ ဒဿေတိ.

ဣဓ ဌတွာ ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာ – အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော ပစ္စန္တနဂရံ ဒဿေသိ၊ ပါကာရံ ဒဿေသိ၊ အနုပရိယာယပထံ ဒဿေသိ၊ ဒွါရံ ဒဿေသိ၊ ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကံ ဒဿေသိ၊ နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကေ ဩဠာရိကေ ပါဏေ ဒဿေသိ၊ ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေသိ. တတ္ထ ကိံ ကေန သဒိသန္တိ စေ? နဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနံ၊ ပါကာရော ဝိယ သီလံ၊ အနုပရိယာယပထော ဝိယ ဟိရီ၊ ဒွါရံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ၊ ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ၊ နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကာ ဩဠာရိကပါဏာ ဝိယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓါ၊ ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမထာဒီဟိ ပါကဋဘာဝေါ. ဧတ္တာဝတာ ထေရေန ဘဂဝတော – ‘‘ဧဝမဟံ သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာ ဓမ္မနွယေန နယဂ္ဂါဟေန ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော သီဟနာဒဿ အနုယောဂေါ ဒိန္နော ဟောတိ.

တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘န ခေါ မေတံ၊ ဘန္တေ၊ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အရဟန္တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထိ၊ အပိစ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ ဝဒတိ၊ တသ္မာ. အဘိက္ခဏံ ဘာသေယျာသီတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာသေယျာသိ၊ ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ မဇ္ဈနှိကာဒီသု န ကထယိတ္ထ၊ ‘‘အဇ္ဇ ဝါ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ ပရဒိဝသာဒီသု န ကထယိတ္ထာတိ အတ္ထော. သာ ပဟီယိဿတီတိ ‘‘သာရိပုတ္တသဒိသောပိ နာမ ဉာဏဇဝနသမ္ပန္နော သာဝကော ဗုဒ္ဓါနံ စိတ္တာစာရံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ အပ္ပမေယျာ တထာဂတာ’’တိ စိန္တေန္တာနံ ယာ တထာဂတေ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ၊ သာ ပဟီယိဿတီတိ.

၃. စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇၉. တတိယေ မဂဓေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. နာလကဂါမကေတိ ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ အတ္တနော ကုလသန္တကေ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ အယံ ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော၊ တံ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ သမုဒါစရိတွာ ထေရကာလေပိ တထေဝ သမုဒါစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ. ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီတိ မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနေန စေဝ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇန-ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏ-ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏေန စ ဥပဋ္ဌာနကရော ဟောတိ. ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော. ကတရသ္မိံ ကာလေတိ? ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနသံဝစ္ဆရေ.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဘဂဝါ ကိရ ဝုတ္ထဝဿော ဝေဠုဝဂါမကာ နိက္ခမိတွာ ‘‘သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိနိဝတ္တန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနံ ပါဝိသိ. ဓမ္မသေနာပတိ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော၊ သော တတ္ထ အန္တေဝါသိကေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ကန္တေသု ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စမ္မခဏ္ဍံ ပညာပေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ ပါဝိသိ. အထဿ ယထာ ပရိစ္ဆေဒေန တတော ဝုဋ္ဌိတဿ အယံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဗုဒ္ဓါ နု ခေါ ပဌမံ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ၊ ဥဒါဟု အဂ္ဂသာဝကာတိ၊ တတော ‘‘အဂ္ဂသာဝကာ ပဌမ’’န္တိ ဉတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေသိ. သော ‘‘သတ္တာဟမေဝ မေ အာယုသင်္ခါရာ ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ.

တတော ‘‘ရာဟုလော တာဝတိံသေသု ပရိနိဗ္ဗုတော၊ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဆဒ္ဒန္တဒဟေ၊ အဟံ ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေန္တော မာတရံ အာရဗ္ဘ သတိံ ဥပ္ပါဒေသိ – ‘‘မယှံ မာတာ သတ္တန္နံ အရဟန္တာနံ မာတာ ဟုတွာပိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု အပ္ပသန္နာ၊ အတ္ထိ နု ခေါ တဿာ ဥပနိဿယော၊ နတ္ထိ နု ခေါ’’တိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ကဿ ဒေသနာယ အဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘မမေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ဘဝိဿတိ၊ န အညဿ. သစေ ခေါ ပနာဟံ အပ္ပေါဿုက္ကော ဘဝေယျံ၊ ဘဝိဿန္တိ မေ ဝတ္တာရော – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော အဝသေသဇနာနမ္ပိ အဝဿယော ဟောတိ. တထာ ဟိဿ သမစိတ္တသုတ္တန္တဒေသနာဒိဝသေ (အ. နိ. ၂.၃၃-၃၇) ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ၊ တယော မဂ္ဂေ ပဋိဝိဒ္ဓဒေဝတာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ၊ အညေသု စ ဌာနေသု အနေကာ အဘိသမယာ ဒိဿန္တိ၊ ထေရေ စ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာနေဝ အသီတိ ကုလသဟဿာနိ၊ သော ဒါနိ သကမာတုမိစ္ဆာဒဿနမတ္တမ္ပိ ဟရိတုံ နာသက္ခီ’’တိ. တသ္မာ မာတရံ မိစ္ဆာဒဿနာ မောစေတွာ ဇာတောဝရကေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စုန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော၊ စုန္ဒ၊ အမှာကံ ပဉ္စသတာယ ဘိက္ခုပရိသာယ သညံ ဒေဟိ. ‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ၊ ဓမ္မသေနာပတိ နာလကဂါမံ ဂန္တုကာမော’’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ.

ဘိက္ခူ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. ထေရော သေနာသနံ သံသာမေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနဒွါရေ ဌတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ ဒါနိ ပစ္ဆိမဒဿနံ၊ ပုန အာဂမနံ နတ္ထီ’’တိ ပဉ္စသတဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အနုဇာနာတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ အနုဇာနာတု သုဂတော. ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ၊ ဩဿဋ္ဌော မေ အာယုသင်္ခါရော’’တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ မရဏဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေန္တီတိ၊ ‘‘မာ ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋဿ ဂုဏံ ကထေန္တီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒေါသံ အာရောပေဿန္တိ၊ တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ န ဝဒန္တိ. တေန နံ ဘဂဝါ – ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘အတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ မဂဓေသု နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကော၊ တတ္ထာဟံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ကာလံ မညသိ၊ ဣဒါနိ ပန တေ ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌဘာတိကာနံ တာဒိသဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတိ၊ ဒေသေဟိ နေသံ ဓမ္မ’’န္တိ အာဟ.

ထေရော – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဓမ္မဒေသနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ၊ ပုန ဒွိတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ၊ ဧတေနုပါယေန သတ္တတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ အာရဘိ. ဒိဿမာနေနပိ ကာယေန ကထေတိ၊ အဒိဿမာနေနပိ. ဥပရိမေန ဝါ ဟေဋ္ဌိမေန ဝါ ဥပဍ္ဎကာယေန ကထေတိ အဒိဿမာနေနပိ ဒိဿမာနေနပိ၊ ကာလေန စန္ဒဝဏ္ဏံ ဒဿေတိ၊ ကာလေန သူရိယဝဏ္ဏံ၊ ကာလေန ပဗ္ဗတဝဏ္ဏံ၊ ကာလေန သမုဒ္ဒဝဏ္ဏံ၊ ကာလေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟောတိ၊ ကာလေန ဝေဿဝဏမဟာရာဇာ၊ ကာလေန သက္ကော ဒေဝရာဇာ၊ ကာလေန မဟာဗြဟ္မာတိ ဧဝံ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ ကထေသိ. သကလနဂရံ သန္နိပတိ. ထေရော ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ကော နာမော အယံ သာရိပုတ္တ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. သီဟဝိကီဠိတော နာမ၊ ဘန္တေတိ. တဂ္ဃ၊ သာရိပုတ္တ၊ သီဟဝိကီဠိတော တဂ္ဃ၊ သာရိပုတ္တ၊ သီဟဝိကီဠိတောတိ.

ထေရော အလတ္တကဝဏ္ဏေ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ သတ္ထု သုဝဏ္ဏကစ္ဆပသဒိသေ ပါဒေ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမေသံ ပါဒါနံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရိတာ၊ သော မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော၊ ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ပုန ဧကဋ္ဌာနေ သန္နိပါတော သမာဂမော အတ္ထိ၊ ဆိန္နော ဧသ ဝိဿာသော၊ အနေကေဟိ ဗုဒ္ဓသတသဟဿေဟိ ပဝိဋ္ဌံ အဇရံ အမရံ ခေမံ သုခံ သီတလံ အဘယံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသိဿာမိ၊ သစေ မေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ၊ ခမထ တံ ဘဂဝါ၊ ဂမနကာလော မယှ’’န္တိ. ခမာမိ တေ၊ သာရိပုတ္တ၊ န ခေါ ပန တေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ မယှံ အရုစ္စနကံ အတ္ထိ၊ ယဿ ဒါနိ တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ကာလံ မညသီတိ.

ဣတိ ဘဂဝတာ အနုညာတသမနန္တရံ သတ္ထု ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌိတမတ္တေ အာယသ္မန္တေ သာရိပုတ္တေ သိနေရုစက္ကဝါဠဟိမဝန္တပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတေ ဓာရယမာနာပိ – ‘‘အဇ္ဇ ဣမံ ဂုဏရာသိံ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝမာနာ မဟာပထဝီ ယာဝ ဥဒကပရိယန္တာ အကမ္ပိ၊ အာကာသေ ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော ဖလိံသု၊ မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ.

သတ္ထာ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ပဋိပါဒေဿာမီ’’တိ ဓမ္မာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ မဏိဖလကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ ဥပရိ အနောမဒဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ တုမှာကံ ဒဿနံ ပတ္ထေသိံ၊ သာ မေ ပတ္ထနာ သမိဒ္ဓါ၊ ဒိဋ္ဌာ တုမှေ၊ တံ ပဌမဒဿနံ၊ ဣဒံ ပစ္ဆိမဒဿနံ. ပုန တုမှာကံ ဒဿနံ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ယာဝ ဒဿနဝိသယာ အဘိမုခေါဝ ပဋိက္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ပုန မဟာပထဝီ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိ.

ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အနုဂစ္ဆထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိက’’န္တိ. တသ္မိံ ခဏေ စတဿောပိ ပရိသာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဧကကံယေဝ ဇေတဝနေ ဩဟာယ နိရဝသေသာ နိက္ခမိံသု. သာဝတ္ထိနဂရဝါသိနောပိ – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အာပုစ္ဆိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမော နိက္ခန္တော၊ ပဿိဿာမ န’’န္တိ နဂရဒွါရာနိ နိရောကာသာနိ ကရောန္တာ နိက္ခမိတွာ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ကေသေ ဝိကိရိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ မယံ ကဟံ မဟာပညော နိသိန္နော၊ ကဟံ ဓမ္မသေနာပတိ နိသိန္နော’’တိ ပုစ္ဆန္တာ – ‘‘ကဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမ၊ ကဿ ဟတ္ထေ သတ္ထာရံ ဌပေတွာ ထေရော ပက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဒေဝန္တာ ရောဒန္တာ ထေရံ အနုဗန္ဓိံသု.

ထေရော မဟာပညာယ ဌိတတ္တာ – ‘‘သဗ္ဗေသံ အနတိက္ကမနီယော ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ မဟာဇနံ ဩဝဒိတွာ – ‘‘တုမှေပိ၊ အာဝုသော၊ တိဋ္ဌထ၊ မာ ဒသဗလေ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ နိဝတ္တေတွာ အတ္တနော ပရိသာယေဝ သဒ္ဓိံ ပက္ကာမိ. ယေပိ မနုဿာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ အယျော ပစ္စာဂမနစာရိကံ စရတိ၊ ဣဒံ ဣဒါနိ ဂမနံ န ပုန ပစ္စာဂမနာယာ’’တိ ပရိဒေဝန္တာ အနုဗန္ဓိံသုယေဝ. တေပိ – ‘‘အပ္ပမတ္တာ၊ အာဝုသော၊ ဟောထ၊ ဧဝံဘာဝိနော နာမ သင်္ခါရာ’’တိ နိဝတ္တေသိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန အန္တရာမဂ္ဂေ သတ္တာဟံ မနုဿာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော သာယံ နာလကဂါမံ ပတွာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဥပရေဝတော နာမ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဗဟိဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဂေဟေ တေ အယျိကာ’’တိ. အာမ ဘန္တေတိ. ဂစ္ဆ အမှာကံ ဣဓာဂတဘာဝံ အာရောစေဟိ. ‘‘ကသ္မာ အာဂတော’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘အဇ္ဇ ကိရ ဧကဒိဝသံ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ၊ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂထ၊ ပဉ္စန္နဉ္စ ကိရ ဘိက္ခုသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ. သော ဂန္တွာ – ‘‘အယျိကေ မယှံ မာတုလော အာဂတော’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ ကုဟိန္တိ? ဂါမဒွါရေတိ. ဧကကောဝ၊ အညောပိ ကောစိ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူတိ. ကိံကာရဏာ အာဂတောတိ? သော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္တကာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတိ၊ ဒဟရကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လကကာလေ ဂိဟီ ဟောတုကာမော’’တိ စိန္တေန္တီ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ပဉ္စသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဇာလေတွာ ထေရဿ ပါဟေသိ.

ထေရော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒံ အာရုယှ ဇာတောဝရကံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ၊ နိသီဒိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေသိ. တေသု ဂတမတ္တေသုယေဝ ထေရဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ မာရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. ဧကံ ဘာဇနံ ပဝိသတိ၊ ဧကံ နိက္ခမတိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘မမ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဂဗ္ဘဒွါရံ နိဿာယ အဋ္ဌာသိ.

စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ကုဟိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဩလောကေန္တာ နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော၊ ပစ္ဆိမဒဿနံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ကေ တုမှေတိ? မဟာရာဇာနော ဘန္တေတိ. ကသ္မာ အာဂတတ္ထာတိ? ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ ဘဝိဿာမာတိ. ‘‘ဟောတု၊ အတ္ထိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကော၊ ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တေသံ ဂတာဝသာနေ တေနေဝ နယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော. တသ္မိံ ဂတေ မဟာဗြဟ္မာ စ အာဂမိံသု. တေပိ တထေဝ ထေရော ဥယျောဇေသိ.

ဗြာဟ္မဏီ ဒေဝတာနံ အာဂမနဉ္စ ဂမနဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ကေ နု ခေါ ဧတေ မမ ပုတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ထေရဿ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘တာတ၊ စုန္ဒ၊ ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘မဟာဥပါသိကာ၊ ဘန္တေ၊ အာဂတာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ကသ္မာ အဝေလာယ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘တုယှံ၊ တာတ၊ ဒဿနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တာတ၊ ပဌမံ ကေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဥပါသိကေတိ. တာတ၊ တွံ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ မဟန္တတရောတိ? အာရာမိကသဒိသာ ဧတေ ဥပါသိကေ၊ အမှာကံ သတ္ထု ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ခဂ္ဂဟတ္ထာ ဟုတွာ အာရက္ခံ အကံသူတိ. တေသံ တာတ ဂတာဝသာနေ ကော အာဂတောတိ? သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ. ဒေဝရာဇတောပိ တွံ တာတ မဟန္တတရောတိ? ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကသာမဏေရသဒိသော ဧသ ဥပါသိကေ၊ အမှာကံ သတ္ထု တာဝတိံသတော ဩတရဏကာလေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဩတိဏ္ဏောတိ. တဿ တာတ ဂတာဝသာနေ ဇောတယမာနော ဝိယ ကော အာဂတောတိ? ဥပါသိကေ၊ တုယှံ ဘဂဝါ စ သတ္ထာ စ မဟာဗြဟ္မာ နာမ ဧသောတိ. မယှံ ဘဂဝတော မဟာဗြဟ္မတောပိ တွံ၊ တာတ၊ မဟန္တတရောတိ? အာမ ဥပါသိကေ၊ ဧတေ နာမ ကိရ အမှာကံ သတ္ထု ဇာတဒိဝသေ စတ္တာရော မဟာဗြဟ္မာနော မဟာပုရိသံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ.

အထ ဗြာဟ္မဏိယာ – ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ အာနုဘာဝေါ၊ ကီဒိသော ဝတ မယှံ ပုတ္တဿ ဘဂဝတော သတ္ထု အာနုဘာဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တယန္တိယာ သဟသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ ဖရိ. ထေရော – ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ မာတု ပီတိသောမနဿံ၊ အယံ ဒါနိ ကာလော ဓမ္မဒေသနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ စိန္တေသိ မဟာဥပါသိကေ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ ဂုဏော၊ သတ္ထု ပနဿ ကီဒိသော ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ၊ တာတ၊ စိန္တေမီ’’တိ အာဟ. မဟာဥပါသိကေ၊ မယှံ သတ္ထုဇာတက္ခဏေ မဟာဘိနိက္ခမနေ သမ္ဗောဓိယံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ စ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန သမော နာမ နတ္ထိ၊ ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မဒေသနံ ကထေသိ.

ဗြာဟ္မဏီ ပိယပုတ္တဿ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ ဥပတိဿ၊ ကသ္မာ ဧဝမကာသိ၊ ဧဝရူပံ နာမ အမတံ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ န အဒါသီ’’တိ. ထေရော – ‘‘ဒိန္နံ ဒါနိ မေ မာတု ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပေါသာဝနိကမူလံ၊ ဧတ္တကေန ဝဋ္ဋိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆ မဟာဥပသိကေ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ ဥယျောဇေတွာ – ‘‘စုန္ဒ ကာ ဝေလာ’’တိ အာဟ. ဗလဝပစ္စူသကာလော၊ ဘန္တေတိ. ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟီတိ. သန္နိပတိတော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃောတိ. ‘‘မံ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေဟိ စုန္ဒာ’’တိ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေသိ.

ထေရော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော စတုစတ္တာလီသံ ဝေါ ဝဿာနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တာနံ ယံ မေ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ၊ တံ ခမထ အာဝုသော’’တိ. ဧတ္တကံ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဆာယာ ဝိယ တုမှေ အမုဉ္စိတွာ ဝိစရန္တာနံ အရုစ္စနကံ နာမ နတ္ထိ၊ တုမှေ ပန အမှာကံ ခမထာတိ. အထ ထေရော မဟာစီဝရံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ မုခံ ပိဓာယ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နော သတ္ထာ ဝိယ နဝ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိယော အနုလောမပဋိလောမတော သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ပဌမဇ္ဈာနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနာ သမာပဇ္ဇိ. တတော ဝုဋ္ဌာယ အနန္တရံယေဝ မဟာပထဝိံ ဥန္နာဒေန္တော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

ဥပါသိကာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပုတ္တော၊ န ကိဉ္စိ ကထေတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပိဋ္ဌိပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တီ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ပါဒေသု နိပတိတွာ – ‘‘တာတ မယံ ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ ဂုဏံ န ဇာနိမှာ၊ ဣဒါနိ ပန တံ အာဒိံ ကတွာ အနေကသတေ အနေကသဟဿေ အနေကသတသဟဿေ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ နိဝေသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေတုံ န လဘိမှာ၊ စီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေတုံ န လဘိမှာ၊ ဝိဟာရသတံ ဝိဟာရသဟဿံ ကာရေတုံ န လဘိမှာ’’တိ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ပရိဒေဝိ. အရုဏေ ဥဂ္ဂတမတ္တေယေဝ သုဝဏ္ဏကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ သုဝဏ္ဏဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏဃဋိယော မဟာတုလာယ တုလာပေတွာ – ‘‘ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ ကရောထာ’’တိ ဒါပေတိ.

သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေတွာ – ‘‘တာတ ဓမ္မသေနာပတိ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ စ မာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဣတိ ဥပါသိကာယ ကာရိတာနိ စ ဝိဿကမ္မေန နိမ္မိတာနိ စ သဗ္ဗာနိပိ ဒွေသဟဿာနိ အဟေသုံ. တတော နဂရမဇ္ဈေ သာရမယံ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ မဟာကူဋာဂါရံ ဌပေတွာ သေသာနိ ပရိဝါရသင်္ခေပေန ဌပေတွာ သာဓုကီဠိကံ အာရဘိံသု. ဒေဝါနံ အန္တရေ မနုဿာ၊ မနုဿာနံ အန္တရေ ဒေဝါ အဟေသုံ.

ရေဝတီ နာမ ဧကာ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ – ‘‘အဟံ ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖါနံ တယော ကုမ္ဘေ ကာရေသိ. ‘‘ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အဍ္ဎတေယျကောဋိနာဋကေဟိ ပရိဝါရိတော ဩတရိ. ‘‘သက္ကော ဩတရတီ’’တိ မဟာဇနော ပစ္ဆာမုခေါ ပဋိက္ကမိ. တတ္ထ သာပိ ဥပါသိကာ ပဋိက္ကမမာနာ ဂရုဘာရတ္တာ ဧကမန္တံ အပသက္ကိတုံ အသက္ကောန္တီ မနုဿာနံ အန္တရေ ပတိ. မနုဿာ အပဿန္တာ တံ မဒ္ဒိတွာ အဂမိံသု. သာ တတ္ထေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ကနကဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝဿာ ရတနက္ခန္ဓော ဝိယ တိဂါဝုတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ သဋ္ဌိသကဋပူရပ္ပမာဏအလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရိတာ. အထဿာ ဒိဗ္ဗံ သဗ္ဗကာယိကာဒါသံ ပုရတော ဌပယိံသု. သာ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဥဠာရာ အယံ သမ္ပတ္တိ၊ ကိံ နု ခေါ မေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ စိန္တယမာနာ အဒ္ဒသ – ‘‘မယာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ပူဇာ ကတာ၊ မဟာဇနော မံ မဒ္ဒိတွာ ဂတော၊ သာဟံ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ ဣဓူပပန္နာ၊ ထေရံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ဣဒါနိ ပုညဝိပါကံ မနုဿာနံ ကထေဿာမီ’’တိ သဟ ဝိမာနေနေဝ ဩတရိ.

မဟာဇနော ဒူရတောဝ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒွေ သူရိယာ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ? ဩလောကေန္တော – ‘‘ဝိမာနေ အာဂစ္ဆန္တေ ကူဋာဂါရသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ၊ နာယံ သူရိယော၊ ဝိမာနမေတံ ဧက’’န္တိ အာဟ. တမ္ပိ ဝိမာနံ တာဝဒေဝ အာဂန္တွာ ထေရဿ ဒါရုစိတကမတ္ထကေ ဝေဟာသံ အဋ္ဌာသိ. ဒေဝဓီတာ ဝိမာနံ အာကာသေယေဝ ဌပေတွာ ပထဝိံ ဩတရိ. မဟာဇနော – ‘‘ကာ တွံ၊ အယျေ’’တိ? ပုစ္ဆိ. ‘‘န မံ တုမှေ ဇာနာထ၊ ရေဝတီ နာမာဟံ၊ တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ထေရံ ပူဇံ ကတွာ မနုဿေဟိ မဒ္ဒိတာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တာ၊ ပဿထ မေ သိရိသမ္ပတ္တိံ၊ တုမှေပိ ဒါနိ ဒါနာနိ ဒေထ၊ ပုညာနိ ကရောထာ’’တိ ကုသလကိရိယာယ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ထေရဿ စိတကံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနံယေဝ ဂတာ.

မဟာဇနောပိ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိကံ ကီဠိတွာ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ စိတကံ အကာသိ၊ စိတကာ ဧကူနရတနသတိကာ အဟောသိ. ထေရဿ သရီရံ စိတကံ အာရောပေတွာ ဥသီရကလာပကေဟိ အာလိမ္ပေသုံ. အာဠာဟနေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ပဝတ္တိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော သဗ္ဗဂန္ဓောဒကေန ထေရဿ စိတကံ နိဗ္ဗာပေသိ. စုန္ဒတ္ထေရော ဓာတုယော ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ – ‘‘န ဒါနိ မယာ ဣဓေဝ သက္ကာ ဌာတုံ၊ မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဓာတုပရိဿာဝနံ ထေရဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ဧကဋ္ဌာနေပိ စ ဒွေ ရတ္တိယော အဝသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ သာဝတ္ထိံ ပါပုဏိ. တမတ္ထံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ယေန အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော အာယသ္မာ အာနန္ဒော၊ တေနုပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပနေသ ဥဇုကံ သတ္ထု သန္တိကံ အဂန္တွာ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသီတိ? သတ္ထရိ စ ထေရေ စ ဂါရဝေန. ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ပေါက္ခရဏိယံ ကိရဿ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သုနိဝတ္ထသုပါရုတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ မဟာပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုနော၊ ဖဏကတသပ္ပ သီဟဗျဂ္ဃမတ္တဝရဝါရဏာဒယော ဝိယ စ ဒုရာသဒါ၊ န သက္ကာ မယာ ဥဇုကမေဝ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ကထေတုံ၊ ကဿ နု ခေါ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော ဇေဋ္ဌဘာတိကတ္ထေရဿ ဥတ္တမသဟာယော၊ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ အာဒါယ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ကထေဿာမီ’’တိ သတ္ထရိ စေဝ ထေရေ စ ဂါရဝေန ဥပသင်္ကမိ.

ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ‘‘အယမဿ ပရိဘောဂပတ္တော၊ ဣဒံ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ဧဝံ ဧကေကံ အာစိက္ခိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလံ. မူလဉှိ ပါဘတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ၊ ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော၊

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ၊ အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄)၊

ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယာတိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနတ္ထာယ. ကိံ ပနိမိနာ ဘဂဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ? နော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. အယဉှိ အာယသ္မာ ဒိဝါ နဝ ဝါရေ၊ ရတ္တိံ နဝ ဝါရေတိ ဧကာဟံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဒိဝသဿ ပန သတဝါရံ ဝါ သဟဿဝါရံ ဝါ ဂန္တုကာမော သမာနောပိ န အကာရဏာ ဂစ္ဆတိ၊ ဧကံ ပဉှဒွါရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ. သော တံဒိဝသံ တေန ကထာပါဘတေန ဂန္တုကာမော ဧဝမာဟ. ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ထေရောပိ – ‘‘ဣဒံ တဿ ပတ္တစီဝရံ၊ ဣဒဉ္စ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ပါဋိယေက္ကံယေဝ ဒဿေတွာ အာစိက္ခိ.

သတ္ထာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဓာတုပရိဿာဝနံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပုရိမဒိဝသေ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေသိ၊ တဿ ဣဒါနိ ဣမာ သင်္ခဝဏ္ဏသန္နိဘာ ဓာတုယောဝ ပညာယန္တိ၊ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပူရိတပါရမီ ဧသ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ အနုပဝတ္တကော ဧသ ဘိက္ခု၊ ပဋိလဒ္ဓဒုတိယအာသနော ဧသ ဘိက္ခု၊ ပူရိတသာဝကသန္နိပါတော ဧသ ဘိက္ခု၊ ဌပေတွာ မံ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ပညာယ အသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု၊ မဟာပညော ဧသ ဘိက္ခု၊ ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဧသ ဘိက္ခု၊ အပ္ပိစ္ဆော ဧသ ဘိက္ခု၊ သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဧသ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပဋိလဒ္ဓမဟာသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော ဧသ ဘိက္ခု၊ မမ သာသနေ ပထဝီသမခန္တိကော ဧသ ဘိက္ခု၊ ဆိန္နဝိသာဏဥသဘသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု၊ စဏ္ဍာလပုတ္တသဒိသနီစစိတ္တော ဧသ ဘိက္ခု. ပဿထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပညဿ ဓာတုယော၊ ပဿထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုပညဿ ဟာသပညဿ ဇဝနပညဿ တိက္ခပညဿ နိဗ္ဗေဓိကပညဿ အပ္ပိစ္ဆဿ သန္တုဋ္ဌဿ ပဝိဝိတ္တဿ အသံသဋ္ဌဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ၊ စောဒကဿ၊ ပဿထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါပဂရဟိဿ ဓာတုယောတိ.

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ၊

ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ၊

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

‘‘ခန္တိဗလော ပထဝိသမော န ကုပ္ပတိ၊

န စာပိ စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတိ၊

အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော စ နိဗ္ဗုတော၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

‘‘စဏ္ဍာလပုတ္တော ယထာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော၊

နီစမနော စရတိ ကဠောပိဟတ္ထော၊

တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

‘‘ဥသဘော ယထာ ဆိန္နဝိသာဏကော၊

အဟေဌယန္တော စရတိ ပုရန္တရေ ဝနေ၊

တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော၊

ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တ’’န္တိ.

ဣတိ ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ယထာ ယထာ ဘဂဝါ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ၊ တထာ တထာ အာနန္ဒတ္ထေရော သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဗိဠာရမုခေ ပက္ခန္တကုက္ကုဋော ဝိယ ပဝေဓတိ. တေနာဟ အပိစ မေ၊ ဘန္တေ၊ မဓုရကဇာတော ဝိယ ကာယောတိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ မဓုရကဇာတောတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဣဓ ပန ဓမ္မာတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. တဿ ဟိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မေ အဂဟိတေ ဝါ ဂဟေတုံ၊ ဂဟိတေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ စိတ္တံ န ပဝတ္တတိ. အထ သတ္ထာ ပဉ္စပသာဒဝိစိတြာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ထေရံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဿာသေဿာမိ န’’န္တိ အဿာသေန္တော ကိံ နု ခေါ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တောတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ သီလက္ခန္ဓန္တိ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန လောကုတ္တရာဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ၊ တံ လောကိယမေဝ. ဩဝါဒကောတိ ဩဝါဒဒါယကော. ဩတိဏ္ဏောတိ ဩတိဏ္ဏေသု ဝတ္ထူသု နာနပ္ပကာရေန ဩတရဏသီလော. ဝိညာပကောတိ ဓမ္မကထာကာလေ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဝိညာပေတာ. သန္ဒဿကောတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဝသေန တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒဿေတာ. သမာဒပကောတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှာပကော. သမုတ္တေဇကောတိ အဗ္ဘုဿာဟကော. သမ္ပဟံသကောတိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေဟိ မောဒါပကော ဇောတာပကော.

အကိလာသု ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိတွာ ‘‘သီသံ ဝါ မေ ရုဇ္ဇတိ၊ ဟဒယံ ဝါ ကုစ္ဆိ ဝါ ပိဋ္ဌိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဩသက္ကနာကာရဝိရဟိတော နိက္ကိလာသု ဝိသာရဒေါ ဧကဿာပိ ဒွိန္နမ္ပိ သီဟဝေဂေနေဝ ပက္ခန္ဒတိ. အနုဂ္ဂါဟကော သဗြဟ္မစာရီနန္တိ ပဒဿ အတ္ထော ခန္ဓကဝဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတောဝ. ဓမ္မောဇံ ဓမ္မဘောဂန္တိ ဥဘယေနပိ ဓမ္မပရိဘောဂေါဝ ကထိတော. ဓမ္မာနုဂ္ဂဟန္တိ ဓမ္မေန အနုဂ္ဂဟဏံ.

သတ္ထာ ‘‘အတိဝိယ အယံ ဘိက္ခု ကိလမတီ’’တိ ပုန တံ အဿာသေန္တော နနု တံ၊ အာနန္ဒ၊ မယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပိယေဟိ မနာပေဟီတိ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနီအာဒိကေဟိ ဇာတိယာ နာနာဘာဝေါ၊ မရဏေန ဝိနာဘာဝေါ၊ ဘဝေန အညထာဘာဝေါ. တံ ကုတေတ္ထ၊ အာနန္ဒ၊ လဗ္ဘာတိ တန္တိ တသ္မာ. ယသ္မာ သဗ္ဗေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ၊ တသ္မာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ သမ္ဗောဓိံ ပတွာပိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာပိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာပိ ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာပိ ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ၊ တံ တထာဂတဿာပိ သရီရံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ရောဒန္တေနပိ ကန္ဒန္တေနပိ န သက္ကာ တံ ကာရဏံ လဒ္ဓုန္တိ. သော ပလုဇ္ဇေယျာတိ သော ဘိဇ္ဇေယျ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော တဿ ဒက္ခိဏဒိသံ ဂတော ပညာသယောဇနိကော မဟာခန္ဓော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ. တသ္မိံ မဟာခန္ဓေ ဘိန္နေ တတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန ဝဍ္ဎိတွာ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ တံ ဌာနံ ပူရေတုံ သမတ္ထဿ အညဿ ခန္ဓဿ အဘာဝေါ ဝိယ ထေရေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သောဠသန္နံ ပညာနံ မတ္ထကံ ပတ္တဿ အညဿ ဒက္ခိဏာသနေ နိသီဒနသမတ္ထဿ သာရိပုတ္တသဒိသဿ ဘိက္ခုနော အဘာဝေါ. တာယ ပရိဘိန္နာယ သော ရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော ခန္ဓောတွေဝ ဇာတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ၊ တံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ၊ တသ္မာ.

၄-၅. ဥက္ကစေလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၈၀-၃၈၁. စတုတ္ထေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူတိ နစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု. တေသဉှိ ဓမ္မသေနာပတိ ကတ္တိကမာသပုဏ္ဏမာယ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တတော အဍ္ဎမာသံ အတိက္ကမ္မ အမာဝသုပေါသထေ. သတ္ထာ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန ဥက္ကစေလနဂရံ ပတွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏဝါလိကာပုလိနေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူ’’တိ. ယေ မဟန္တတရာ ခန္ဓာ တေ ပလုဇ္ဇေယျုန္တိ ဣဓာပိ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော၊ တဿ ဒက္ခိဏတော စ ဥတ္တရတော စ ဂတာ ပဏ္ဏာသယောဇနိကာ ဒွေ မဟာခန္ဓာ ဝိယ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဉ္စမေ ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကဒိဋ္ဌိ.

၆. ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈၂. ဆဋ္ဌေ မစ္စုဓေယျဿ ပါရန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ ပါရဘူတံ၊ နိဗ္ဗာနံ.

၈. ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈၄. အဋ္ဌမေ ကာယေ ဝါ ဘိက္ခူတိ တသ္မိံ ကာလေ ဘိက္ခုယေဝ နတ္ထိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ယော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတိ၊ သော ကိလေသဘိန္ဒနေန ဘိက္ခုယေဝါတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ဧကာယနန္တိ ဧကမဂ္ဂံ. ဇာတိက္ခယန္တဒဿီတိ ဇာတိယာ ခယောတိ စ အန္တောတိ စ နိဗ္ဗာနံ၊ တံ ပဿတီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂံ ပဇာနာတီတိ ဧကာယနသင်္ခါတံ ဧကမဂ္ဂဘူတံ မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ. ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ၊ တံ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော.

၉. သေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈၅. နဝမေ သုမ္ဘေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. မေဒကထာလိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမံ. မမံ ရက္ခ၊ အဟံ တံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ တဿ လဒ္ဓိ – အာစရိယော ဥက္ခိတ္တဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ အဂဏှန္တော၊ အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ အဂစ္ဆန္တော၊ သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ အနုလ္လောကေန္တော အန္တေဝါသိကံ န ရက္ခတိ နာမ၊ ဧဝံ အရက္ခိတော အန္တေဝါသိကော ပတိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ. ဝံသံ ပန သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော၊ တေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ ဂစ္ဆန္တော၊ သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော တံ ရက္ခတိ နာမ. အန္တေဝါသိကောပိ ဣတော စိတော စ ပက္ခန္ဒိတွာ မိဂေါ ဝိယ ကီဠန္တော အာစရိယံ န ရက္ခတိ နာမ. ဧဝဉှိ သတိ တိခိဏဝံသကောဋိ အာစရိယဿ ဂလဝါဋကေ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဌပိတာ ဌိတဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆေယျ. အာစာရသမ္ပန္နတာယ ပန ယတော ဝံသော နမတိ၊ တတော အနာမေန္တော တံ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒန္တော အာစရိယံ ရက္ခတိ နာမာတိ.

တွံ အာစရိယ အတ္တာနံ ရက္ခ၊ အဟံ အတ္တာနံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပါယော – အာစရိယော ဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော၊ အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံဂစ္ဆန္တော၊ သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော၊ အတ္တာနမေဝ ရက္ခတိ၊ န အန္တေဝါသိကံ. အန္တေဝါသိကောပိ ကာယမ္ပိ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒမာနော အတ္တာနံယေဝ ရက္ခတိ နာမ၊ န အာစရိယံ.

သော တတ္ထ ဉာယောတိ ယံ မေဒကထာလိကာ အာဟ. သော တတ္ထ ဉာယော၊ သော ဥပါယော၊ တံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗံ. အာသေဝနာယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာသေဝနာယ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတီတိ ယော ဘိက္ခု ကမ္မာရာမတာဒီနိ ပဟာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ အထ နံ ပရော ဒိသွာ – ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ၊ ဘိက္ခု၊ သမ္မာပဋိပန္နော’’တိ တသ္မိံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂပရာယဏော ဟောတိ. အယံ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတိ နာမ.

ခန္တိယာတိ အဓိဝါသနခန္တိယာ. အဝိဟိံသာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ ကရုဏာယ. မေတ္တစိတ္တတာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ မေတ္တာယ. အနုဒယတာယာတိ အနုဝဍ္ဎိယာ၊ သပုဗ္ဗဘာဂါယ မုဒိတာယာတိ အတ္ထော. ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တီသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု တိကစတုက္ကဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယံ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၀. ဇနပဒကလျာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈၆. ဒသမေ ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ၊ နာတိကိသာ နာတိထူလာ၊ နာတိကာဠာ နာစ္စောဒါတာ၊ အတိက္ကန္တာ၊ မာနုသဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ၊ တသ္မာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ၊ မံသကလျာဏံ၊ နှာရုကလျာဏံ၊ အဋ္ဌိကလျာဏံ၊ ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ၊ ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ၊ သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ၊ အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ၊ အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ၊ မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ၊ ဟောန္တိ အယမဿာ နှာရုကလျာဏကတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ၊ အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသတိဝဿသတိကာပိ ပန သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတာ၊ အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ.

ပရမပါသာဝိနီတိ ဧတ္ထ ပသဝနံ ပသာဝေါ၊ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ပသာဝေါ ဧဝ ပါသာဝေါ. ပရမော ပါသာဝေါ ပရမပါသာဝေါ၊ သော အဿာ အတ္ထီတိ ပရမပါသာဝိနီ. နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဥတ္တမပဝတ္တိ သေဋ္ဌကိရိယာ၊ ဥတ္တမမေဝ နစ္စံ နစ္စတိ၊ ဂီတံ ဝါ ဂါယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣမေသု ပန ဒွီသု သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ.

နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.