၁. သဟဿဘိက္ခုနိသံဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀၇. ဒုတိယဿ ပဌမေ ရာဇကာရာမေတိ ရညာ ကာရိတတ္တာ ဧဝံ လဒ္ဓနာမေ အာရာမေ၊ တံ ရညာ ပသေနဒိကောသလေန ကတံ. ပဌမဗောဓိယံ ကိရ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ တိတ္ထိယာ စိန္တယိံသု – ‘‘သမဏော ဂေါတမော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော၊ န ခေါ ပနေသ အညံ ကိဉ္စိ သီလံ ဝါ သမာဓိံ ဝါ နိဿာယ ဧဝံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော. ဘူမိသီသံ ပန တေန ဂဟိတံ၊ သစေ မယမ္ပိ ဇေတဝနသမီပေ အာရာမံ ကာရာပေတုံ သက္ကုဏေယျာမ၊ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တာ ဘဝေယျာမာ’’တိ. တေ အတ္တနော အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ သမာဒပေတွာ သတသဟဿမတ္တေ ကဟာပဏေ လဘိတွာ တေ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ? ပုစ္ဆိ. မယံ ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောမ၊ သစေ သမဏော ဂေါတမော ဝါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ဝါ အာဂန္တွာ ဝါရေဿန္တိ၊ ဝါရေတုံ မာ အဒတ္ထာတိ လဉ္ဇံ အဒံသု. ရာဇာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ ကာရေထာ’’တိ အာဟ.

တေ ဂန္တွာ၊ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေဟိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ အာဟရာပေတွာ၊ ထမ္ဘုဿာပနာဒီနိ ကရောန္တာ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ဧကကောလာဟလံ အကံသု. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ပမုခေ ဌတွာ ‘‘ကေ ပန တေ၊ အာနန္ဒ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ?၊ ပုစ္ဆိ. တိတ္ထိယာ၊ ဘန္တေ၊ ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောန္တီတိ. အာနန္ဒ၊ ဣမေ သာသနေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဘိက္ခုသံဃဿ အဖာသုဝိဟာရံ ကရိဿန္တိ၊ ရညော အာရောစေတွာ ဝါရာပေဟီတိ.

ထေရော ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရညော ‘‘ထေရာ၊ ဒေဝ၊ အာဂတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ လဉ္ဇဿ ဂဟိတတ္တာ န နိက္ခမိ. ထေရာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု. သတ္ထာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ ပေသေသိ. ရာဇာ တေသမ္ပိ ဒဿနံ န အဒါသိ. တေ အာဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု ‘‘န၊ ဘန္တေ၊ ရာဇာ နိက္ခန္တော’’တိ. သတ္ထာ တင်္ခဏံယေဝ ဗျာကာသိ – ‘‘အတ္တနော ရဇ္ဇေ ဌတွာ ကာလံ ကာတုံ န လဘိဿတီ’’တိ.

ဒုတိယဒိဝသေ စ သာမံယေဝ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ နိက္ခမိတွာ၊ နိဝေသနံ ပဝေသေတွာ၊ သာရပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ၊ ယာဂုခဇ္ဇကံ အဒါသိ. သတ္ထာ ပရိဘုတ္တယာဂုခါဒနီယော ‘‘ယာဝ ဘတ္တံ နိဋ္ဌာတိ၊ တာဝ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ နိသိန္နံ ရာဇာနံ ‘‘တယာ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ အဝတွာ၊ ‘‘ကာရဏေနေဝ နံ သညာပေဿာမီ’’တိ ဣဒံ အတီတကာရဏံ အာဟရိ – မဟာရာဇ၊ ပဗ္ဗဇိတေ နာမ အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အတီတေပိ ဣသယော အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ရာဇာ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌောတိ. ကဒါ ဘဂဝါတိ?

အတီတေ၊ မဟာရာဇ၊ ဘရုရဋ္ဌေ ဘရုရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ. ပဉ္စသတာ ပဉ္စသတာ ဒွေ ဣသိဂဏာ ပဗ္ဗတပါဒတော လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဘရုနဂရံ ဂန္တွာ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဒွေ ရုက္ခာ အတ္ထိ၊ ပဌမံ အာဂတော ဣသိဂဏော ဧကဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိသီဒိ၊ ပစ္ဆာဂတောပိ ဧကဿာတိ. တေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဧဝ အဂမံသု. တေ ပုန အာဂစ္ဆန္တာပိ အတ္တနော ရုက္ခမူလေယေဝ နိသီဒန္တိ. အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဧကော ရုက္ခော သုက္ခိ၊ တသ္မိံ သုက္ခေ အာဂတာ တာပသာ ‘‘အယံ ရုက္ခော မဟာ၊ အမှာကမ္ပိ တေသမ္ပိ ပဟောဿတီ’’တိ ဣတရေသံ ရုက္ခမူလဿ ဧကပဒေသေ နိသီဒိံသု. တေ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တာ ရုက္ခမူလံ အပဝိသိတွာ ဗဟိ ဌိတာဝ ‘‘ကသ္မာ တုမှေ ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိ အာဟံသု. အာစရိယာ အမှာကံ ရုက္ခော သုက္ခော၊ အယံ ရုက္ခော မဟာ၊ တုမှေပိ ပဝိသထ၊ တုမှာကမ္ပိ အမှာကမ္ပိ ပဟောဿတီတိ. တေ ‘‘န မယံ ပဝိသာမ၊ နိက္ခမထ တုမှေ’’တိ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘န တုမှေ အတ္တနောဝ မနေန နိက္ခမိဿထာ’’တိ ဟတ္ထာဒီသု ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎိံသု. တေ ‘‘ဟောတု သိက္ခာပေဿာမ နေ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယာနိ ဒွေ စက္ကာနိ ရဇတမယဉ္စ အက္ခံ မာပေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ရာဇဒွါရံ အဂမိံသု. ရညော ‘‘ဧဝရူပံ၊ ဒေဝ၊ တာပသာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဌိတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘ပက္ကောသထာ’’တိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မဟာကမ္မံ တုမှေဟိ ကတံ၊ အတ္ထိ ဝေါ ကိဉ္စိ မယာ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. အာမ၊ မဟာရာဇ၊ အမှာကံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဧကရုက္ခမူလံ အတ္ထိ၊ တံ အညေဟိ ဣသီဟိ ဂဟိတံ၊ တံ နော ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တာပသေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ.

တေ ဗဟိ ဌိတာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒတွာ လဘိံသူ’’တိ ဩလောကယမာနာ ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယမ္ပိ လဉ္ဇံ ဒတွာ ပုန ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယံ ရထပဉ္ဇရံ မာပေတွာ အာဒါယ အဂမံသု. ရာဇာ ဒိသွာ တုဋ္ဌော – ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ?၊ အာဟ. မဟာရာဇ အမှာကံ ရုက္ခမူလေ အညော ဣသိဂဏော နိသိန္နော၊ တံ နော ရုက္ခမူလံ ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. တာပသာ အညမညံ ကလဟံ ကတွာ၊ ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ အမှေဟိ ကတ’’န္တိ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒမေဝ အဂမံသု. တတော ဒေဝတာ ‘‘အယံ ရာဇာ ဒွိန္နံ ဣသိဂဏာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အညမညံ ကလဟံ ကာရာပေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ တဿ ရညော ဝိဇိတံ ယောဇနသဟဿမတ္တဋ္ဌာနံ သမုဒ္ဒမေဝ အကံသူတိ.

‘‘ဣသီနမန္တရံ ကတွာ၊ ဘရုရာဇာတိ မေ သုတံ၊

ဥစ္ဆိန္နော သဟ ရဋ္ဌေဟိ၊ သ ရာဇာ ဝိဘဝင်္ဂတော’’တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၂၅) –

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ အတီတေ ဒဿိတေ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ ကထာ ဩကပ္ပနိယာ ဟောတိ၊ ‘‘တသ္မာ ရာဇာ အတ္တနော ကိရိယံ သလ္လက္ခေတွာ အနုပဓာရေတွာ မယာ အကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ တိတ္ထိယေ နိက္ကဍ္ဎထာ’’တိ နိက္ကဍ္ဎာပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ကာရိတော ဝိဟာရော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေဿာမီ’’တိ တေသံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေပိ အဒတွာ ဝိဟာရံ ကာရေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.