၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၂. မဟာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. သမာပတ္တိယာတိ သမာပဇ္ဇနာယ သဘာဝပဋိလာဘာယ၊ ဥပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. အနွဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ သာ ပနေသာ ယဒေတံ အလဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိကံ အဟိရိကံ၊ အဘာယနာကာရသဏ္ဌိတဉ္စ အနောတ္တပ္ပံ၊ ဧတံ အနုဒေဝ သဟေဝ ဧကတောဝ၊ န ဝိနာ တေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိ အနိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. ပဟောတီတိ ဟောတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီသုပိ အယာထာဝအနိယျာနိကဝသေနေဝ မိစ္ဆာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမာနိ အဋ္ဌပိ အကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ မိစ္ဆတ္တအင်္ဂါနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပန န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ၊ နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ.

ကထံ? ယဒါ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ ကာယဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ မိစ္ဆာကမ္မန္တောတိ ဆ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. ယဒါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တံ၊ တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝဇ္ဇာနိ ပဉ္စ. ယဒါ တာနေဝ ဒွေ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ၊ တဒါ မိစ္ဆာကမ္မန္တဋ္ဌာနေ မိစ္ဆာဝါစာယ သဒ္ဓိံ တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. အယံ အာဇီဝေါ နာမ ကုပ္ပမာနော ကာယဝစီဒွါရေသုယေဝ အညတရသ္မိံ ကုပ္ပတိ၊ န မနောဒွါရေ. တသ္မာ ယဒါ အာဇီဝသီသေန တာနေဝ စိတ္တာနိ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေန္တိ၊ တဒါ ကာယကမ္မံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ဟောတိ၊ တထာ ဝစီကမ္မန္တိ မိစ္ဆာဇီဝဿ ဝသေန တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. ယဒါ ပန ဝိညတ္တိံ အသမုဋ္ဌာပေတွာ တာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပမိစ္ဆာဝါယာမမိစ္ဆာသတိမိစ္ဆာသမာဓိဝသေန ပဉ္စ ဝါ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒိဝသေန စတ္တာရိ ဝါ ဟောန္တီတိ ဧဝံ န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ၊ နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တီတိ.

သုက္ကပက္ခေ ဝိဇ္ဇာတိ ကမ္မဿကတဉာဏံ. ဣဟာပိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟိရောတ္တပ္ပန္တိ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. တတ္ထ လဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတာ ဟိရီ၊ ဘာယနာကာရသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တောဝ. ဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ ဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. ဝိဒ္ဒသုနောတိ ဝိဒုနော ပဏ္ဍိတဿ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝဒိဋ္ဌိ နိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. သမ္မာကမ္မန္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ ဣမာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဟောန္တိ၊ တာနိ လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ န ဧကတော သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ၊ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန လဗ္ဘန္တိ. တာနိ စ ခေါ ပဌမဇ္ဈာနိကမဂ္ဂေ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒီသု ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပဝဇ္ဇာနိ သတ္တေဝ ဟောန္တိ.

တတ္ထ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ယသ္မာ မဇ္ဈိမနိကာယမှိ မဟာသဠာယတနိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၄၃၁) ‘ယာ တထာဘူတဿ ဒိဋ္ဌိ၊ သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ယော တထာဘူတဿ၊ သင်္ကပ္ပေါ၊ သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. ယော တထာဘူတဿ ဝါယာမော၊ သွာဿ ဟောတိ သမ္မာဝါယာမော. ယာ တထာဘူတဿ သတိ၊ သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသတိ. ယော တထာဘူတဿ သမာဓိ၊ သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ အာဇီဝေါ စ သုပရိသုဒ္ဓေါ’တိ ဝုတ္တံ တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကောပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ သော ဝတ္တဗ္ဗော – တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ ‘‘ဧဝမဿာယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ န ပဿသိ? ယံ ပနေတံ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထံ. ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ကာယကမ္မာဒီနိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ အတိပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော.

ယမ္ပိ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၁၂)၊ တံ ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မိဉှိ ကာလေ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဟာယ သမ္မာကမ္မန္တံ ပူရေတိ၊ တသ္မိံ ကာလေ မိစ္ဆာဝါစာ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေါ ဝါ န ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပေါ ဝါယာမော သတိ သမာဓီတိ ဣမေသုယေဝ ပဉ္စသု ကာရကင်္ဂေသု သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ. ဝိရတိဝသေန ဟိ သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ နာမ. သမ္မာဝါစာသမ္မာအာဇီဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဣမံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ စ ပဉ္စေဝ ဟောန္တိ၊ ဝိရတိ ပန အနိယတာ. တသ္မာ ‘‘ဆအင်္ဂိကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော’’တွေဝ ဝုတ္တံ. ‘‘ယာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယစိတ္တဿ အနာသဝစိတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝယတော တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ ဝေရမဏီ အကိရိယာ အကရဏံ၊ အယံ ဘိက္ခဝေ သမ္မာကမ္မန္တော အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၉). ဧဝံ ပန မဟာစတ္တာလီသကသုတ္တာဒီသု အနေကေသု သုတ္တေသု သမ္မာကမ္မန္တာဒီနဉ္စ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အင်္ဂဘာဝသိဒ္ဓိတော အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အယံ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကောဝ ကထိတော. ဒုတိယံ ကောသလသံယုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ.