၃. အဋ္ဌသတပရိယာယဝဂ္ဂေါ

၁. သီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၉. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မောဠိယသီဝကောတိ သီဝကောတိ တဿ နာမံ. စူဠာ ပနဿ အတ္ထိ၊ တသ္မာ မောဠိယသီဝကောတိ ဝုစ္စတိ. ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနီတိ ပိတ္တပစ္စယာနိ. ဝေဒယိတာနီတိ ဝေဒနာ. တတ္ထ ပိတ္တပစ္စယာ တိဿော ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကထံ? ဧကစ္စော ဟိ ‘‘ပိတ္တံ မေ ကုပိတံ ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ပန ဇီဝိတ’’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ၊ သီလံ သမာဒိယတိ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ၊ ဧဝမဿ ကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧကစ္စော ‘‘ပိတ္တဘေသဇ္ဇံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါဏံ ဟနတိ၊ အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ မုသာ ဘဏတိ၊ ဒသ ဒုဿီလျကမ္မာနိ ကရောတိ၊ ဧဝမဿ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧကစ္စော ‘‘ဧတ္တကေနပိ မေ ဘေသဇ္ဇကရဏေန ပိတ္တံ န ဝူပသမ္မတိ၊ အလံ ယံ ဟောတိ. တံ ဟောတူ’’တိ မဇ္ဈတ္တော ကာယိကဝေဒနံ အဓိဝါသေန္တော နိပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ အဿ အဗျာကတဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

သာမမ္ပိ ခေါ ဧတန္တိ တံ တံ ပိတ္တဝိကာရံ ဒိသွာ အတ္တနာပိ ဧတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစ္စသမ္မတန္တိ ဘူတသမ္မတံ. လောကောပိ ဟိဿ သရီရေ သဗလဝဏ္ဏတာဒိပိတ္တဝိကာရံ ဒိသွာ ‘‘ပိတ္တမဿ ကုပိတ’’န္တိ ဇာနာတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သာမဉ္စ ဝိဒိတံ လောကဿ စ သစ္စသမ္မတံ အတိဓာဝန္တိ၊ တသ္မာ. သေမှသမုဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန သန္နိပါတိကာနီတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ပိတ္တာဒီနံ ကောပေန သမုဋ္ဌိတာနိ. ဥတုပရိဏာမဇာနီတိ ဝိသဘာဂဥတုတော ဇာတာနိ. ဇင်္ဂလဒေသဝါသီနဉှိ အနုပဒေသေ ဝသန္တာနံ ဝိသဘာဂေါ ဥတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနုပဒေသဝါသီနဉ္စ ဇင်္ဂလဒေသေတိ ဧဝံ မလယသမုဒ္ဒတီရာဒိဝသေနာပိ ဥတုဝိသဘာဂတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. တတော ဇာတာတိ ဥတုပရိဏာမဇာတာနိ နာမ.

ဝိသမပရိဟာရဇာနီတိ မဟာဘာရဝဟနသုဓာကောဋ္ဋနာဒိတော ဝါ အဝေလာယ စရန္တဿ သပ္ပဍံသကူပပါတာဒိတော ဝါ ဝိသမပရိဟာရတော ဇာတာနိ. ဩပက္ကမိကာနီတိ ‘‘အယံ စောရော ဝါ ပါရဒါရိကော ဝါ’’တိ ဂဟေတွာ ဇဏ္ဏုကကပ္ပရမုဂ္ဂရာဒီဟိ နိပ္ပေါထနဥပက္ကမံ ပစ္စယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာနိ. ဧတံ ဗဟိ ဥပက္ကမံ လဘိတွာ ကောစိ ဝုတ္တနယေနေဝ ကုသလံ ကရောတိ၊ ကောစိ အကုသလံ၊ ကောစိ အဓိဝါသေန္တော နိပဇ္ဇတိ. ကမ္မဝိပါကဇာနီတိ ကေဝလံ ကမ္မဝိပါကတော၊ ဇာတာနိ. တေသုပိ ဟိ ဥပ္ပန္နေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ကောစိ ကုသလံ ကရောတိ၊ ကောစိ အကုသလံ၊ ကောစိ အဓိဝါသေန္တော နိပဇ္ဇတိ. ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု တိဝိဓာဝ ဝေဒနာ ဟောန္တိ.

တတ္ထ ပုရိမေဟိ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နာ သာရီရိကာ ဝေဒနာ သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ၊ ကမ္မဝိပါကဇာနံ ပန သဗ္ဗဘေသဇ္ဇာနိပိ သဗ္ဗပရိတ္တာနိပိ နာလံ ပဋိဃာတာယ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကဝေါဟာရော နာမ ကထိတောတိ.

၂-၁၀. အဋ္ဌသတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၇၀-၂၇၈. ဒုတိယေ အဋ္ဌသတပရိယာယန္တိ အဋ္ဌသတဿ ကာရဏဘူတံ. ဓမ္မပရိယာယန္တိ ဓမ္မကာရဏံ. ကာယိကာ စ စေတသိကာ စာတိ ဧတ္ထ ကာယိကာ ကာမာဝစရေယေဝ လဗ္ဘန္တိ၊ စေတသိကာ စတုဘူမိကာပိ. သုခါတိအာဒီသု သုခါ ဝေဒနာ အရူပါဝစရေ နတ္ထိ၊ သေသာသု တီသု ဘူမီသု လဗ္ဘန္တိ၊ ဒုက္ခာ ကာမာဝစရာဝ၊ ဣတရာ စတုဘူမိကာ. ပဉ္စကေ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿိန္ဒြိယာနိ ကာမာဝစရာနေဝ၊ သောမနဿိန္ဒြိယံ တေဘူမကံ၊ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ စတုဘူမကံ. ဆက္ကေ ပဉ္စသု ဒွါရေသု ဝေဒနာ ကာမာဝစရာဝ၊ မနောဒွါရေ စတုဘူမိကာ၊ အဋ္ဌာရသကေ ဆသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသု သောမနဿေန သဟ ဥပဝိစရန္တီတိ သောမနဿူပဝိစာရာ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ အယံ ဒေသနာ ဝိစာရဝသေန အာဂတာ၊ တံသမ္ပယုတ္တာနံ ပန သောမနဿာဒီနံ ဝသေန ဣဓ အဋ္ဌာရသ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနီတိအာဒီသု ‘‘စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ မနောရမာနံ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနံ ပဋိလာဘံ ဝါ ပဋိလာဘတော သမနုပဿတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ သမနုဿရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ သောမနဿံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဂေဟသိတံ သောမနဿ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၆). ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဝုတ္တကာမဂုဏနိဿိတာနိ သောမနဿာနိ ဆ ဂေဟသိတသောမနဿာနိ နာမ.

‘‘ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ၊ သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ သောမနဿံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၆) ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စတာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ‘‘ဥဿုက္ကိတာ မေ ဝိပဿနာ’’တိ သောမနဿဇာတဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿာနိ နာမ.

‘‘စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ မနောရမာနံ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနံ အပ္ပဋိလာဘံ ဝါ အပ္ပဋိလာဘတော သမနုပဿတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ သမနုဿရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဂေဟသိတံ ဒေါမနဿ’’န္တိ. ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာနုဘဝိဿာမိ နာနုဘဝါမီ’’တိ ဝိတက္ကယတော ဥပ္ပန္နာနိ ကာမဂုဏနိဿိတဒေါမနဿာနိ ဆ ဂေဟသိတဒေါမနဿာနိ နာမ.

‘‘ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ၊ သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ တဒါယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ၊ ယဒရိယာ ဧတရဟိ အာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ဣတိ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟပစ္စယာ ဒေါမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ ဒေါမနဿန္တိ၊ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စတာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နာနိ ဒေါမနဿာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿာနိ နာမ.

‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ ဗာလဿ မူဠှဿ ပုထုဇ္ဇနဿ အနောဓိဇိနဿ အဝိပါကဇိနဿ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ. ယာ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ၊ ရူပံ သာ နာတိဝတ္တတိ၊ တသ္မာ သာ ဥပေက္ခာ ဂေဟသိတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ၊ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနတိဝတ္တမာနာ တတ္ထေဝ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နကာမဂုဏနိဿိတာ ဥပေက္ခာ ဆ ဂေဟသိတဥပေက္ခာ နာမ.

‘‘ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ၊ ‘သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ. ယာ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ၊ ရူပံ သာ အတိဝတ္တတိ၊ တသ္မာ သာ ဥပေက္ခာ နေက္ခမ္မသိတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ၊ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ အသမပေက္ခနေ အမုယှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဥပေက္ခာ နေက္ခမ္မသိတဥပေက္ခာ နာမ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကော စတုဘူမကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော. တတိယာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

၁၁. နိရာမိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇၉. ဧကာဒသမေ သာမိသာတိ ကိလေသာမိသေန သာမိသာ. နိရာမိသတရာတိ နိရာမိသာယပိ ဈာနပီတိယာ နိရာမိသတရာဝ. နနု စ ဒွီသု ဈာနေသု ပီတိ မဟဂ္ဂတာပိ ဟောတိ လောကုတ္တရာပိ၊ ပစ္စဝေက္ခဏပီတိ လောကိယာဝ၊ သာ ကသ္မာ နိရာမိသတရာ ဇာတာတိ? သန္တပဏီတဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဥပ္ပန္နတ္တာ. ယထာ ဟိ ရာဇဝလ္လဘော စူဠုပဋ္ဌာကော အပ္ပဋိဟာရိကံ ယထာသုခံ ရာဇကုလံ ပဝိသန္တော သေဋ္ဌိသေနာပတိအာဒယော ပါဒေန ပဟရန္တောပိ န ဂဏေတိ. ကသ္မာ? ရညော အာသန္နပရိစာရကတ္တာ. ဣတိ သော တေဟိ ဥတ္တရိတရော ဟောတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ သန္တပဏီတဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကုတ္တရပီတိတောပိ ဥတ္တရိတရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဝိမောက္ခဝါရေ ပန ရူပပဋိသံယုတ္တော ဝိမောက္ခော အတ္တနော အာရမ္မဏဘူတေန ရူပါမိသဝသေနေဝ သာမိသော နာမ၊ အရူပပဋိသံယုတ္တော ရူပါမိသာဘာဝေန နိရာမိသော နာမာတိ.

ဝေဒနာသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.