၉. ဆန္နဝဂ္ဂေါ

၁. ပလောကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၄. ဆန္နဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပလောကဓမ္မန္တိ ဘိဇ္ဇနကသဘာဝံ. ဧဝမေတ္ထ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

၂. သုညတလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၅. ဒုတိယေ အတ္တနိယေနာတိ အတ္တနော သန္တကေန ပရိက္ခာရေန. ဧဝမေတ္ထ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

၃. သံခိတ္တဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆. တတိယံ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ အာနန္ဒောဝါဒေ (သံ. နိ. ၃.၈၃) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇. စတုတ္ထေ ဆန္နောတိ ဧဝံနာမကော ထေရော၊ န အဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တထေရော. ပဋိသလ္လာနာတိ ဖလသမာပတ္တိတော. ဂိလာနပုစ္ဆကာတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ. ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ နာမ ဗုဒ္ဓပသတ္ထံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. သီသဝေဌံ ဒဒေယျာတိ သီသေ ဝေဌနံ သီသဝေဌံ၊ တဉ္စ ဒဒေယျ. သတ္ထန္တိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ. နာဝကင်္ခါမီတိ န ဣစ္ဆာမိ. ပရိစိဏ္ဏောတိ ပရိစရိတော. မနာပေနာတိ မနဝဍ္ဎနကေန ကာယကမ္မာဒိနာ. ဧတ္ထ စ သတ္တ သေခါ ပရိစရန္တိ နာမ၊ အရဟာ ပရိစာရီ နာမ၊ ဘဂဝါ ပရိစိဏ္ဏော နာမ.

ဧတဉှိ၊ အာဝုသော၊ သာဝကဿ ပတိရူပန္တိ၊ အာဝုသော၊ သာဝကဿ နာမ ဧတံ အနုစ္ဆဝိကံ. အနုပဝဇ္ဇန္တိ အပ္ပဝတ္တိကံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ. ပုစ္ဆာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ သုတွာ ဝေဒိဿာမာတိ အယံ သာဝကပဝါရဏာ နာမ. ဧတံ မမာတိအာဒီနိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ဝုတ္တာနိ. နိရောဓံ ဒိသွာတိ ခယဝယံ ဉတွာ. နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာတိ သမနုပဿာမီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ သမနုပဿာမိ. ဧတ္တကေသု ဌာနေသု ဆန္နတ္ထေရော သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ကထေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရော ပန တဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာပိ တံ ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဝါ ‘‘ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝါ အဝတွာ တုဏှီယေဝ အဟောသိ. စုန္ဒတ္ထေရော ပနဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ သညာပေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဩဝါဒံ အဒါသိ.

တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ မာရဏန္တိကံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော သတ္ထံ အာဟရာမီတိ ဝဒတိ၊ တသ္မာ ပုထုဇ္ဇနော အာယသ္မာ၊ တေန ဣဒမ္ပိ မနသိကရောဟီတိ ဒီပေတိ. ယသ္မာ ဝါ ဆန္နံ အာယတနာနံ နိရောဓံ ဒိသွာ စက္ခာဒီနိ တိဏ္ဏံ ဂါဟာနံ ဝသေန န သမနုပဿာမီတိ ဝဒသိ. တသ္မာ ဣဒမ္ပိ တဿ ဘဂဝတော သာသနံ အာယသ္မတာ မနသိကာတဗ္ဗန္တိပိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝမေဝ ဒီပေန္တော ဝဒတိ. နိစ္စကပ္ပန္တိ နိစ္စကာလံ. နိဿိတဿာတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ နိဿိတဿ. စလိတန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဟောတိ. ယထယိဒံ အာယသ္မတော ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘အဟံ ဝေဒယာမိ၊ မမ ဝေဒနာ’’တိ အပ္ပဟီနဂ္ဂါဟဿ ဣဒါနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဟောတိ၊ ဣမိနာပိ နံ ‘‘ပုထုဇ္ဇနောဝ တွ’’န္တိ ဝဒတိ.

ပဿဒ္ဓီတိ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိ၊ ကိလေသပဿဒ္ဓိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. နတိယာတိ တဏှာနတိယာ. အသတီတိ ဘဝတ္ထာယ အာလယနိကန္တိပရိယုဋ္ဌာနေ အသတိ. အာဂတိဂတိ န ဟောတီတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂတိ နာမ၊ စုတိဝသေန ဂမနံ နာမ န ဟောတိ. စုတူပပါတောတိ စဝနဝသေန စုတိ၊ ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဥပပါတော. နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေနာတိ န ဣဓလောကေ န ပရလောကေ န ဥဘယတ္ထ ဟောတိ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခကိလေသဒုက္ခဿ အယမေဝ အန္တော အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ ပရိဝဋုမဘာဝေါ ဟောတိ. အယမေဝ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထော. ယေ ပန ‘‘ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ဂဟေတွာ အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ဝစနံ နိရတ္ထကံ. အန္တရာဘဝဿ ဟိ ဘာဝေါ အဘိဓမ္မေ ပဋိက္ခိတ္တောယေဝ. ‘‘အန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ပန ဝိကပ္ပန္တရဒီပနံ. တသ္မာ အယမေတ္ထ အတ္ထော – နေဝ ဣဓ န ဟုရံ၊ အပရော ဝိကပ္ပေါ န ဥဘယန္တိ.

သတ္ထံ အာဟရေသီတိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ အာဟရိ၊ အာဟရိတွာ ကဏ္ဌနာဠံ ဆိန္ဒိ. အထဿ တသ္မိံ ခဏေ မရဏဘယံ ဩက္ကမိ၊ ဂတိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ၊ သံဝိဂ္ဂစိတ္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ၊ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ၊ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. သမ္မုခါယေဝ အနုပဝဇ္ဇတာ ဗျာကတာတိ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ ထေရဿ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဗျာကရဏံ ဟောတိ၊ ဧတေန ပန ဗျာကရဏေန အနန္တရာယမဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ အဟောသိ. တသ္မာ ဘဂဝါ တဒေဝ ဗျာကရဏံ ဂဟေတွာ ကထေသိ.

ဥပဝဇ္ဇကုလာနီတိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗကုလာနိ. ဣမိနာ ထေရော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာကေသု စ ဥပဋ္ဌာယိကာသု စ ဝိဇ္ဇမာနာသု သော ဘိက္ခု တုမှာကံ သာသနေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိယံ ကုလသံသဂ္ဂဒေါသံ ဒဿေန္တော ပုစ္ဆတိ. အထဿ ဘဂဝါ ကုလေသု သံသဂ္ဂါဘာဝံ ဒီပေန္တော ဟောန္တိ ဟေတေ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ. ဣမသ္မိံ ကိရ ဌာနေ ထေရဿ ကုလေသု အသံသဋ္ဌဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၅-၆. ပုဏ္ဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၈၈-၈၉. ပဉ္စမေ တဉ္စေတိ တံ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ. နန္ဒိသမုဒယာ ဒုက္ခသမုဒယောတိ တဏှာယ သမောဓာနေန ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခဿ သမောဓာနံ ဟောတိ. ဣတိ ဆသု ဒွါရေသု ‘‘နန္ဒိသမုဒယာ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ဣမိနာ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဒုတိယနယေ နိရောဓော မဂ္ဂေါတိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဣမိနာ တွံ ပုဏ္ဏာတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဧဝံ တာဝ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ သတ္တသု ဌာနေသု သီဟနာဒံ နဒါပေတုံ ဣမိနာ တွန္တိအာဒိမာဟ.

စဏ္ဍာတိ ဒုဋ္ဌာ ကိဗ္ဗိသာ. ဖရုသာတိ ကက္ခဠာ အက္ကောသိဿန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသိဿန္တိ. ပရိဘာသိဿန္တီတိ ‘‘ကိံ သမဏော နာမ တွံ၊ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ တေ ကရိဿာမာ’’တိ တဇ္ဇေဿန္တိ. ဧဝမေတ္ထာတိ ဧဝံ မယှံ ဧတ္ထ ဘဝိဿတိ. ဒဏ္ဍေနာတိ စတုဟတ္ထဒဏ္ဍေန ဝါ ခဒိရဒဏ္ဍေန ဝါ ဃဋိကမုဂ္ဂရေန ဝါ. သတ္ထေနာတိ ဧကတောဓာရာဒိနာ သတ္ထေန. သတ္ထဟာရကံ ပရိယေသန္တီတိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ ပရိယေသန္တိ. ဣဒံ ထေရော တတိယပါရာဇိကဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘကထံ သုတွာ အတ္တဘာဝေန ဇိဂုစ္ဆန္တာနံ ဘိက္ခူနံ သတ္ထဟာရကပရိယေသနံ သန္ဓာယာဟ. ဒမူပသမေနာတိ ဧတ္ထ ဒမောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနံ ဧတံ နာမံ.

‘‘သစ္စေန ဒန္တော ဒမသာ ဥပေတော၊

ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၉၅၊ သု. နိ. ၄၆၇) –

ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဒမောတိ ဝုတ္တော. ‘‘ယဒိ သစ္စာ ဒမာ စာဂါ၊ ခန္တျာ ဘိယျောဓ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (သု. နိ. ၁၉၁၊ သံ. နိ. ၁.၂၄၆) ဧတ္ထ ပညာ ဒမောတိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဒါနေန ဒမေန သံယမေန သစ္စဝဇ္ဇေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၅၊ မ. နိ. ၂.၂၂၆) ဧတ္ထ ဥပေါသထကမ္မံ ဒမောတိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ခန္တိ ဒမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပသမောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏောတိ ကော ပနေသ ပုဏ္ဏော၊ ကသ္မာ စ ပနေတ္ထ ဂန္တုကာမော အဟောသီတိ? သုနာပရန္တဝါသိကော ဧဝ ဧသ၊ သာဝတ္ထိယံ ပန အသပ္ပါယဝိဟာရံ သလ္လက္ခေတွာ တတ္ထ ဂန္တုကာမော အဟောသိ.

တတြာယံ အနုပ္ပုဗ္ဗိကထာ – သုနာပရန္တရဋ္ဌေ ကိရ ဧကသ္မိံ ဝါဏိဇဂါမေ ဧတေ ဒွေ ဘာတရော. တေသု ကဒါစိ ဇေဋ္ဌော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဂဟေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ အာဟရတိ၊ ကဒါစိ ကနိဋ္ဌော. ဣမသ္မိံ ပန သမယေ ကနိဋ္ဌံ ဃရေ ဌပေတွာ၊ ဇေဋ္ဌဘာတိကော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဂဟေတွာ၊ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ၊ ဇေတဝနဿ နာတိဒူရေ သကဋသတ္ထံ နိဝေသေတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ပရိဇနပရိဝုတော ဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိ.

တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိဝါသိနော ဘုတ္တပါတရာသာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒိဟတ္ထာ ယေန ဗုဒ္ဓေါ၊ ယေန ဓမ္မော၊ ယေန သံဃော၊ တန္နိန္နာ တပ္ပေါဏာ တပ္ပဗ္ဘာရာ ဟုတွာ၊ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တိ. သော တေ ဒိသွာ ‘‘ကဟံ ဣမေ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧကံ မနုဿံ ပုစ္ဆိ. ကိံ တွံ၊ အယျော၊ န ဇာနာသိ? လောကေ ဗုဒ္ဓဓမ္မသင်္ဃရတနာနိ နာမ ဥပ္ပန္နာနိ၊ ဣစ္စေသော မဟာဇနော သတ္ထု သန္တိကံ ဓမ္မကထံ သောတုံ ဂစ္ဆတီတိ. တဿ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနံ ဆဝိစမ္မာဒီနိ ဆိန္ဒိတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ. သော အတ္တနော ပရိဇနပရိဝုတော တာယ ပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ၊ သတ္ထု မဓုရဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော၊ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. အထ တထာဂတေန ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသာယ ဥယျောဇိတာယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ၊ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ၊ ဒုတိယဒိဝသေ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ၊ အာသနာနိ ပညာပေတွာ၊ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ၊ ဘုတ္တပါတရာသော ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘ဧတ္တကံ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇိတံ၊ ဧတ္တကံ ဓနံ န ဝိဿဇ္ဇိတ’’န္တိ သဗ္ဗံ အာစိက္ခိတွာ၊ ‘‘ဣမံ သာပတေယျံ မယှံ ကနိဋ္ဌဿ ဒေဟီ’’တိ သဗ္ဗံ နိယျာတေတွာ၊ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနပရာယဏော အဟောသိ.

အထဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဥပဋ္ဌာတိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဇနပဒေါ မယှံ အသပ္ပါယော၊ ယံနူနာဟံ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သကရဋ္ဌမေဝ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. အထ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ၊ သာယနှေ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ၊ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ၊ သတ္တ သီဟနာဒေ နဒိတွာ၊ ပက္ကာမိ. တေန ဝုတ္တံ၊ ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော။ပေ။ ဝိဟရတီ’’တိ.

ကတ္ထ ပနာယံ ဝိဟာသီတိ? စတူသု ဌာနေသု ဝိဟာသိ. သုနာပရန္တရဋ္ဌံ တာဝ ပဝိသိတွာ စ အဗ္ဗုဟတ္ထပဗ္ဗတံ နာမ ပတွာ ဝါဏိဇဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ နံ ကနိဋ္ဌဘာတာ သဉ္ဇာနိတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အညတ္ထ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ တတ္ထေဝ ဝသာပေသိ.

တတော သမုဒ္ဒဂိရိဝိဟာရံ နာမ အဂမာသိ. တတ္ထ အယကန္တပါသာဏေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတစင်္ကမော အတ္ထိ၊ ကောစိ တံ စင်္ကမိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ သမုဒ္ဒဝီစိယော အာဂန္တွာ အယကန္တပါသာဏေသု ပဟရိတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. ထေရော ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာနံ ဖာသုဝိဟာရော ဟောတူ’’တိ သမုဒ္ဒံ နိဿဒ္ဒံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ.

တတော မာတုလဂိရိံ နာမ အဂမာသိ. တတ္ထပိ သကုဏသံဃော ဥဿန္နော ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ သဒ္ဒေါ ဧကာဗဒ္ဓေါဝ အဟောသိ. ထေရော ‘‘ဣဒံ ဌာနံ န ဖာသုက’’န္တိ တတော မကုလကာရာမဝိဟာရံ နာမ ဂတော. သော ဝါဏိဇဂါမဿ နာတိဒူရော နစ္စာသန္နော ဂမနာဂမနသမ္ပန္နော ဝိဝိတ္တော အပ္ပသဒ္ဒေါ. ထေရော ‘‘ဣမံ ဌာနံ ဖာသုက’’န္တိ တတ္ထ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနစင်္ကမနာဒီနိ ကာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ. ဧဝံ စတူသု ဌာနေသု ဝိဟာသိ.

အထေကဒိဝသံ တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ ပဉ္စ ဝါဏိဇသတာနိ ‘‘ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ နာဝါယ ဘဏ္ဍံ ပက္ခိပိံသု. နာဝါရောဟနဒိဝသေ ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ ထေရံ ဘောဇေတွာ၊ ထေရဿ သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ သမုဒ္ဒေါ နာမ အသဒ္ဓေယျော အနေကန္တရာယော၊ အမှေ အာဝဇ္ဇေယျာထာ’’တိ ဝတွာ နာဝံ အာရုဟိ. နာဝါ ဥတ္တမဇဝေန ဂစ္ဆမာနာ အညတရံ ဒီပကံ ပါပုဏိ. မနုဿာ ‘‘ပါတရာသံ ကရိဿာမာ’’တိ ဒီပကေ ဥတ္တိဏ္ဏာ. တသ္မိံ ပန ဒီပကေ အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ၊ စန္ဒနဝနမေဝ အဟောသိ.

အထေကော ဝါသိယာ ရုက္ခံ အာကောဋေတွာ လောဟိတစန္ဒနဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘ဘော၊ မယံ လာဘတ္ထာယ ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆာမ၊ ဣတော စ ဥတ္တရိ လာဘော နာမ နတ္ထိ၊ စတုရင်္ဂုလမတ္တာ ဃဋိကာ သတသဟဿံ အဂ္ဃတိ. ဟာရေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဘဏ္ဍံ ဟာရေတွာ စန္ဒနဿ ပူရေဿာမာ’’တိ တေ တထာ ကရိံသု. စန္ဒနဝနေ အဓိဝတ္ထာ အမနုဿာ ကုဇ္ဈိတွာ၊ ‘‘ဣမေဟိ အမှာကံ စန္ဒနဝနံ နာသိတံ ဃာတေဿာမ နေ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဣဓေဝ ဃာတိတေသု သဗ္ဗံ ဧကကုဏပံ ဘဝိဿတိ၊ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ နေသံ နာဝံ ဩသီဒေဿာမာ’’တိ အာဟံသု. အထ နေသံ နာဝံ အာရုယှ မုဟုတ္တံ ဂတကာလေယေဝ ဥပ္ပါတိကံ ဥဋ္ဌပေတွာ သယမ္ပိ တေ အမနုဿာ ဘယာနကာနိ ရူပါနိ ဒဿယိံသု. ဘီတာ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာနံ နမဿန္တိ. ထေရဿ ကနိဋ္ဌော စူဠပုဏ္ဏကုဋုမ္ဗိကော ‘‘မယှံ ဘာတာ အဝဿယော ဟောတူ’’တိ ထေရဿ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ.

ထေရောပိ ကိရ တသ္မိံယေဝ ခဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ၊ တေသံ ဗျသနုပ္ပတ္တိံ ဉတွာ၊ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ၊ အဘိမုခေါ အဋ္ဌာသိ. အမနုဿာ ထေရံ ဒိသွာဝ ‘‘အယျော ပုဏ္ဏတ္ထေရော ဧတီ’’တိ အပက္ကမိံသု၊ ဥပ္ပါတိကံ သန္နိသီဒိ. ထေရော ‘‘မာ ဘာယထာ’’တိ တေ အဿာသေတွာ ‘‘ကဟံ ဂန္တုကာမတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘန္တေ၊ အမှာကံ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆာမာတိ. ထေရော နာဝင်္ဂဏေ အက္ကမိတွာ ‘‘ဧတေသံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဝါဏိဇာ သကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ၊ တံ ပဝတ္တိံ ပုတ္တဒါရဿ အာရောစေတွာ၊ ‘‘ဧထ ထေရံ သရဏံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ပဉ္စသတာပိ အတ္တနော ပဉ္စဟိ မာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ တီသု သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော နာဝါယ ဘဏ္ဍံ ဩတာရေတွာ ထေရဿ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ၊ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ကောဋ္ဌာသော’’တိ အာဟံသု. ထေရော မယှံ ဝိသုံ ကောဋ္ဌာသကိစ္စံ နတ္ထိ. သတ္ထာ ပန တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ. န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ ဘန္တေတိ. တေန ဟိ ဣမိနာ သတ္ထု မဏ္ဍလမာဠံ ကရောထ. ဧဝံ သတ္ထာရံ ပဿိဿထာတိ. တေ သာဓု၊ ဘန္တေတိ. တေန စ ကောဋ္ဌာသေန အတ္တနော စ ကောဋ္ဌာသေဟိ မဏ္ဍလမာဠံ ကာတုံ အာရဘိံသု.

သတ္ထာပိ ကိရ တံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိဘောဂံ အကာသိ. အာရက္ခမနုဿာ ရတ္တိံ ဩဘာသံ ဒိသွာ၊ ‘‘မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ အတ္ထီ’’တိ သညံ ကရိံသု. ဥပါသကာ မဏ္ဍလမာဠဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဿ စ သေနာသနာနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ဒါနသမ္ဘာရံ သဇ္ဇေတွာ၊ ‘‘ကတံ၊ ဘန္တေ၊ အမှေဟိ အတ္တနော ကိစ္စံ၊ သတ္ထာရံ ပက္ကောသထာ’’တိ ထေရဿ အာရောစေသုံ. ထေရော သာယနှသမယေ ဣဒ္ဓိယာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဝါဏိဇဂါမဝါသိနော တုမှေ ဒဋ္ဌုကာမာ၊ တေသံ အနုကမ္ပံ ကရောထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ယာစိ. ဘဂဝါ အဓိဝါသေသိ. ထေရော သကဋ္ဌာနမေဝ ပစ္စာဂတော.

ဘဂဝါပိ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ၊ ‘‘အာနန္ဒ၊ သွေ သုနာပရန္တေ ဝါဏိဇဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမ၊ တွံ ဧကူနပဉ္စသတာနံ ဘိက္ခူနံ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ဘိက္ခုသံဃဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ၊ ‘‘အာကာသစာရီ ဘိက္ခူ သလာကံ ဂဏှန္တူ’’တိ အာဟ. တံဒိဝသံ ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော ပဌမံ သလာကံ အဂ္ဂဟေသိ. ဝါဏိဇဂါမဝါသိနောပိ ‘‘သွေ ကိရ သတ္ထာ အာဂမိဿတီ’’တိ ဂါမမဇ္ဈေ မဏ္ဍပံ ကတွာ ဒါနဂ္ဂံ သဇ္ဇယိံသု. ဘဂဝါ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ၊ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ၊ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ၊ နိသီဒိ. သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှံ အဟောသိ. သော ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေတွာ သတ္ထု သုနာပရန္တဂမနံ ဒိသွာ၊ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေသိ၊ ‘‘တာတ၊ အဇ္ဇ ဘဂဝါ တိံသမတ္တာနိ ယောဇနသတာနိ ပိဏ္ဍစာရံ ဂမိဿတိ. ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ မာပေတွာ ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကမတ္ထကေ ဂမနသဇ္ဇာနိ ကတွာ ဌပေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. ဘဂဝတော ကူဋာဂါရံ စတုမုခံ အဟောသိ၊ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဒွိမုခါနိ၊ သေသာနိ ဧကမုခါနိ၊ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတကူဋာဂါရေသု ဓုရကူဋာဂါရံ ပါဝိသိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အာဒိံ ကတွာ ဧကူနပဉ္စဘိက္ခုသတာနိပိ ကူဋာဂါရဂတာနိ အဟေသုံ. ဧကံ တုစ္ဆံ ကူဋာဂါရံ အဟောသိ၊ ပဉ္စပိ ကူဋာဂါရသတာနိ အာကာသေ ဥပ္ပတ္တိံသု.

သတ္ထာ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတံ နာမ ပတွာ ကူဋာဂါရံ အာကာသေ ဌပေသိ. တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ သစ္စဗန္ဓော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကတာပသော မဟာဇနံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဝသတိ၊ အဗ္ဘန္တရေ စဿ အန္တောစာဋိယံ ပဒီပေါ ဝိယ အရဟတ္တဖလဿ ဥပနိဿယော ဇလတိ. တံ ဒိသွာ ‘‘ဓမ္မမဿ ကထေဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တာပသော ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. မဂ္ဂေနေဝဿ အဘိညာ အာဂတာ. သော ဧဟိဘိက္ခု ဟုတွာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရော တုစ္ဆကူဋာဂါရံ ပါဝိသိ.

ဘဂဝါ ကူဋာဂါရဂတေဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဏိဇဂါမံ ဂန္တွာ၊ ကူဋာဂါရာနိ အဒိဿမာနကာနိ ကတွာ၊ ဝါဏိဇဂါမံ ပါဝိသိ. ဝါဏိဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ မကုလကာရာမံ နယိံသု. သတ္ထာ မဏ္ဍလမာဠံ ပါဝိသိ. မဟာဇနော ယာဝ သတ္ထာ ဘတ္တဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ၊ တာဝ ပါတရာသံ ကတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဗဟုံ ဂန္ဓဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ အာဒါယ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ အာရာမံ ပစ္စာဂမာသိ. သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခော ဇာတော၊ မဟန္တံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ အဟောသိ.

သတ္ထာ မဟာဇနဿ သင်္ဂဟတ္ထာယ သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ဝသိ၊ အရုဏံ ပန မဟာဂန္ဓကုဋိယံယေဝ ဥဋ္ဌပေသိ. သတ္တာဟမ္ပိ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝသိတွာ၊ ဝါဏိဇဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ၊ ‘‘တွံ ဣဓေဝ ဝသာဟီ’’တိ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ နိဝတ္တေတွာ အန္တရေ နမ္မဒါနဒီ နာမ အတ္ထိ၊ တဿာ တီရံ အဂမာသိ. နမ္မဒါ နာဂရာဇာ သတ္ထု ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ၊ နာဂဘဝနံ ပဝေသေတွာ၊ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ သက္ကာရံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ ဓမ္မံ ကထေတွာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိ. သော ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ပရိစရိတဗ္ဗံ ဒေထာ’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ နမ္မဒါနဒီတီရေ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ. တံ ဝီစီသု အာဂတာသု ပိဓီယတိ၊ ဂတာသု ဝိဝရီယတိ. မဟာသက္ကာရပတ္တံ အဟောသိ. သတ္ထာ တတော နိက္ခမိတွာ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ သစ္စဗန္ဓံ အာဟ – ‘‘တယာ မဟာဇနော အပါယမဂ္ဂေ ဩတာရိတော. တွံ ဣဓေဝ ဝသိတွာ၊ ဧတေသံ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ၊ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ. သောပိ ပရိစရိတဗ္ဗံ ယာစိ. သတ္ထာ ဃနပိဋ္ဌိပါသာဏေ အလ္လမတ္တိကပိဏ္ဍမှိ လဉ္ဆနံ ဝိယ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ. တတော ဇေတဝနမေဝ ဂတော. ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယ တေနေဝ အန္တရဝဿေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. မဟာဇနော ထေရဿ သတ္တ ဒိဝသာနိ သရီရပူဇံ ကတွာ၊ ဗဟူနိ ဂန္ဓကဋ္ဌာနိ သမောဓာနေတွာ၊ သရီရံ ဈာပေတွာ ဓာတုယော အာဒါယ စေတိယံ အကာသိ. သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ ထေရဿ အာဠာဟနဋ္ဌာနေ ဌိတဘိက္ခူ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇-၈. ပဌမဧဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၀-၉၁. သတ္တမေ ဧဇာတိ တဏှာ. သာ ဟိ စလနဋ္ဌေန ဧဇာတိ ဝုစ္စတိ. သာဝ အာဗာဓနဋ္ဌေန ရောဂေါ၊ အန္တော ဒုဿနဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော၊ နိကန္တနဋ္ဌေန သလ္လံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဇာ ရောဂေါ စေဝ ဂဏ္ဍော စ သလ္လဉ္စ၊ တသ္မာ. စက္ခုံ န မညေယျာတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ၊ ဣဓာပိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ သံကဍ္ဎိတွာ ဒဿိတံ. အဋ္ဌမံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၉-၁၀. ပဌမဒွယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၂-၉၃. နဝမေ ဒွယန္တိ ဒွေ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ. ဒသမေ ဣတ္ထေတံ ဒွယန္တိ ဧဝမေတံ ဒွယံ. စလဉ္စေဝ ဗျထဉ္စာတိ အတ္တနော သဘာဝေန အသဏ္ဌဟနတော စလတိ စေဝ ဗျထတိ စ. ယောပိ ဟေတု ယောပိ ပစ္စယောတိ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. ကုတော နိစ္စံ ဘဝိဿတီတိ ကေန ကာရဏေန နိစ္စံ ဘဝိဿတိ. ယထာ ပန ဒါသဿ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဇာတော ပုတ္တော ပရောဝ ဒါသော ဟောတိ၊ ဧဝံ အနိစ္စမေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. သင်္ဂတီတိ သဟဂတိ. သန္နိပါတောတိ ဧကတော သန္နိပတနံ. သမဝါယောတိ ဧကတော သမာဂမော. အယံ ဝုစ္စတိ စက္ခုသမ္ဖဿောတိ ဣမိနာ သင်္ဂတိသန္နိပါတသမဝါယသင်္ခါတေန ပစ္စယေန ဥပ္ပန္နတ္တာ ပစ္စယနာမေနေဝ သင်္ဂတိ သန္နိပါတော သမဝါယောတိ အယံ ဝုစ္စတိ စက္ခုသမ္ဖဿော.

သောပိ ဟေတူတိ ဖဿဿ ဝတ္ထု အာရမ္မဏံ သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာတိ အယံ ဟေတု. ဖုဋ္ဌောတိ ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တံ၊ ဖဿေန ဖုဋ္ဌမေဝ ဂေါစရံ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ စေတနာ စေတေတိ၊ သညာ သဉ္ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဖုဋ္ဌောတိ ဝါ ဖဿသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော၊ ဖဿေန ဖုဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ ဝေဒနာဒီဟိ ဝေဒေတိ စေတေတိ သဉ္ဇာနာတီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သမတိံသက္ခန္ဓာ ကထိတာ ဟောန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ ဝတ္ထု စေဝ အာရမ္မဏဉ္စ ရူပက္ခန္ဓော၊ ဖုဋ္ဌော ဝေဒေတီတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ စေတေတီတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ သဉ္ဇာနာတီတိ သညာက္ခန္ဓော၊ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. မနောဒွါရေပိ ဟိ ဝတ္ထုရူပံ ဧကန္တတော ရူပက္ခန္ဓော၊ ရူပေ ပန အာရမ္မဏေ သတိ အာရမ္မဏမ္ပိ ရူပက္ခန္ဓောတိ ဆ ပဉ္စကာတိံသ ဟောန္တိ. သင်္ခေပေန ပနေတေ ဆသုပိ ဒွါရေသု ပဉ္စေဝ ခန္ဓာတိ သပစ္စယေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စာတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသိတန္တိ.

ဆန္နဝဂ္ဂေါ နဝမော.