၉. ဝီဏောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၆. နဝမေ ယဿ ကဿစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ယထာ နာမ မဟာကုဋုမ္ဗိကော မဟန္တံ ကသိကမ္မံ ကတွာ၊ နိပ္ဖန္နသဿော ဃရဒွါရေ မဏ္ဍပံ ကတွာ၊ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ပဝတ္တေယျ. ကိဉ္စာပိ တေန ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ပဋ္ဌပိတံ၊ ဒွီသု ပန ပရိသာသု သန္တပ္ပိတာသု သေသဇနမ္ပိ သန္တပ္ပေတိယေဝ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သမဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိဂန္တွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ နိသိန္နော ဘိက္ခုပရိသာယ စေဝ ဘိက္ခုနိပရိသာယ စ မဟာဓမ္မယာဂံ ယဇန္တော ဝီဏောပမသုတ္တံ အာရဘိ. တံ ပေနေတံ ကိဉ္စာပိ ဒွေ ပရိသာ သန္ဓာယ အာရဒ္ဓံ၊ စတုန္နမ္ပိ ပန ပရိသာနံ အဝါရိတံ. တသ္မာ သဗ္ဗေဟိပိ သောတဗ္ဗဉ္စေဝ သဒ္ဓါတဗ္ဗဉ္စ၊ ပရိယောဂါဟိတွာ စဿ အတ္ထရသော ဝိန္ဒိတဗ္ဗောတိ.

တတ္ထ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ဆန္ဒော နာမ ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဒုဗ္ဗလတဏှာ၊ သော ရဉ္ဇေတုံ န သက္ကောတိ. အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပန ဗလဝတဏှာ ရာဂေါ နာမ၊ သော ရဉ္ဇေတုံ သက္ကောတိ. ဒဏ္ဍာဒါနာဒီနိ ကာတုံ အသမတ္ထော ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဒုဗ္ဗလကောဓော ဒေါသော နာမ. တာနိ ကာတုံ သမတ္ထော အပရာပရုပ္ပတ္တိကော ဗလဝကောဓော ပဋိဃံ နာမ. မောဟော ပန မောဟနသမ္မောဟနဝသေန ဥပ္ပန္နံ အညာဏံ. ဧဝမေတ္ထ ပဉ္စဟိပိ ပဒေဟိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ ဂဟိတာနိ. တေသု ဂဟိတေသု သဗ္ဗေပိ တမ္မူလကာ ကိလေသာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. ‘‘ဆန္ဒော ရာဂေါ’’တိ ဝါ ပဒဒွယေန အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ ‘‘ဒေါသော ပဋိဃ’’န္တိ ပဒဒွယေန ဒွေ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ မောဟပဒေန လောဘဒေါသရဟိတာ ဒွေ ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါ ဂဟိတာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဒွါဒသ စိတ္တုပ္ပါဒါ ဒဿိတာဝ ဟောန္တိ.

သဘယောတိ ကိလေသစောရာနံ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ သဘယော. သပ္ပဋိဘယောတိ ဝဓဗန္ဓနာဒီနံ ကာရဏတ္တာ သပ္ပဋိဘယော. သကဏ္ဋကောတိ ရာဂါဒီဟိ ကဏ္ဋကေဟိ သကဏ္ဋကော. သဂဟနောတိ ရာဂဂဟနာဒီဟိ သဂဟနော. ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ဒေဝလောကံ ဝါ မနုဿလောကံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အမဂ္ဂေါ. ကုမ္မဂ္ဂေါတိ ကုစ္ဆိတဇေဂုစ္ဆိဘူတဋ္ဌာနဂမနဧကပဒိကမဂ္ဂေါ ဝိယ အပါယသမ္ပာပကတ္တာ ကုမ္မဂ္ဂေါ. ဒုဟိတိကောတိ ဧတ္ထ ဣဟိတီတိ ဣရိယနာ၊ ဒုက္ခာ ဣဟိတိ ဧတ္ထာတိ၊ ဒုဟိတိကော. ယသ္မိဉှိ မဂ္ဂေ မူလဖလာဒိခါဒနီယံ ဝါ သာယနီယံ ဝါ နတ္ထိ၊ တသ္မိံ ဣရိယနာ ဒုက္ခာ ဟောတိ၊ န သက္ကာ တံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တုံ. ကိလေသမဂ္ဂမ္ပိ ပဋိပဇ္ဇိတွာ န သက္ကာ သမ္ပတ္တိဘဝံ ဂန္တုန္တိ ကိလေသမဂ္ဂေါ ဒုဟိတိကောတိ ဝုတ္တော. ဒွီဟိတိကောတိပိ ပါဌော၊ ဧသေဝတ္ထော. အသပ္ပုရိသသေဝိတောတိ ကောကာလိကာဒီဟိ အသပ္ပုရိသေဟိ သေဝိတော.

တတော စိတ္တံ နိဝါရယေတိ တေဟိ စက္ခုဝိညေယျေဟိ ရူပေဟိ တံ ဆန္ဒာဒိဝသေန ပဝတ္တစိတ္တံ အသုဘာဝဇ္ဇနာဒီဟိ ဥပါယေဟိ နိဝါရယေ. စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ရာဂေ ဥပ္ပန္နေ အသုဘတော အာဝဇ္ဇန္တဿ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ၊ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ ဒေါသေ ဥပ္ပန္နေ မေတ္တတော အာဝဇ္ဇန္တဿ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ၊ မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ မောဟေ ဥပ္ပန္နေ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆံ ဂရုဝါသံ အာဝဇ္ဇန္တဿ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ. ဧဝံ အသက္ကောန္တေန ပန သတ္ထုမဟတ္တတံ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာ သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိ စ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗာ. သတ္ထုမဟတ္တတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဟိ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတံ သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အသုဘာဝဇ္ဇနာဒီဟိ ဥပါယေဟိ နိဝါရယေ’’တိ.

ကိဋ္ဌန္တိ ကိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥပ္ပန္နသဿံ. သမ္ပန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ သုနိပ္ဖန္နံ. ကိဋ္ဌာဒေါတိ သဿခါဒကော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ သမ္ပန္နကိဋ္ဌံ ဝိယ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ကိဋ္ဌာဒေါ ဂေါဏော ဝိယ ကူဋစိတ္တံ၊ ကိဋ္ဌာရက္ခဿ ပမာဒကာလော ဝိယ ဘိက္ခုနော ဆသု ဒွါရေသု သတိံ ပဟာယ ဝိစရဏကာလော၊ ကိဋ္ဌာရက္ခဿ ပမာဒမာဂမ္မ ဂေါဏေန ဂဟိတဂဗ္ဘဿ ကိဋ္ဌဿ ခါဒိတတ္တာ သဿသာမိနော သဿဖလာနဓိဂမော ဝိယ ဆဒွါရရက္ခိကာယ သတိယာ ဝိပ္ပဝါသမာဂမ္မ ပဉ္စကာမဂုဏံ အဿာဒေန္တေန စိတ္တေန ကုသလပက္ခဿ နာသိတတ္တာ ဘိက္ခုနော သာမညဖလာဓိဂမာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဥပရိဃဋာယန္တိ ဒွိန္နံ သိင်္ဂါနံ အန္တရေ. သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှေယျာတိ ဃဋာယံ ပတိဋ္ဌိတေ နာသာရဇ္ဇုကေ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ နိဂ္ဂဏှေယျ. ဒဏ္ဍေနာတိ မုဂ္ဂရသဒိသေန ထူလဒဏ္ဍကေန. ဧဝဉှိ သော ဘိက္ခဝေ ဂေါဏောတိ ဧဝံ သော ကိဋ္ဌာရက္ခဿ ပမာဒမနွာယ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ ကိဋ္ဌံ ဩတရိတုကာမော ဟောတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ ဧဝံ နိဂ္ဂဏှိတွာ တာဠေတွာ ဩသဇ္ဇနေန နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝံ ဥပနီတော ဂေါဏော.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဣဓာပိ သမ္ပန္နကိဋ္ဌမိဝ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ကိဋ္ဌာဒေါ ဝိယ ကူဋစိတ္တံ၊ ကိဋ္ဌာရက္ခဿ အပ္ပမာဒေါ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဆသု ဒွါရေသု သတိယာ အဝိဿဇ္ဇနံ၊ ဒဏ္ဍော ဝိယ သုတ္တန္တော၊ ဂေါဏဿ ကိဋ္ဌာဘိမုခကာလေ ဒဏ္ဍေန တာဠနံ ဝိယ စိတ္တဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏာဘိမုခကာလေ အနမတဂ္ဂိယဒေဝဒူတအာဒိတ္တအာသီဝိသူပမအနာဂတဘယာဒီသု တံ တံ သုတ္တံ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော နိဝါရေတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနေ ဩတာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘သုဘာသိတံ သုတွာ မနော ပသီဒတိ၊

ဒမေတိ နံ ပီတိသုခဉ္စ ဝိန္ဒတိ၊

တဒဿ အာရမ္မဏေ တိဋ္ဌတေ မနော၊

ဂေါဏောဝ ကိဋ္ဌာဒကော ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတော’’တိ.

ဥဒုဇိတန္တိ တဇ္ဇိတံ. သုဒုဇိတန္တိ သုတဇ္ဇိတံ၊ သုဇိတန္တိပိ အတ္ထော. ဥဒု၊ သုဒူတိ ဣဒံ ပန နိပါတမတ္တမေဝ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ. သန္တိဋ္ဌတီတိအာဒီသု ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သန္တိဋ္ဌတိ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနဝသေန သန္နိသီဒတိ၊ တတိယဇ္ဈာနဝသေန ဧကောဒိ ဟောတိ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန သမာဓိယတိ. သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဧတံ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သမထာနုရက္ခဏဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ နာမ ကထိတံ.

ရညော ဝါတိ ကဿစိဒေဝ ပစ္စန္တရညော ဝါ. သဒ္ဒံ သုဏေယျာတိ ပစ္စူသကာလေ ပဗုဒ္ဓေါ ကုသလေန ဝီဏာဝါဒကေန ဝါဒိယမာနာယ မဓုရသဒ္ဒံ သုဏေယျ. ရဇနီယောတိအာဒီသု စိတ္တံ ရဉ္ဇေတီတိ ရဇနီယော. ကာမေတဗ္ဗတာယ ကမနီယော. စိတ္တံ မဒယတီတိ မဒနီယော. စိတ္တံ မုစ္ဆိတံ ဝိယ ကရဏတော မုစ္ဆိယတီတိ မုစ္ဆနီယော. အာဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဂဟဏတော ဗန္ဓတီတိ ဗန္ဓနီယော. အလံ မေ၊ ဘောတိ ဝီဏာယ သဏ္ဌာနံ ဒိသွာ တံ အနိစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. ဥပဓာရဏေတိ ဝေဋ္ဌကေ. ကောဏန္တိ စတုရဿံ သာရဒဏ္ဍကံ.

သော တံ ဝီဏန္တိ သော ရာဇာ ‘‘အာဟရထ နံ ဝီဏံ၊ အဟမဿာ သဒ္ဒံ ပသိဿာမီ’’တိ တံ ဝီဏံ ဂဟေတွာ. ဒသဓာ ဝါတိအာဒီသု ပဌမံ တာဝ ဒသဓာ ဖာလေယျ၊ အထဿာ သဒ္ဒံ အပဿန္တော သတဓာ ဖာလေယျ၊ တထာပိ အပဿန္တော သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ၊ တထာပိ အပဿန္တော ‘‘သကလိကာ ဈာယိဿန္တိ၊ သဒ္ဒေါ ပန နိက္ခမိတွာ ပလာယိဿတိ၊ တဒါ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ. တထာပိ အပဿန္တော ‘‘သလ္လဟုကာနိ မသိစုဏ္ဏာနိ ဝါတေန ဘဿိဿန္တိ၊ သဒ္ဒေါ သာရဓညံ ဝိယ ပါဒမူလေ ပတိဿတိ၊ တဒါ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုနေယျ. တထာပိ အပဿန္တော ‘‘မသိစုဏ္ဏာနိ ယထောဒကံ ဂမိဿန္တိ၊ သဒ္ဒေါ ပန ပါရံ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော ဝိယ နိက္ခမိတွာ တရိဿတိ၊ တဒါ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ.

ဧဝံ ဝဒေယျာတိ သဗ္ဗေဟိပိမေဟိ ဥပါယေဟိ အပဿန္တော တေ မနုဿေ ဧဝံ ဝဒေယျ. အသတီ ကိရာယန္တိ အသတီ ကိရ အယံ ဝီဏာ၊ လာမိကာတိ အတ္ထော. အသတီတိ လာမကာဓိဝစနမေတံ. ယထာဟ –

‘‘အသာ လောကိတ္ထိယော နာမ၊ ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သာရတ္တာ စ ပဂဗ္ဘာ စ၊ သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၆၁)၊

ယထေဝံ ယံကိဉ္စိ ဝီဏာ နာမာတိ န ကေဝလဉ္စ ဝီဏာယေဝ လာမိကာ၊ ယထေဝ ပန အယံ ဝီဏာ နာမ၊ ဧဝံ ယံကိဉ္စိ အညမ္ပိ တန္တိဗဒ္ဓံ၊ သဗ္ဗံ တံ လာမကမေဝါတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဝီဏာ ဝိယ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ရာဇာ ဝိယ ယောဂါဝစရော. ယထာ သော ရာဇာ တံ ဝီဏံ ဒသဓာ ဖာလနတော ပဋ္ဌာယ ဝိစိနန္တော သဒ္ဒံ အဒိသွာ ဝီဏာယ အနတ္ထိကော ဟောတိ၊ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ပဉ္စက္ခန္ဓေ သမ္မသန္တော အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ အပဿန္တော ခန္ဓေဟိ အနတ္ထိကော ဟောတိ. တေနဿ တံ ခန္ဓသမ္မသနံ ဒဿေန္တော ရူပံ သမနွေသတိ ယာဝတာ ရူပဿ ဂတီတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ သမနွေသတီတိ ပရိယေသတိ. ယာဝတာ ရူပဿ ဂတီတိ ယတ္တကာ ရူပဿ ဂတိ. တတ္ထ ဂတီတိ ဂတိဂတိ၊ သဉ္ဇာတိဂတိ၊ သလက္ခဏဂတိ၊ ဝိဘဝဂတိ၊ ဘေဒဂတီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဣဒံ ရူပံ နာမ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိပရိယန္တံ ကတွာ ဥပရိ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကံ အန္တော ကတွာ ဧတ္ထန္တရေ သံသရတိ ဝတ္တတိ၊ အယမဿ ဂတိဂတိ နာမ.

အယံ ပန ကာယော နေဝ ပဒုမဂဗ္ဘေ၊ န ပုဏ္ဍရီကနီလုပ္ပလာဒီသု သဉ္ဇာယတိ၊ အာမာသယပက္ကာသယာနံ ပန အန္တရေ ဗဟလန္ဓကာရေ ဒုဂ္ဂန္ဓပဝနဝိစရိတေ ပရမဇေဂုစ္ဆေ ဩကာသေ ပူတိမစ္ဆာဒီသု ကိမိ ဝိယ သဉ္ဇာယတိ၊ အယံ ရူပဿ သဉ္ဇာတိဂတိ နာမ.

ဒုဝိဓံ ပန ရူပဿ လက္ခဏံ၊ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တသ္မာ ရူပ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဧဝံ ဝုတ္တ ရုပ္ပနသင်္ခါတံ ပစ္စတ္တလက္ခဏဉ္စ အနိစ္စာဒိဘေဒံ သာမညလက္ခဏဉ္စ၊ အယမဿ သလက္ခဏဂတိ နာမ.

‘‘ဂတိ မိဂါနံ ပဝနံ၊ အာကာသော ပက္ခိနံ ဂတိ၊

ဝိဘဝေါ ဂတိ ဓမ္မာနံ၊ နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတီ’’တိ. (ပရိ. ၃၃၉) –

ဧဝံ ဝုတ္တော ရူပဿ အဘာဝေါ ဝိဘဝဂတိ နာမ. ယော ပနဿ ဘေဒေါ၊ အယံ ဘေဒဂတိ နာမ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေဝလဉှေတ္ထ ဥပရိ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ တေသံ သဉ္ဇာတိဂတိ၊ သလက္ခဏဂတိယဉ္စ ဝေဒယိတသဉ္ဇာနနအဘိသင်္ခရဏဝိဇာနနဝသေန ပစ္စတ္တလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တမ္ပိ တဿ န ဟောတီတိ ယဒေတံ ရူပါဒီသု အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အသ္မီတိ ဝါ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌိတဏှာမာနဂ္ဂါဟတ္တယံ၊ တမ္ပိ တဿ ခီဏာသဝဿ န ဟောတီတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ သုတ္တာဂတံ. တေန ဝုတ္တံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ –

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ကထိတံ၊ မဇ္ဈေ သမာဓိဘာဝနာ၊

ပရိယောသာနေ စ နိဗ္ဗာနံ၊ ဧသာ ဝီဏောပမာ ကထာ’’တိ.