၁၂. လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂေါ

၁-၂. ပဌမမာရပါသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၁၄-၁၁၅. လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အာဝါသဂတောတိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂတော. မာရဿ ဝသံ ဂတောတိ တိဝိဓဿာပိ မာရဿ ဝသံ ဂတော. ပဋိမုက္က’ဿ မာရပါသောတိ အဿ ဂီဝါယ မာရပါသော ပဋိမုက္ကော ပဝေသိတော. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

၃. လောကန္တဂမနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၆. တတိယေ လောကဿာတိ စက္ကဝါဠလောကဿ. လောကဿ အန္တန္တိ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ. ဝိဟာရံ ပါဝိသီတိ ‘‘မယိ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌေ ဣမေ ဘိက္ခူ၊ ဣမံ ဥဒ္ဒေသံ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ သော စ တေသံ မမ သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒိတွာ ကထေဿတိ. တတော နံ ထောမေဿာမိ၊ မမ ထောမနံ သုတွာ ဘိက္ခူ အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဝစနဉ္စဿ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ၊ တံ နေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ စိန္တေတွာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အဝိဘဇိတွာဝ နိသိန္နာသနေ အန္တရဟိတော ဂန္ဓကုဋိယံ ပါတုရဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသီ’’တိ.

သတ္ထု စေဝ သံဝဏ္ဏိတောတိ သတ္ထာရာ စ ပသတ္ထော. ဝိညူနန္တိ ဣဒမ္ပိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ ပဏ္ဍိတေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ စ သမ္ဘာဝိတောတိ အတ္ထော. ပဟောတီတိ သက္ကောတိ. အတိက္ကမ္မေဝ မူလံ အတိက္ကမ္မေဝ ခန္ဓန္တိ သာရော နာမ မူလေ ဝါ ခန္ဓေ ဝါ ဘဝေယျ၊ တမ္ပိ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဧဝံသမ္ပတ္တိကံ၊ ဤဒိသန္တိ အတ္ထော. အတိသိတွာတိ အတိက္ကမိတွာ. ဇာနံ ဇာနာတီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေဝ ဇာနာတိ. ပဿံ ပဿတီတိ ပဿိတဗ္ဗမေဝ ပဿတိ. ယထာ ဝါ ဧကစ္စော ဝိပရီတံ ဂဏှန္တော ဇာနန္တောပိ န ဇာနာတိ၊ ပဿန္တောပိ န ပဿတိ၊ န ဧဝံ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ပန ဇာနန္တော ဇာနာတိ၊ ပဿန္တော ပဿတိယေဝ. သွာယံ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတော. ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဉာဏဘူတော. အဝိပရီတသဘာဝဋ္ဌေန ပရိယတ္တိဓမ္မပဝတ္တနတော ဝါ ဟဒယေန စိန္တေတွာ ဝါစာယ နိစ္ဆာရိတဓမ္မမယောတိ ဓမ္မဘူတော. သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတော. အထ ဝါ စက္ခု ဝိယ ဘူတောတိ စက္ခုဘူတော. ဧဝမေတေသု ပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သွာယံ ဓမ္မဿ ဝတ္တနတော ဝတ္တာ. ပဝတ္တနတော ပဝတ္တာ. အတ္ထံ နီဟရိတွာ နီဟရိတွာ ဒဿနသမတ္ထတာယ အတ္ထဿ နိန္နေတာ. အမတာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိံ ဒေသေတီတိ အမတဿ ဒါတာ.

အဂရုံ ကရိတွာတိ ပုနပ္ပုနံ ယာစာပေန္တောပိ ဟိ ဂရုံ ကရောတိ နာမ. အတ္တနော သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏေ ဌတွာ သိနေရုပါဒတော ဝါလိကံ ဥဒ္ဓရမာနော ဝိယ ဒုဗ္ဗိညေယျံ ကတွာ ကထေန္တောပိ ဂရုံ ကရောတိယေဝ နာမ. ဧဝံ အကတွာ အမှေ ပုနပ္ပုနံ အယာစာပေတွာ သုဝိညေယျမ္ပိ နော ကတွာ ကထေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယံ ခေါ ဝေါတိ ယံ ခေါ တုမှာကံ. စက္ခုနာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ လောကသ္မိံ လောကသညီ ဟောတိ လောကမာနီတိ စက္ခုဉှိ လောကေ အပ္ပဟီနဒိဋ္ဌိ ပုထုဇ္ဇနော သတ္တလောကဝသေန လောကောတိ သဉ္ဇာနာတိ စေဝ မညတိ စ၊ တထာ စက္ကဝါဠလောကဝသေန. န ဟိ အညတြ စက္ခာဒီဟိ ဒွါဒသာယတနေဟိ တဿ သာ သညာ ဝါ မာနော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ၊ ‘‘စက္ခုနာ ခေါ၊ အာဝုသော၊ လောကသ္မိံ လောကသညီ ဟောတိ လောကမာနီ’’တိ. ဣမဿ စ လောကဿ ဂမနေန အန္တော နာမ ဉာတုံ ဝါ ဒဋ္ဌုံ ဝါ ပတ္တုံ ဝါ န သက္ကာ. လုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပန တဿေဝ စက္ခာဒိဘေဒဿ လောကဿ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အန္တံ အပ္ပတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာ နာမ နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧဝံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ‘‘သာဝကေန ပဉှော ကထိတောတိ မာ နိက္ကင်္ခါ အဟုဝတ္ထ၊ အယံ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတညာဏတုလံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော. ဣစ္ဆမာနာ တမေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ နိက္ကင်္ခါ ဟောထာ’’တိ ဥယျောဇေန္တော အာကင်္ခမာနာ ပနာတိအာဒိမာဟ.

ဣမေဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တာဘာဝကာရဏေဟိ စေဝ သင်္ခါရလောကဿ အန္တာပတ္တိကာရဏေဟိ စ. ဣမေဟိ ပဒေဟီတိ ဣမေဟိ အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနေဟိ. ဗျဉ္ဇနေဟီတိ ပါဋိယေက္ကအက္ခရေဟိ.

ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတော ဓာတုကုသလော အာယတနကုသလော ပစ္စယာကာရကုသလော ကာရဏာကာရဏကုသလောတိ. မဟာပညောတိ မဟန္တေ အတ္ထေ မဟန္တေ ဓမ္မေ မဟန္တာ နိရုတ္တိယော မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပဋိဂ္ဂဏှနသမတ္ထတာယ မဟာပညာယ သမန္နာဂတော. ယထာ တံ အာနန္ဒေနာတိ ယထာ အာနန္ဒေန ဗျာကတံ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယထာ အာနန္ဒေန တံ ဗျာကတံ၊ အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျန္တိ အတ္ထော.

၄. ကာမဂုဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၇. စတုတ္ထေ ယေ မေတိ ယေ မမ. စေတသော သမ္ဖုဋ္ဌပုဗ္ဗာတိ စိတ္တေန အနုဘူတပုဗ္ဗာ. တတြ မေ စိတ္တံ ဗဟုလံ ဂစ္ဆမာနံ ဂစ္ဆေယျာတိ တေသု ပါသာဒတ္တယတိဝိဓနာဋကာဒိဘေဒသမ္ပတ္တိဝသေန အနုဘူတပုဗ္ဗေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဗဟူသု ဝါရေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဒီပေတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါတိ ဣဓ ပဓာနစရိယကာလေ ဆဗ္ဗဿာနိ သုပုပ္ဖိတဝနသဏ္ဍဇာတာနံ ဒိဇဂဏာဒီနံ ဝသေန ဒိဋ္ဌသုတာဒိဘေဒံ မနောရမာရမ္မဏံ ကာမဂုဏံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝရူပေသု ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါ ဗဟုလံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဒဿေတိ. အပ္ပံ ဝါ အနာဂတေသူတိ အနာဂတေ ‘‘မေတ္တေယျော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ၊ သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ၊ ကေတုမတီ နာမ ရာဇဓာနီ’’တိအာဒိဝသေန (ဒီ. နိ. ၃.၁၀၆) ပရိတ္တကမေဝ အနာဂတေသု ကာမဂုဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဒဿေတိ. တတြ မေ အတ္တရူပေနာတိ တတြ မယာ အတ္တနော ဟိတကာမဇာတိကေန. အပ္ပမာဒေါတိ သာတစ္စကိရိယာ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဿ အဝေါဿဂ္ဂေါ. သတီတိ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟိတသတိ. အာရက္ခောတိ အယံ အပ္ပမာဒေါ စ သတိ စ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော၊ ဧဝံ မေ အဟောသီတိ ဒဿေတိ၊ အာရက္ခတ္ထာယ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ကာတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သေ အာယတနေ ဝေဒိတဗ္ဗေတိ ယသ္မာ စေတသော အာရက္ခတ္ထာယ အပ္ပမာဒေါ စ သတိ စ ကာတဗ္ဗာ၊ ယသ္မာ တသ္မိံ အာယတနေ ဝိဒိတေ အပ္ပမာဒေန ဝါ သတိယာ ဝါ ကာတဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သေ အာယတနေ ဝေဒိတဗ္ဗေ၊ တံ ကာရဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. သဠာယတနနိရောဓန္တိ သဠာယတနနိရောဓော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ၊ တံ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနသ္မိဉှိ စက္ခုအာဒီနိ စေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ ရူပသညာဒယော စ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၅-၆. သက္ကပဉှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၁၈-၁၁၉. ပဉ္စမေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ တဏှာနိဿိတံ ကမ္မဝိညာဏံ ဟောတိ. တဒုပါဒါနန္တိ တံဂဟဏံ၊ တဏှာဂဟဏေန သဟဂတံ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇. သာရိပုတ္တသဒ္ဓိဝိဟာရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၀. သတ္တမေ သန္တာနေဿတီတိ ဃဋေဿတိ၊ ယောဂဝိစ္ဆေဒမဿ ပါပုဏိတုံ န ဒဿတိ.

၈. ရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၁. အဋ္ဌမေ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာတိ ဝိမုတ္တိံ ပရိပါစေန္တီတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာ. ဓမ္မာတိ ပန္နရသ ဓမ္မာ၊ တေ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ ဝိသုဒ္ဓိကရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော၊ ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ကုသီတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ သမ္မပ္ပဓာနေ ပစ္စဝေက္ခတော၊ ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. မုဋ္ဌဿတီ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတီ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ သတိပဋ္ဌာနေ ပစ္စဝေက္ခတော၊ ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သတိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. အသမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ သမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ဈာနဝိမောက္ခေ ပစ္စဝေက္ခတော၊ ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သမာဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဒုပ္ပညေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ ပညဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတော၊ ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော၊ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော၊ ပဉ္စ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော၊ ဣမေဟိ ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၈၄).

အပရေပိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာ – သဒ္ဓါပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ အနိစ္စသညာ၊ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ၊ ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ၊ ပဟာနသညာ၊ ဝိရာဂသညာတိ ဣမာ ပဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ သညာ၊ မေဃိယတ္ထေရဿ ကထိတာ ကလျာဏမိတ္တတာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာတိ (ဥဒါ. ၃၁). ကာယ ပန ဝေလာယ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသီတိ? ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တဿ.

အနေကာနိ ဒေဝတာသဟဿာနီတိ အာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပါလိတနာဂရာဇကာလေ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တေန သဒ္ဓိံ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပိတဒေဝတာသု ပန ကာစိ ဘူမဋ္ဌကာ ဒေဝတာ၊ ကာစိ အန္တလိက္ခဋ္ဌကာ၊ ကာစိ စာတုမဟာရာဇိကာ၊ ကာစိ ဒေဝလောကေ၊ ကာစိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သဗ္ဗာပိ တာ ဧကဋ္ဌာနေ အန္ဓဝနသ္မိံယေဝ သန္နိပတိတာ၊ တာ သန္ဓာယာဟ – ‘‘အနေကာနိ ဒေဝတာသဟဿာနီ’’တိ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရော စ မဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ ဖလာနိ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ဟိ ကာစိ ဒေဝတာ သောတာပန္နာ အဟေသုံ၊ ကာစိ သကဒါဂါမီ၊ အနာဂါမီ၊ ခီဏာသဝါ. တာသဉ္စ ပန ဒေဝတာနံ ဧတ္တကာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၉-၁၀. သံယောဇနိယဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၂၂-၁၂၃. နဝမဒသမာနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏဝသေန ကထိယမာနေ ဗုဇ္ဈနကာနံ ဝသေန ဝုတ္တာနီတိ.

လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂေါ ဒွါဒသမော.