၁. အရဟန္တဝဂ္ဂေါ

၁. ဓနဉ္ဇာနီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၇. ဗြာဟ္မဏသံယုတ္တဿ ပဌမေ ဓနဉ္ဇာနီတိ ဓနဉ္ဇာနိဂေါတ္တာ. ဥက္ကဋ္ဌဂေါတ္တာ ကိရေသာ. သေသဗြာဟ္မဏာ ကိရ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတာ၊ ဓနဉ္ဇာနိဂေါတ္တာ မတ္ထကံ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခန္တာတိ တေသံ လဒ္ဓိ. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ကသ္မာ ဥဒါနေသိ? သော ကိရ ဗြာဟ္မဏော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃော’’တိ ဝုတ္တေ ကဏ္ဏေ ပိဒဟတိ၊ ထဒ္ဓေါ ခဒိရခါဏုသဒိသော. ဗြာဟ္မဏီ ပန သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ. ဗြာဟ္မဏော ဒါနံ ဒေန္တော ပဉ္စသတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ အပ္ပေါဒကံ ပါယာသံ ဒေတိ၊ ဗြာဟ္မဏီ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ နာနာရသဘောဇနံ. ဗြာဟ္မဏဿ ဒါနဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏီ တဿ ဝသဝတ္တိတာယ ပဟီနမစ္ဆေရတာယ စ သဟတ္ထာ ပရိဝိသတိ. ဗြာဟ္မဏိယာ ပန ဒါနဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ ဃရာ နိက္ခမိတွာ ပလာယတိ. အထေကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏိယာ သဒ္ဓိံ အသမ္မန္တေတွာ ပဉ္စသတေ ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ ဗြာဟ္မဏိံ အာဟ – ‘‘သွေ ဘောတိ အမှာကံ ဃရေ ပဉ္စသတာ ဗြာဟ္မဏာ ဘုဉ္ဇိဿန္တီ’’တိ. မယာ ကိံ ကာတဗ္ဗံ ဗြာဟ္မဏာတိ? တယာ အညံ ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗံ ပစနပရိဝေသနံ အညေ ကရိဿန္တိ. ယံ ပန တွံ ဌိတာပိ နိသိန္နာပိ ခိပိတွာပိ ဥက္ကာသိတွာပိ ‘‘နမော ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ တဿ မုဏ္ဍကဿ သမဏကဿ နမက္ကာရံ ကရောသိ၊ တံ သွေ ဧကဒိဝသမတ္တံ မာ အကာသိ. တံ ဟိ သုတွာ ဗြာဟ္မဏာ အနတ္တမနာ ဟောန္တိ၊ မာ မံ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဘိန္ဒသီတိ. တွံ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝါ ဘိဇ္ဇ ဒေဝေဟိ ဝါ၊ အဟံ ပန သတ္ထာရံ အနုဿရိတွာ န သက္ကောမိ အနမဿမာနာ သဏ္ဌာတုန္တိ. ဘောတိ ကုလသတိကေ ဂါမေ ဂါမဒွါရမ္ပိ တာဝ ပိဒဟိတုံ ဝါယမန္တိ၊ တွံ ဒွီဟင်္ဂုလေဟိ ပိဒဟိတဗ္ဗံ မုခံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဇနကာလမတ္တံ ပိဒဟိတုံ န သက္ကောသီတိ. ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ကထေတွာပိ သော နိဝါရေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဿီသကေ ဌပိတံ မဏ္ဍလဂ္ဂခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ – ‘‘ဘောတိ သစေ သွေ ဗြာဟ္မဏေသု နိသိန္နေသု တံ မုဏ္ဍသမဏကံ နမဿသိ၊ ဣမိနာ တံ ခဂ္ဂေန ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသမတ္ထကာ ကဠီရံ ဝိယ ကောဋ္ဋေတွာ ရာသိံ ကရိဿာမီ’’တိ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဣမိနာ မဏ္ဍလဂ္ဂေန၊ ပါဒတော ယာဝ မတ္ထကာ၊

ကဠီရမိဝ ဆေဇ္ဇာမိ၊ ယဒိ မိစ္ဆံ န ကာဟသိ.

‘‘သစေ ဗုဒ္ဓေါတိ ဘဏသိ၊ သစေ ဓမ္မောတိ ဘာသသိ၊

သစေ သံဃောတိ ကိတ္တေသိ၊ ဇီဝန္တီ မေ နိဝေသနေ’’တိ.

အရိယသာဝိကာ ပန ပထဝီ ဝိယ ဒုပ္ပကမ္ပာ၊ သိနေရု ဝိယ ဒုပ္ပရိဝတ္တိယာ. သာ တေန နံ ဧဝမာဟ –

‘‘သစေ မေ အင်္ဂမင်္ဂါနိ၊ ကာမံ ဆေဇ္ဇသိ ဗြာဟ္မဏ၊

နေဝါဟံ ဝိရမိဿာမိ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သာသနာ.

‘‘နာဟံ ဩက္ကာ ဝရဓရာ၊ သက္ကာ ရောဓယိတုံ ဇိနာ၊

ဓီတာဟံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ၊ ဆိန္ဒ ဝါ မံ ဝဓဿု ဝါ’’တိ.

ဧဝံ ဓနဉ္ဇာနိဂဇ္ဇိတံ နာမ ဂဇ္ဇန္တီ ပဉ္စ ဂါထာသတာနိ အဘာသိ. ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏိံ ပရာမသိတုံ ဝါ ပဟရိတုံ ဝါ အသက္ကောန္တော ‘‘ဘောတိ ယံ တေ ရုစ္စတိ၊ တံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ခဂ္ဂံ သယနေ ခိပိ. ပုနဒိဝသေ ဂေဟံ ဟရိတုပလိတ္တံ ကာရာပေတွာ လာဇာပုဏ္ဏဃဋမာလာဂန္ဓာဒီဟိ တတ္ထ တတ္ထ အလင်္ကာရာပေတွာ ပဉ္စန္နံ ဗြာဟ္မဏသတာနံ နဝသပ္ပိသက္ခရမဓုယုတ္တံ အပ္ပေါဒကပါယာသံ ပဋိယာဒါပေတွာ ကာလံ အာရောစာပေသိ.

ဗြာဟ္မဏီပိ ပါတောဝ ဂန္ဓောဒကေန သယံ နှာယိတွာ သဟဿဂ္ဃနကံ အဟတဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ ဧကံသံ ကတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ဘတ္တဂ္ဂေ ဗြာဟ္မဏေ ပရိဝိသမာနာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကပန္တိယံ နိသိန္နဿ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဘတ္တံ ဥပသံဟရန္တီ ဒုန္နိက္ခိတ္တေ ဒါရုဘဏ္ဍေ ပက္ခလိ. ပက္ခလနဃဋ္ဋနာယ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တသ္မိံ သမယေ ဒသဗလံ သရိ. သတိသမ္ပန္နတာယ ပန ပါယာသပါတိံ အဆဍ္ဍေတွာ သဏိကံ ဩတာရေတွာ ဘူမိယံ သဏ္ဌပေတွာ ပဉ္စန္နံ ဗြာဟ္မဏသတာနံ မဇ္ဈေ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ ယေန ဝေဠုဝနံ၊ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တသ္မိဉ္စ သမယေ တေသု ဗြာဟ္မဏေသု ကေစိ ဘုတ္တာ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ဘုဉ္ဇမာနာ၊ ကေစိ ဟတ္ထေ ဩတာရိတမတ္တာ၊ ကေသဉ္စိ ဘောဇနံ ပုရတော ဌပိတမတ္တံ ဟောတိ. တေ တံ သဒ္ဒံ သုတွာဝ သိနေရုမတ္တေန မုဂ္ဂရေန သီသေ ပဟဋာ ဝိယ ကဏ္ဏေသု သူလေန ဝိဒ္ဓါ ဝိယ ဒုက္ခဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယမာနာ ‘‘ဣမိနာ အညလဒ္ဓိကေန မယံ ဃရံ ပဝေသိတာ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတွာ မုခေန ဂဟိတံ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဓနုံ ဒိသွာ ကာကာ ဝိယ ဗြာဟ္မဏံ အက္ကောသမာနာ ဒိသာဝိဒိသာ ပက္ကမိံသု. ဗြာဟ္မဏော ဧဝံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဗြာဟ္မဏေ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏိံ သီသတော ပဋ္ဌာယ ဩလောကေတွာ၊ ‘‘ဣဒမေဝ ဘယံ သမ္ပဿမာနာ မယံ ဟိယျော ပဋ္ဌာယ ဘောတိံ ယာစန္တာ န လဘိမှာ’’တိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဗြာဟ္မဏိံ အက္ကောသိတွာ၊ ဧတံ ‘‘ဧဝမေဝံ ပနာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဂါမနိဂမရဋ္ဌပူဇိတော၊ န သက္ကာ ဂန္တွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝတွာ သန္တဇ္ဇေတုံ၊ ဧကမေဝ နံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တောဝ ‘‘ကိံသု ဆေတွာ’’တိ ဂါထံ အဘိသင်္ခရိတွာ – ‘‘သစေ ‘အသုကဿ နာမ ဝဓံ ရောစေမီ’တိ ဝက္ခတိ၊ အထ နံ ‘ယေ တုယှံ န ရုစ္စန္တိ၊ တေ မာရေတုကာမောသိ၊ လောကဝဓာယ ဥပ္ပန္နော၊ ကိံ တုယှံ သမဏဘာဝေနာ’တိ? နိဂ္ဂဟေဿာမိ. သစေ ‘န ကဿစိ ဝဓံ ရောစေမီ’တိ ဝက္ခတိ၊ အထ နံ ‘တွံ ရာဂါဒီနမ္ပိ ဝဓံ န ဣစ္ဆသိ. ကသ္မာ သမဏော ဟုတွာ အာဟိဏ္ဍသီ’တိ? နိဂ္ဂဟေဿာမီ. ဣတိ ဣမံ ဥဘတောကောဋိကံ ပဉှံ သမဏော ဂေါတမော နေဝ ဂိလိတုံ န ဥဂ္ဂိလိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ. သမ္မောဒီတိ အတ္တနော ပဏ္ဍိတတာယ ကုဒ္ဓဘာဝံ အဒဿေတွာ မဓုရကထံ ကထေန္တော သမ္မောဒိ. ပဉှော ဒေဝတာသံယုတ္တေ ကထိတော. သေသမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝါတိ. ပဌမံ.

၂. အက္ကောသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၈. ဒုတိယေ အက္ကောသကဘာရဒွါဇောတိ ဘာရဒွါဇောဝ သော၊ ပဉ္စမတ္တေဟိ ပန ဂါထာ သတေဟိ တထာဂတံ အက္ကောသန္တော အာဂတောတိ. ‘‘အက္ကောသကဘာရဒွါဇော’’တိ တဿ သင်္ဂီတိကာရေဟိ နာမံ ဂဟိတံ. ကုပိတော အနတ္တမနောတိ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန မယှံ ဇေဋ္ဌကဘာတရံ ပဗ္ဗာဇေန္တေန ဇာနိ ကတာ၊ ပက္ခော ဘိန္နော’’တိ ကောဓေန ကုပိတော ဒေါမနဿေန စ အနတ္တမနော ဟုတွာတိ အတ္ထော. အက္ကောသတီတိ ‘‘စောရောသိ၊ ဗာလောသိ၊ မူဠှောသိ၊ ထေနောသိ၊ ဩဋ္ဌောသိ၊ မေဏ္ဍောသိ၊ ဂေါဏောသိ၊ ဂဒြဘောသိ၊ တိရစ္ဆာနဂတောသိ၊ နေရယိကောသီ’’တိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသတိ. ပရိဘာသတီတိ ‘‘ဟောတု မုဏ္ဍကသမဏက၊ ‘အဒဏ္ဍော အဟ’န္တိ ကရောသိ၊ ဣဒါနိ တေ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ဒဏ္ဍံ အာရောပေဿာမီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပရိဘာသတိ နာမ.

သမ္ဘုဉ္ဇတီတိ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ. ဝီတိဟရတီတိ ကတဿ ပဋိကာရံ ကရောတိ. ဘဂဝန္တံ ခေါ၊ ဂေါတမန္တိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ‘‘တဝေဝေတံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တဝေဝေတံ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ကိရဿ သုတွာ. ‘‘ဣသယော နာမ ကုပိတာ သပနံ ဒေန္တိ ကိသဝစ္ဆာဒယော ဝိယာ’’တိ အနုဿဝဝသေန ‘‘သပတိ မံ မညေ သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

ဒန္တဿာတိ နိဗ္ဗိသေဝနဿ. တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏံ ပတ္တဿ. တဿေဝ တေန ပါပိယောတိ တဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ တေန ကောဓေန ပါပံ ဟောတိ. သတော ဥပသမ္မတီတိ သတိယာ သမန္နာဂတော ဟုတွာ အဓိဝါသေတိ. ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တာနန္တိ ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တံ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ယော ပုဂ္ဂလော သတော ဥပသမ္မတိ၊ ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ တိကိစ္ဆတိ သာဓေတိ၊ တံ ပုဂ္ဂလံ ဇနာ ဗာလောတိ မညန္တိ. ကီဒိသာ ဇနာ? ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါ. ဓမ္မဿာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မဿ ဝါ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဝါ. အကောဝိဒါတိ တသ္မိံ ဓမ္မေ အကုသလာ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနာ. ဒုတိယံ.

၃. အသုရိန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၉. တတိယေ အသုရိန္ဒကဘာရဒွါဇောတိ အက္ကောသကဘာရဒွါဇဿ ကနိဋ္ဌော. ကုပိတောတိ တေနေဝ ကာရဏေန ကုဒ္ဓေါ. ဇယဉ္စေဝဿ တံ ဟောတီတိ အဿေဝ တံ ဇယံ ဟောတိ၊ သော ဇယော ဟောတီတိ အတ္ထော. ကတမဿာတိ? ယာ တိတိက္ခာ ဝိဇာနတော အဓိဝါသနာယ ဂုဏံ ဝိဇာနန္တဿ တိတိက္ခာ အဓိဝါသနာ၊ အယံ တဿ ဝိဇာနတောဝ ဇယော. ဗာလော ပန ဖရုသံ ဘဏန္တော ‘‘မယှံ ဇယော’’တိ ကေဝလံ ဇယံ မညတိ. တတိယံ.

၄. ဗိလင်္ဂီကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. စတုတ္ထေ ဗိလင်္ဂိကဘာရဒွါဇောတိ ဘာရဒွါဇောဝ သော၊ နာနပ္ပကာရံ ပန သုဒ္ဓဉ္စ သမ္ဘာရယုတ္တဉ္စ ကဉ္ဇိကံ ကာရေတွာ ဝိက္ကိဏာပေန္တော ဗဟုဓနံ သင်္ခရီတိ ‘‘ဗိလင်္ဂိကဘာရဒွါဇော’’တိ တဿ သင်္ဂီတိကာရေဟိ နာမံ ဂဟိတံ. တုဏှီဘူတောတိ ‘‘တယော မေ ဇေဋ္ဌကဘာတရော ဣမိနာ ပဗ္ဗာဇိတာ’’တိ အတိဝိယ ကုဒ္ဓေါ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော တုဏှီဘူတော အဋ္ဌာသိ. ဂါထာ ပန ဒေဝတာသံယုတ္တေ ကထိတာဝ. စတုတ္ထံ.

၅. အဟိံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၁. ပဉ္စမေ အဟိံသကဘာရဒွါဇောတိ ဘာရဒွါဇောဝေသ၊ အဟိံသကပဉှံ ပန ပုစ္ဆိ၊ တေနဿေတံ သင်္ဂီတိကာရေဟိ နာမံ ဂဟိတံ. နာမေန ဝါ ဧသ အဟိံသကော၊ ဂေါတ္တေန ဘာရဒွါဇော. အဟိံသကာဟန္တိ အဟိံသကော အဟံ၊ ဣတိ မေ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတူတိ အာဟ. တထာ စဿာတိ တထာ စေ အဿ၊ ဘဝေယျာသီတိ အတ္ထော. န ဟိံသတီတိ န ဝိဟေဌေတိ န ဒုက္ခာပေတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဇဋာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၂. ဆဋ္ဌေ ဇဋာဘာရဒွါဇောတိ ဘာရဒွါဇောဝေသ၊ ဇဋာပဉှဿ ပန ပုစ္ဆိတတ္တာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဧဝံ ဝုတ္တော. သေသံ ဒေဝတာသံယုတ္တေ ကထိတမေဝ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. သတ္တမေ သုဒ္ဓိကဘာရဒွါဇောတိ အယမ္ပိ ဘာရဒွါဇောဝ၊ သုဒ္ဓိကပဉှဿ ပန ပုစ္ဆိတတ္တာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဧဝံ ဝုတ္တော. သီလဝါပိ တပေါကရန္တိ သီလသမ္ပန္နောပိ တပေါကမ္မံ ကရောန္တော. ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိ ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇာတိ တယော ဝေဒါ. စရဏန္တိ ဂေါတ္တစရဏံ. သော သုဇ္ဈတိ န အညာ ဣတရာ ပဇာတိ သော တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော သုဇ္ဈတိ၊ အယံ ပန အညာ နာမိကာ ပဇာ န သုဇ္ဈတီတိ ဝဒတိ. ဗဟုမ္ပိ ပလပံ ဇပ္ပန္တိ ဗဟုမ္ပိ ပလပံ ဇပ္ပန္တော၊ ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သုဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝံ ဝစနသဟဿမ္ပိ ဘဏန္တောတိ အတ္ထော. အန္တောကသမ္ဗူတိ အန္တော ကိလေသပူတိသဘာဝေန ပူတိကော. သံကိလိဋ္ဌောတိ ကိလိဋ္ဌေဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတော. သတ္တမံ.

၈. အဂ္ဂိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၄. အဋ္ဌမေ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇောတိ အယမ္ပိ ဘာရဒွါဇောဝ၊ အဂ္ဂိ ပရိစရဏဝသေန ပနဿ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဧတံ နာမံ ဂဟိတံ. သန္နိဟိတော ဟောတီတိ သံယောဇိတော ဟောတိ. အဋ္ဌာသီတိ ကသ္မာ တတ္ထ အဋ္ဌာသိ? ဘဂဝါ ကိရ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေန္တော ဣမံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ဧဝရူပံ အဂ္ဂပါယာသံ ဂဟေတွာ ‘မဟာဗြဟ္မာနံ ဘောဇေမီ’တိ အဂ္ဂိမှိ ဈာပေန္တော အဖလံ ကရောတိ အပါယမဂ္ဂံ ဩက္ကမတိ၊ ဣမံ လဒ္ဓိံ အဝိဿဇ္ဇန္တော အပါယပူရကောဝ ဘဝိဿတိ၊ ဂစ္ဆာမိဿ ဓမ္မဒေသနာယ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ စတ္တာရော မဂ္ဂေ စေဝ စတ္တာရိ စ ဖလာနိ ဒေမီ’’တိ၊ တသ္မာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ရာဇဂဟံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ အဋ္ဌာသိ.

တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟီတိ တီဟိ ဝေဒေဟိ. ဇာတိမာတိ ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ ပရိသုဒ္ဓါယ ဇာတိယာ သမန္နာဂတော. သုတဝါ ဗဟူတိ ဗဟု နာနပ္ပကာရေ ဂန္ထေ သုတဝါ. သောမံ ဘုဉ္ဇေယျာတိ သော တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော ဣမံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ယုတ္တော၊ တုမှာကံ ပနေသ ပါယာသော အယုတ္တောတိ ဝဒတိ.

ဝေဒီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ဇာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. သဂ္ဂါပါယန္တိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သဂ္ဂမ္ပိ အပါယမ္ပိ ပဿတိ. ဇာတိက္ခယန္တိ အရဟတ္တံ. အဘိညာဝေါသိတောတိ ဇာနိတွာ ဝေါသိတဝေါသာနော. ဗြာဟ္မဏော ဘဝန္တိ အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဘောတာ ဂေါတမေန သဒိသော ဇာတိသမ္ပန္နော ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော နတ္ထိ၊ ဘဝံယေဝ ဗြာဟ္မဏောတိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပူရေတွာ ဒသဗလဿ ပါယာသံ ဥပနာမေသိ. သတ္ထာ ဥပ္ပတ္တိံ ဒီပေတွာ ဘောဇနံ ပဋိက္ခိပန္တော ဂါထာဘိဂီတံ မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂါထာဘိဂီတန္တိ ဂါထာဟိ အဘိဂီတံ. အဘောဇနေယျန္တိ အဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဌိတဿ ကဋစ္ဆုမတ္တမ္ပိ ဒါတုံ နာသက္ခိ၊ ဣဒါနိ ပန မယာ တုယှံ ကိလဉ္ဇမှိ တိလေ ဝိတ္ထာရေန္တေန ဝိယ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ပကာသိတာ၊ ဣတိ ဂါယနေန ဂါယိတွာ လဒ္ဓံ ဝိယ ဣဒံ ဘောဇနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဣဒံ ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျန္တိ. သမ္ပဿတံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ နေသ ဓမ္မောတိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ သမ္ပဿန္တာနံ ‘‘ဧဝရူပံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧသ ဓမ္မော န ဟောတိ. သုဓာဘောဇနမ္ပိ ဂါထာဘိဂီတံ ပနုဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ၊ ဂါထာဟိ ဂါယိတွာ လဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓါ နီဟရန္တိယေဝ. ဓမ္မေ သတိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝုတ္တိရေသာတိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဓမ္မေ သတိ ဓမ္မံ အပေက္ခိတွာ ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာယ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တာနံ ဧသာ ဝုတ္တိ အယံ အာဇီဝေါ – ဧဝရူပံ နီဟရိတွာ ဓမ္မလဒ္ဓမေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ.

အထ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – အဟံ ပုဗ္ဗေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဂုဏေ ဝါ အဂုဏေ ဝါ န ဇာနာမိ. ဣဒါနိ ပနဿာဟံ ဂုဏေ ဉတွာ မမ ဂေဟေ အသီတိကောဋိမတ္တံ ဓနံ သာသနေ ဝိပ္ပကိရိတုကာမော ဇာတော၊ အယဉ္စ ‘‘မယာ ဒိန္နပစ္စယာ အကပ္ပိယာ’’တိ ဝဒတိ. အပ္ပဋိဂ္ဂယှော အဟံ သမဏေန ဂေါတမေနာတိ. အထ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပေသေတွာ တဿ စိတ္တာစာရံ ဝီမံသန္တော၊ ‘‘အယံ သဗ္ဗေပိ အတ္တနာ ဒိန္နပစ္စယေ ‘အကပ္ပိယာ’တိ သလ္လက္ခေတိ. ယံ ဟိ ဘောဇနံ အာရဗ္ဘ ကထာ ဥပ္ပန္နာ၊ ဧတဒေဝ န ဝဋ္ဋတိ၊ သေသာ နိဒ္ဒေါသာ’’တိ ဗြာဟ္မဏဿ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ဒါနဒွါရံ ဒဿေန္တော အညေန စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တန္တိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စာဒီနံ ဝသေန ဝူပသန္တကုက္ကုစ္စံ. အန္နေန ပါနေနာတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ. အယံ ပနတ္ထော – အညေဟိ တယာ ‘‘ပရိစ္စဇိဿာမီ’’တိ သလ္လက္ခိတေဟိ စီဝရာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟဿု. ခေတ္တံ ဟိ တံ ပုညပေက္ခဿ ဟောတီတိ ဧတံ တထာဂတသာသနံ နာမ ပုညပေက္ခဿ ပုညတ္ထိကဿ တုယှံ အပ္ပေပိ ဗီဇေ ဗဟုသဿဖလဒါယကံ သုခေတ္တံ ဝိယ ပဋိယတ္တံ ဟောတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သုန္ဒရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၅. နဝမေ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇောတိ သုန္ဒရိကာယ နဒိယာ တီရေ အဂ္ဂိဇုဟဏေန ဧဝံလဒ္ဓနာမော. သုန္ဒရိကာယာတိ ဧဝံနာမိကာယ နဒိယာ. အဂ္ဂိံ ဇုဟတီတိ အာဟုတိံ ပက္ခိပနေန ဇာလေတိ. အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပရိစရတီတိ အဂျာယတနံ သမ္မဇ္ဇနုပလေပနဗလိကမ္မာဒိနာ ပယိရုပါသတိ. ကော နု ခေါ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဘုဉ္ဇေယျာတိ သော ကိရ ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိမှိ ဟုတာဝသေသံ ပါယာသံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဂ္ဂိမှိ တာဝ ပက္ခိတ္တပါယာသော မဟာဗြဟ္မုနာ ဘုတ္တော၊ အယံ ပန အဝသေသော အတ္ထိ၊ တံ ယဒိ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဒေယျံ၊ ဧဝံ မေ ပိတရာ သဟ ပုတ္တောပိ သန္တပ္ပိတော ဘဝေယျ၊ သုဝိသောဓိတော စဿ ဗြဟ္မလောကဂါမိမဂ္ဂေါ’’တိ. သော ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿနတ္ထံ ဥဋ္ဌာယာသနာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေသိ၊ ‘‘ကော နု ခေါ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ?

ရုက္ခမူလေတိ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဇေဋ္ဌကရုက္ခဿ မူလေ. သသီသံ ပါရုတံ နိသိန္နန္တိ သဟ သီသေန ပါရုတကာယံ နိသိန္နံ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တတ္ထ နိသီဒိ? ဘဂဝါ ကိရ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေန္တော ဣမံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – အယံ ဗြာဟ္မဏော ဧဝရူပံ အဂ္ဂပါယာသံ ဂဟေတွာ ‘‘မဟာဗြဟ္မာနံ ဘောဇေမီ’’တိ အဂ္ဂိမှိ ဈာပေန္တော အဖလံ ကရောတိ။ပေ။ စတ္တာရော မဂ္ဂေ စေဝ စတ္တာရိ စ ဖလာနိ ဒေမီတိ. တသ္မာ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဝုတ္တနယေန တသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. အထ ကသ္မာ သသီသံ ပါရုပီတိ? ဟိမပါတဿ စ သီတဝါတဿ စ ပဋိဗာဟဏတ္ထံ၊ ပဋိဗလောဝ ဧတံ တထာဂတော အဓိဝါသေတုံ. သစေ ပန အပါရုပိတွာ နိသီဒေယျ၊ ဗြာဟ္မဏော ဒူရတောဝ သဉ္ဇာနိတွာ နိဝတ္တေယျ၊ ဧဝံ သတိ ကထာ နပ္ပဝတ္တေယျ. ဣတိ ဘဂဝါ – ‘‘ဗြာဟ္မဏေ အာဂတေ သီသံ ဝိဝရိဿာမိ၊ အထ မံ သော ဒိသွာ ကထံ ပဝတ္တေဿတိ၊ တဿာဟံ ကထာနုသာရေန ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ကထာပဝတ္တနတ္ထံ ဧဝမကာသိ.

ဥပသင်္ကမီတိ ဗြာဟ္မဏော – ‘‘အယံ သသီသံ ပါရုပိတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ပဓာနမနုယုတ္တော. ဣမဿ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဒဿာမီ’’တိ၊ ဗြာဟ္မဏသညီ ဟုတွာ ဥပသင်္ကမိ. မုဏ္ဍော အယံ ဘဝံ၊ မုဏ္ဍကော အယံ ဘဝန္တိ သီသေ ဝိဝရိတမတ္တေ နီစကေသန္တံ ဒိသွာ ‘‘မုဏ္ဍော’’တိ အာဟ. တတော သုဋ္ဌုတရံ ဩလောကေန္တော ပဝတ္တမတ္တမ္ပိ သိခံ အဒိသွာ ဟီဠေန္တော ‘‘မုဏ္ဍကော’’တိ အာဟ. တတောဝါတိ ယတ္ထ ဌိတော အဒ္ဒသ၊ တမှာဝ ပဒေသာ. မုဏ္ဍာပိ ဟီတိ ကေနစိ ကာရဏေန မုဏ္ဍိတသီသာပိ ဟောန္တိ.

မာ ဇာတိံ ပုစ္ဆာတိ ယဒိ ဒါနဿ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသသိ၊ ဇာတိံ မာ ပုစ္ဆ. အကာရဏံ ဟိ ဒက္ခိဏေယျဘာဝဿ ဇာတိ. စရဏဉ္စ ပုစ္ဆာတိ အပိစ ခေါ သီလာဒိဂုဏဘေဒံ စရဏံ ပုစ္ဆ. ဧတံ ဟိ ဒက္ခိဏေယျဘာဝဿ ကာရဏံ. ဣဒါနိဿ တမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ကဋ္ဌာ ဟဝေ ဇာယတိ ဇာတဝေဒေါတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ဣဓ ကဋ္ဌာ အဂ္ဂိ ဇာယတိ၊ န စ သော သာလာဒိကဋ္ဌာ ဇာတောဝ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောတိ၊ သာပါန-ဒေါဏိအာဒိကဋ္ဌာ ဇာတော န ကရောတိ၊ အတ္တနော ပန အစ္စိယာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ယတော ဝါ တတော ဝါ ဇာတော ကရောတိယေဝ. ဧဝံ န ဗြာဟ္မဏကုလာဒီသု ဇာတောဝ ဒက္ခိဏေယျော ဟောတိ၊ စဏ္ဍာလကုလာဒီသု ဇာတော န ဟောတိ၊ အပိစ ခေါ နီစကုလိနောပိ ဥစ္စကုလိနောပိ ခီဏာသဝ-မုနိ ဓိတိမာ ဟိရီနိသေဓော အာဇာနီယော ဟောတိ. ဣမာယ ဓိတိဟိရိပမောက္ခာယ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဇာတိမာ ဥတ္တမဒက္ခိဏေယျော ဟောတိ. သော ဟိ ဓိတိယာ ဂုဏေ ဓာရေတိ၊ ဟိရိယာ ဒေါသေ နိသေဓေတီတိ. အပိစေတ္ထ မုနီတိ မောနဓမ္မေန သမန္နာဂတော. ဓိတိမာတိ ဝီရိယဝါ. အာဇာနီယောတိ ကာရဏာကာရဏဇာနနကော. ဟိရီနိသေဓောတိ ဟိရိယာ ပါပါနိ နိသေဓေတွာ ဌိတော.

သစ္စေန ဒန္တောတိ ပရမတ္ထသစ္စေန ဒန္တော. ဒမသာ ဥပေတောတိ ဣန္ဒြိယဒမေန ဥပေတော. ဝေဒန္တဂူတိ စတုန္နံ မဂ္ဂဝေဒါနံ အန္တံ၊ စတူဟိ ဝါ မဂ္ဂဝေဒေဟိ ကိလေသာနံ အန္တံ ဂတော. ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝုတ္ထော. ယညောပနီတောတိ ဥပနီတယညော ပဋိယာဒိတယညော စ. တမုပဝှယေထာတိ ယေန ယညော ပဋိယာဒိတော၊ သော တံ ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏံ အဝှယေယျ. ‘‘ဣန္ဒမဝှယာမ၊ သောမမဝှယာမ၊ ဝရုဏမဝှယာမ၊ ဤသာနမဝှယာမ၊ ယာမမဝှယာမာ’’တိ ဣဒံ ပန အဝှါနံ နိရတ္ထကံ. ကာလေနာတိ အဝှယန္တော စ ‘‘ကာလော၊ ဘန္တေ၊ နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ အန္တောမဇ္ဈနှိကကာလေယေဝ တံ ဥပဝှယေယျ. သော ဇုဟတိ ဒက္ခိဏေယျေတိ ယော ဧဝံ ကာလေ ခီဏာသဝံ အာမန္တေတွာ တတ္ထ စတုပစ္စယဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌပေတိ၊ သော ဒက္ခိဏေယျေ ဇုဟတိ နာမ၊ န အစေတနေ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိပန္တော.

ဣတိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ကထံ သုဏန္တော ပသီဒိတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော ပသာဒံ အာဝိကရောန္တော အဒ္ဓါ သုယိဋ္ဌန္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – အဒ္ဓါ မမ ယိဒံ ဣဒါနိ သုယိဋ္ဌဉ္စ သုဟုတဉ္စ ဘဝိဿတိ၊ ပုဗ္ဗေ ပန အဂ္ဂိမှိ ဈာပိတံ နိရတ္ထကံ အဟောသီတိ. အညော ဇနောတိ ‘‘အဟံ ဗြာဟ္မဏော၊ အဟံ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဝဒန္တော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော. ဟဗျသေသန္တိ ဟုတသေသံ. ဘုဉ္ဇတု ဘဝန္တိအာဒိ ပုရိမသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

န ခွာဟန္တိ န ခေါ အဟံ. ကသ္မာ ပနေဝမာဟာတိ? တသ္မိံ ကိရ ဘောဇနေ ဥပဟဋမတ္တေဝ ‘‘သတ္ထာ ဘုဉ္ဇိဿတီ’’တိ သညာယ စတူသု မဟာဒီပေသု ဒွီသု ပရိတ္တဒီပသဟဿေသု ဒေဝတာ ပုပ္ဖဖလာဒီနိ စေဝ သပ္ပိနဝနီတတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ စ အာဒါယ မဓုပဋလံ ပီဠေတွာ မဓုံ ဂဏှန္တိယော ဝိယ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တိတောဇမေဝ ဂဟေတွာ ပက္ခိပိံသု. တေန တံ သုခုမတ္တံ ဂတံ၊ မနုဿာနဉ္စ ဩဠာရိကံ ဝတ္ထူတိ တေသံ တာဝ ဩဠာရိကဝတ္ထုတာယ သမ္မာ ပရိဏာမံ န ဂစ္ဆတိ. ဂေါယူသေ ပန တိလဗီဇာနိ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကတ္တာ ဩဠာရိကမိဿကံ ဇာတံ၊ ဒေဝါနဉ္စ သုခုမံ ဝတ္ထူတိ တေသံ သုခုမဝတ္ထုတာယ သမ္မာ ပရိဏာမံ န ဂစ္ဆတိ. သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿာပိ ကုစ္ဆိယံ န ပရိဏမတိ. အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီခီဏာသဝဿ ပန သမာပတ္တိဗလေန ပရိဏာမေယျ. ဘဂဝတော ပန ပါကတိကေနေဝ ကမ္မဇတေဇေန ပရိဏာမေယျ.

အပ္ပဟရိတေတိ အဟရိတေ. သစေ ဟိ ဟရိတေသု တိဏေသု ပက္ခိပေယျ၊ သိနိဒ္ဓပါယာသေန တိဏာနိ ပူတီနိ ဘဝေယျုံ. ဗုဒ္ဓါ စ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒံ န ဝီတိက္ကမန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ယတ္ထ ပန ဂလပ္ပမာဏာနိ မဟာတိဏာနိ၊ တာဒိသေ ဌာနေ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပါဏကေတိ သပ္ပါဏကသ္မိံ ဟိ ပရိတ္တကေ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တေ ပါဏကာ မရန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ယံ ပန ဂမ္ဘီရံ မဟာဥဒကံ ဟောတိ၊ ပါတိသတေပိ ပါတိသဟဿေပိ ပက္ခိတ္တေ န အာလုဠတိ၊ တထာရူပေ ဥဒကေ ဝဋ္ဋတိ. ဩပိလာပေသီတိ သုဝဏ္ဏပါတိယာ သဒ္ဓိံယေဝ နိမုဇ္ဇာပေသိ. စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတီတိ ဧဝရူပံ သဒ္ဒံ ကရောတိ. ကိံ ပနေသ ပါယာသဿ အာနုဘာဝေါ၊ ဥဒါဟု တထာဂတဿာတိ? တထာဂတဿ. အယံ ဟိ ဗြာဟ္မဏော တံ ပါယာသံ ဩပိလာပေတွာ ဥမ္မဂ္ဂံ အာရုယှ သတ္ထု သန္တိကံ အနာဂန္တွာဝ ဂစ္ဆေယျ၊ အထ ဘဂဝါ – ‘‘ဧတ္တကံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတိ. အထဿာဟံ ဓမ္မဒေသနာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟဏံ ဘိန္ဒိတွာ သာသနေ ဩတာရေတွာ အမတပါနံ ပါယေဿာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌာနဗလေန ဧဝမကာသိ.

ဒါရု သမာဒဟာနောတိ ဒါရုံ ဈာပယမာနော. ဗဟိဒ္ဓါ ဟိ ဧတန္တိ ဧတံ ဒါရုဇ္ဈာပနံ နာမ အရိယဓမ္မတော ဗဟိဒ္ဓါ. ယဒိ ဧတေန သုဒ္ဓိ ဘဝေယျ၊ ယေ ဒဝဍာဟကာဒယော ဗဟူနိ ဒါရူနိ ဈာပေန္တိ၊ တေ ပဌမတရံ သုဇ္ဈေယျုံ. ကုသလာတိ ခန္ဓာဒီသု ကုသလာ. အဇ္ဈတ္တမေဝုဇ္ဇလယာမိ ဇောတိန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တေ အတ္တနော သန္တာနသ္မိံယေဝ ဉာဏဇောတိံ ဇာလေမိ. နိစ္စဂ္ဂိနီတိ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓေန သဗ္ဗညုတညာဏေန နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတဂ္ဂိ. နိစ္စသမာဟိတတ္တောတိ နိစ္စံ သမ္မာ ဌပိတစိတ္တော. ဗြဟ္မစရိယံ စရာမီတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ စရိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဂဟေတွာ ဧဝံ ဝဒတိ.

မာနော ဟိ တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ခါရိဘာရောတိ ယထာ ခါရိဘာရော ခန္ဓေန ဝယှမာနော ဥပရိ ဌိတောပိ အက္ကန္တက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပထဝိယာ သဒ္ဓိံ ဖုသေတိ၊ ဧဝမေဝ ဇာတိဂေါတ္တကုလာဒီနိ မာနဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥဿာပိတော မာနောပိ တတ္ထ တတ္ထ ဣဿံ ဥပ္ပါဒေန္တော စတူသု အပါယေသု သံသီဒါပေတိ. တေနာဟ ‘‘မာနော ဟိ တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ခါရိဘာရော’’တိ. ကောဓော ဓူမောတိ တဝ ဉာဏဂ္ဂိဿ ဥပက္ကိလေသဋ္ဌေန ကောဓော ဓုမော. တေန ဟိ တေ ဥပက္ကိလိဋ္ဌော ဉာဏဂ္ဂိ န ဝိရောစတိ. ဘသ္မနိ မောသဝဇ္ဇန္တိ နိရောဇဋ္ဌေန မုသာဝါဒေါ ဆာရိကာ နာမ. ယထာ ဟိ ဆာရိကာယ ပဋိစ္ဆန္နော အဂ္ဂိ န ဇောတေတိ၊ ဧဝံ တေ မုသာဝါဒေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဉာဏန္တိ ဒဿေတိ. ဇိဝှါ သုဇာတိ ယထာ တုယှံ သုဝဏ္ဏရဇတလောဟကဋ္ဌမတ္တိကာသု အညတရမယာ ယာဂယဇနတ္ထာယ သုဇာ ဟောတိ၊ ဧဝံ မယှံ ဓမ္မယာဂံ ယဇနတ္ထာယ ပဟူတဇိဝှါ သုဇာတိ ဝဒတိ. ဟဒယံ ဇောတိဋ္ဌာနန္တိ ယထာ တုယှံ နဒီတီရေ ဇောတိဋ္ဌာနံ၊ ဧဝံ မယှံ ဓမ္မယာဂဿ ယဇနဋ္ဌာနတ္ထေန သတ္တာနံ ဟဒယံ ဇောတိဋ္ဌာနံ. အတ္တာတိ စိတ္တံ.

ဓမ္မော ရဟဒေါတိ ယထာ တွံ အဂ္ဂိံ ပရိစရိတွာ ဓူမဆာရိကသေဒကိလိဋ္ဌသရီရော သုန္ဒရိကံ နဒိံ ဩတရိတွာ နှာယသိ၊ ဧဝံ မယှံ သုန္ဒရိကာသဒိသေန ဗာဟိရေန ရဟဒေန အတ္ထော နတ္ထိ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဓမ္မော ပန မယှံ ရဟဒေါ၊ တတြာဟံ ပါဏသတမ္ပိ ပါဏသဟဿမ္ပိ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိပိ ဧကပ္ပဟာရေန နှာပေမိ. သီလတိတ္ထောတိ တဿ ပန မေ ဓမ္မရဟဒဿ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ တိတ္ထန္တိ ဒဿေတိ. အနာဝိလောတိ ယထာ တုယှံ သုန္ဒရိကာ နဒီ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဧကတော နှာယန္တေဟိ ဟေဋ္ဌုပရိယဝါလိကာ အာလုဠာ ဟောတိ၊ န ဧဝံ မယှံ ရဟဒေါ၊ အနေကသတသဟဿေသုပိ ပါဏေသု ဩတရိတွာ နှာယန္တေသု သော အနာဝိလော ဝိပ္ပသန္နောဝ ဟောတိ. သဗ္ဘိ သတံ ပသတ္ထောတိ ပဏ္ဍိတေဟိ ပဏ္ဍိတာနံ ပသဋ္ဌော. ဥတ္တမတ္ထေန ဝါ သော သဗ္ဘီတိ ဝုစ္စတိ၊ ပဏ္ဍိတေဟိ ပသတ္ထတ္တာ သတံ ပသတ္ထော. တရန္တိ ပါရန္တိ နိဗ္ဗာနပါရံ ဂစ္ဆန္တိ.

ဣဒါနိ အရိယမဂ္ဂရဟဒဿ အင်္ဂါနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေန္တော သစ္စံ ဓမ္မောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သစ္စန္တိ ဝစီသစ္စံ. ဓမ္မောတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသတိသမာဓယော ဒဿေတိ. သံယမောတိ ဣမိနာ ကမ္မန္တာဇီဝါ ဂဟိတာ. သစ္စန္တိ ဝါ ဣမိနာ မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟိတံ. သာ အတ္ထတော သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂေါ စေဝ ဟေတု စာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၃၉). သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပန ဂဟိတာယ တဂ္ဂတိကတ္တာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ဂဟိတောဝ ဟောတိ. ဓမ္မောတိ ဣမိနာ ဝါယာမသတိသမာဓယော. သံယမောတိ ဣမိနာ ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ. ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ. အထ ဝါ သစ္စန္တိ ပရမတ္ထသစ္စံ၊ တံ အတ္ထတော နိဗ္ဗာနံ. ဓမ္မောတိပဒေန ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပေါ ဝါယာမော သတိ သမာဓီတိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဂဟိတာနိ. သံယမောတိ ဝါစာ ကမ္မန္တော အာဇီဝေါတိ တီဏိ. ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဧတံ ဗြဟ္မစရိယံ နာမ. မဇ္ဈေ သိတာတိ သဿတုစ္ဆေဒေ ဝဇ္ဇေတွာ မဇ္ဈေ နိဿိတာ. ဗြဟ္မပတ္တီတိ သေဋ္ဌပတ္တိ. သ တုဇ္ဇုဘူတေသု နမော ကရောဟီတိ ဧတ္ထ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ သ တွံ ဥဇုဘူတေသု ခီဏာသဝေသု နမော ကရောဟီတိ အတ္ထော. တမဟံ နရံ ဓမ္မသာရီတိ ဗြူမီတိ ယော ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တမဟံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဓမ္မသာရီ ဧသော ဓမ္မသာရိယာ ပဋိစ္ဆန္နော’’တိ စ ‘‘ကုသလဓမ္မေဟိ အကုသလဓမ္မေ သာရေတွာ ဌိတော’’တိ ဝါတိ ဝဒါမီတိ. နဝမံ.

၁၀. ဗဟုဓီတရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၆. ဒသမေ အညတရသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေတိ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေန္တော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆာမိဿ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရတိ. နဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ကသိတွာ ဝိဿဋ္ဌာ အဋဝိမုခါ စရမာနာ ဗြာဟ္မဏေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဂတေ ပလာတာ ဟောန္တိ. ပလ္လင်္ကန္တိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ. အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ. ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ၊ အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ. ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပယိတွာ၊ မုခသမီပေ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ – ‘‘အယံ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ သူပဋ္ဌိတာ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါ၊ တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၃၇). အထ ဝါ ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော. မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော. သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော. တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄) ဝုတ္တနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတြာယံ သင်္ခေပေါ – ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ သတိံ ကတွာ’’တိ. ဧဝံ နိသီဒန္တော စ ပန ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ. ဥပသင်္ကမီတိ ဒေါမနဿာဘိဘူတော အာဟိဏ္ဍန္တော၊ ‘‘သုခေန ဝတာယံ သမဏော နိသိန္နော’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ.

အဇ္ဇသဋ္ဌိံ န ဒိဿန္တီတိ အဇ္ဇ ဆဒိဝသမတ္တကာ ပဋ္ဌာယ န ဒိဿန္တိ. ပါပကာတိ လာမကာ တိလခါဏုကာ. တေန ကိရ တိလခေတ္တေ ဝပိတေ တဒဟေဝ ဒေဝေါ ဝဿိတွာ တိလေ ပံသုမှိ ဩသီဒါပေသိ၊ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဂဟေတုံ နာသက္ခိံသု. ယေပိ ဝဍ္ဎိံသု၊ တေသံ ဥပရိ ပါဏကာ ပတိတွာ ပဏ္ဏာနိ ခါဒိံသု၊ ဧကပဏ္ဏဒုပဏ္ဏာ ခါဏုကာ အဝသိဿိံသု. ဗြာဟ္မဏော ခေတ္တံ ဩလောကေတုံ ဂတော တေ ဒိသွာ – ‘‘ဝဍ္ဎိယာ မေ တိလာ ဂဟိတာ၊ တေပိ နဋ္ဌာ’’တိ ဒေါမနဿဇာတော အဟောသိ၊ တံ ဂဟေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ.

ဥဿောဠှိကာယာတိ ဥဿာဟေန ကဏ္ဏနင်္ဂုဋ္ဌာဒီနိ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရန္တာ ဥပ္ပတန္တိ. တဿ ကိရ အနုပုဗ္ဗေန ဘောဂေသု ပရိက္ခီဏေသု ပက္ခိပိတဗ္ဗဿ အဘာဝေန တုစ္ဆကောဋ္ဌာ အဟေသုံ. တဿ ဣတော စိတော စ သတ္တဟိ ဃရေဟိ အာဂတာ မူသိကာ တေ တုစ္ဆကောဋ္ဌေ ပဝိသိတွာ ဥယျာနကီဠံ ကီဠန္တာ ဝိယ နစ္စန္တိ၊ တံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ.

ဥပ္ပါဋကေဟိ သဉ္ဆန္နောတိ ဥပ္ပါဋကပါဏကေဟိ သဉ္ဆန္နော. တဿ ကိရ ဗြာဟ္မဏဿ သယနတ္ထာယ သန္ထတံ တိဏပဏ္ဏသန္ထာရံ ကောစိ အန္တရန္တရာ ပဋိဇဂ္ဂန္တော နတ္ထိ. သော ဒိဝသံ အရညေ ကမ္မံ ကတွာ သာယံ အာဂန္တွာ တသ္မိံ နိပဇ္ဇတိ. အထဿ ဥပ္ပါဋကပါဏကာ သရီရံ ဧကစ္ဆန္နံ ကရောန္တာ ခါဒန္တိ၊ တံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ.

ဝိဓဝါတိ မတပတိကာ. ယာဝ ကိရ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ ဝိဘဝမတ္တာ အဟောသိ၊ တာဝ တာ ဝိဓဝါပိ ဟုတွာ ပတိကုလေသု ဝသိတုံ လဘိံသု. ယဒါ ပန သော နိဒ္ဓနော ဇာတော၊ တဒါ တာ ‘‘ပိတုဃရံ ဂစ္ဆထာ’’တိ သဿုသသုရာဒီဟိ နိက္ကဍ္ဎိတာ တတော တဿေဝ ဃရံ အာဂန္တွာ ဝသန္တိယော ဗြာဟ္မဏဿ ဘောဇနကာလေ ‘‘ဂစ္ဆထ အယျကေန သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ပုတ္တေ ပေသေန္တိ၊ တေဟိ ပါတိယံ ဟတ္ထေသု ဩတာရိတေသု ဗြာဟ္မဏော ဟတ္ထဿ ဩကာသံ န လဘတိ. တံ ဂဟေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ.

ပိင်္ဂလာတိ ကဠာရပိင်္ဂလာ. တိလကာဟတာတိ ကာဠသေတာဒိဝဏ္ဏေဟိ တိလကေဟိ အာဟတဂတ္တာ. သောတ္တံ ပါဒေန ဗောဓေတီတိ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တံ ပါဒေန ပဟရိတွာ ပဗောဓေတိ. အယံ ကိရ ဗြာဟ္မဏော မူသိကသဒ္ဒေန ဥဗ္ဗာဠှော ဥပ္ပါဋကေဟိ စ ခဇ္ဇမာနော သဗ္ဗရတ္တိံ နိဒ္ဒံ အလဘိတွာ ပစ္စူသကာလေ နိဒ္ဒါယတိ. အထ နံ အက္ခီသု နိမ္မိလိတမတ္တေသွေဝ – ‘‘ကိံ ကရောသိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပစ္ဆာ စ ပုဗ္ဗေ စ ဂဟိတဿ ဣဏဿ? ဝဍ္ဎိ မတ္ထကံ ပတ္တာ၊ သတ္တ ဓီတရော ပေါသေတဗ္ဗာ. ဣဒါနိ ဣဏာယိကာ အာဂန္တွာ ဂေဟံ ပရိဝါရေဿန္တိ၊ ဂစ္ဆ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ပါဒေန ပဟရိတွာ ပဗောဓေတိ. တံ ဂဟေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ.

ဣဏာယိကာတိ ယေသံ အနေန ဟတ္ထတော ဣဏံ ဂဟိတံ. သော ကိရ ကဿစိ ဟတ္ထတော ဧကံ ကဟာပဏံ ကဿစိ ဒွေ ကဿစိ ဒသ။ပေ။ ကဿစိ သတန္တိ ဧဝံ ဗဟူနံ ဟတ္ထတော ဣဏံ အဂ္ဂဟေသိ. တေ ဒိဝါ ဗြာဟ္မဏံ အပဿန္တာ ‘‘ဂေဟတော တံ နိက္ခန္တမေဝ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဗလဝပစ္စူသေ ဂန္တွာ စောဒေန္တိ. တံ ဂဟေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ.

ဘဂဝါ တေန ဗြာဟ္မဏေန ဣမာဟိ သတ္တဟိ ဂါထာဟိ ဒုက္ခေ ကထိတေ ‘‘ယံ ယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တယာ ဒုက္ခံ ကထိတံ၊ သဗ္ဗမေတံ မယှံ နတ္ထီ’’တိ ဒဿေန္တော ပဋိဂါထာဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေသိ. ဗြာဟ္မဏော တာ ဂါထာ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘာရဒွါဇဂေါတ္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အလတ္ထာတိ လဘိ.

တဉ္စ ပန ဗြာဟ္မဏံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာဒါယ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ တေန ထေရေန ပစ္ဆာသမဏေန ကောသလရညော ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ. ရာဇာ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ဝန္ဒိတွာ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ တထာဂတံ ဥပရိပါသာဒံ အာရောပေတွာ ဝရာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဂန္ဓောဒကေန ပါဒေ ဓောဝိတွာ သတပါကတေလေန မက္ခေတွာ ယာဂုံ အာဟရာပေတွာ ရဇတဒဏ္ဍံ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဥပနာမေသိ. သတ္ထာ ပတ္တံ ပိဒဟိ. ရာဇာ တထာဂတဿ ပါဒေသု ပတိတွာ၊ ‘‘သစေ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဒေါသော အတ္ထိ၊ ခမထာ’’တိ အာဟ. နတ္ထိ၊ မဟာရာဇာတိ. အထ ကသ္မာ ယာဂုံ န ဂဏှထာတိ? ပလိဗောဓော အတ္ထိ၊ မဟာရာဇာတိ. ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ယာဂုံ အဂဏှန္တေဟေဝ လဘိတဗ္ဗော ဧသ ပလိဗောဓော၊ ပဋိဗလော အဟံ ပလိဗောဓံ ဒါတုံ၊ ဂဏှထ၊ ဘန္တေတိ. သတ္ထာ အဂ္ဂဟေသိ. မဟလ္လကတ္ထေရောပိ ဒီဃရတ္တံ ဆာတော ယာဝဒတ္ထံ ယာဂုံ ပိဝိ. ရာဇာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ ပဝေဏိယာ အာဂတေ ဩက္ကာကဝံသေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စက္ကဝတ္တိသိရိံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ လောကေ အဂ္ဂတံ ပတ္တော၊ ကော နာမ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ပလိဗောဓော’’တိ? မဟာရာဇ၊ ဧတဿ မဟလ္လကတ္ထေရဿ ပလိဗောဓော အမှာကံ ပလိဗောဓသဒိသောဝါတိ.

ရာဇာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ကော၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ပလိဗောဓော’’တိ ပုစ္ဆိ? ဣဏပလိဗောဓော၊ မဟာရာဇာတိ. ကိတ္တကော၊ ဘန္တေတိ? ဂဏေဟိ၊ မဟာရာဇာတိ. ရညော ‘‘ဧကံ ဒွေ သတံ သဟဿ’’န္တိ ဂဏေန္တဿ အင်္ဂုလိယော နပ္ပဟောန္တိ. အထေကံ ပုရိသံ ပက္ကောသိတွာ၊ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘဏေ၊ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေဟိ ‘သဗ္ဗေ ဗဟုဓီတိကဗြာဟ္မဏဿ ဣဏာယိကာ ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတန္တူ’’တိ. မနုဿာ ဘေရိံ သုတွာ သန္နိပတိံသု. ရာဇာ တေသံ ဟတ္ထတော ပဏ္ဏာနိ အာဟရာပေတွာ သဗ္ဗေသံ အနူနံ ဓနမဒါသိ. တတ္ထ သုဝဏ္ဏမေဝ သတသဟဿဂ္ဃနကံ အဟောသိ. ပုန ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘အညောပိ အတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ ပလိဗောဓော’’တိ. ဣဏံ နာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဒတွာ မုစ္စိတုံ သက္ကာ၊ ဧတာ ပန သတ္တ ဒါရိကာ မဟာပလိဗောဓာ မယှန္တိ. ရာဇာ ယာနာနိ ပေသေတွာ တဿ ဓီတရော အာဟရာပေတွာ အတ္တနော ဓီတရော ကတွာ တံ တံ ကုလဃရံ ပေသေတွာ၊ ‘‘အညောပိ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ ပလိဗောဓော’’တိ ပုစ္ဆိ? ဗြာဟ္မဏီ၊ မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ ယာနံ ပေသေတွာ၊ တဿ ဗြာဟ္မဏိံ အာဟရာပေတွာ၊ အယျိကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပုန ပုစ္ဆိ – ‘‘အညောပိ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ ပလိဗောဓော’’တိ? နတ္ထိ၊ မဟာရာဇာတိ ဝုတ္တေ ရာဇာပိ စီဝရဒုဿာနိ ဒါပေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မမ သန္တကံ တုမှာကံ ဘိက္ခုဘာဝံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟ. အာမ၊ မဟာရာဇာတိ. အထ နံ ရာဇာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ စီဝရပိဏ္ဍပါတာဒယောပိ သဗ္ဗေ ပစ္စယာ အမှာကံ သန္တကာ ဘဝိဿန္တိ. တုမှေ တထာဂတဿ မနံ ဂဟေတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောထာ’’တိ. ထေရော တထေဝ အပ္ပမတ္တော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အာသဝက္ခယံ ပတ္တောတိ. ဒသမံ.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.