၄. ဝိဘင်္ဂဝဂ္ဂေါ
၁. ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၇၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ ဘဒ္ဒေကရတ္တဿာတိ ဝိပဿနာနုယောဂသမန္နာဂတတ္တာ ဘဒ္ဒကဿ ဧကရတ္တဿ. ဥဒ္ဒေသန္တိ မာတိကံ. ဝိဘင်္ဂန္တိ ဝိတ္ထာရဘာဇနီယံ.
အတီတန္တိ အတီတေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ. နာနွာဂမေယျာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နာနုဂစ္ဆေယျ. နပ္ပဋိကင်္ခေတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ န ပတ္ထေယျ. ယဒတီတန္တိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ ယံ အတီတံ၊ တံ ပဟီနံ နိရုဒ္ဓံ အတ္ထင်္ဂတံ၊ တသ္မာ တံ ပုန နာနုဂစ္ဆေယျ. ယသ္မာ စ ယံ အနာဂတံ၊ တံ အပ္ပတ္တံ အဇာတံ အနိဗ္ဗတ္တံ၊ တသ္မာ တမ္ပိ န ပတ္ထေယျ.
တတ္ထ တတ္ထာတိ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဓမ္မံ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ ဥပ္ပန္နော၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ စ နံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ သတ္တဟိ အနုပဿနာဟိ ယော ဝိပဿတိ အရညာဒီသု ဝါ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝိပဿတိ. အသံဟီရံ အသံကုပ္ပန္တိ ဣဒံ ဝိပဿနာပဋိဝိပဿနာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာ ဟိ ရာဂါဒီဟိ န သံဟီရတိ န သံကုပ္ပတီတိ အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ၊ တံ အနုဗြူဟယေ ဝဍ္ဎေယျ၊ ပဋိဝိပဿေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ န သံဟီရတိ န သံကုပ္ပတီတိ အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ. တံ ဝိဒွါ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု အနုဗြူဟယေ၊ ပုနပ္ပုနံ တဒါရမ္မဏံ တံ တံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေန္တော ဝဍ္ဎေယျာတိ အတ္ထော.
တဿ ပန အနုဗြူဟန္တဿ အတ္ထာယ – အဇ္ဇေဝ ကိစ္စမာတပ္ပန္တိ ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနေန အာတပ္ပန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဝီရိယံ အဇ္ဇေဝ ကာတဗ္ဗံ. ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေတိ သွေ ဇီဝိတံ ဝါ မရဏံ ဝါ ကော ဇာနာတိ. အဇ္ဇေဝ ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ၊ သီလံ ဝါ ရက္ခိဿာမိ၊ အညတရံ ဝါ ပန ကုသလံ ကရိဿာမီတိ ဟိ ‘‘အဇ္ဇ တာဝ ပပဉ္စော အတ္ထိ၊ သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ အဇ္ဇေဝ ကရိဿာမီတိ ဧဝံ ဝီရိယံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. မဟာသေနေနာတိ အဂ္ဂိဝိသသတ္ထာဒီနိ အနေကာနိ မရဏကာရဏာနိ တဿ သေနာ၊ တာယ မဟတိယာ သေနာယ ဝသေန မဟာသေနေန ဧဝရူပေန မစ္စုနာ သဒ္ဓိံ ‘‘ကတိပါဟံ တာဝ အာဂမေဟိ ယာဝါဟံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိံ အတ္တနော အဝဿယကမ္မံ ကရောမီ’’တိ. ဧဝံ မိတ္တသန္ထဝါကာရသင်္ခါတော ဝါ၊ ‘‘ဣဒံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဂဟေတွာ ကတိပါဟံ အာဂမေဟီ’’တိ ဧဝံ လဉ္ဇာနုပ္ပဒါနသင်္ခါတော ဝါ၊ ‘‘ဣမိနာဟံ ဗလရာသိနာ ပဋိဗာဟိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဗလရာသိသင်္ခါတော ဝါ သင်္ဂရော နတ္ထိ. သင်္ဂရောတိ ဟိ မိတ္တသန္ထဝါကာရလဉ္ဇာနုပ္ပဒါနဗလရာသီနံ နာမံ၊ တသ္မာ အယမတ္ထော ဝုတ္တော.
အတန္ဒိတန္တိ အနလသံ ဥဋ္ဌာဟကံ. ဧဝံ ပဋိပန္နတ္တာ ဘဒ္ဒေါ ဧကရတ္တော အဿာတိ ဘဒ္ဒေကရတ္တော. ဣတိ တံ ဧဝံ ပဋိပန္နပုဂ္ဂလံ ‘‘ဘဒ္ဒေကရတ္တော အယ’’န္တိ. ရာဂါဒီနံ သန္တတာယ သန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ အာစိက္ခတိ.
၂၇၃. ဧဝံရူပေါတိအာဒီသု ကာဠောပိ သမာနော ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏော အဟောသိန္တိ ဧဝံ မနုညရူပဝသေနေဝ ဧဝံရူပေါ အဟောသိံ. ကုသလသုခသောမနဿဝေဒနာဝသေနေဝ ဧဝံဝေဒနော. တံသမ္ပယုတ္တာနံယေဝ သညာဒီနံ ဝသေန ဧဝံသညော ဧဝံသင်္ခါရော ဧဝံဝိညာဏော အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနန္တိ.
တတ္ထ နန္ဒိံ သမနွာနေတီတိ တေသု ရူပါဒီသု တဏှံ သမနွာနေတိ အနုပဝတ္တေတိ. ဟီနရူပါဒိဝသေန ပန ဧဝံရူပေါ အဟောသိံ။ပေ။ ဧဝံဝိညာဏော အဟောသိန္တိ န မညတိ.
နန္ဒိံ န သမနွာနေတီတိ တဏှံ ဝါ တဏှာသမ္ပယုတ္တဒိဋ္ဌိံ ဝါ နာနုပဝတ္တယတိ.
၂၇၄. ဧဝံရူပေါ သိယန္တိအာဒီသုပိ တံမနုညရူပါဒိဝသေနေဝ တဏှာဒိဋ္ဌိပဝတ္တသင်္ခါတာ နန္ဒိသမနွာနယနာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၂၇၅. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု သံဟီရတီတိ ဣဒံ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ယော ဓမ္မံ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဝိပဿတိ. အသံဟီရံ အသံကုပ္ပ’’န္တိ ဥဒ္ဒေသဿ နိဒ္ဒေသတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဓမ္မံ န ဝိပဿတီ’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ယသ္မာ ပန အသံဟီရာတိ စ အသံကုပ္ပါတိ စ ဝိပဿနာ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ တဿာ ဧဝ အဘာဝဉ္စ ဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ သံဟီရတီတိ မာတိကံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော. တတ္ထ သံဟီရတီတိ ဝိပဿနာယ အဘာဝတော တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အာကဍ္ဎိယတိ. န သံဟီရတီတိ ဝိပဿနာယ ဘာဝေန တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နာကဍ္ဎိယတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. အာနန္ဒဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၇၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အာနန္ဒဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော. ကော နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဇာနန္တောဝ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုစ္ဆိ.
၂၇၈. သာဓု သာဓူတိ ထေရဿ သာဓုကာရမဒါသိ. သာဓု ခေါ တွန္တိ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ပရိသုဒ္ဓေဟိ ကထိတတ္တာ ဒေသနံ ပသံသန္တော အာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
အာနန္ဒဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၇၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ တပေါဒါရာမေတိ တတ္တောဒကဿ ရဟဒဿ ဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမေ အာရာမေ. ဝေဘာရပဗ္ဗတဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ ဘူမဋ္ဌကနာဂါနံ ပဉ္စယောဇနသတိကံ နာဂဘဝနံ ဒေဝလောကသဒိသံ မဏိမယေန တလေန အာရာမဥယျာနေဟိ စ သမန္နာဂတံ၊ တတ္ထ နာဂါနံ ကီဠနဋ္ဌာနေ မဟာဥဒကရဟဒေါ၊ တတော တပေါဒါ နာမ နဒီ သန္ဒတိ ကုထိတာ ဥဏှောဒကာ. ကသ္မာ ပနေသာ ဧဒိသာ ဇာတာ? ရာဇဂဟံ ကိရ ပရိဝါရေတွာ မဟာ ပေတလောကော၊ တတ္ထ ဒွိန္နံ မဟာလောဟကုမ္ဘိနိရယာနံ အန္တရေန အယံ တပေါဒါ အာဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ သာ ကုထိတာ သန္ဒတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယတာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တပေါဒါ သန္ဒတိ၊ သော ဒဟော အစ္ဆောဒကော သီတောဒကော သာတောဒကော သေတောဒကော သုပ္ပတိတ္ထော ရမဏီယော ပဟူတမစ္ဆကစ္ဆပေါ၊ စက္ကမတ္တာနိ စ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖန္တိ. အပိစာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတိ၊ တေနာယံ တပေါဒါ ကုထိတာ သန္ဒတီ’’တိ (ပါရာ. ၂၃၁). ဣမဿ ပန အာရာမဿ အဘိသမ္မုခဋ္ဌာနေ တတော မဟာဥဒကရဟဒေါ ဇာတော၊ တဿ နာမဝသေနာယံ ဝိဟာရော တပေါဒါရာမောတိ ဝုစ္စတိ.
၂၈၀. သမိဒ္ဓီတိ တဿ ကိရ ထေရဿ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော၊ တသ္မာ သမိဒ္ဓိတွေဝ သင်္ခံ ဂတော. အာဒိဗြဟ္မစရိယကောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိဘူတော. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော ဥဋ္ဌာယာသနာတိ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၉၉ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.
၂၈၂. ဣတိ မေ စက္ခုန္တိ ဣမသ္မိံ ကိရ သုတ္တေ ဘဂဝါ ဒွါဒသာယတနဝသေနေဝ မာတိကံ ဌပေသိ. ထေရောပိ ‘‘ဘဂဝတာ ဟေဋ္ဌာ ဒွီသု၊ ဥပရိ စတုတ္ထေ စာတိ ဣမေသု တီသု သုတ္တေသု ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန မာတိကာ စ ဝိဘင်္ဂေါ စ ကတော၊ ဣဓ ပန ဒွါဒသာယတနဝသေနေဝ ဝိဘဇနတ္ထံ မာတိကာ ဌပိတာ’’တိ နယံ ပဋိလဘိတွာ ဧဝမာဟ. ဣမံ ပန နယံ လဘန္တေန ထေရေန ဘာရိယံ ကတံ၊ အပဒေ ပဒံ ဒဿိတံ၊ အာကာသေ ပဒံ ကတံ၊ တေန နံ ဘဂဝါ ဣမမေဝ သုတ္တံ သန္ဓာယ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဧတ္ထ ပန စက္ခူတိ စက္ခုပသာဒေါ. ရူပါတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါ. ဣမိနာ နယေန သေသာယတနာနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝိညာဏန္တိ နိကန္တိဝိညာဏံ. တဒဘိနန္ဒတီတိ တံ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒတိ. အနွာဂမေတီတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အနုဂစ္ဆတိ.
ဣတိ မေ မနော အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ ဣတိ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန မနောတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ. ဓမ္မာတိ တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏံ.
၂၈၃. ပဏိဒဟတီတိ ပတ္ထနာဝသေန ဌပေသိ. ပဏိဓာနပစ္စယာတိ ပတ္ထနာဋ္ဌပနကာရဏာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၄. လောမသကင်္ဂိယဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၈၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ လောမသကင်္ဂိယဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တံ. တတ္ထ လောမသကင်္ဂိယောတိ အင်္ဂထေရော ကိရ နာမေသ၊ ကာယဿ ပန ဤသကလောမသာကာရတာယ လောမသကင်္ဂိယောတိ ပါကဋော ဇာတော. စန္ဒနော ဒေဝပုတ္တောတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရေသ စန္ဒနော နာမ ဥပါသကော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော တီဏိ ရတနာနိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပူဇေတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ပုရိမနာမေန စန္ဒနော ဒေဝပုတ္တောတွေဝ သင်္ခံ ဂတော. ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယန္တိ ရတ္တကမ္ဗလသိလာယံ. တဿာ ကိရ ရတ္တကမ္ဗလဿေဝ ဇယသုမနပုပ္ဖရာသိ ဝိယ ဝဏ္ဏော၊ တသ္မာ ‘‘ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာ’’တိ ဝုစ္စတိ.
ကဒါ ပန တတ္ထ ဘဂဝါ ဝိဟာသီတိ? ဗောဓိပတ္တိတော သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ သာဝတ္ထိယံ အာသာဠှီမာသပုဏ္ဏမာယ ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဩရုယှ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မဒေသနာယ မဟာဇနံ မဟာဝိဒုဂ္ဂတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ယသ္မာ ပါဋိဟာရိယံ ကတွာ မနုဿပထေ န ဝသန္တိ၊ တသ္မာ ပဿမာနဿေဝ တဿ ဇနဿ ပဒဝီက္ကမံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံ ဥပဂတော၊ တသ္မိံ သမယေ ဝိဟာသိ.
တတြ ဘဂဝါတိ တတြ ဝိဟရန္တော ဘဂဝါ ယေဘုယျေန ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ သန္နိပတိတာဟိ ဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ကထေန္တော ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ တိလက္ခဏာဟတံ ရူပါရူပပရိစ္ဆေဒကထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဒေဝါနံ သံဝေဂဇနနတ္ထံ အန္တရန္တရာ ဘဒ္ဒေကရတ္တဿ ဥဒ္ဒေသဉ္စ ဝိဘင်္ဂဉ္စ အဘာသိ. တတြာယံ ဒေဝပုတ္တော ဥဂ္ဂဏှန္တော ဣမာ ဂါထာ သဒ္ဓိံ ဝိဘင်္ဂေန ဥဂ္ဂဏှိ၊ ဒေဝတ္တဿ ပန ပမာဒါဓိဋ္ဌာနတ္တာ ဒိဗ္ဗေဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိပ္ပီဠိယမာနော အနုပုဗ္ဗေန သုတ္တံ သမ္မုဋ္ဌော ဂါထာမတ္တမေဝ ဓာရေသိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ခေါ အဟံ ဘိက္ခု ဓာရေမိ ဘဒ္ဒေကရတ္တိယော ဂါထာ’’တိ.
ဥဂ္ဂဏှာဟိ တွန္တိအာဒီသု တုဏှီဘူတော နိသီဒိတွာ သုဏန္တော ဥဂ္ဂဏှာတိ နာမ၊ ဝါစာယ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ပရိယာပုဏာတိ နာမ၊ အညေသံ ဝါစေန္တော ဓာရေတိ နာမ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
လောမသကင်္ဂိယဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၅. စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၈၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ သုဘောတိ သော ကိရ ဒဿနီယော အဟောသိ ပါသာဒိကော၊ တေနဿ အင်္ဂသုဘတာယ သုဘောတွေဝ နာမံ အကံသု. မာဏဝေါတိ ပန တံ တရုဏကာလေ ဝေါဟရိံသု၊ သော မဟလ္လကကာလေပိ တေနေဝ ဝေါဟာရေန ဝေါဟရိယတိ. တောဒေယျပုတ္တောတိ တောဒေယျဿ နာမ ပသေနဒိရညော ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော. သော ကိရ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ တုဒိဂါမော နာမ အတ္ထိ၊ တဿ အဓိပတိတ္တာ တောဒေယျောတိ သင်္ခံ ဂတော. မဟာဓနော ပန ဟောတိ သတ္တာသီတိကောဋိဝိဘဝေါ ပရမမစ္ဆရီ၊ ‘‘ဒဒတော ဘောဂါနံ အပရိက္ခယော နာမ နတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ ကဿစိ ကိဉ္စိ န ဒေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –
‘‘အဉ္ဇနာနံ ခယံ ဒိသွာ၊ ဝမ္မိကာနဉ္စ သဉ္စယံ၊
မဓူနဉ္စ သမာဟာရံ၊ ပဏ္ဍိတော ဃရမာဝသေ’’တိ.
ဧဝံ အဒါနမေဝ သိက္ခာပေသိ. ဓုရဝိဟာရေ ဝသတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ယာဂုဥဠုင်္ဂမတ္တံ ဝါ ဘတ္တကဋစ္ဆုမတ္တံ ဝါ အဒတွာ ဓနလောဘေန ကာလံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ ဃရေ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. သုဘော တံ သုနခံ အတိဝိယ ပိယာယတိ၊ အတ္တနော ဘုဉ္ဇနကဘတ္တံယေဝ ဘောဇေတိ၊ ဥက္ခိပိတွာ ဝရသယနေ သယာပေတိ. အထ ဘဂဝါ ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တံ သုနခံ ဒိသွာ – ‘‘တောဒေယျဗြာဟ္မဏော ဓနလောဘေန အတ္တနောဝ ဃရေ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော၊ အဇ္ဇ မယိ သုဘဿ ဃရံ ဂတေ မံ ဒိသွာ သုနခေါ ဘုက္ကာရံ ကရိဿတိ၊ အထဿာဟံ ဧကံ ဝစနံ ဝက္ခာမိ၊ သော ‘ဇာနာတိ မံ သမဏော ဂေါတမော’တိ ဂန္တွာ ဥဒ္ဓနဋ္ဌာနေ နိပဇ္ဇိဿတိ. တတောနိဒါနံ သုဘဿ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကော ကထာသလ္လာပေါ ဘဝိဿတိ၊ သော ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌဟိဿတိ၊ သုနခေါ ပန ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ ဣမံ မာဏဝဿ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာနဘာဝံ ဉတွာ ဘဂဝါ တံ ဒိဝသံ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဧကကောဝ ဂါမံ ပဝိသိတွာ နိက္ခန္တေ မာဏဝေ တံ ဃရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.
သုနခေါ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဘုက္ကာရံ ကရောန္တော ဘဂဝတော သမီပံ ဂတော. တတော နံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တောဒေယျ တွံ ပုဗ္ဗေပိ မံ ဘော ဘောတိ ပရိဘဝိတွာ သုနခေါ ဇာတော၊ ဣဒါနိပိ ဘုက္ကာရံ ကတွာ အဝီစိံ ဂမိဿသီ’’တိ. သုနခေါ တံ သုတွာ – ‘‘ဇာနာတိ မံ သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဂီဝံ ဩနာမေတွာ ဥဒ္ဓနန္တရေ ဆာရိကာယံ နိပန္နော. မနုဿာ ဥက္ခိပိတွာ သယနေ သယာပေတုံ နာသက္ခိံသု. သုဘော အာဂန္တွာ – ‘‘ကေနာယံ သုနခေါ သယနာ ဩရောပိတော’’တိ အာဟ. မနုဿာ န ကေနစီတိ ဝတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. မာဏဝေါ သုတွာ – ‘‘မမ ပိတာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော၊ တောဒေယျော နာမ သုနခေါ နတ္ထိ. သမဏော ပန ဂေါတမော ပိတရံ သုနခံ ကရောတိ၊ ယံကိဉ္စိ ဧသ မုခါရုဠှံ ဘာသတီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဘဂဝန္တံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဟေတုကာမော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ.
ဘဂဝါပိ တဿ တထေဝ ဝတွာ အဝိသံဝါဒနတ္ထံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ပန တေ မာဏဝ ပိတရာ အနက္ခာတံ ဓန’’န္တိ. အတ္ထိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏမာလာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏပါတိ သတသဟဿဉ္စ ကဟာပဏန္တိ. ဂစ္ဆ တံ သုနခံ အပ္ပေါဒကပါယာသံ ဘောဇာပေတွာ သယနေ အာရောပေတွာ ဤသကံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တကာလေ ပုစ္ဆ၊ သဗ္ဗံ တေ အာစိက္ခိဿတိ. အထ နံ ဇာနေယျာသိ ‘‘ပိတာ မေ ဧသော’’တိ. မာဏဝေါ – ‘‘သစေ သစ္စံ ဘဝိဿတိ၊ ဓနံ လစ္ဆာမိ၊ နော စေ၊ သမဏံ ဂေါတမံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ တုဋ္ဌော ဂန္တွာ တထာ အကာသိ. သုနခေါ – ‘‘ဉာတောမှိ ဣမိနာ’’တိ ရောဒိတွာ ဟုံ ဟုန္တိ ကရောန္တော ဓနနိဓာနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပါဒေန ပထဝိံ ခဏိတွာ သညံ အဒါသိ၊ မာဏဝေါ ဓနံ ဂဟေတွာ – ‘‘ဘဝပဋိစ္ဆန္နံ နာမ ဧဝံ သုခုမံ ပဋိသန္ဓိအန္တရံ ပါကဋံ သမဏဿ ဂေါတမဿ၊ အဒ္ဓါ ဧသ သဗ္ဗညူ’’တိ ဘဂဝတိ ပသန္နစိတ္တော စုဒ္ဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိ. အင်္ဂဝိဇ္ဇာပါဌကော ကိရေသ၊ တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣဒံ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဒုတိယဂမနေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ တေန ပုဋ္ဌပဉှေ ပန ဘဂဝါ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဿကာတိအာဒိမာဟ.
တတ္ထ ကမ္မံ ဧတေသံ သကံ အတ္တနော ဘဏ္ဍကန္တိ ကမ္မဿကာ. ကမ္မဿ ဒါယာဒါတိ ကမ္မဒါယာဒါ၊ ကမ္မံ ဧတေသံ ဒါယဇ္ဇံ ဘဏ္ဍကန္တိ အတ္ထော. ကမ္မံ ဧတေသံ ယောနိ ကာရဏန္တိ ကမ္မယောနီ. ကမ္မံ ဧတေသံ ဗန္ဓူတိ ကမ္မဗန္ဓူ၊ ကမ္မဉာတကာတိ အတ္ထော. ကမ္မံ ဧတေသံ ပဋိသရဏံ ပတိဋ္ဌာတိ ကမ္မပဋိသရဏာ. ယဒိဒံ ဟီနပ္ပဏီတတာယာတိ ယံ ဣဒံ ‘‘တွံ ဟီနော ဘဝ၊ တွံ ပဏီတော၊ တွံ အပ္ပါယုကော၊ တွံ ဒီဃာယုကော။ပေ။ တွံ ဒုပ္ပညော ဘဝ၊ တွံ ပညဝါ’’တိ ဧဝံ ဟီနပ္ပဏီတတာယ ဝိဘဇနံ၊ တံ န အညော ကောစိ ကရောတိ၊ ကမ္မမေဝ ဧဝံ သတ္တေ ဝိဘဇတီတိ အတ္ထော. န မာဏဝေါ ကထိတဿ အတ္ထံ သဉ္ဇာနာသိ၊ ဃနဒုဿပဋ္ဋေနဿ မုခံ ဗန္ဓိတွာ မဓုရံ ပုရတော ဌပိတံ ဝိယ အဟောသိ. မာနနိဿိတော ကိရေသ ပဏ္ဍိတမာနီ၊ အတ္တနာ သမံ န ပဿတိ. အထဿ ‘‘ကိံ သမဏော ဂေါတမော ကထေတိ၊ ယမဟံ ဇာနာမိ၊ တဒေဝ ကထေတီတိ အယံ မာနော မာ အဟောသီ’’တိ မာနဘဉ္ဇနတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘အာဒိတောဝ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ ကတွာ ကထေဿာမိ၊ တတော ‘နာဟံ ဘော ဂေါတမ ဇာနာမိ၊ ဝိတ္ထာရေန မေ ပါကဋံ ကတွာ ကထေထာ’တိ မံ ယာစိဿတိ၊ အထဿာဟံ ယာစိတကာလေ ကထေဿာမိ၊ ဧဝဉ္စဿ သာတ္ထကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ ကတွာ ကထေသိ.
ဣဒါနိ သော အတ္တနော အပ္ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝံ ပကာသေန္တော န ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ.
၂၉၀. သမတ္တေနာတိ ပရိပုဏ္ဏေန. သမာဒိန္နေနာတိ ဂဟိတေန ပရာမဋ္ဌေန. အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကာ ဧသာ၊ မာဏဝ၊ ပဋိပဒါ ယဒိဒံ ပါဏာတိပါတီတိ ယံ ဣဒံ ပါဏာတိပါတကမ္မံ၊ ဧသာ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါတိ.
ကထံ ပနေသာ အပ္ပါယုကတံ ကရောတိ? စတ္တာရိ ဟိ ကမ္မာနိ ဥပပီဠကံ ဥပစ္ဆေဒကံ ဇနကံ ဥပတ္ထမ္ဘကန္တိ. ဗလဝကမ္မေန ဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ပဝတ္တေ ဥပပီဠကံ အာဂန္တွာ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘သစာဟံ ပဌမတရံ ဇာနေယျံ၊ န တေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတုံ ဒဒေယျံ၊ စတူသုယေဝ တံ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာပေယျံ. ဟောတု၊ တွံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တ၊ အဟံ ဥပပီဠကကမ္မံ နာမ တံ ပီဠေတွာ နိရောဇံ နိယူသံ ကသဋံ ကရိဿာမီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ တံ တာဒိသံ ကရောတိ. ကိံ ကရောတိ? ပရိဿယံ ဥပနေတိ၊ ဘောဂေ ဝိနာသေတိ.
တတ္ထ ဒါရကဿ မာတုကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာတု အဿာဒေါ ဝါ သုခံ ဝါ န ဟောတိ၊ မာတာပိတူနံ ပီဠာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပရိဿယံ ဥပနေတိ. ဒါရကဿ ပန မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ ဘောဂါ ဥဒကံ ပတွာ လောဏံ ဝိယ ရာဇာဒီနံ ဝသေန နဿန္တိ၊ ကုမ္ဘဒေါဟနဓေနုယော ခီရံ န ဒေန္တိ၊ သူရတာ ဂေါဏာ စဏ္ဍာ ဟောန္တိ၊ ကာဏာ ဟောန္တိ၊ ခုဇ္ဇာ ဟောန္တိ၊ ဂေါမဏ္ဍလေ ရောဂေါ ပတတိ၊ ဒါသာဒယော ဝစနံ န ကရောန္တိ၊ ဝါပိတံ သဿံ န ဇာယတိ၊ ဂေဟဂတံ ဂေဟေ၊ အရညဂတံ အရညေ နဿတိ၊ အနုပုဗ္ဗေန ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တံ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ၊ ဂဗ္ဘပရိဟာရော န ဟောတိ၊ ဝိဇာတကာလေ မာတုထညံ ဆိဇ္ဇတိ၊ ဒါရကော ပရိဟာရံ အလဘန္တော ပီဠိတော နိရောဇော နိယူသော ကသဋော ဟောတိ၊ ဣဒံ ဥပပီဠကကမ္မံ နာမ.
ဒီဃာယုကကမ္မေန ပန နိဗ္ဗတ္တဿ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ အာဂန္တွာ အာယုံ ဆိန္ဒတိ. ယထာ ဟိ ပုရိသော အဋ္ဌုသဘဂမနံ ကတွာ သရံ ခိပေယျ တမညော ဓနုတော ဝိမုတ္တမတ္တံ မုဂ္ဂရေန ပဟရိတွာ တတ္ထေဝ ပါတေယျ၊ ဧဝံ ဒီဃာယုကကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တဿ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ အာယုံ ဆိန္ဒတိ. ကိံ ကရောတိ? စောရာနံ အဋဝိံ ပဝေသေတိ၊ ဝါဠမစ္ဆောဒကံ ဩတာရေတိ၊ အညတရံ ဝါ ပန သပရိဿယဋ္ဌာနံ ဥပနေတိ၊ ဣဒံ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မံ နာမ၊ ‘‘ဥပဃာတက’’န္တိပိ ဧတဿေဝ နာမံ.
ပဋိသန္ဓိနိဗ္ဗတ္တကံ ပန ကမ္မံ ဇနကကမ္မံ နာမ. အပ္ပဘောဂကုလာဒီသု နိဗ္ဗတ္တဿ ဘောဂသမ္ပဒါဒိကရဏေန ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ.
ဣမေသု စတူသု ပုရိမာနိ ဒွေ အကုသလာနေဝ၊ ဇနကံ ကုသလမ္ပိ အကုသလမ္ပိ၊ ဥပတ္ထမ္ဘကံ ကုသလမေဝ. တတ္ထ ပါဏာတိပါတကမ္မံ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မေန အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတိ. ပါဏာတိပါတိနာ ဝါ ကတံ ကုသလကမ္မံ ဥဠာရံ န ဟောတိ၊ ဒီဃာယုကပဋိသန္ဓိံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝံ ပါဏာတိပါတော အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိမေဝ ဝါ နိယာမေတွာ အပ္ပါယုကံ ကရောတိ၊ သန္နိဋ္ဌာနစေတနာယ ဝါ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ပုဗ္ဗာပရစေတနာဟိ ဝုတ္တနယေန အပ္ပါယုကော ဟောတိ.
ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကာ ဧသာ မာဏဝ ပဋိပဒါတိ ဧတ္ထ ပရိတ္တကမ္မေနပိ နိဗ္ဗတ္တံ ပဝတ္တေ ဧတံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရတိကမ္မံ အာဂန္တွာ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘သစာဟံ ပဌမတရံ ဇာနေယျံ၊ န တေ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတုံ ဒဒေယျံ၊ ဒေဝလောကေယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တာပေယျံ. ဟောတု၊ တွံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တိ၊ အဟံ ဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မံ နာမ ထမ္ဘံ တေ ကရိဿာမီ’’တိ ဥပတ္ထမ္ဘံ ကရောတိ. ကိံ ကရောတိ? ပရိဿယံ နာသေတိ၊ ဘောဂေ ဥပ္ပါဒေတိ.
တတ္ထ ဒါရကဿ မာတုကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာတာပိတူနံ သုခမေဝ သာတမေဝ ဟောတိ. ယေပိ ပကတိယာ မနုဿာမနုဿပရိဿယာ ဟောန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေ အပဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပရိဿယံ နာသေတိ. ဒါရကဿ ပန မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ ဘောဂါနံ ပမာဏံ န ဟောတိ၊ နိဓိကုမ္ဘိယော ပုရတောပိ ပစ္ဆတောပိ ဂေဟံ ပဝဋ္ဋမာနာ ပဝိသန္တိ. မာတာပိတရော ပရေဟိ ဌပိတဓနဿာပိ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ. ဓေနုယော ဗဟုခီရာ ဟောန္တိ၊ ဂေါဏာ သုခသီလာ ဟောန္တိ၊ ဝပ္ပဋ္ဌာနေ သဿာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. ဝဍ္ဎိယာ ဝါ သမ္ပယုတ္တံ၊ တာဝကာလိကံ ဝါ ဒိန္နံ ဓနံ အစောဒိတာ သယမေဝ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ၊ ဒါသာဒယော သုဝစာ ဟောန္တိ၊ ကမ္မန္တာ န ပရိဟာယန္တိ. ဒါရကော ဂဗ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ကောမာရိကဝေဇ္ဇာ သန္နိဟိတာဝ ဟောန္တိ. ဂဟပတိကုလေ ဇာတော သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ၊ အမစ္စကုလာဒီသု ဇာတော သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ လဘတိ. ဧဝံ ဘောဂေ ဥပ္ပါဒေတိ. သော အပရိဿယော သဘောဂေါ စိရံ ဇီဝတီတိ. ဧဝံ အပါဏာတိပါတကမ္မံ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတိ.
အပါဏာတိပါတိနာ ဝါ ကတံ အညမ္ပိ ကုသလံ ဥဠာရံ ဟောတိ၊ ဒီဃာယုကပဋိသန္ဓိံ ဇနေတုံ သက္ကောတိ၊ ဧဝမ္ပိ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကံ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိမေဝ ဝါ နိယာမေတွာ ဒီဃာယုကံ ကရောတိ. သန္နိဋ္ဌာနစေတနာယ ဝါ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ပုဗ္ဗာပရစေတနာဟိ ဝုတ္တနယေန ဒီဃာယုကော ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဉှဝိဿဇ္ဇနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဝိဟေဌနကမ္မာဒီနိပိ ဟိ ပဝတ္တေ အာဂန္တွာ အတ္ထတော တထေဝ ဝဒမာနာနိ ဝိယ ဥပပီဠနေန နိဗ္ဘောဂတံ အာပါဒေတွာ ပဋိဇဂ္ဂနံ အလဘန္တဿ ရောဂုပ္ပါဒနာဒီဟိ ဝါ၊ ဝိဟေဌကာဒီဟိ ကတဿ ကုသလဿ အနုဠာရတာယ ဝါ၊ အာဒိတောဝ ပဋိသန္ဓိနိယာမနေန ဝါ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုဗ္ဗာပရစေတနာဝသေန ဝါ ဗဟွာဗာဓတာဒီနိ ကရောန္တိ၊ အပါဏာတိပါတော ဝိယ စ အဝိဟေဌနာဒီနိပိ အပ္ပါဗာဓတာဒီနီတိ.
၂၉၃. ဧတ္ထ ပန ဣဿာမနကောတိ ဣဿာသမ္ပယုတ္တစိတ္တော. ဥပဒုဿတီတိ ဣဿာဝသေနေဝ ဥပက္ကောသန္တော ဒုဿတိ. ဣဿံ ဗန္ဓတီတိ ယဝကလာပံ ဗန္ဓန္တော ဝိယ ယထာ န နဿတိ ဧဝံ ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဌပေတိ. အပ္ပေသက္ခောတိ အပ္ပပရိဝါရော၊ ရတ္တိံ ခိတ္တော ဝိယ သရော န ပညာယတိ၊ ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထော နိသီဒိတွာ ဥဒကဒါယကမ္ပိ န လဘတိ.
၂၉၄. န ဒါတာ ဟောတီတိ မစ္ဆရိယဝသေန န ဒါတာ ဟောတိ. တေန ကမ္မေနာတိ တေန မစ္ဆရိယကမ္မေန.
၂၉၅. အဘိဝါဒေတဗ္ဗန္တိ အဘိဝါဒနာရဟံ ဗုဒ္ဓံ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဝါ အရိယသာဝကံ ဝါ. ပစ္စုဋ္ဌာတဗ္ဗာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ ပန ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဥပပီဠကဥပတ္ထမ္ဘကကမ္မာနိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ. န ဟိ ပဝတ္တေ နီစကုလိနံ ဝါ ဥစ္စာကုလိနံ ဝါ သက္ကာ ကာတုံ၊ ပဋိသန္ဓိမေဝ ပန နိယာမေတွာ နီစကုလိယံ ကမ္မံ နီစကုလေ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ ဥစ္စာကုလိယံ ကမ္မံ ဥစ္စာကုလေ.
၂၉၆. န ပရိပုစ္ဆိတာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန အပရိပုစ္ဆနေန နိရယေ န နိဗ္ဗတ္တတိ. အပရိပုစ္ဆကော ပန ‘‘ဣဒံ ကာတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ န ဇာနာတိ၊ အဇာနန္တော ကာတဗ္ဗံ န ကရောတိ၊ အကာတဗ္ဗံ ကရောတိ. တေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဣတရော သဂ္ဂေ. ဣတိ ခေါ၊ မာဏဝ။ပေ။ ယဒိဒံ ဟီနပ္ပဏီတတာယာတိ သတ္ထာ ဒေသနံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
သုဘသုတ္တန္တိပိ ဝုစ္စတိ.
၆. မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၉၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ မောဃန္တိ တုစ္ဆံ အဖလံ. သစ္စန္တိ တထံ ဘူတံ. ဣဒဉ္စ ဧတေန န သမ္မုခါ သုတံ၊ ဥပါလိသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၆) ပန – ‘‘မနောကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ ပညပေမိ ပါပဿ ကမ္မဿ ကိရိယာယ ပါပဿ ကမ္မဿ ပဝတ္တိယာ၊ နော တထာ ကာယကမ္မံ နော တထာ ဝစီကမ္မ’’န္တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ အတ္ထိ၊ သာ ကထာ တိတ္ထိယာနံ အန္တရေ ပါကဋာ ဇာတာ၊ တံ ဂဟေတွာ ဧသ ဝဒတိ. အတ္ထိ စ သာ သမာပတ္တီတိ ဣဒံ – ‘‘ကထံ နု ခေါ၊ ဘော၊ အဘိသညာနိရောဓော ဟောတီ’’တိ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၆ အာဒယော) ဥပ္ပန္နံ အဘိသညာနိရောဓကထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. န ကိဉ္စိ ဝေဒိယတီတိ ဧကဝေဒနမ္ပိ န ဝေဒိယတိ. အတ္ထိ စ ခေါတိ ထေရော နိရောဓသမာပတ္တိံ သန္ဓာယ အနုဇာနာတိ. ပရိရက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဂရဟတော မောစနေန ရက္ခိတဗ္ဗံ. သဉ္စေတနာ အဿ အတ္ထီတိ သဉ္စေတနိကံ၊ သာဘိသန္ဓိကံ သဉ္စေတနိကကမ္မံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခံ သောတိ ထေရော ‘‘အကုသလမေဝ သန္ဓာယ ပရိဗ္ဗာဇကော ပုစ္ဆတီ’’တိ သညာယ ဧဝံ ဝဒတိ.
ဒဿနမ္ပိ ခေါ အဟန္တိ ဘဂဝါ စတုရင်္ဂေပိ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနဋ္ဌာနေ တိလမတ္တမ္ပိ သင်္ခါရံ မံသစက္ခုနာဝ ပဿတိ၊ အယဉ္စ ပရိဗ္ဗာဇကော န ဒူရေ ဂါဝုတမတ္တဗ္ဘန္တရေ ဝသတိ၊ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟာတိ? သမာဂမဒဿနံ သန္ဓာယေဝမာဟ.
၂၉၉. ဥဒါယီတိ လာလုဒါယီ. တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခမေဝ. ဣတိ ဣမံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကိလေသဒုက္ခံ သင်္ခါရဒုက္ခံ သန္ဓာယ ‘‘သစေ ဘာသိတံ ဘဝေယျ ဘဂဝါ’’တိ ပုစ္ဆတိ.
၃၀၀. ဥမ္မင်္ဂန္တိ ပဉှာဥမ္မင်္ဂံ. ဥမ္မုဇ္ဇမာနောတိ သီသံ နီဟရမာနော. အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိဿတီတိ အနုပါယေန သီသံ နီဟရိဿတိ. ဣဒဉ္စ ပန ဘဂဝါ ဇာနန္တော နေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ န စေတောပရိယဉာဏေန န သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဇာနိ၊ အဓိပ္ပါယေနေဝ ပန အညာသိ. ကထေန္တဿ ဟိ အဓိပ္ပါယော နာမ သုဝိဇာနော ဟောတိ၊ ကထေတုကာမော ဂီဝံ ပဂ္ဂဏှာတိ၊ ဟနုကံ စာလေတိ၊ မုခမဿ ဖန္ဒတိ၊ သန္နိသီဒိတုံ န သက္ကောတိ. ဘဂဝါ တဿ တံ အာကာရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဥဒါယီ သန္နိသီဒိတုံ န သက္ကောတိ၊ ယံ အဘူတံ၊ တဒေဝ ကထေဿတီ’’တိ ဩလောကေတွာဝ အညာသိ. အာဒိံ ယေဝါတိအာဒိမှိယေဝ. တိဿော ဝေဒနာတိ ‘‘ကိံ သော ဝေဒိယတီ’’တိ? ပုစ္ဆန္တေန ‘‘တိဿော ဝေဒနာ ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထပေတွာဝ တိဿော ဝေဒနာ ပုစ္ဆိတာ. သုခဝေဒနိယန္တိ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.
ဧတ္ထ စ ကာမာဝစရကုသလတော သောမနဿသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ စတဿော စေတနာ၊ ဟေဋ္ဌာ တိကဇ္ဈာနစေတနာတိ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု သုခဝေဒနာယ ဇနနတော သုခဝေဒနိယံ ကမ္မံ နာမ. ကာမာဝစရဉ္စေတ္ထ ပဋိသန္ဓိယံယေဝ ဧကန္တေန သုခံ ဇနေတိ၊ ပဝတ္တေ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ.
အကုသလစေတနာ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု ဒုက္ခဿေဝ ဇနနတော ဒုက္ခဝေဒနိယံ ကမ္မံ နာမ. ကာယဒွါရေ ပဝတ္တေယေဝ စေတံ ဧကန္တေန ဒုက္ခံ ဇနေတိ၊ အညတ္ထ အဒုက္ခမသုခမ္ပိ၊ သာ ပန ဝေဒနာ အနိဋ္ဌာနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေသုယေဝ အာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဒုက္ခာတွေဝ သင်္ခံ ဂတာ.
ကာမာဝစရကုသလတော ပန ဥပေက္ခာသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ စတဿော စေတနာ၊ ရူပါဝစရကုသလတော စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာတိ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တေသု တတိယဝေဒနာယ ဇနနတော အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ကမ္မံ နာမ. ဧတ္ထ စ ကာမာဝစရံ ပဋိသန္ဓိယံယေဝ ဧကန္တေန အဒုက္ခမသုခံ ဇနေတိ၊ ပဝတ္တေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ သုခမ္ပိ. အပိစ သုခဝေဒနိယကမ္မံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေန ဝဋ္ဋတိ၊ တထာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ၊ ဒုက္ခဝေဒနိယံ ပဝတ္တိဝသေနေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧတဿ ပန ဝသေန သဗ္ဗံ ပဝတ္တိဝသေနေဝ ဝဋ္ဋတိ.
ဧတဿ ဘဂဝါတိ ထေရော တထာဂတေန မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂကထနတ္ထံ အာလယော ဒဿိတော၊ တထာဂတံ ယာစိတွာ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါကဋံ ကရိဿာမီတိ စိန္တေတွာ အနုသန္ဓိကုသလတာယ ဧဝမာဟ. တတ္ထ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂန္တိ မဟာကမ္မဝိဘဇနံ. ကတမေ စတ္တာရော။ပေ။ ဣဓာနန္ဒ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော။ပေ။ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ န မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏဘာဇနံ၊ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏဘာဇနတ္ထာယ ပန မာတိကာဋ္ဌပနံ.
၃၀၁. ဣဓာနန္ဒ၊ ဧကစ္စော သမဏော ဝါတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဣဒဉှိ ဘဂဝါ – ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဣမံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဣဒံ ဒဿနံ ဂဏှန္တီ’’တိ ပကာသနတ္ထံ အာရဘိ. တတ္ထ အာတပ္ပန္တိအာဒီနိ ပဉ္စပိ ဝီရိယဿေဝ နာမာနိ. စေတောသမာဓိန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုသမာဓိံ. ပဿတီတိ ‘‘သော သတ္တော ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဩလောကေန္တော ပဿတိ. ယေ အညထာတိ ယေ ‘‘ဒသန္နံ ကုသလာနံ ကမ္မပထာနံ ပူရိတတ္တာ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဇာနန္တိ၊ မိစ္ဆာ တေသံ ဉာဏန္တိ ဝဒတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဒိတန္တိ ပါကဋံ. ထာမသာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန. ပရာမာသာတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန. အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတီတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဒိယိတွာ ဝေါဟရတိ.
၃၀၂. တတြာနန္ဒာတိ ဣဒမ္ပိ န မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏဿ ဘာဇနံ၊ အထ ခွာဿ မာတိကာဋ္ဌပနမေဝ. ဧတ္ထ ပန ဧတေသံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ဝစနေ ဧတ္တကာ အနုညာတာ၊ ဧတ္တကာ အနနုညာတာတိ ဣဒံ ဒဿိတံ. တတ္ထ တတြာတိ တေသု စတူသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု. ဣဒမဿာတိ ဣဒံ ဝစနံ အဿ. အညထာတိ အညေနာကာရေန. ဣတိ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါဒေ ဒွီသု ဌာနေသု အနုညာတာ၊ တီသု အနနုညာတာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အနုညာ နာနုညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၃၀၃. ဧဝံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ဝစနေ အနုညာ စ အနနုညာ စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ ဝိဘဇန္တော တတြာနန္ဒ၊ ယွာယံ ပုဂ္ဂလောတိအာဒိမာဟ.
ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတီတိ ယံ ဣမိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုကေန ကမ္မံ ကရောန္တော ဒိဋ္ဌော၊ တတော ပုဗ္ဗေ ကတံ. ပုဗ္ဗေ ကတေနပိ ဟိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ပစ္ဆာ ကတေနပိ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ မရဏကာလေ ဝါ ပန – ‘‘ခန္ဒော သေဋ္ဌော သိဝေါ သေဋ္ဌော၊ ပိတာမဟော သေဋ္ဌော၊ ဣဿရာဒီဟိ ဝါ လောကော ဝိသဋ္ဌော’’တိအာဒိနာ မိစ္ဆာဒဿနေနပိ နိဗ္ဗတ္တတေဝ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ယံ တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟောတိ၊ တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ၊ ယံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ၊ တဿ ဥပပဇ္ဇိတွာ၊ ယံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ၊ တဿ အပရသ္မိံ ပရိယာယေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ.
ဣတိ အယံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧကံ ကမ္မရာသိံ ဧကဉ္စ ဝိပါကရာသိံ အဒ္ဒသ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣမိနာ အဒိဋ္ဌေ တယော ကမ္မရာသီ၊ ဒွေ စ ဝိပါကရာသီ အဒ္ဒသ. ဣမိနာ ပန ဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌေ စ စတ္တာရော ကမ္မရာသီ တယော စ ဝိပါကရာသီ အဒ္ဒသ. ဣမာနိ သတ္တ ဌာနာနိ ဇာနနဉာဏံ တထာဂတဿ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ နာမ. ဒုတိယဝါရေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကေန ကိဉ္စိ န ဒိဋ္ဌံ၊ တထာဂတေန ပန တယော ကမ္မရာသီ၊ ဒွေ စ ဝိပါကရာသီ ဒိဋ္ဌာတိ. ဣမာနိပိ ပဉ္စ ပစ္စတ္တဋ္ဌာနာနိ ဇာနနဉာဏံ တထာဂတဿ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ နာမ. သေသဝါရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.
အဘဗ္ဗန္တိ ဘူတဝိရဟိတံ အကုသလံ. အဘဗ္ဗာဘာသန္တိ အဘဗ္ဗံ အာဘာသတိ အဘိဘဝတိ ပဋိဗာဟတီတိ အတ္ထော. ဗဟုကသ္မိဉှိ အကုသလကမ္မေ အာယူဟိတေ ဗလဝကမ္မံ ဒုဗ္ဗလကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ ဣဒံ အဘဗ္ဗဉ္စေဝ အဘဗ္ဗာဘာသဉ္စ. ကုသလံ ပန အာယူဟိတွာ အာသန္နေ အကုသလံ ကတံ ဟောတိ၊ တံ ကုသလဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ၊ ဣဒံ အဘဗ္ဗံ ဘဗ္ဗာဘာသံ. ဗဟုမှိ ကုသလေ အာယူဟိတေပိ ဗလဝကမ္မံ ဒုဗ္ဗလကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ၊ ဣဒံ ဘဗ္ဗဉ္စေဝ ဘဗ္ဗာဘာသဉ္စ. အကုသလံ ပန အာယူဟိတွာ အာသန္နေ ကုသလံ ကတံ ဟောတိ၊ တံ အကုသလဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ၊ ဣဒံ ဘဗ္ဗံ အဘဗ္ဗာဘာသံ.
အပိစ ဥပဋ္ဌာနာကာရေနပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အဘဗ္ဗတော အာဘာသတိ ဥပဋ္ဌာတီတိ အဘဗ္ဗာဘာသံ. တတ္ထ ‘‘ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ’’တိအာဒိနာ နယေန စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ဝုတ္တာ၊ တေသု ပဌမဿ ကမ္မံ အဘဗ္ဗံ အဘဗ္ဗာဘာသံ၊ တဉှိ အကုသလတ္တာ အဘဗ္ဗံ၊ တဿ စ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိကာရဏဘူတံ အကုသလံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. ဒုတိယဿ ကမ္မံ အဘဗ္ဗံ ဘဗ္ဗာဘာသံ၊ တဉှိ အကုသလတ္တာ အဘဗ္ဗံ. တဿ ပန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ အညတိတ္ထိယာနံ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိကာရဏဘူတံ ကုသလံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. ဣတရသ္မိမ္ပိ ကမ္မဒွယေ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၇. သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၀၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေန ဇာနိတဗ္ဗာနိ. မနောပဝိစာရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ. ဝိတက္ကုပ္ပါဒကဉှိ မနော ဣဓ မနောတိ အဓိပ္ပေတံ၊ မနဿ ဥပဝိစာရာတိ မနောပဝိစာရာ. သတ္တပဒါတိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋနိဿိတာနံ သတ္တာနံ ပဒါ. ဧတ္ထ ဟိ အဋ္ဌာရသ ဝဋ္ဋပဒါ နာမ၊ အဋ္ဌာရသ ဝိဝဋ္ဋပဒါ နာမ၊ တေပိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယောဂ္ဂါစရိယာနန္တိ ဟတ္ထိယောဂ္ဂါဒိအာစာရသိက္ခာပကာနံ၊ ဒမေတဗ္ဗဒမကာနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝိဘင်္ဂေယေဝ အာဝိဘဝိဿတိ. အယမုဒ္ဒေသောတိ ဣဒံ မာတိကာဋ္ဌပနံ.
၃၀၅. စက္ခာယတနာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. စက္ခုဝိညာဏန္တိ ကုသလာကုသလဝိပါကတော ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ. သေသပသာဒဝိညာဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ ပန ဒသ ဌပေတွာ သေသံ ဣဓ မနောဝိညာဏံ နာမ.
စက္ခုသမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ သမ္ဖဿော. စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တသမ္ဖဿဿေတံ အဓိဝစနံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.
စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သောမနဿဋ္ဌာနိယန္တိ သောမနဿဿ အာရမ္မဏဝသေန ကာရဏဘူတံ. ဥပဝိစရတီတိ တတ္ထ ဝိစာရပဝတ္တနေန ဥပဝိစရတိ၊ ဝိတက္ကော တံသမ္ပယုတ္တော စာတိ ဣမိနာ နယေန အဋ္ဌာရသ ဝိတက္ကဝိစာရသင်္ခါတာ မနောပဝိစာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဆ သောမနဿူပဝိစာရာတိ ဧတ္ထ ပန သောမနဿေန သဒ္ဓိံ ဥပဝိစရန္တီတိ သောမနဿူပဝိစာရာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.
၃၀၆. ဂေဟသိတာနီတိ ကာမဂုဏနိဿိတာနိ. နေက္ခမ္မသိတာနီတိ ဝိပဿနာနိဿိတာနိ. ဣဋ္ဌာနန္တိ ပရိယေသိတာနံ. ကန္တာနန္တိ ကာမိတာနံ. မနောရမာနန္တိ မနော ဧတေသု ရမတီတိ မနောရမာနိ၊ တေသံ မနောရမာနံ. လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနန္တိ တဏှာပဋိသံယုတ္တာနံ. အတီတန္တိ ပဋိလဒ္ဓံ. ပစ္စုပ္ပန္နံ တာဝ အာရဗ္ဘ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတု၊ အတီတေ ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အတီတေပိ – ‘‘ယထာဟံ ဧတရဟိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အနုဘဝါမိ၊ ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ အနုဘဝိ’’န္တိ အနုဿရန္တဿ ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
အနိစ္စတန္တိ အနိစ္စာကာရံ. ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓန္တိ ပကတိဝိဇဟနေန ဝိပရိဏာမံ၊ ဝိဂစ္ဆနေန ဝိရာဂံ၊ နိရုဇ္ဈနေန နိရောဓံ. သမ္မပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာယ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿန္တိ ဣဒံ ရညော ဝိယ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေန္တဿ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ သင်္ခါရာနံ ဘေဒံ ပဿတော သင်္ခါရဂတမှိ တိက္ခေ သူရေ ဝိပဿနာဉာဏေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နသောမနဿံ ‘‘နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –
‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊ သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော၊
အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော.
ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊
လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတန္တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၃-၃၇၄)၊
ဣမာနီတိ ဣမာနိ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ ဥပ္ပန္နာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ.
၃၀၇. အတီတန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ တာဝ ပတ္ထေတွာ အလဘန္တဿ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတု၊ အတီတေ ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အတီတေပိ ‘‘ယထာဟံ ဧတရဟိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ ပတ္ထေတွာ န လဘာမိ၊ ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ ပတ္ထေတွာ န လဘိ’’န္တိ အနုဿရန္တဿ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသူတိ အနုတ္တရဝိမောက္ခော နာမ အရဟတ္တံ၊ အရဟတ္တေ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿာတိ အတ္ထော. အာယတနန္တိ အရဟတ္တာယတနံ. ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတောတိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ. တံ ပနေတံ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣတိ ပတ္ထနာမူလကတ္တာ ‘‘ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနီတိ ဣမာနိ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အရဟတ္တေ ပိဟံ ပဋ္ဌပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ – ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဂါမန္တပဗ္ဘာရဝါသိမဟာသီဝတ္ထေရဿ ဝိယ အဿုဓာရာပဝတ္တနဝသေန ဥပ္ပန္နဒေါမနဿာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝတ္ထု ပန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ သက္ကပဉှဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၆၁) ဝိတ္ထာရိတံ၊ ဣစ္ဆန္တေန တတော ဂဟေတဗ္ဗံ.
၃၀၈. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာတိ ဧတ္ထ ဥပေက္ခာ နာမ အညာဏုပေခါ. အနောဓိဇိနဿာတိ ကိလေသောဓိံ ဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဩဓိဇိနော နာမ၊ တသ္မာ အခီဏာသဝဿာတိ အတ္ထော. အဝိပါကဇိနဿာတိ ဧတ္ထပိ အာယတိံ ဝိပါကံ ဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ခီဏာသဝေါဝ ဝိပါကဇိနော နာမ၊ တသ္မာ အခီဏာသဝဿေဝါတိ အတ္ထော. အနာဒီနဝဒဿာဝိနောတိအာဒီနဝတော ဥပဒ္ဒဝတော အပဿန္တဿ. ဣမာ ဆ ဂေဟသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဣမာ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနတိဝတ္တမာနာ တတ္ထ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နာ ဥပေက္ခာ ဆ ဂေဟသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ရူပံ သာ အတိဝတ္တတီတိ ရူပံ သာ အနတိက္ကမတိ၊ တတ္ထ နိကန္တိဝသေန န တိဋ္ဌတိ. ဣမာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဣမာ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ၊ အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ၊ အသမပေက္ခနေ အသမ္မုယှန္တဿ၊ ဥပ္ပန္နဝိပဿနာ-ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၃၀၉. တတြ ဣဒံ နိဿာယ ဣဒံ ပဇဟထာတိ တေသု ဆတ္တိံသသတ္တပဒေသု အဋ္ဌာရသ နိဿာယ အဋ္ဌာရသ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. တေနေဝ – ‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနီ’’တိအာဒိမာဟ. နိဿာယ အာဂမ္မာတိ ပဝတ္တနဝသေန နိဿာယ စေဝ အာဂမ္မ စ. ဧဝမေတေသံ သမတိက္ကမော ဟောတီတိ ဧဝံ နေက္ခမ္မသိတာနံ ပဝတ္တနေန ဂေဟသိတာနိ အတိက္ကန္တာနိ နာမ ဟောန္တိ.
ဧဝံ သရိက္ခကေနေဝ သရိက္ခကံ ဇဟာပေတွာ ဣဒါနိ ဗလဝတာ ဒုဗ္ဗလံ ဇဟာပေန္တော – ‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿေဟိ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿာနိ၊ နေက္ခမ္မသိတဥပေက္ခာဟိ စ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿာနိ ဇဟာပေန္တေန ဗလဝတာ ဒုဗ္ဗလပ္ပဟာနံ ကထိတံ.
ဧတ္ထ ပန ဌတွာ ဥပေက္ခာကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အဋ္ဌသု ဟိ သမာပတ္တီသု ပဌမာဒီနိ စ တီဏိ ဈာနာနိ၊ သုဒ္ဓသင်္ခါရေ စ ပါဒကေ ကတွာ ဝိပဿနံ အာရဒ္ဓါနံ စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သောမနဿသဟဂတာ ဝါ ဟောတိ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဝါ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန သောမနဿသဟဂတာဝ. စတုတ္ထဇ္ဈာနာဒီနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဝိပဿနံ အာရဒ္ဓါနံ ပဉ္စန္နံ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ပုရိမသဒိသာဝ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဟောတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ – ‘‘ယာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာ၊ တာ နိဿာယ တာ အာဂမ္မ၊ ယာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ၊ တာနိ ပဇဟထာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ကေဝလဉ္စ ဧဝံပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော အယံ ဝိပဿနာယ ဝေဒနာဝိသေသောဝ ဟောတိ၊ အရိယမဂ္ဂေပိ ပန ဈာနင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါနမ္ပိ ဝိသေသော ဟောတိ.
ကော ပနေတံ ဝိသေသံ နိယမေတိ? ကေစိ တာဝ ထေရာ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ နိယမေတီတိ ဝဒန္တိ၊ ကေစိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီတိ ဝဒန္တိ၊ ကေစိ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီတိ ဝဒန္တိ. တေသမ္ပိ ဝါဒေ အယမေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ နိယမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိနိစ္ဆယကထာ ပနေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သင်္ခါရုပေက္ခာနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာဝ.
၃၁၀. နာနတ္တာတိ နာနာ ဗဟူ အနေကပ္ပကာရာ. နာနတ္တသိတာတိ နာနာရမ္မဏနိဿိတာ. ဧကတ္တာတိ ဧကာ. ဧကတ္တသိတာတိ ဧကာရမ္မဏနိဿိတာ. ကတမာ ပနာယံ ဥပေက္ခာတိ? ဟေဋ္ဌာ တာဝ အညာဏုပေက္ခာ ဝုတ္တာ၊ ဥပရိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဝက္ခတိ၊ ဣဓ သမထဥပေက္ခာ၊ ဝိပဿနုပေက္ခာတိ ဒွေ ဥပေက္ခာ ဂဟိတာ.
တတ္ထ ယသ္မာ အညာဝ ရူပေသု ဥပေက္ခာ၊ အညာဝ သဒ္ဒါဒီသု၊ န ဟိ ယာ ရူပေ ဥပေက္ခာ၊ သာ သဒ္ဒါဒီသု ဟောတိ. ရူပေ ဥပေက္ခာ စ ရူပမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ န သဒ္ဒါဒယော. ရူပေ ဥပေက္ခာဘာဝဉ္စ အညာ သမထဥပေက္ခာ ပထဝီကသိဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညာ အာပေါကသိဏာဒီနိ. တသ္မာ နာနတ္တံ နာနတ္တသိတံ ဝိဘဇန္တော အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပေက္ခာ ရူပေသူတိအာဒိမာဟ. ယသ္မာ ပန ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ အာကာသာနဉ္စာယတနာနိ ဝါ ဝိညာဏဉ္စာယတနာဒီနိ ဝါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဧကတ္တံ ဧကတ္တသိတံ ဝိဘဇန္တော အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပေက္ခာ အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာတိအာဒိမာဟ.
တတ္ထ အာကာသာနဉ္စာယတနဥပေက္ခာ သမ္ပယုတ္တဝသေန အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနခန္ဓေ ဝိပဿန္တဿ ဝိပဿနုပေက္ခာ အာရမ္မဏဝသေန အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာ. သေသာသုပိ ဧသေဝ နယော.
တံ ပဇဟထာတိ ဧတ္ထ အရူပါဝစရသမာပတ္တိဥပေက္ခာယ ရူပါဝစရသမာပတ္တိဥပေက္ခံ ပဇဟာပေတိ၊ အရူပါဝစရဝိပဿနုပေက္ခာယ ရူပါဝစရဝိပဿနုပေက္ခံ.
အတမ္မယတန္တိ ဧတ္ထ တမ္မယတာ နာမ တဏှာ၊ တဿာ ပရိယာဒါနတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ အတမ္မယတာတိ ဝုစ္စတိ. တံ ပဇဟထာတိ ဣဓ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာယ အရူပါဝစရသမာပတ္တိဥပေက္ခဉ္စ ဝိပဿနုပေက္ခဉ္စ ပဇဟာပေတိ.
၃၁၁. ယဒရိယောတိ ယေ သတိပဋ္ဌာနေ အရိယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သေဝတိ. တတ္ထ တီသု ဌာနေသု သတိံ ပဋ္ဌပေန္တော သတိပဋ္ဌာနေ သေဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. န သုဿူသန္တီတိ သဒ္ဒဟိတွာ သောတုံ န ဣစ္ဆန္တိ. န အညာတိ ဇာနနတ္ထာယ စိတ္တံ န ဥပဋ္ဌပေန္တိ. ဝေါက္ကမ္မာတိ အတိက္ကမိတွာ. သတ္ထု သာသနာတိ သတ္ထု ဩဝါဒံ ဂဟေတဗ္ဗံ ပူရေတဗ္ဗံ န မညန္တီတိ အတ္ထော. န စ အတ္တမနောတိ န သကမနော. ဧတ္ထ စ ဂေဟသိတဒေါမနဿဝသေန အပ္ပတီတော ဟောတီတိ န ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အပ္ပဋိပန္နကေသု ပန အတ္တမနတာကာရဏဿ အဘာဝေနေတံ ဝုတ္တံ. အနဝဿုတောတိ ပဋိဃအဝဿဝေန အနဝဿုတော. သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော. ဥပေက္ခကောတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ ဥပေက္ခကော. အတ္တမနောတိ ဣဓာပိ ဂေဟသိတသောမနဿဝသေန ဥပ္ပိလာဝိတောတိ န ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ပဋိပန္နကေသု ပန အနတ္တမနတာကာရဏဿ အဘာဝေနေတံ ဝုတ္တံ. အနဝဿုတောတိ ရာဂါဝဿဝေန အနဝဿုတော.
၃၁၂. သာရိတောတိ ဒမိတော. ဧကမေဝ ဒိသံ ဓာဝတီတိ အနိဝတ္တိတွာ ဓာဝန္တော ဧကံယေဝ ဒိသံ ဓာဝတိ၊ နိဝတ္တိတွာ ပန အပရံ ဓာဝိတုံ သက္ကောတိ. အဋ္ဌ ဒိသာ ဝိဓာဝတီတိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော ကာယေန အနိဝတ္တိတွာဝ ဝိမောက္ခဝသေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ အဋ္ဌ ဒိသာ ဝိဓာဝတိ၊ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ ဝါ ဒက္ခိဏာဒီသု အညတရဒိသာဘိမုခေါ ဝါ နိသီဒိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိယေဝါတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၈. ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၁၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂန္တိ ဥဒ္ဒေသဉ္စ ဝိဘင်္ဂဉ္စ၊ မာတိကဉ္စ ဝိဘဇနဉ္စာတိ အတ္ထော. ဥပပရိက္ခေယျာတိ တုလေယျ တီရေယျ ပရိဂ္ဂဏှေယျ ပရိစ္ဆိန္ဒေယျ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ဗဟိဒ္ဓါအာရမ္မဏေသု. အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋန္တိ နိကန္တိဝသေန အာရမ္မဏေ တိဋ္ဌမာနံ ဝိက္ခိတ္တံ ဝိသဋံ နာမ ဟောတိ၊ တံ ပဋိသေဓေန္တော ဧဝမာဟ. အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ နိကန္တိဝသေန အသဏ္ဌိတံ. အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျာတိ အနုပါဒိယိတွာ အဂ္ဂဟေတွာ တံ ဝိညာဏံ န ပရိတဿေယျ. ယထာ ဝိညာဏံ ဗဟိဒ္ဓါ အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋံ၊ အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတံ အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျ၊ ဧဝံ ဘိက္ခု ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇာတိဇရာမရဏဒုက္ခသမုဒယသမ္ဘဝေါတိ ဇာတိဇရာမရဏဿ စေဝ အဝသေသဿ စ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတီတိ အတ္ထော.
၃၁၆. ရူပနိမိတ္တာနုသာရီတိ ရူပနိမိတ္တံ အနုဿရတိ အနုဓာဝတီတိ ရူပနိမိတ္တာနုသာရီ.
၃၁၈. ဧဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ နိကန္တိဝသေန အသဏ္ဌိတံ. နိကန္တိဝသေန ဟိ အတိဋ္ဌမာနံ ဟာနဘာဂိယံ န ဟောတိ၊ ဝိသေသဘာဂိယမေဝ ဟောတိ.
၃၂၀. အနုပါဒါ ပရိတဿနာတိ သတ္ထာရာ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ ‘‘ဥပါဒါပရိတဿနဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အနုပါဒါအပရိတဿနဉ္စာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇) ဧဝံ ဂဟေတွာ ပရိတဿနာ၊ အဂ္ဂဟေတွာဝ အပရိတဿနာ စ ကထိတာ၊ တံ မဟာထေရော ဥပါဒါပရိတဿနမေဝ အနုပါဒါပရိတဿနန္တိ ကတွာ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ကထံ ပနေသာ အနုပါဒါပရိတဿနာ ဟောတီတိ. ဥပါဒါတဗ္ဗဿ အဘာဝတော. ယဒိ ဟိ ကောစိ သင်္ခါရော နိစ္စော ဝါ ဓုဝေါ ဝါ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယော ဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တကော အဘဝိဿ၊ အယံ ပရိတဿနာ ဥပါဒါပရိတဿနာဝ အဿ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ ဥပါဒါတဗ္ဗော သင်္ခါရော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ရူပံ အတ္တာတိအာဒိနာ နယေန ရူပါဒယော ဥပါဒိန္နာပိ အနုပါဒိန္နာဝ ဟောန္တိ. ဧဝမေသာ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပါဒါပရိတဿနာပိ သမာနာ အတ္ထတော အနုပါဒါပရိတဿနာယေဝ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
အညထာ ဟောတီတိ ပရိဝတ္တတိ ပကတိဇဟနေန နဿတိ၊ ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တီတိ ‘‘မမ ရူပံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ ဝါ၊ ‘‘ယံ အဟု၊ တံ ဝတ မေ နတ္ထီ’’တိ ဝါ အာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄၂) နယေန ကမ္မဝိညာဏံ ရူပဿ ဘေဒါနုပရိဝတ္တိ ဟောတိ. ဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တဇာတိ ဝိပရိဏာမဿ အနုပရိဝတ္တနတော ဝိပရိဏာမာရမ္မဏစိတ္တတော ဇာတာ. ပရိတဿနာ ဓမ္မသမုပ္ပါဒါတိ တဏှာပရိတဿနာ စ အကုသလဓမ္မသမုပ္ပါဒါ စ. စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီတိ ကုသလစိတ္တံ ပရိယာဒိယိတွာ ဂဟေတွာ ခေပေတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ဥတ္တာသဝါတိ ဘယတာသေနပိ သဥတ္တာသော တဏှာတာသေနပိ သဥတ္တာသော. ဝိဃာတဝါတိ သဝိဃာတော သဒုက္ခော. အပေက္ခဝါတိ သာလယော သသိနေဟော. ဧဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အနုပါဒါ ပရိတဿနာ ဟောတီတိ ဧဝံ မဏိကရဏ္ဍကသညာယ တုစ္ဆကရဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ နဋ္ဌေ ပစ္ဆာ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇန္တဿ ဝိယ ပစ္ဆာ အဂ္ဂဟေတွာ ပရိတဿနာ ဟောတိ.
၃၂၁. န စ ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တီတိ ခီဏာသဝဿ ကမ္မဝိညာဏမေဝ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ရူပဘေဒါနုပရိဝတ္တိ န ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၉. အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၂၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ နေဝုဿာဒေယျ န အပသာဒေယျာတိ ဂေဟသိတဝသေန ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ နေဝ ဥက္ခိပေယျ န အဝက္ခိပေယျ. ဓမ္မမေဝ ဒေသေယျာတိ သဘာဝမေဝ ကထေယျ. သုခဝိနိစ္ဆယန္တိ ဝိနိစ္ဆိတသုခံ. ရဟော ဝါဒန္တိ ပရမ္မုခါ အဝဏ္ဏံ၊ ပိသုဏဝါစန္တိ အတ္ထော. သမ္မုခါ န ခီဏန္တိ သမ္မုခါပိ ခီဏံ အာကိဏ္ဏံ သံကိလိဋ္ဌံ ဝါစံ န ဘဏေယျ. နာဘိနိဝေသေယျာတိ န အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဒါယ ဝေါဟရေယျ. သမညန္တိ လောကသမညံ လောကပဏ္ဏတ္တိံ. နာတိဓာဝေယျာတိ နာတိက္ကမေယျ.
၃၂၄. ကာမပဋိသန္ဓိသုခိနောတိ ကာမပဋိသန္ဓိနာ ကာမူပသံဟိတေန သုခေန သုခိတဿ. သဒုက္ခောတိ ဝိပါကဒုက္ခေန သံကိလေသဒုက္ခေနပိ သဒုက္ခော. သဥပဃာတောတိ ဝိပါကူပဃာတကိလေသူပဃာတေဟေဝ သဥပဃာတော. တထာ သပရိဠာဟော. မိစ္ဆာပဋိပဒါတိ အယာထာဝပဋိပဒါ အကုသလပဋိပဒါ.
၃၂၆. ဣတ္ထေကေ အပသာဒေတီတိ ဧဝံ ဂေဟသိတဝသေန ဧကစ္စေ ပုဂ္ဂလေ အပသာဒေတိ. ဥဿာဒနေပိ ဧသေဝ နယော. ဘဝသံယောဇနန္တိ ဘဝဗန္ဓနံ၊ တဏှာယေတံ နာမံ.
သုဘူတိတ္ထေရော ကိရ ဣမံ စတုက္ကံ နိဿာယ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ပုဂ္ဂလာနံ ဥဿာဒနာအပသာဒနာ ပညာယန္တိ၊ တထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီနံ. သုဘူတိတ္ထေရဿ ပန ဓမ္မဒေသနာယ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော အပ္ပဋိပန္နကော အနာရာဓကော’’တိ ဝါ၊ ‘‘အယံ သီလဝါ ဂုဏဝါ လဇ္ဇိပေသလော အာစာရသမ္ပန္နော’’တိ ဝါ နတ္ထိ၊ ဓမ္မဒေသနာယ ပနဿ ‘‘အယံ မိစ္ဆာပဋိပဒါ၊ အယံ သမ္မာပဋိပဒါ’’တွေဝ ပညာယတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ အရဏဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ အာဟ.
၃၂၉. ကာလညူ အဿာတိ အသမ္ပတ္တေ စ အတိက္ကန္တေ စ ကာလေ အကထေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ မဟာဇနော ဂဏှိဿတီ’’တိ ယုတ္တပတ္တကာလံ ဉတွာဝ ပရမ္မုခါ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ. ခီဏဝါဒေပိ ဧသေဝ နယော.
၃၃၀. ဥပဟညတီတိ ဃာတိယတိ. သရောပိ ဥပဟညတီတိ သဒ္ဒေါပိ ဘိဇ္ဇတိ. အာတုရီယတီတိ အာတုရော ဟောတိ ဂေလညပ္ပတ္တော သာဗာဓော. အဝိဿဋ္ဌန္တိ ဝိဿဋ္ဌံ အပလိဗုဒ္ဓံ န ဟောတိ.
၃၃၁. တဒေဝါတိ တံယေဝ ဘာဇနံ. အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတီတိ ပတ္တန္တိ သဉ္ဇာနနဇနပဒံ ဂန္တွာ ‘‘ပတ္တံ အာဟရထ ဓောဝထာ’’တိ သုတွာ ‘‘အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော၊ နယိဒံ ပတ္တံ၊ ပါတိ နမေသာ၊ ဧဝံ ဝဒါဟီ’’တိ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အတိသာရောတိ အတိဓာဝနံ.
၃၃၂. တထာ တထာ ဝေါဟရတိ အပရာမသန္တိ အမှာကံ ဇနပဒေ ဘာဇနံ ပါတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဣမေ ပန နံ ပတ္တန္တိ ဝဒန္တီတိ တတော ပဋ္ဌာယ ဇနပဒဝေါဟာရံ မုဉ္စိတွာ ပတ္တံ ပတ္တန္တေဝ အပရာမသန္တော ဝေါဟရတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.
၃၃၃. ဣဒါနိ မရိယာဒဘာဇနီယံ ကရောန္တော တတြ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သရဏောတိ သရဇော သကိလေသော. အရဏောတိ အရဇော နိက္ကိလေသော. သုဘူတိ စ ပန၊ ဘိက္ခဝေတိ အယံ ထေရော ဒွီသု ဌာနေသု ဧတဒဂ္ဂံ အာရုဠှော ‘‘အရဏဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ သုဘူတိ၊ ဒက္ခိဏေယျာနံ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၂).
ဓမ္မသေနာပတိ ကိရ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ၊ သုဘူတိတ္ထေရော ဒက္ခိဏံ သောဓေတိ. တထာ ဟိ ဓမ္မသေနာပတိ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဂေဟဒွါရေ ဌိတော ယာဝ ဘိက္ခံ အာဟရန္တိ၊ တာဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ၊ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. သုဘူတိတ္ထေရော စ တထေဝ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ၊ မေတ္တာဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပန ကာတုံ သက္ကာတိ. အာမ သက္ကာ၊ နေဝ အစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ယံ မဟာဘိညပ္ပတ္တာ သာဝကာ ဧဝံ ကရေယျုံ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဟိ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ပေါရာဏကရာဇကာလေ ပိင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရော နာမ ဥတ္တရဂါမံ နိဿာယ ဝိဟာသိ. တတ္ထ သတ္တ ကုလသတာနိ ဟောန္တိ၊ ဧကမ္ပိ တံ ကုလဒွါရံ နတ္ထိ၊ ယတ္ထ ထေရော သမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၁၀. ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၄၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ စာရိကန္တိ တုရိတဂမနစာရိကံ. သစေ တေ ဘဂ္ဂဝ အဂရူတိ သစေ တုယှံ ဘာရိယံ အဖာသုကံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ. သစေ သော အနုဇာနာတီတိ ဘဂ္ဂဝဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ နာနာအဇ္ဈာသယာ၊ ဧကော ဂဏာဘိရတော ဟောတိ၊ ဧကော ဧကာဘိရတော. သစေ သော ဧကာဘိရတော ဘဝိဿတိ၊ ‘အာဝုသော၊ မာ ပါဝိသိ၊ မယာ သာလာ လဒ္ဓါ’တိ ဝက္ခတိ. သစေ အယံ ဧကာဘိရတော ဘဝိဿတိ၊ ‘အာဝုသော၊ နိက္ခမ၊ မယာ သာလာ လဒ္ဓါ’တိ ဝက္ခတိ. ဧဝံ သန္တေ အဟံ ဥဘိန္နံ ဝိဝါဒကာရေတာ နာမ ဘဝိဿာမိ၊ ဒိန္နံ နာမ ဒိန္နမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ ကတံ ကတမေဝါ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.
ကုလပုတ္တောတိ ဇာတိကုလပုတ္တောပိ အာစာရကုလပုတ္တောပိ. ဝါသူပဂတောတိ ဝါသံ ဥပဂတော. ကုတော အာဂန္တွာတိ? တက္ကသီလနဂရတော.
တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – မဇ္ဈိမပ္ပဒေသေ ကိရ ရာဇဂဟနဂရေ ဗိမ္ဗိသာရေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ပစ္စန္တေ တက္ကသီလနဂရေ ပုက္ကုသာတိ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. အထ တက္ကသီလတော ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဝါဏိဇာ ရာဇဂဟံ အာဂတာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ အဒ္ဒသံသု. ရာဇာ တေ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ ‘‘ကတ္ထဝါသိနော တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. တက္ကသီလဝါသိနော ဒေဝါတိ. အထ နေ ရာဇာ ဇနပဒဿ ခေမသုဘိက္ခတာဒီနိ နဂရဿ စ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကော နာမ တုမှာကံ ရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ပုက္ကုသာတိ နာမ ဒေဝါတိ. ဓမ္မိကောတိ? အာမ ဒေဝ ဓမ္မိကော. စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ သင်္ဂဏှာတိ၊ လောကဿ မာတာပိတိဋ္ဌာနေ ဌိတော၊ အင်္ဂေ နိပန္နဒါရကံ ဝိယ ဇနံ တောသေတီတိ. ကတရသ္မိံ ဝယေ ဝတ္တတီတိ? အထဿ ဝယံ အာစိက္ခိံသု. ဝယေသုပိ ဗိမ္ဗိသာရေန သမဝယော ဇာတော. အထ တေ ရာဇာ အာဟ – ‘‘တာတာ တုမှာကံ ရာဇာ ဓမ္မိကော၊ ဝယေန စ မေ သမာနော၊ သက္ကုဏေယျာထ တုမှာကံ ရာဇာနံ မမ မိတ္တံ ကာတု’’န္တိ. သက္ကောမ ဒေဝါတိ. ရာဇာ တေသံ သုင်္ကံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂေဟဉ္စ ဒါပေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ ဘဏ္ဍံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂမနကာလေ မံ ဒိသွာ ဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ အာဟ. တေ တထာ ကတွာ ဂမနကာလေ ရာဇာနံ အဒ္ဒသံသု. ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှာကံ ရာဇာနံ မမ ဝစနေန ပုနပ္ပုနံ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိတွာ ‘ရာဇာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ဣစ္ဆတီ’တိ ဝဒထာ’’တိ အာဟ.
တေ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဘုတ္တပါတရာသာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိံသု. ရာဇာ ‘‘ကဟံ ဘဏေ တုမှေ ဧတ္တကေ ဣမေ ဒိဝသေ န ဒိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ – ‘‘သာဓု၊ တာတာ၊ တုမှေ နိဿာယ မယာ မဇ္ဈိမပ္ပဒေသေ ရာဇာ မိတ္တော လဒ္ဓေါ’’တိ အတ္တမနော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ရာဇဂဟဝါသိနောပိ ဝါဏိဇာ တက္ကသီလံ အဂမံသု. တေ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ အာဂတေ ပုက္ကုသာတိ ရာဇာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ရာဇဂဟတော’’တိ သုတွာ ‘‘မယှံ သဟာယဿ နဂရတော အာဂတာ တုမှေ’’တိ. အာမ ဒေဝါတိ. အာရောဂျံ မေ သဟာယဿာတိ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ယေ မယှံ သဟာယဿ နဂရတော ဇင်္ဃသတ္ထေန ဝါ သကဋသတ္ထေန ဝါ ဝါဏိဇာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ သဗ္ဗေသံ မမ ဝိသယံ ပဝိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝသနဂေဟာနိ၊ ရာဇကောဋ္ဌာဂါရတော နိဝါပဉ္စ ဒေန္တု၊ သုင်္ကံ ဝိဿဇ္ဇေန္တု၊ ကိဉ္စိ ဥပဒ္ဒဝံ မာ ကရောန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ. ဗိမ္ဗိသာရောပိ အတ္တနော နဂရေ တထေဝ ဘေရိံ စရာပေသိ.
အထ ဗိမ္ဗိသာရော ပုက္ကုသာတိဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ – ‘‘ပစ္စန္တဒေသေ နာမ မဏိမုတ္တာဒီနိ ရတနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယံ မယှံ သဟာယဿ ရဇ္ဇေ ဒဿနီယံ ဝါ သဝနီယံ ဝါ ရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ မေ မာ မစ္ဆရာယတူ’’တိ. ပုက္ကုသာတိပိ – ‘‘မဇ္ဈိမဒေသော နာမ မဟာဇနပဒေါ၊ ယံ တတ္ထ ဧဝရူပံ ရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ မေ သဟာယော မာ မစ္ဆရာယတူ’’တိ ပဋိပဏ္ဏံ ပဟိဏိ. ဧဝံ တေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ အညမညံ အဒိသွာပိ ဒဠှမိတ္တာ အဟေသုံ.
ဧဝံ တေသံ ကတိကံ ကတွာ ဝသန္တာနံ ပဌမတရံ ပုက္ကုသာတိဿ ပဏ္ဏာကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ရာဇာ ကိရ အဋ္ဌ ပဉ္စဝဏ္ဏေ အနဂ္ဃကမ္ဗလေ လဘိ. သော – ‘‘အတိသုန္ဒရာ ဣမေ ကမ္ဗလာ၊ အဟံ သဟာယဿ ပေသိဿာမီ’’တိ လာခါဂုဠမတ္တေ အဋ္ဌ သာရကရဏ္ဍကေ လိခါပေတွာ တေသု တေ ကမ္ဗလေ ပက္ခိပိတွာ လာခါယ ဝဋ္ဋာပေတွာ သေတဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ သမုဂ္ဂေ ပက္ခိပိတွာ ဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ ‘‘မယှံ သဟာယဿ ဒေထာ’’တိ အမစ္စေ ပေသေသိ. သာသနဉ္စ အဒါသိ – ‘‘အယံ ပဏ္ဏာကာရော နဂရမဇ္ဈေ အမစ္စာဒိပရိဝုတေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. တေ ဂန္တွာ ဗိမ္ဗိသာရဿ အဒံသု.
သော သာသနံ သုတွာ အမစ္စာဒယော သန္နိပတန္တူတိ ဘေရိံ စရာပေတွာ နဂရမဇ္ဈေ အမစ္စာဒိပရိဝုတော သေတစ္ဆတ္တေန ဓာရိယမာနေန ပလ္လင်္ကဝရေ နိသိန္နော လဉ္ဆနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝတ္ထံ အပနေတွာ သမုဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ဘဏ္ဍိကံ မုဉ္စိတွာ လာခါဂုဠေ ဒိသွာ ‘‘မယှံ သဟာယော ပုက္ကုသာတိ ‘ဇုတဝိတ္တကော မေ သဟာယော’တိ မညမာနော မညေ ဣမံ ပဏ္ဏာကာရံ ပဟိဏီ’’တိ ဧကံ ဂုဠံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထေန ဝဋ္ဋေတွာ တုလယန္တောဝ အန္တော ဒုဿဘဏ္ဍိကံ အတ္ထီတိ အညာသိ. အထ နံ ပလ္လင်္ကပါဒေ ပဟရိတွာ တာဝဒေဝ လာခါ ပရိပတိ၊ သော နခေန ကရဏ္ဍကံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ကမ္ဗလရတနံ ဒိသွာ ဣတရေပိ ဝိဝရာပေသိ၊ သဗ္ဗေပိ ကမ္ဗလာ အဟေသုံ. အထ နေ ပတ္ထရာပေသိ၊ တေ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဖဿသမ္ပန္နာ ဒီဃတော သောဠသဟတ္ထာ တိရိယံ အဋ္ဌဟတ္ထာ အဟေသုံ. မဟာဇနော ဒိသွာ အင်္ဂုလိယော ပေါဌေသိ၊ စေလုက္ခေပံ အကာသိ၊ – ‘‘အမှာကံ ရညော အဒိဋ္ဌသဟာယော ပုက္ကုသာတိ အဒိသွာဝ ဧဝရူပံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေသိ၊ ယုတ္တံ ဧဝရူပံ မိတ္တံ ကာတု’’န္တိ အတ္တမနော အဟောသိ. ရာဇာ ဧကမေကံ ကမ္ဗလံ အဂ္ဃါပေသိ၊ သဗ္ဗေ အနဂ္ဃါ အဟေသုံ. တေသု စတ္တာရော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပေသေသိ၊ စတ္တာရော အတ္တနော ဃရေ အကာသိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ပစ္ဆာ ပေသေန္တေန ပဌမံ ပေသိတပဏ္ဏာကာရတော အတိရေကံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သဟာယေန စ မေ အနဂ္ဃေါ ပဏ္ဏာကာရော ပေသိတော၊ ကိံ နု ခေါ ပေသေမီ’’တိ?
ကိံ ပန ရာဇဂဟေ တတော အဓိကံ ရတနံ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ၊ မဟာပုညော ရာဇာ၊ အပိစ ခေါ ပနဿ သောတာပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဌပေတွာ တီဏိ ရတနာနိ အညံ ရတနံ သောမနဿံ ဇနေတုံ သမတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. သော ရတနံ ဝိစိနိတုံ အာရဒ္ဓေါ – ရတနံ နာမ သဝိညာဏကံ အဝိညာဏကန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ အဝိညာဏကံ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိ၊ သဝိညာဏကံ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ. အဝိညာဏကံ သဝိညာဏကဿေဝ အလင်္ကာရာဒိဝသေန ပရိဘောဂံ ဟောတိ၊ ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု ရတနေသု သဝိညာဏကံ သေဋ္ဌံ. သဝိညာဏကမ္ပိ ဒုဝိဓံ တိရစ္ဆာနရတနံ မနုဿရတနန္တိ. တတ္ထ တိရစ္ဆာနရတနံ ဟတ္ထိအဿရတနံ၊ တမ္ပိ မနုဿာနံ ဥပဘောဂတ္ထမေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု မနုဿရတနံ သေဋ္ဌံ. မနုဿရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဣတ္ထိရတနံ ပုရိသရတနန္တိ. တတ္ထ စက္ကဝတ္တိနော ရညော ဥပ္ပန္နံ ဣတ္ထိရတနမ္ပိ ပုရိသဿေဝ ဥပဘောဂံ. ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု ပုရိသရတနမေဝ သေဋ္ဌံ.
ပုရိသရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ အဂါရိယရတနံ အနဂါရိယရတနဉ္စ. တတ္ထ အဂါရိယရတနေသုပိ စက္ကဝတ္တိရာဇာ အဇ္ဇ ပဗ္ဗဇိတသာမဏေရံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒတိ၊ ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု အနဂါရိယရတနမေဝ သေဋ္ဌံ. အနဂါရိယရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ သေက္ခရတနဉ္စ အသေက္ခရတနဉ္စ. တတ္ထ သတသဟဿမ္ပိ သေက္ခာနံ အသေက္ခဿ ပဒေသံ န ပါပုဏာတိ၊ ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု အသေက္ခရတနမေဝ သေဋ္ဌံ. တမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဗုဒ္ဓရတနံ သာဝကရတနန္တိ. တတ္ထ သတသဟဿမ္ပိ သာဝကရတနာနံ ဗုဒ္ဓရတနဿ ပဒေသံ န ပါပုဏာတိ၊ ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသူ ဗုဒ္ဓရတနမေဝ သေဋ္ဌံ.
ဗုဒ္ဓရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓရတနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓရတနန္တိ. တတ္ထ သတသဟဿမ္ပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ပဒေသံ န ပါပုဏာတိ၊ ဣတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓရတနံယေဝ သေဋ္ဌံ. သဒေဝကသ္မိဉှိ လောကေ ဗုဒ္ဓရတနသမံ ရတနံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အသဒိသမေဝ ရတနံ မယှံ သဟာယဿ ပေသေဿာမီတိ စိန္တေတွာ တက္ကသီလဝါသိနော ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတာ တုမှာကံ ဇနပဒေ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃောတိ ဣမာနိ တီဏိ ရတနာနိ ဒိဿန္တီ’’တိ. ဃောသောပိ သော မဟာရာဇ တာဝ တတ္ထ နတ္ထိ၊ ဒဿနံ ပန ကုတောတိ.
‘‘သုန္ဒရံ တာတာ’’တိ ရာဇာ တုဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘သက္ကာ ဘဝေယျ ဇနသင်္ဂဟတ္ထာယ မယှံ သဟာယဿ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပေသေတုံ၊ ဗုဒ္ဓါ ပန ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု န အရုဏံ ဥဋ္ဌပေန္တိ. တသ္မာ သတ္ထာရာ ဂန္တုံ န သက္ကာ. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာသာဝကေ ပေသေတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ. မယာ ပန ‘ထေရာ ပစ္စန္တေ ဝသန္တီ’တိ သုတွာပိ မနုဿေ ပေသေတွာ တေ အတ္တနော သမီပံ အာဏာပေတွာ ဥပဋ္ဌာတုမေဝ ယုတ္တံ. တသ္မာ န ထေရေဟိပိ သက္ကာ ဂန္တုံ. ယေန ပနာကာရေန သာသနေ ပေသိတေ သတ္ထာ စ မဟာသာဝကာ စ ဂတာ ဝိယ ဟောန္တိ၊ တေနာကာရေန သာသနံ ပဟိဏိဿာမီ’’တိ. စိန္တေတွာ စတုရတနာယာမံ ဝိဒတ္ထိမတ္တပုထုလံ နာတိတနုံ နာတိဗဟလံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ ကာရာပေတွာ ‘‘တတ္ထ အဇ္ဇ အက္ခရာနိ လိခိဿာမီ’’တိ. ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဘုတ္တပါတရာသော အပနီတဂန္ဓမာလာဘရဏော သုဝဏ္ဏသရကေန ဇာတိဟိင်္ဂုလိကံ အာဒါယ ဟေဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ ဒွါရာနိ ပိဒဟန္တော ပါသာဒမာရုယှ ပုဗ္ဗဒိသာမုခံ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ အာကာသတလေ နိသီဒိတွာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ အက္ခရာနိ လိခန္တော – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ. ဗုဒ္ဓဂုဏေ တာဝ ဧကဒေသေန လိခိ.
တတော ‘‘ဧဝံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနတော စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဧဝံ လောကဝိဝရဏံ အဟောသိ၊ မာတုကုစ္ဆိယံ ဝသမာနေ ဣဒံ နာမ အဟောသိ၊ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသမာနေ ဣဒံ နာမ အဟောသိ၊ ဧဝံ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော ဧဝံ မဟာပဓာနံ ပဒဟိ. ဧဝံ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဧဝံ လောကဝိဝရဏံ အဟောသိ. သဒေဝကေ လောကေ အညံ ဧဝရူပံ ရတနံ နာမ နတ္ထီတိ.
ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ၊
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၃၊ သု. နိ. ၂၂၆) –
ဧဝံ ဧကဒေသေန ဗုဒ္ဓဂုဏေပိ လိခိတွာ ဒုတိယံ ဓမ္မရတနံ ထောမေန္တော – ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော။ပေ။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ. ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ပေ။ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ. ‘‘သတ္ထာရာ ဒေသိတဓမ္မော နာမ ဧဝရူပေါ စ ဧဝရူပေါ စာ’’တိ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယေ ဧကဒေသေန လိခိတွာ –
‘‘ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယီ သုစိံ၊
သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု၊