၂. မဟာသုညတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသုညတသုတ္တံ. တတ္ထ ကာဠခေမကဿာတိ ဆဝိဝဏ္ဏေန သော ကာဠော၊ ခေမကောတိ ပနဿ နာမံ. ဝိဟာရောတိ တသ္မိံယေဝ နိဂြောဓာရာမေ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ပါကာရေန ပရိက္ခိပိတွာ ဒွါရကောဋ္ဌကံ မာပေတွာ ဟံသဝဋ္ဋကာဒိသေနာသနာနိ စေဝ မဏ္ဍလမာဠဘောဇနသာလာဒီနိ စ ပတိဋ္ဌပေတွာ ကတော ဝိဟာရော. သမ္ဗဟုလာနိ သေနာသနာနီတိ မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိဗိမ္ဗောဟနံ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရောတိအာဒီနိ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ မဉ္စေန မဉ္စံ။ပေ။ ပလာလသန္ထာရေနေဝ ပလာလသန္ထာရံ အာဟစ္စ ဌပိတာနိ၊ ဂဏဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနသဒိသံ အဟောသိ.

သမ္ဗဟုလာ နု ခေါတိ ဘဂဝတော ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ သဗ္ဗကိလေသာနံ သမုဂ္ဃါဋိတတ္တာ သံသယော နာမ နတ္ထိ၊ ဝိတက္ကပုဗ္ဗဘာဂါ ပုစ္ဆာ၊ ဝိတက္ကပုဗ္ဗဘာဂေ စာယံ နုကာရော နိပါတမတ္တော. ပါဋိမတ္ထကံ ဂစ္ဆန္တေ အဝိနိစ္ဆိတော နာမ န ဟောတိ. ဣတော ကိရ ပုဗ္ဗေ ဘဂဝတာ ဒသ ဒွါဒသ ဘိက္ခူ ဧကဋ္ဌာနေ ဝသန္တာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ.

အထဿ ဧတဒဟောသိ – ဂဏဝါသော နာမာယံ ဝဋ္ဋေ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော နဒီဩတိဏ္ဏဥဒကသဒိသော၊ နိရယတိရစ္ဆာနယောနိပေတ္တိဝိသယာသုရကာယေသုပိ၊ မနုဿလောက-ဒေဝလောကဗြဟ္မလောကေသုပိ ဂဏဝါသောဝ အာစိဏ္ဏော. ဒသယောဇနသဟဿော ဟိ နိရယော တိပုစုဏ္ဏဘရိတာ နာဠိ ဝိယ သတ္တေဟိ နိရန္တရော၊ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏကရဏဋ္ဌာနေ သတ္တာနံ ပမာဏံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ နတ္ထိ၊ တထာ ဝါသီဟိ တစ္ဆနာဒိဌာနေသု၊ ဣတိ ဂဏဘူတာဝ ပစ္စန္တိ. တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဧကသ္မိံ ဝမ္မိကေ ဥပသိကာနံ ပမာဏံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ နတ္ထိ၊ တထာ ဧကေကဗိလာဒီသုပိ ကိပိလ္လိကာဒီနံ. တိရစ္ဆာနယောနိယမ္ပိ ဂဏဝါသောဝ. ပေတနဂရာနိ စ ဂါဝုတိကာနိ အဍ္ဎယောဇနိကာနိပိ ပေတဘရိတာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ပေတ္တိဝိသယေပိ ဂဏဝါသောဝ. အသုရဘဝနံ ဒသယောဇနသဟဿံ ကဏ္ဏေ ပက္ခိတ္တသူစိယာ ကဏ္ဏဗိလံ ဝိယ ဟောတိ. ဣတိ အသုရကာယေပိ ဂဏဝါသောဝ. မနုဿလောကေ သာဝတ္ထိယံ သတ္တပဏ္ဏာသ ကုလသတသဟဿာနိ၊ ရာဇဂဟေ အန္တော စ ဗဟိ စ အဋ္ဌာရသ မနုဿကောဋိယော ဝသိံသု. ဧဝံ အညေသုပိ ဌာနေသူတိ မနုဿလောကေပိ ဂဏဝါသောဝ. ဘုမ္မဒေဝတာ အာဒိံ ကတွာ ဒေဝလောကဗြဟ္မလောကေသုပိ ဂဏဝါသောဝ. ဧကေကဿ ဟိ ဒေဝပုတ္တဿ အဍ္ဎတိယာ နာဋကကောဋိယော ဟောန္တိ၊ နဝပိ ကောဋိယော ဟောန္တိ၊ ဧကဋ္ဌာနေ ဒသသဟဿာပိ ဗြဟ္မာနော ဝသန္တိ.

တတော စိန္တေသိ – ‘‘မယာ သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဂဏဝါသဝိဒ္ဓံသနတ္ထံ ဒသ ပါရမိယော ပူရိတာ၊ ဣမေ စ ဘိက္ခူ ဣတော ပဋ္ဌာယေဝ ဂဏံ ဗန္ဓိတွာ ဂဏာဘိရတာ ဇာတာ အနနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တီ’’တိ. သော ဓမ္မသံဝေဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ‘ဧကဋ္ဌာနေ ဒွီဟိ ဘိက္ခူဟိ န ဝသိတဗ္ဗ’န္တိ သက္ကာ ဘဝေယျ သိက္ခာပဒံ ပညပေတုံ၊ သိက္ခာပဒံ ပညာပေယျံ၊ န ခေါ ပနေတံ သက္ကာ. ဟန္ဒာဟံ မဟာသုညတာပဋိပတ္တိံ နာမ သုတ္တန္တံ ဒေသေမိ၊ ယံ သိက္ခာကာမာနံ ကုလပုတ္တာနံ သိက္ခာပဒပညတ္တိ ဝိယ နဂရဒွါရေ နိက္ခိတ္တသဗ္ဗကာယိကအာဒါသော ဝိယ စ ဘဝိဿတိ. တတော ယထာ နာမေကသ္မိံ အာဒါသေ ခတ္တိယာဒယော အတ္တနော ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ တံ ပဟာယ အနဝဇ္ဇာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝံ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေပိ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ဣမံ သုတ္တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဧကီဘာဝါဘိရတာ ကုလပုတ္တာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ဘဂဝတော စ မနောရထံ ပူရေန္တာ ဝိယ ဣမံ သုတ္တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ခေပေတွာ ပရိနိဗ္ဗုတာ ကုလပုတ္တာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. ဝါလိကပိဋ္ဌိဝိဟာရေပိ ဟိ အာဘိဓမ္မိကအဘယတ္ထေရော နာမ ဝဿူပနာယိကသမယေ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဣမံ သုတ္တံ သဉ္ဈာယိတွာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧဝံ ကာရေတိ၊ မယံ ကိံ ကရောမာ’’တိ အာဟ. တေ သဗ္ဗေပိ အန္တောဝဿေ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဧကီဘာဝါဘိရတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဂဏဘေဒနံ နာမ ဣဒံ သုတ္တန္တိ.

၁၈၆. ဃဋာယာတိ ဧဝံနာမကဿ သက္ကဿ. ဝိဟာရေတိ အယမ္ပိ ဝိဟာရော နိဂြောဓာရာမဿေဝ ဧကဒေသေ ကာဠခေမကဿ ဝိဟာရော ဝိယ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စီဝရကမ္မန္တိ ဇိဏ္ဏမလိနာနံ အဂ္ဂဠဋ္ဌာနုပ္ပါဒနဓောဝနာဒီဟိ ကတပရိဘဏ္ဍမ္ပိ၊ စီဝရတ္ထာယ ဥပ္ပန္နဝတ္ထာနံ ဝိစာရဏသိဗ္ဗနာဒီဟိ အကတံ သံဝိဓာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဓ ပန အကတံ သံဝိဓာနံ အဓိပ္ပေတံ. မနုဿာ ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ စီဝရသာဋကေ အဒံသု. တသ္မာ ထေရော သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တတ္ထ စီဝရကမ္မံ အကာသိ. တေပိ ဘိက္ခူ ပါတောဝ သူစိပါသကဿ ပညာယနကာလတော ပဋ္ဌာယ နိသိန္နာ အပညာယနကာလေ ဥဋ္ဌဟန္တိ. သူစိကမ္မေ နိဋ္ဌိတေယေဝ သေနာသနာနိ သံဝိဒဟိဿာမာတိ န သံဝိဒဟိံသု. စီဝရကာရသမယော နောတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အဒ္ဓါ ဧတေဟိ ဘိက္ခူဟိ န ပဋိသာမိတာနိ သေနာသနာနိ၊ ဘဂဝတာ စ ဒိဋ္ဌာနိ ဘဝိဿန္တိ. ဣတိ အနတ္တမနော သတ္ထာ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေတုကာမော၊ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ဥပတ္ထမ္ဘော ဘဝိဿာမီ’’တိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ‘‘န၊ ဘန္တေ၊ ဣမေ ဘိက္ခူ ကမ္မာရာမာ ဧဝ၊ စီဝရကိစ္စဝသေန ပန ဧဝံ ဝသန္တီ’’တိ.

န ခေါ၊ အာနန္ဒာတိ၊ အာနန္ဒ၊ ကမ္မသမယော ဝါ ဟောတု အကမ္မသမယော ဝါ၊ စီဝရကာရသမယော ဝါ ဟောတု အစီဝရကာရသမယော ဝါ၊ အထ ခေါ သင်္ဂဏိကာရာမော ဘိက္ခု န သောဘတိယေဝ. မာ တွံ အနုပတ္ထမ္ဘဋ္ဌာနေ ဥပတ္ထမ္ဘော အဟောသီတိ. တတ္ထ သင်္ဂဏိကာတိ သကပရိသသမောဓာနံ. ဂဏောတိ နာနာဇနသမောဓာနံ. ဣတိ သင်္ဂဏိကာရာမော ဝါ ဟောတု ဂဏာရာမော ဝါ၊ သဗ္ဗထာပိ ဂဏဗာဟုလ္လာဘိရတော ဂဏဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ ဘိက္ခု န သောဘတိ. ပစ္ဆာဘတ္တေ ပန ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သုဓောတဟတ္ထပါဒေါ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဧကာရာမတမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓသာသနေ သောဘတိ. နေက္ခမ္မသုခန္တိ ကာမတော နိက္ခန္တဿ သုခံ. ပဝိဝေကသုခမ္ပိ ကာမပဝိဝေကသုခမေဝ. ရာဂါဒီနံ ပန ဝူပသမတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ဥပသမသုခံ. မဂ္ဂသမ္ဗောဓတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ သမ္ဗောဓိသုခံ. နိကာမလာဘီတိ ကာမလာဘီ ဣစ္ဆိတလာဘီ. အကိစ္ဆလာဘီတိ အဒုက္ခလာဘီ. အကသိရလာဘီတိ ဝိပုလလာဘီ.

သာမာယိကန္တိ အပ္ပိတပ္ပိတသမယေ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ. ကန္တန္တိ မနာပံ. စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ရူပါရူပါဝစရစိတ္တဝိမုတ္တိံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘စတ္တာရိ စ ဈာနာနိ စတဿော စ အရူပသမာပတ္တိယော၊ အယံ သာမာယိကော ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၃). အသာမာယိကန္တိ န သမယဝသေန ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ၊ အထ ခေါ အစ္စန္တဝိမုတ္တံ လောကုတ္တရံ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ၊ အယံ အသာမာယိကော ဝိမောက္ခော’’တိ. အကုပ္ပန္တိ ကိလေသေဟိ အကောပေတဗ္ဗံ.

ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? သင်္ဂဏိကာရာမော ဘိက္ခု ဂဏဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ နေဝ လောကိယဂုဏံ၊ န စ လောကုတ္တရဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ၊ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ပန ဧကာဘိရတော သက္ကောတိ. တထာ ဟိ ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တော စတုရာသီတိယာ ပဗ္ဗဇိတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော သတ္တ ဝဿာနိ ဝိစရန္တော သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ၊ ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ သတ္တဒိဝသေ ဧကီဘာဝါဘိရတော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စဝဂ္ဂိယေဟိ သဒ္ဓိံ ဆဗ္ဗဿာနိ ဝိစရန္တော သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ၊ တေသု ပက္ကန္တေသု ဧကီဘာဝါဘိရတော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ.

ဧဝံ သင်္ဂဏိကာရာမဿ ဂုဏာဓိဂမာဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသုပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော နာဟံ အာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရူပန္တိ သရီရံ. ယတ္ထ ရတ္တဿာတိ ယသ္မိံ ရူပေ ရာဂဝသေန ရတ္တဿ. န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ ယသ္မိံ ရူပေ ရတ္တဿ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တံ ရူပံ န သမနုပဿာမိ၊ အထ ခေါ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာနံ ဒသဗလသာဝကတ္တုပဂမနသင်္ခါတေန အညထာဘာဝေန သဉ္စယဿ ဝိယ၊ ဥပါလိဂဟပတိနော အညထာဘာဝေန နာဋပုတ္တဿ ဝိယ၊ ပိယဇာတိကသုတ္တေ သေဋ္ဌိအာဒီနံ ဝိယ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ.

၁၈၇. အယံ ခေါ ပနာနန္ဒာတိ ကော အနုသန္ဓိ? သစေ ဟိ ကောစိ ဒုဗ္ဗုဒ္ဓီ နဝပဗ္ဗဇိတော ဝဒေယျ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ခေတ္တံ ပဝိဋ္ဌာ ဂါဝိယော ဝိယ အမှေယေဝ ဂဏတော နီဟရတိ၊ ဧကီဘာဝေ နိယောဇေတိ၊ သယံ ပန ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ ပရိဝုတော ဝိဟရတီ’’တိ၊ တဿ ဝစနောကာသုပစ္ဆေဒနတ္ထံ – ‘‘စက္ကဝါဠပရိယန္တာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ နိသိန္နောပိ တထာဂတော ဧကကောဝါ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒီနံ သင်္ခနိမိတ္တာနံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ. သုညတန္တိ သုညတဖလသမာပတ္တိံ. တတြ စေတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ တံ စေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန တတြာတိ တသ္မိံ ပရိသမဇ္ဈေ ဌိတော. ဝိဝေကနိန္နေနာတိ နိဗ္ဗာနနိန္နေန. ဗျန္တီဘူတေနာတိ အာသဝဋ္ဌာနီယဓမ္မေဟိ ဝိဂတန္တေန နိဿဋေန ဝိသံယုတ္တေန. ဥယျောဇနိကပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂစ္ဆထ တုမှေတိ ဧဝံ ဥယျောဇနိကေန ဝစနေန ပဋိသံယုတ္တံ.

ကာယ ပန ဝေလာယ ဘဂဝါ ဧဝံ ကထေတိ? ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စဝေလာယ၊ ဝါ ပုရိမယာမကိစ္စဝေလာယ ဝါ. ဘဂဝါ ဟိ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဂန္ဓကုဋိယံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ. တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ပရိသာ သန္နိပတန္တိ. အထ ဘဂဝါ ကာလံ ဝိဒိတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓါသနဝရဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဘေသဇ္ဇတေလပါကံ ဂဏှန္တော ဝိယ ကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဝိဝေကနိန္နေန စိတ္တေန ပရိသံ ဥယျောဇေတိ. ပုရိမယာမေပိ ‘‘အဘိက္ကန္တာ ခေါ ဝါသေဋ္ဌာ ရတ္တိ၊ ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၉၉) ဧဝံ ဥယျောဇေတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဗောဓိပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏာနိပိ နိဗ္ဗာနနိန္နာနေဝ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ သုညတာဝိဟာရော သန္တော ပဏီတော၊ တသ္မာ.

၁၈၈. အဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တမေဝ. အဇ္ဈတ္တံ သုညတန္တိ ဣဓ နိယကဇ္ဈတ္တံ၊ အတ္တနော ပဉ္စသု ခန္ဓေသု နိဿိတန္တိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနော ဟောတီတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အသမ္ပဇ္ဇနဘာဝဇာနနေန သမ္ပဇာနော. ဗဟိဒ္ဓါတိ ပရဿ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု. အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတိ ကာလေန အဇ္ဈတ္တံ ကာလေန ဗဟိဒ္ဓါ. အာနေဉ္ဇန္တိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဘဝိဿာမာတိ အာနေဉ္ဇံ အရူပသမာပတ္တိံ မနသိ ကရောတိ.

တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိန္တိ ပါဒကဇ္ဈာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အပဂုဏပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတဿ ဟိ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိကရောတော တတ္ထ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ‘‘ပရဿ သန္တာနေ နု ခေါ ကထ’’န္တိ ဗဟိဒ္ဓါ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော – ‘‘ကာလေန အတ္တနော သန္တာနေ၊ ကာလေန ပရဿ သန္တာနေ နု ခေါ ကထ’’န္တိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတုကာမော ‘‘အရူပသမာပတ္တိယံ နု ခေါ ကထ’’န္တိ အာနေဉ္ဇံ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. ဣဒါနိ – ‘‘န မေ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီတိ ဝိဿဋ္ဌဝီရိယေန ဥပဋ္ဌာကာဒီနံ ပစ္ဆတော န စရိတဗ္ဗံ၊ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပန သာဓုကံ ပုနပ္ပုနံ မနသိကာတဗ္ဗံ. ဧဝမဿ ရုက္ခေ ဆိန္ဒတော ဖရသုမှိ အဝဟန္တေ ပုန နိသိတံ ကာရေတွာ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိဇ္ဇေသု ဖရသု ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနေ မနသိကာရော ဝဟတီ’’တိ ဒဿေတုံ တသ္မိံယေဝါတိအာဒိမာဟ. ဣဒါနိဿ ဧဝံ ပဋိပန္နဿ ယံ ယံ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ မနသိကာရော သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဿေန္တော ပက္ခန္ဒတီတိ အာဟ.

၁၈၉. ဣမိနာ ဝိဟာရေနာတိ ဣမိနာ သမထဝိပဿနာဝိဟာရေန. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနောတိ ဣတိ စင်္ကမန္တောပိ တသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနေ သမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘သမ္ပဇ္ဇတိ မေ ကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဇာနနေန သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သယတီတိ နိပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ ကဉ္စိ ကာလံ စင်္ကမိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ ဧတ္တကံ ကာလံ စင်္ကမိတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ ဉတွာ ဣရိယာပထံ အဟာပေတွာ ဌာတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု. န ကထေဿာမီတိ၊ ဣတိဟ တတ္ထာတိ ဧဝံ န ကထေဿာမီတိ ဇာနနေန တတ္ထ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ.

ပုန ဒုတိယဝါရေ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေဿာမီတိ ဇာနနေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သမထဝိပဿနာ တရုဏာဝ၊ တာသံ အနုရက္ခဏတ္ထံ –

‘‘အာဝါသော ဂေါစရော ဘဿံ၊ ပုဂ္ဂလော အထ ဘောဇနံ၊

ဥတု ဣရိယာပထော စေဝ၊ သပ္ပါယော သေဝိတဗ္ဗကော’’တိ.

သတ္တ သပ္ပါယာနိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တံ. ဝိတက္ကဝါရေသု အဝိတက္ကနဿ စ ဝိတက္ကနဿ စ ဇာနနေန သမ္ပဇာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၉၀. ဣတိ ဝိတက္ကပဟာနေန ဒွေ မဂ္ဂေ ကထေတွာ ဣဒါနိ တတိယမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော ပဉ္စ ခေါ ဣမေ၊ အာနန္ဒ၊ ကာမဂုဏာတိအာဒိမာဟ. အာယတနေတိ တေသုယေဝ ကာမဂုဏေသု ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကိလေသုပ္ပတ္တိကာရဏေ. သမုဒါစာရောတိ သမုဒါစရဏတော အပ္ပဟီနကိလေသော. ဧဝံ သန္တန္တိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ. သမ္ပဇာနောတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အသမ္ပတ္တိဇာနနေန သမ္ပဇာနော. ဒုတိယဝါရေ ဧဝံ သန္တမေတန္တိ ဧဝံ သန္တေ ဧတံ. သမ္ပဇာနောတိ ကမ္မဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိဇာနနေန သမ္ပဇာနော. အယဉှိ ‘‘ပဟီနော နု ခေါ မေ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ နော’’တိ ပစ္စဝေက္ခမာနော အပဟီနဘာဝံ ဉတွာ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟေတွာ တံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋေတိ၊ တတော မဂ္ဂါနန္တရံ ဖလံ၊ ဖလတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စဝေက္ခမာနော ပဟီနဘာဝံ ဇာနာတိ၊ တဿ ဇာနနေန ‘‘သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၁၉၁. ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော ပဉ္စ ခေါ ဣမေ၊ အာနန္ဒ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သော ပဟီယတီတိ ရူပေ အသ္မီတိ မာနော အသ္မီတိ ဆန္ဒော အသ္မီတိ အနုသယော ပဟီယတိ. တထာ ဝေဒနာဒီသု သမ္ပဇာနတာ ဝုတ္တနာယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣမေ ခေါ တေ၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာတိ ဟေဋ္ဌာ ကထိတေ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဓမ္မေ သန္ဓာယာဟ. ကုသလာယတိကာတိ ကုသလတော အာဂတာ. ကုသလာ ဟိ ကုသလာပိ ဟောန္တိ ကုသလာယတိကာပိ၊ သေယျထိဒံ၊ ပဌမဇ္ဈာနံ ကုသလံ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ကုသလဉ္စေဝ ကုသလာယတိကဉ္စ။ပေ။ အာကိဉ္စညာယတနံ ကုသလံ၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ ကုသလဉ္စေဝ ကုသလာယတိကဉ္စ၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ ကုသလံ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ကုသလော စေဝ ကုသလာယတိကော စ။ပေ။ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ကုသလော၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ကုသလော စေဝ ကုသလာယတိကော စ. တထာ ပဌမဇ္ဈာနံ ကုသလံ၊ တံသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ကုသလာ စေဝ ကုသလာယတိကာ စ။ပေ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ကုသလော၊ တံသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ကုသလာ စေဝ ကုသလာယတိကာ စ.

အရိယာတိ နိက္ကိလေသာ ဝိသုဒ္ဓါ. လောကုတ္တရာတိ လောကေ ဥတ္တရာ ဝိသိဋ္ဌာ. အနဝက္ကန္တာ ပါပိမတာတိ ပါပိမန္တေန မာရေန အနောက္ကန္တာ. ဝိပဿနာပါဒကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဟိ ဘိက္ခုနော စိတ္တံ မာရော န ပဿတိ၊ ‘‘ဣဒံ နာမ အာရမ္မဏံ နိဿာယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဇာတိတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ ‘‘အနဝက္ကန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

တံ ကိံ မညသီတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာဟ? ဂဏေပိ ဧကော အာနိသံသော အတ္ထိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဣဒမာဟ. အနုဗန္ဓိတုန္တိ အနုဂစ္ဆိတုံ ပရိစရိတုံ.

န ခေါ၊ အာနန္ဒာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတာ – ‘‘သုတာဝုဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇) ဗဟုဿုတော ပဉ္စာဝုဓသမ္ပန္နော ယောဓော ဝိယ ကတော. ယသ္မာ ပန သော သုတပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ တဒနုစ္ဆဝိကံ အနုလောမပဋိပဒံ န ပဋိပဇ္ဇတိ၊ န တဿ တံ အာဝုဓံ ဟောတိ. ယော ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တဿေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ဧတဒတ္ထံ အနုဗန္ဓိတုံ နာရဟတီတိ ဒဿေန္တော န ခေါ၊ အာနန္ဒာတိ အာဟ.

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော၊ တံ ဒဿေတုံ ယာ စ ခေါတိအာဒိမာဟ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တီသု ဌာနေသု ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အာဂတာနိ. ‘‘ဣတိ ဧဝရူပံ ကထံ ကထေဿာမီ’’တိ သပ္ပါယာသပ္ပါယဝသေန အာဂတာနိ၊ ‘‘ယဒိဒံ သုတ္တံ ဂေယျ’’န္တိ ဧတ္ထ သုတပရိယတ္တိဝသေန အာဂတာနိ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပရိပူရဏဝသေန အာဂတာနိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ကထေန္တေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကစ္စဿ ဧကကဿ ဝိဟရတောပိ အတ္ထော န သမ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ဧကီဘာဝေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ဧဝံ သန္တေ ခေါ၊ အာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ ဧကီဘာဝေ သန္တေ.

၁၉၃. သတ္ထာတိ ဗာဟိရကော တိတ္ထကရသတ္ထာ. အနွာဝတ္တန္တီတိ အနုအာဝတ္တန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိ. မုစ္ဆံ ကာမယတီတိ မုစ္ဆနတဏှံ ပတ္ထေတိ၊ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. အာစရိယူပဒ္ဒဝေနာတိ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နေန ကိလေသူပဒ္ဒဝေန အာစရိယဿုပဒ္ဒဝေါ. သေသုပဒ္ဒဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. အဝဓိံသု နန္တိ မာရယိံသု နံ. ဧတေန ဟိ ဂုဏမရဏံ ကထိတံ.

ဝိနိပါတာယာတိ သုဋ္ဌု နိပတနာယ. ကသ္မာ ပန ဗြဟ္မစာရုပဒ္ဒဝေါဝ – ‘‘ဒုက္ခဝိပါကတရော စ ကဋုကဝိပါကတရော စ ဝိနိပါတာယ စ သံဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တောတိ. ဗာဟိရပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟိ အပ္ပလာဘာ၊ တတ္ထ မဟန္တော နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဂုဏော နတ္ထိ၊ အဋ္ဌသမာပတ္တိပဉ္စာဘိညာမတ္တကမေဝ ဟောတိ. ဣတိ ယထာ ဂဒြဘပိဋ္ဌိတော ပတိတဿ မဟန္တံ ဒုက္ခံ န ဟောတိ၊ သရီရဿ ပံသုမက္ခနမတ္တမေဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဗာဟိရသမယေ လောကိယဂုဏမတ္တတောဝ ပရိဟာယတိ၊ တေန ပုရိမံ ဥပဒ္ဒဝဒွယံ န ဧဝံ ဝုတ္တံ. သာသနေ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာ မဟာလာဘာ၊ တတ္ထ စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတ္တာရိ ဖလာနိ နိဗ္ဗာနန္တိ မဟန္တာ အဓိဂန္တဗ္ဗဂုဏာ. ဣတိ ယထာ ဥဘတော သုဇာတော ခတ္တိယကုမာရော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ အနုသဉ္စရန္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ပတိတော မဟာဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သာသနတော ပရိဟာယမာနော နဝဟိ လောကုတ္တရဂုဏေဟိ ပရိဟာယတိ. တေနာယံ ဗြဟ္မစာရုပဒ္ဒဝေါ ဧဝံ ဝုတ္တော.

၁၉၆. တသ္မာတိ ယသ္မာ သေသုပဒ္ဒဝေဟိ ဗြဟ္မစာရုပဒ္ဒဝေါ ဒုက္ခဝိပါကတရော၊ ယသ္မာ ဝါ သပတ္တပဋိပတ္တိံ ဝီတိက္ကမန္တော ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတိ၊ မိတ္တပဋိပတ္တိ ဟိတာယ၊ တသ္မာ. ဧဝံ ဥပရိမေနပိ ဟေဋ္ဌိမေနပိ အတ္ထေန ယောဇေတဗ္ဗံ. မိတ္တဝတာယာတိ မိတ္တပဋိပတ္တိယာ. သပတ္တဝတာယာတိ ဝေရပဋိပတ္တိယာ.

ဝေါက္ကမ္မ စ သတ္ထုသာသနာတိ ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမတ္တမ္ပိ ဟိ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမန္တော ဝေါက္ကမ္မ ဝတ္တတိ နာမ. တဒေဝ အဝီတိက္ကမန္တော န ဝေါက္ကမ္မ ဝတ္တတိ နာမ.

န ဝေါ အဟံ၊ အာနန္ဒ၊ တထာ ပရက္ကမိဿာမီတိ အဟံ တုမှေသု တထာ န ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ. အာမကေတိ အပက္ကေ. အာမကမတ္တေတိ အာမကေ နာတိသုက္ခေ ဘာဇနေ. ကုမ္ဘကာရော ဟိ အာမကံ နာတိသုက္ခံ အပက္ကံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ သဏှိကံ ဂဏှာတိ ‘‘မာ ဘိဇ္ဇတူ’’တိ. ဣတိ ယထာ ကုမ္ဘကာရော တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ နာဟံ တုမှေသု တထာ ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ. နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာတိ သကိံ ဩဝဒိတွာ တုဏှီ န ဘဝိဿာမိ၊ နိဂ္ဂဏှိတွာ နိဂ္ဂဏှိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩဝဒိဿာမိ အနုသာသိဿာမိ. ပဝယှ ပဝယှာတိ ဒေါသေ ပဝါဟေတွာ ပဝါဟေတွာ. ယထာ ပက္ကဘာဇနေသု ကုမ္ဘကာရော ဘိန္နဆိန္နဇဇ္ဇရာနိ ပဝါဟေတွာ ဧကတော ကတွာ သုပက္ကာနေဝ အာကောဋေတွာ အာကောဋေတွာ ဂဏှာတိ၊ ဧဝမေဝ အဟမ္ပိ ပဝါဟေတွာ ပဝါဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩဝဒိဿာမိ အနုသာသိဿာမိ. ယော သာရော သော ဌဿတီတိ ဧဝံ ဝေါ မယာ ဩဝဒိယမာနာနံ ယော မဂ္ဂဖလသာရော၊ သော ဌဿတိ. အပိစ လောကိယဂုဏာပိ ဣဓ သာရောတွေဝ အဓိပ္ပေတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

မဟာသုညတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.