၇. မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တံ. တတ္ထ အရိယန္တိ နိဒ္ဒေါသံ လောကုတ္တရံ၊ နိဒ္ဒေါသဉှိ ‘‘အရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သမ္မာသမာဓိန္တိ မဂ္ဂသမာဓိံ. သဥပနိသန္တိ သပစ္စယံ. သပရိက္ခာရန္တိ သပရိဝါရံ.

ပရိက္ခတာတိ ပရိဝါရိတာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတီတိ ဒွိဓာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတိ ပုရေစာရိကာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ စ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ တေဘူမကသင်္ခါရေ အနိစ္စာဒိဝသေန ပရိဝီမံသတိ၊ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပန ပရိဝီမံသနပရိယောသာနေ ဘူမိလဒ္ဓံ ဝဋ္ဋံ သမုဂ္ဃါဋယမာနာ ဝူပသမယမာနာ သီတုဒကဃဋသဟဿံ မတ္ထကေ အာသိဉ္စမာနာ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ ဟိ ခေတ္တံ ကုရုမာနော ကဿကော ပဌမံ အရညေ ရုက္ခေ ဆိန္ဒတိ၊ ပစ္ဆာ အဂ္ဂိံ ဒေတိ၊ သော အဂ္ဂိ ပဌမံ ဆိန္နေ ရုက္ခေ အနဝသေသေ ဈာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဌမံ အနိစ္စာဒိဝသေန သင်္ခါရေ ဝီမံသတိ၊ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ တာယ ဝီမံသနတ္ထံ သင်္ခါရေ ပုန အပ္ပဝတ္တိဝသေန သမုဂ္ဃါဋယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သာ ဒုဝိဓာပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ.

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ပဇာနာတီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓေန အာရမ္မဏတော ပဇာနာတိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော ပဇာနာတိ. သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ သာ ဧဝံ ပဇာနနာ အဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ.

ဒွါယံ ဝဒါမီတိ ဒွယံ ဝဒါမိ၊ ဒုဝိဓကောဋ္ဌာသံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ပုညဘာဂိယာတိ ပုညကောဋ္ဌာသဘူတာ. ဥပဓိဝေပက္ကာတိ ဥပဓိသင်္ခါတဿ ဝိပါကဿ ဒါယိကာ.

ပညာ ပညိန္ဒြိယန္တိအာဒီသု ဝိဘဇိတွာ ဝိဘဇိတွာ အမတဒွါရံ ပညပေတိ ဒဿေတီတိ ပညာ. တသ္မိံ အတ္ထေ ဣန္ဒတ္တံ ကရောတီတိ ပညိန္ဒြိယံ. အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ. ဗောဇ္ဈင်္ဂပ္ပတ္တာ ဟုတွာ စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. မဂ္ဂသမ္ပတ္တိယာ ပသဋ္ဌာ သောဘနာ ဒိဋ္ဌီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အရိယမဂ္ဂဿ အင်္ဂန္တိ မဂ္ဂင်္ဂံ. သောတိ သော ဘိက္ခု. ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထာယ. ဥပသမ္ပဒါယာတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ. သမ္မာဝါယာမောတိ နိယျာနိကော ကုသလဝါယာမော. သတောတိ သတိယာ သမန္နာဂတော ဟုတွာ. အနုပရိဓာဝန္တိ အနုပရိဝတ္တန္တီတိ သဟဇာတာ စ ပုရေဇာတာ စ ဟုတွာ ပရိဝါရေန္တိ. ဧတ္ထ ဟိ သမ္မာဝါယာမော စ သမ္မာသတိ စ လောကုတ္တရသမ္မာဒိဋ္ဌိံ သဟဇာတာ ပရိဝါရေန္တိ ရာဇာနံ ဝိယ ဧကရထေ ဌိတာ အသိဂ္ဂါဟဆတ္တဂ္ဂါဟာ. ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပန ပုရေဇာတာ ဟုတွာ ပရိဝါရေတိ ရထဿ ပုရတော ပတ္တိကာဒယော ဝိယ. ဒုတိယပဗ္ဗတော ပဋ္ဌာယ ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒီနံ တယောပိ သဟဇာတပရိဝါရာဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၃၇. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါတိ ပဇာနာတီတိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓေန အာရမ္မဏတော ပဇာနာတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော ပဇာနာတိ. ဣတော အပရေသု သမ္မာဝါစာဒီသုပိ ဧဝမေဝ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာမသင်္ကပ္ပါဒယော ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၀၆) ဝုတ္တာယေဝ.

တက္ကောတိအာဒီသု တက္ကနဝသေန တက္ကော. သွေဝ စ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝိတက္ကောတိ ဝုတ္တော၊ သွေဝ သင်္ကပ္ပနဝသေန သင်္ကပ္ပေါ. ဧကဂ္ဂေါ ဟုတွာ အာရမ္မဏေ အပ္ပေတီတိ အပ္ပနာ. ဥပသဂ္ဂေန ပန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဗျပ္ပနာတိ ဝုတ္တံ. စေတသော အဘိနိရောပနာတိ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနာ. ဝိတက္ကသ္မိဉှိ သတိ ဝိတက္ကော အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေတိ ဝိတက္ကေ ပန အသတိ အတ္တနောယေဝ ဓမ္မတာယ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အဘိရုဟတိ ဇာတိသမ္ပန္နော အဘိညာတပုရိသော ဝိယ ရာဇဂေဟံ. အနဘိညာတဿ ဟိ ပဋိဟာရေန ဝါ ဒေါဝါရိကေန ဝါ အတ္ထော ဟောတိ၊ အဘိညာတံ ဇာတိသမ္ပန္နံ သဗ္ဗေ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ ဇာနန္တီတိ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ နိက္ခမတိ စေဝ ပဝိသတိ စ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝါစံ သင်္ခရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော. ဧတ္ထ စ လောကိယဝိတက္ကော ဝါစံ သင်္ခရောတိ၊ န လောကုတ္တရော. ကိဉ္စာပိ န သင်္ခရောတိ၊ ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ စ ပနဿ နာမံ ဟောတိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပံ အနုပရိဓာဝန္တီတိ လောကုတ္တရသမ္မာသင်္ကပ္ပံ ပရိဝါရေန္တိ. ဧတ္ထ စ တယောပိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒယော ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တိ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနဉ္စ ပဒစ္ဆေဒံ သမုဂ္ဃါတံ ကရောန္တော မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနော ဧကောဝ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒိဝသေန တီဏိ နာမာနိ လဘတိ. ပရတော သမ္မာဝါစာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၁၃၈. မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီတိအာဒီသု ဝိရတိပိ စေတနာပိ ဝဋ္ဋတိ. အာရတီတိအာဒီသု ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရကာ ရမတီတိ အာရတိ. ဝိနာ တေဟိ ရမတီတိ ဝိရတိ. တတော တတော ပဋိနိဝတ္တာဝ ဟုတွာ တေဟိ ဝိနာ ရမတီတိ ပဋိဝိရတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ၊ သဗ္ဗမိဒံ ဩရမနဘာဝဿေဝ အဓိဝစနံ. ဝေရံ မဏတိ ဝိနာသေတီတိ ဝေရမဏိ. ဣဒမ္ပိ ဩရမနဿေဝ ဝေဝစနံ.

၁၃၉. ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိအာဒီသုပိ စေတနာ ဝိရတီတိ ဥဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

၁၄၀. ကုဟနာတိအာဒီသု တိဝိဓေန ကုဟနဝတ္ထုနာ လောကံ ဧတာယ ကုဟယန္တိ ဝိမှာပယန္တီတိ ကုဟနာ. လာဘသက္ကာရတ္ထိကာ ဟုတွာ ဧတာယ လပန္တီတိ လပနာ. နိမိတ္တံ သီလမေတေသန္တိ နေမိတ္တိကာ၊ တေသံ ဘာဝေါ နေမိတ္တိကတာ. နိပ္ပေသော သီလမေတေသန္တိ နိပ္ပေသိကာ၊ တေသံ ဘာဝေါ နိပ္ပေသိကတာ. လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသန္တိ မဂ္ဂန္တိ ပရိယေသန္တီတိ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနာ၊ တေသံ ဘာဝေါ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရေန ပနေတာ ကုဟနာဒိကာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သီလနိဒ္ဒေသေယေဝ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ အာဟရိတွာ ပကာသိတာ. မိစ္ဆာအာဇီဝဿ ပဟာနာယာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ပါဠိယံ အာဂတောဝ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ၊ အာဇီဝဟေတု ပန ပဝတ္တိတာ ပါဏာတိပါတာဒယော သတ္တကမ္မပထစေတနာပိ မိစ္ဆာအာဇီဝေါဝ. တာသံယေဝ သတ္တန္နံ စေတနာနံ ပဒပစ္ဆေဒံ သမုဂ္ဃါတံ ကုရုမာနံ မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ.

၁၄၁. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿာတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတဿ ပုဂ္ဂလဿ. သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတီတိ မဂ္ဂသမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတိ၊ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိဿပိ ဖလသမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာဉာဏဿ သမ္မာဝိမုတ္တီတိ ဧတ္ထ ပန မဂ္ဂသမ္မာသမာဓိမှိ ဌိတဿ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏံ သမ္မာဉာဏံ ပဟောတိ၊ ဖလသမ္မာသမာဓိမှိ ဌိတဿ ဖလပစ္စဝေက္ခဏံ သမ္မာဉာဏံ ပဟောတိ. မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏသမ္မာဉာဏေ စ ဌိတဿ မဂ္ဂသမ္မာဝိမုတ္တိ ပဟောတိ၊ ဖလပစ္စဝေက္ခဏသမ္မာဉာဏေ ဌိတဿ ဖလသမ္မာဝိမုတ္တိ ပဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ အဋ္ဌ ဖလင်္ဂါနိ သမ္မာဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏံ ကတွာ သမ္မာဝိမုတ္တိံ ဖလံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ.

၁၄၂. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတီတိအာဒီသု အဝသေသနိကာယဘာဏကာ ဖလံ ကထိတန္တိ ဝဒန္တိ၊ မဇ္ဈိမဘာဏကာ ပန ဒသန္နံ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနံ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂေါ ကထိတောတိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဒဿနဋ္ဌေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန သမ္မာဉာဏံ၊ တဒဓိမုတ္တဋ္ဌေန သမ္မာဝိမုတ္တိ.

ဝီသတိ ကုသလပက္ခာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဒသ၊ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဒသာတိ ဧဝံ ဝီသတိ ကုသလပက္ခာ ဟောန္တိ. ဝီသတိ အကုသလပက္ခာတိ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဒသ၊ ‘‘ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ ဒသ စာတိ ဧဝံ ဝီသတိ အကုသလပက္ခာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာစတ္တာရီသကောတိ မဟာဝိပါကဒါနေန မဟန္တာနံ ကုသလပက္ခိကာနဉ္စေဝ အကုသလပက္ခိကာနဉ္စ စတ္တာရီသာယ ဓမ္မာနံ ပကာသိတတ္တာ မဟာစတ္တာရီသကောတိ.

ဣမသ္မိဉ္စ ပန သုတ္တေ ပဉ္စ သမ္မာဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပစ္စဝေက္ခဏာသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ. တတ္ထ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ. ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ပန မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဒွေပိ ကထိတာ. ‘‘သမ္မာဉာဏံ ပဟောတီ’’တိ. ဧတ္ထ ပန ပစ္စဝေက္ခဏာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၄၃. သမ္မာဒိဋ္ဌိံ စေ ဘဝံ ဂရဟတီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမာယံ သောဘနာတိ ဝဒန္တောပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမာယံ န သောဘနာတိ ဝဒန္တောပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဂရဟတိ နာမ. ဩက္ကလာတိ ဩက္ကလဇနပဒဝါသိနော. ဝဿဘညာတိ ဝဿော စ ဘညော စာတိ ဒွေ ဇနာ. အဟေတုဝါဒါတိ နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဧဝမာဒိဝါဒိနော. အကိရိယဝါဒါတိ ကရောတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ဧဝံ ကိရိယပဋိက္ခေပဝါဒိနော. နတ္ထိကဝါဒါတိ နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိဝါဒိနော. တေ ဣမေသု တီသုပိ ဒဿနေသု ဩက္ကန္တနိယာမာ အဟေသုံ. ကထံ ပနေတေသု နိယာမော ဟောတီတိ. ယော ဟိ ဧဝရူပံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော သဇ္ဈာယတိ ဝီမံသတိ၊ တဿ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ၊ နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ၊ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ၊ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆော ဟောတိ၊ တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆော အနိဝတ္တီ အရိဋ္ဌကဏ္ဍကသဒိသော ဟောတိ.

တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ၊ ကောစိ ဒွေ၊ ကောစိ တီဏိပိ၊ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ၊ ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ. အဘဗ္ဗော တဿ အတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ၊ ပဂေဝ မောက္ခံ၊ ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝီဂေါပကော၊ ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. ဝဿဘညာပိ ဧဒိသာ အဟေသုံ. နိန္ဒာဗျာရောသဥပါရမ္ဘဘယာတိ အတ္တနော နိန္ဒာဘယေန ဃဋ္ဋနဘယေန ဥပဝါဒဘယေန စာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.