၄. သာမဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သာမဂါမသုတ္တံ. တတ္ထ သာမဂါမေတိ သာမာကာနံ ဥဿန္နတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ဂါမေ. အဓုနာ ကာလင်္ကတောတိ သမ္ပတိ ကာလံ ကတော. ဒွေဓိကဇာတာတိ ဒွေဇ္ဈဇာတာ ဒွေဘာဂဇာတာ. ဘဏ္ဍနာဒီသု ဘဏ္ဍနံ ပုဗ္ဗဘာဂကလဟော၊ တံ ဒဏ္ဍာဒါနာဒိဝသေန ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမဝသေန စ ဝဒ္ဓိတံ ကလဟော၊ ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသီ’’တိအာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓဝစနံ ဝိဝါဒေါ. ဝိတုဒန္တာတိ ဝိတုဇ္ဇန္တာ. သဟိတံ မေတိ မမ ဝစနံ အတ္ထသံဟိတံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တဝ အဓိစိဏ္ဏံ စိရကာလသေဝနဝသေန ပဂုဏံ၊ တံ မမ ဝါဒံ အာဂမ္မ နိဝတ္တံ. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ တုယှံ ဥပရိ မယာ ဒေါသော အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ ဘတ္တပုဋံ အာဒါယ တံ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝါဒပ္ပမောက္ခတ္ထာယ ဥတ္တရိ ပရိယေသမာနော စရ. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါတိ အထ မယာ အာရောပိတဝါဒတော အတ္တာနံ မောစေဟိ. သစေ ပဟောသီတိ သစေ သက္ကောသိ. ဝဓောယေဝါတိ မရဏမေဝ.

နာဋပုတ္တိယေသူတိ နာဋပုတ္တဿ အန္တေဝါသိကေသု. နိဗ္ဗိန္နရူပါတိ ဥက္ကဏ္ဌိတသဘာဝါ၊ အဘိဝါဒနာဒီနိ န ကရောန္တိ. ဝိရတ္တရူပါတိ ဝိဂတပေမာ. ပဋိဝါနရူပါတိ တေသံ နိပစ္စကိရိယတော နိဝတ္တသဘာဝါ. ယထာ တန္တိ ယထာ စ ဒုရက္ခာတာဒိသဘာဝေ ဓမ္မဝိနယေ နိဗ္ဗိန္နဝိရတ္တပဋိဝါနရူပေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တထေဝ ဇာတာတိ အတ္ထော. ဒုရက္ခာတေတိ ဒုက္ကထိတေ. ဒုပ္ပဝေဒိတေတိ ဒုဝိညာပိတေ. အနုပသမသံဝတ္တနိကေတိ ရာဂါဒီနံ ဥပသမံ ကာတုံ အသမတ္ထော. ဘိန္နထူပေတိ ဘိန္နပတိဋ္ဌေ. ဧတ္ထ ဟိ နာဋပုတ္တောဝ နေသံ ပတိဋ္ဌေန ထူပေါ၊ သော ပန ဘိန္နော မတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘိန္နထူပေ’’တိ. အပ္ပဋိသရဏေတိ တဿေဝ အဘာဝေန ပဋိသရဏဝိရဟိတေ.

နနု စာယံ နာဋပုတ္တော နာဠန္ဒဝါသိကော၊ သော ကသ္မာ ပါဝါယံ ကာလံကတောတိ. သော ကိရ ဥပါလိနာ ဂဟပတိနာ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စေန ဒသဟိ ဂါထာဟိ ဘာသိတေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ သုတွာ ဥဏှံ လောဟိတံ ဆဍ္ဍေသိ. အထ နံ အဖာသုကံ ဂဟေတွာ ပါဝံ အဂမံသု၊ သော တတ္ထ ကာလမကာသိ. ကာလံ ကုရုမာနော စ ‘‘မမ လဒ္ဓိ အနိယျာနိကာ သာရရဟိတာ၊ မယံ တာဝ နဋ္ဌာ၊ အဝသေသဇနော မာ အပါယပူရကော အဟောသိ. သစေ ပနာဟံ ‘မမ သာသနံ အနိယျာနိက’န္တိ ဝက္ခာမိ၊ န သဒ္ဒဟိဿန္တိ. ယံနူနာဟံ ဒွေပိ ဇနေ န ဧကနီဟာရေန ဥဂ္ဂဏှာပေယျံ၊ တေ မမစ္စယေန အညမညံ ဝိဝဒိဿန္တိ. သတ္ထာ တံ ဝိဝါဒံ ပဋိစ္စ ဧကံ ဓမ္မကထံ ကထေဿတိ၊ တတော တေ သာသနဿ မဟန္တဘာဝံ ဇာတိဿန္တီ’’တိ.

အထ နံ ဧကော အန္တေဝါသိကော ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ ဒုဗ္ဗလာ၊ မယှံ ဣမသ္မိံ ဓမ္မေ သာရံ အာစိက္ခထ အာစရိယပ္ပမာဏ’’န္တိ. အာဝုသော၊ တွံ မမစ္စယေန သဿတန္တိ ဂဏှေယျာသီတိ. အပရောပိ တံ ဥပသင်္ကမိ၊ တံ ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှာပေသိ. ဧဝံ ဒွေပိ ဇနေ ဧကလဒ္ဓိကေ အကတွာ ဗဟူ နာနာနီဟာရေန ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ကာလမကာသိ. တေ တဿ သရီရကိစ္စံ ကတွာ သန္နိပတိတွာ အညမညံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ကဿာဝုသော၊ အာစရိယော သာရမာစိက္ခီ’’တိ? ဧကော ဥဋ္ဌဟိတွာ မယှန္တိ အာဟ. ကိံ အာစိက္ခီတိ? သဿတန္တိ. အပရော တံ ပဋိဗာဟိတွာ မယှံ သာရံ အာစိက္ခီတိ အာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗေ ‘‘မယှံ သာရံ အာစိက္ခိ၊ အဟံ ဇေဋ္ဌကော’’တိ အညမညံ ဝိဝါဒံ ဝဍ္ဎေတွာ အက္ကောသေ စေဝ ပရိဘာသေ စ ဟတ္ထပါဒပဟာရာဒီနိ စ ပဝတ္တေတွာ ဧကမဂ္ဂေန ဒွေ အဂစ္ဆန္တာ နာနာဒိသာသု ပက္ကမိံသု၊ ဧကစ္စေ ဂိဟီ အဟေသုံ.

ဘဂဝတော ပန ဓရမာနကာလေပိ ဘိက္ခုသံဃေ ဝိဝါဒေါ န ဥပ္ပဇ္ဇိ. သတ္ထာ ဟိ တေသံ ဝိဝါဒကာရဏေ ဥပ္ပန္နမတ္တေယေဝ သယံ ဝါ ဂန္တွာ တေ ဝါ ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေတွာ ခန္တိ မေတ္တာ ပဋိသင်္ခါ အဝိဟိံသာ သာရဏီယဓမ္မေသု ဧကံ ကာရဏံ ကထေတွာ ဝိဝါဒံ ဝူပသမေတိ. ဧဝံ ဓရမာနောပိ သံဃဿ ပတိဋ္ဌာဝ အဟောသိ. ပရိနိဗ္ဗာယမာနောပိ အဝိဝါဒကာရဏံ ကတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဘဂဝတာ ဟိ သုတ္တေ ဒေသိတာ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ (အ. နိ. ၄.၁၈၀၊ ဒီ. နိ. ၂.၁၈၇) ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဘိက္ခူနံ ပတိဋ္ဌာ စ အဝဿယော စ. တထာ ခန္ဓကေ ဒေသိတာ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ (မဟာဝ. ၃၀၅) သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ပဉှဗျာကရဏာနိ (အ. နိ. ၄.၄၂) စ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယော ဝေါ မယာ၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော၊ သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆).

၄၂. အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ အယံ ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော. တံ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နကာလေ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ သမုဒါစရိတွာ ထေရကာလေပိ တထေဝ သမုဒါစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ. ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? နာဋပုတ္တေ ကိရ ကာလံကတေ ဇမ္ဗုဒီပေ မနုဿာ တတ္ထ တတ္ထ ကထံ ပဝတ္တယိံသု – ‘‘နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော ဧကော သတ္ထာတိ ပညာယိတ္ထ၊ တဿ ကာလကိရိယာယ သာဝကာနံ ဧဝရူပေါ ဝိဝါဒေါ ဇာတော၊ သမဏော ပန ဂေါတမော ဇမ္ဗုဒီပေ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ပါကဋောယေဝ၊ ကီဒိသော နု ခေါ သမဏေ ဂေါတမေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သာဝကာနံ ဝိဝါဒေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ထေရော တံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ ကထံ ဂဟေတွာ ဒသဗလဿ အာရောစေဿာမိ၊ သတ္ထာ စ ဧတံ အတ္ထုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဧကံ ဒေသနံ ကထေဿတီ’’တိ. သော နိက္ခမိတွာ ယေန သာမဂါမော၊ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ. ဥဇုမေဝ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂန္တွာ ယေနဿ ဥပဇ္ဈာယော အာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ မဟာပညော၊ သော ဣမံ သာသနံ သတ္ထု အာရောစေဿတိ၊ အထ သတ္ထာ တဒနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေဿတီ’’တိ. ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလံ၊ မူလဉှိ ပါဘတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ၊ ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော၊

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ၊ အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၁.၄)၊

ဒဿနာယာတိ ဒဿနတ္ထာယ. ကိံ ပနိမိနာ ဘဂဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ? နော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ အယဉှိ အာယသ္မာ ဒိဝါ နဝ ဝါရေ ရတ္တိံ နဝ ဝါရေတိ ဧကာဟံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဒိဝသဿ ပန သတက္ခတ္တုံ ဝါ သဟဿက္ခတ္တုံ ဝါ ဂန္တုကာမော သမာနောပိ န အကာရဏာ ဂစ္ဆတိ၊ ဧကံ ပဉှုဒ္ဓါရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ. သော တံဒိဝသံ တေန ဂန္တုကာမော ဧဝမာဟ.

အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃမဇ္ဈေ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ကထံ ဒေဝမနုဿာနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတိ? ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၄၅၁) ဝိယ ဟိ ဒွီသု ဘိက္ခူသု ဝိဝါဒံ အာပန္နေသု တသ္မိံ ဝိဟာရေ တေသံ အန္တေဝါသိကာ ဝိဝဒန္တိ၊ တေသံ ဩဝါဒံ ဂဏှန္တော ဘိက္ခုနိသံဃော ဝိဝဒတိ၊ တတော တေသံ ဥပဋ္ဌာကာ ဝိဝဒန္တိ၊ အထ မနုဿာနံ အာရက္ခဒေဝတာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဓမ္မဝါဒီနံ အာရက္ခဒေဝတာ ဓမ္မဝါဒိနိယော ဟောန္တိ၊ အဓမ္မဝါဒီနံ အဓမ္မဝါဒိနိယော ဟောန္တိ. တတော တာသံ အာရက္ခဒေဝတာနံ မိတ္တာ ဘုမ္မဒေဝတာ ဘိဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပရမ္ပရာယ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဌပေတွာ အရိယသာဝကေ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. ဓမ္မဝါဒီဟိ ပန အဓမ္မဝါဒိနောဝ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ၊ တတော ယံ ဗဟူဟိ ဂဟိတံ၊ တံ ဂဏှန္တိ. ဓမ္မံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟုတရာဝ အဓမ္မံ ဂဏှန္တိ. တေ အဓမ္မံ ပူရေတွာ ဝိဟရန္တာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဧဝံ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃမဇ္ဈေ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ဗဟူနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဟောတိ.

၄၃. အဘိညာ ဒေသိတာတိ မဟာဗောဓိမူလေ နိသိန္နေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒိတာ. ပတိဿယမာနရူပါ ဝိဟရန္တီတိ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တိ. ဘဂဝတော အစ္စယေနာတိ ဧတရဟိ ဘဂဝန္တံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ၊ တုမှာကံ၊ ဘန္တေ၊ ဥဂ္ဂတေဇတာယ ဒုရာသဒတာယ ဝိဝါဒံ ဇနေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ဘဂဝတော ပန အစ္စယေန ဝိဝါဒံ ဇနေယျုန္တိ ဝဒတိ. ယတ္ထ ပန တံ ဝိဝါဒံ ဇနေယျုံ၊ တံ ဒဿေန္တော အဇ္ဈာဇီဝေ ဝါ အဓိပါတိမောက္ခေ ဝါတိ အာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈာဇီဝေတိ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ – ‘‘ဘိက္ခု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၂၈၇) နယေန ပရိဝါရေ ပညတ္တာနိ ဆ သိက္ခာပဒါနိ၊ တာနိ ဌပေတွာ သေသာနိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ အဓိပါတိမောက္ခံ နာမ. အပ္ပမတ္တကော သော အာနန္ဒာတိ အဇ္ဈာဇီဝံ အဓိပါတိမောက္ခဉ္စ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒေါ နာမ ယသ္မာ ပရဿ ကထာယပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သလ္လက္ခေတွာ သုပ္ပဇဟော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘အပ္ပမတ္တကော’’တိ ဝုတ္တော.

တတြာယံ နယော – ဣဓေကစ္စော ‘‘န သက္ကာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အနုလ္လပန္တေန ကိဉ္စိ လဒ္ဓု’’န္တိအာဒီနိ စိန္တေတွာ အာဇီဝဟေတု ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဝါ ဥလ္လပတိ သဉ္စရိတ္တံ ဝါ အာပဇ္ဇတိ၊ ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ သော ဘိက္ခု အရဟာတိအာဒိနာ နယေန သာမန္တဇပ္ပနံ ဝါ ကရောတိ၊ အဂိလာနော ဝါ အတ္တနော အတ္ထာယ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဘိက္ခုနီ ဝါ ပန တာနိ ဝိညာပေတွာ ပါဋိဒေသနီယံ အာပဇ္ဇတိ၊ ယော ကောစိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကံ ယံကိဉ္စိ သူပေါဒနဝိညတ္တိမေဝ ဝါ ကရောတိ၊ အညတရံ ဝါ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ၊ တမေနံ သဗြဟ္မစာရီ ဧဝံ သဉ္ဇာနန္တိ – ‘‘ကိံ ဣမဿ ဣမိနာ လာဘေန လဒ္ဓေန၊ ယော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတီ’’တိ. အတ္တနော ဓမ္မတာယပိဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကိဿ မယှံ ဣမိနာ လာဘေန၊ ယွာဟံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေမိ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောမီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တတော ဩရမတိ. ဧဝံ ပရဿ ကထာယပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သလ္လက္ခေတွာ သုပ္ပဇဟော ဟောတိ. တေန ဘဂဝါ ‘‘အပ္ပမတ္တကော’’တိ အာဟ.

မဂ္ဂေ ဝါ ဟိ၊ အာနန္ဒ၊ ပဋိပဒါယ ဝါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပတွာ ဝိဝါဒေါ နာမ သဗ္ဗသော ဝူပသမ္မတိ၊ နတ္ထိ အဓိဂတမဂ္ဂါနံ ဝိဝါဒေါ. ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂံ ပန ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒဉ္စ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

တတြာယံ နယော – ဧဝံ ဘိက္ခုံ မနုဿာ လောကုတ္တရဓမ္မေ သမ္ဘာဝေန္တိ. သော သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကိံ အာဂတတ္ထာ’’တိ. မနသိကာတဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတုံ၊ ဘန္တေတိ. နိသီဒထ၊ ခဏေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပေတုံ သမတ္ထကမ္မဋ္ဌာနကထံ အာစိက္ခိဿာမီတိ ဝတွာ ဝဒတိ – ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော မူလကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ၊ တဿ တံ မနသိကရောတော ဩဘာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ ပဌမမဂ္ဂေါ နာမ. သော ဒုတိယံ ဩဘာသဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ ဒုတိယမဂ္ဂေါ အဓိဂတော ဟောတိ၊ ဧဝံ တတိယဉ္စ စတုတ္ထဉ္စ. ဧတ္တာဝတာ မဂ္ဂပ္ပတ္တော စေဝ ဖလပ္ပတ္တော စ ဟောတီ’’တိ. အထ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အခီဏာသဝေါ နာမ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဒ္ဓါယံ ခီဏာသဝေါ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တိ.

သော အပရေန သမယေန ကာလံ ကရောတိ. သမန္တာ ဘိက္ခာစာရဂါမေဟိ မနုဿာ အာဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တိ ‘‘ကေနစိ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော ပဉှံ ပုစ္ဆိတော’’တိ. ဥပါသကာ ပုဗ္ဗေဝ ထေရေန ပဉှော ကထိတော အမှာကန္တိ. တေ ပုပ္ဖမဏ္ဍပံ ပုပ္ဖကူဋာဂါရံ သဇ္ဇေတွာ သုဝဏ္ဏေန အက္ခိပိဓာနမုခပိဓာနာဒိံ ကရိတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိကံ ကီဠေတွာ ဈာပေတွာ အဋ္ဌီနိ အာဒါယ စေတိယံ ကရောန္တိ. အညေ အာဂန္တုကာ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ‘‘မဟာထေရံ ပဿိဿာမ၊ ကဟံ၊ အာဝုသော၊ မဟာထေရော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ဘန္တေတိ. ဒုက္ကရံ၊ အာဝုသော၊ ထေရေန ကတံ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တေန၊ ပဉှံ ပုစ္ဆိတ္ထ၊ အာဝုသောတိ. ဘိက္ခူနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဣမိနာ နိယာမေန ကထေသိ၊ ဘန္တေတိ. န ဧသော၊ အာဝုသော၊ မဂ္ဂေါ၊ ဝိပဿနုပက္ကိလေသော နာမေသ၊ န တုမှေ ဇာနိတ္ထ၊ ပုထုဇ္ဇနော၊ အာဝုသော၊ ထေရောတိ. တေ ကလဟံ ကရောန္တာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘သကလဝိဟာရေ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခာစာရဂါမေသု မနုဿာ စ န ဇာနန္တိ၊ တုမှေယေဝ ဇာနာထ. ကတရမဂ္ဂေန တုမှေ အာဂတာ၊ ကိံ ဝေါ ဝိဟာရဒွါရေ စေတိယံ န ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ဧဝံဝါဒီနံ ပန ဘိက္ခူနံ သတံ ဝါ၊ ဟောတု သဟဿံ ဝါ၊ ယာဝ တံ လဒ္ဓိံ နပ္ပဇဟန္တိ၊ သဂ္ဂေါပိ မဂ္ဂေါပိ ဝါရိတောယေဝ.

အပရောပိ တာဒိသောဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဧဝံ ကထေတိ – စိတ္တေနေဝ တီသု ဥဒ္ဓနေသု တီဏိ ကပလ္လာနိ အာရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိံ ကတွာ စိတ္တေနေဝ အတ္တနော ဒွတ္တိံသာကာရံ ဥပ္ပါဋေတွာ ကပလ္လေသု ပက္ခိပိတွာ စိတ္တေနေဝ ဒဏ္ဍကေန ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ဘဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ယာ ဈာယမာနေ ဆာရိကာ ဟောတိ၊ သာ မုခဝါတေန ပလာသေတဗ္ဗာ. ဧတ္တကေန ဓူတပါပေါ နာမေသ သမဏော ဟောတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

အပရော ဧဝံ ကထေတိ – စိတ္တေနေဝ မဟာစာဋိံ ဌပေတွာ မတ္ထုံ ယောဇေတွာ စိတ္တေနေဝ အတ္တနော ဒွတ္တိံသာကာရံ ဥပ္ပါဋေတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ မတ္ထုံ ဩတာရေတွာ မန္ထိတဗ္ဗံ. မထိယမာနံ ဝိလီယတိ၊ ဝိလီနေ ဥပရိ ဖေဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. သော ဖေဏော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ဝေါ အမတံ ပရိဘုတ္တံ နာမ ဘဝိဿတိ. ဣတော ပရံ ‘‘အထ တေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

၄၄. ဣဒါနိ ယော ဧဝံ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တဿ မူလံ ဒဿေန္တော ဆယိမာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဂါရဝေါတိ ဂါရဝဝိရဟိတော. အပ္ပတိဿောတိ အပ္ပတိဿယော အနီစဝုတ္တိ. ဧတ္ထ ပန ယော ဘိက္ခု သတ္ထရိ ဓရမာနေ တီသု ကာလေသု ဥပဋ္ဌာနံ န ယာတိ၊ သတ္ထရိ အနုပါဟနေ စင်္ကမန္တေ သဥပါဟနော စင်္ကမတိ၊ နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တေ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဝသန္တေ ဥပရိ ဝသတိ၊ သတ္ထု ဒဿနဋ္ဌာနေ ဥဘော အံသေ ပါရုပတိ၊ ဆတ္တံ ဓာရေတိ၊ ဥပါဟနံ ဓာရေတိ၊ နှာနတိတ္ထေ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ကရောတိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဝါ ပန စေတိယံ ဝန္ဒိတုံ န ဂစ္ဆတိ၊ စေတိယဿ ပညာယနဋ္ဌာနေ သတ္ထုဒဿနဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ကရောတိ၊ အညေဟိ စ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသိ၊ န ဣဒံ ဝဋ္ဋတိ၊ သမ္မာသဗုဒ္ဓဿ နာမ လဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တူဏှီ ဟောတိ၊ ကိံ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝဒသီ’’တိ ဘဏတိ၊ အယံ သတ္ထရိ အဂါရဝေါ နာမ.

ယော ပန ဓမ္မဿဝနေ သင်္ဃုဋ္ဌေ သက္ကစ္စံ န ဂစ္ဆတိ၊ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ န သုဏာတိ၊ နိဒ္ဒါယတိ ဝါ သလ္လပေန္တော ဝါ နိသီဒတိ၊ သက္ကစ္စံ န ဂဏှာတိ န ဓာရေတိ၊ ‘‘ကိံ ဓမ္မေ အဂါရဝံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုဏှီ ဟောတိ၊ ဓမ္မော ဓမ္မောတိ ဝဒသိ၊ ကိံ ဓမ္မော နာမာ’’တိ ဝဒတိ၊ အယံ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ နာမ.

ယော ပန ထေရေန ဘိက္ခုနာ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ နိသီဒတိ ပဉှံ ကထေတိ၊ ဝုဍ္ဎေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋေန္တော ဂစ္ဆတိ၊ တိဋ္ဌတိ နိသီဒတိ၊ ဒုဿပလ္လတ္ထိကံ ဝါ ဟတ္ထပလ္လတ္ထိကံ ဝါ ကရောတိ၊ သံဃမဇ္ဈေ ဥဘော အံသေ ပါရုပတိ၊ ဆတ္တုပါဟနံ ဓာရေတိ၊ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ လဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘တုဏှီ ဟောတိ၊ သံဃော သံဃောတိ ဝဒသိ၊ ကိံ သံဃော၊ မိဂသံဃော အဇသံဃော’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ၊ အယံ သံဃေ အဂါရဝေါ နာမ. ဧကဘိက္ခုသ္မိမ္ပိ ဟိ အဂါရဝေ ကတေ သံဃေ ကတောယေဝ ဟောတိ. တိဿော သိက္ခာ ပန အပရိပူရယမာနောဝ သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ နာမ.

အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ အတ္တနိ ဝါ အတ္တနော ပရိသာယ ဝါ. ဗာဟိဒ္ဓါတိ ပရသ္မိံ ဝါ ပရဿ ပရိသာယ ဝါ.

၄၆. ဣဒါနိ အယံ ဆ ဌာနာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒေါ ဝဍ္ဎန္တော ယာနိ အဓိကရဏာနိ ပါပုဏာတိ၊ တာနိ ဒဿေတုံ စတ္တာရိမာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝူပသမနတ္ထာယ ပဝတ္တမာနေဟိ သမထေဟိ အဓိကာတဗ္ဗာနီတိ အဓိကရဏာနိ. ဝိဝါဒေါဝ အဓိကရဏံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဣဒါနိ ဣမာနိပိ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ ပတွာ ဥပရိ ဝဍ္ဎေန္တော သော ဝိဝါဒေါ ယေဟိ သမထေဟိ ဝူပသမ္မတိ၊ တေသံ ဒဿနတ္ထံ သတ္တ ခေါ ပနိမေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဓိကရဏာနိ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ အဓိကရဏသမထာ. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနန္တိ ဥပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပန္နာနံ. အဓိကရဏာနန္တိ ဧတေသံ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနံ စတုန္နံ. သမထာယ ဝူပသမာယာတိ သမနတ္ထဉ္စေဝ ဝူပသမနတ္ထဉ္စ. သမ္မုခါဝိနယော ဒါတဗ္ဗော။ပေ။ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဣမေ သတ္တ သမထာ ဒါတဗ္ဗာ.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယကထာ – အဓိကရဏေသု တာဝ ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါတိ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ ဝိဝဒန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ယော ဝိဝါဒေါ၊ ဣဒံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ နာမ. သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဒိဋ္ဌိအာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ အနုဝဒန္တာနံ ယော အနုဝါဒေါ ဥပဝဒနာ စေဝ စောဒနာ စ၊ ဣဒံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ နာမ. မာတိကာယံ အာဂတာ ပဉ္စ ဝိဘင်္ဂေ ဒွေတိ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တာဓိကရဏံ နာမ. ယံ သံဃဿ အပလောကနာဒီနံ စတုန္နံ ကမ္မာနံ ကရဏံ၊ ဣဒံ ကိစ္စာဓိကရဏံ နာမ.

တတ္ထ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ. သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မမာနံ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပ္ပန္နံ၊ တသ္မိံယေဝ ဝါ၊ အညတ္ထ ဝူပသမေတုံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝါ၊ ယတ္ထ ဂန္တွာ သံဃဿ နိယျာတိတံ၊ တတ္ထ သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ဝူပသမေတုံ အသက္ကောန္တေ တတ္ထေဝ ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတပုဂ္ဂလေဟိ ဝါ ဝိနိစ္ဆိတံ သမ္မတိ. ဧဝံ သမ္မမာနေ ပန တသ္မိံ ယာ သံဃသမ္မုခတာ ဓမ္မသမ္မုခတာ၊ ဝိနယသမ္မုခတာ၊ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ၊ အယံ သမ္မုခါဝိနယော နာမ.

တတ္ထ စ ကာရကသံဃဿ သာမဂ္ဂိဝသေန သမ္မုခီဘာဝေါ သံဃသမ္မုခတာ. သမေတဗ္ဗဿ ဝတ္ထုနော ဘူတတာ ဓမ္မသမ္မုခတာ. ယထာ တံ သမေတဗ္ဗံ၊ တထေဝ သမနံ ဝိနယသမ္မုခတာ. ယော စ ဝိဝဒတိ၊ ယေန စ ဝိဝဒတိ၊ တေသံ ဥဘိန္နံ အတ္တပစ္စတ္ထိကာနံ သမ္မုခီဘာဝေါ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ. ဥဗ္ဗာဟိကာယ ဝူပသမေ ပနေတ္ထ သံဃသမ္မုခတာ ပရိဟာယတိ. ဧဝံ တာဝ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မတိ.

သစေ ပနေဝမ္ပိ န သမ္မတိ၊ အထ နံ ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတာ ဘိက္ခူ ‘‘န မယံ သက္ကောမ ဝူပသမေတု’’န္တိ သံဃဿေဝ နိယျာတေန္တိ. တတော သံဃော ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဘိက္ခုံ သလာကဂ္ဂါဟကံ သမ္မန္နိတွာ တေန ဂုဠှကဝိဝဋကသကဏ္ဏဇပ္ပကေသု တီသု သလာကဂ္ဂါဟေသု အညတရဝသေန သလာကံ ဂါဟေတွာ သန္နိပတိတပရိသာယ ဓမ္မဝါဒီနံ ယေဘုယျတာယ ယထာ တေ ဓမ္မဝါဒိနော ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ဝူပသန္တံ အဓိကရဏံ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော ဝုတ္တနယော ဧဝ. ယံ ပန ယေဘုယျသိကာယ ကမ္မဿ ကရဏံ၊ အယံ ယေဘုယျသိကာ နာမ. ဧဝံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ.

အနုဝါဒါဓိကရဏံ စတူဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ သတိဝိနယေန စ အမူဠှဝိနယေန စ တဿပါပိယသိကာယ စ. သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မမာနံ ယော စ အနုဝဒတိ၊ ယဉ္စ အနုဝဒတိ၊ တေသံ ဝစနံ သုတွာ၊ သစေ ကာစိ အာပတ္တိ နတ္ထိ၊ ဥဘော ခမာပေတွာ၊ သစေ အတ္ထိ၊ အယံ နာမေတ္ထ အာပတ္တီတိ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိတံ ဝူပသမ္မတိ. တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယလက္ခဏံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ယဒါ ပန ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသိတဿ သတိဝိနယံ ယာစမာနဿ သံဃော ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန သတိဝိနယံ ဒေတိ၊ တဒါ သမ္မုခါဝိနယေန စ သတိဝိနယေန စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဒိန္နေ ပန သတိဝိနယေ ပုန တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ကဿစိ အနုဝါဒေါ န ရုဟတိ.

ယဒါ ဥမ္မတ္တကော ဘိက္ခု ဥမ္မာဒဝသေန ကတေ အဿာမဏကေ အဇ္ဈာစာရေ ‘‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိ’’န္တိ ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော – ‘‘ဥမ္မတ္တကေန မေ၊ အာဝုသော၊ ဧတံ ကတံ၊ နာဟံ တံ သရာမီ’’တိ ဘဏန္တောပိ ဘိက္ခူဟိ စောဒိယမာနောဝ ပုန အစောဒနတ္ထာယ အမူဠှဝိနယံ ယာစတိ၊ သံဃော စဿ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ၊ တဒါ သမ္မုခါဝိနယေန စ အမူဠှဝိနယေန စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဒိန္နေ ပန အမူဠှဝိနယေ ပုန တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ကဿစိ တပ္ပစ္စယာ အနုဝါဒေါ န ရုဟတိ.

ယဒါ ပန ပါရာဇိကေန ဝါ ပါရာဇိကသာမန္တေန ဝါ စောဒိယမာနဿ အညေနာညံ ပဋိစရတော ပါပုဿန္နတာယ ပါပိယဿ ပုဂ္ဂလဿ – ‘‘သစာယံ အစ္ဆိန္နမူလော ဘဝိဿတိ၊ သမ္မာ ဝတ္တိတွာ ဩသာရဏံ လဘိဿတိ၊ သစေ ဆိန္နမူလော၊ အယမေဝဿ နာသနာ ဘဝိဿတီ’’တိ မညမာနော သံဃော ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန တဿပါပိယသိကံ ကရောတိ၊ တဒါ သမ္မုခါဝိနယေန စ တဿ ပါပိယသိကာယ စ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ စတူဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ.

အာပတ္တာဓိကရဏံ တီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ပဋိညာတကရဏေန စ တိဏဝတ္ထာရကေန စ. တဿ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ ဝူပသမော နတ္ထိ. ယဒါ ပန ဧကဿ ဝါ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ သံဃဂဏမဇ္ဈေသု ဝါ ဘိက္ခု လဟုကံ အာပတ္တိံ ဒေသေတိ၊ တဒါ အာပတ္တာဓိကရဏံ သမ္မုခါဝိနယေန စ ပဋိညာတကရဏေန စ ဝူပသမ္မတိ. တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော တာဝ ယော စ ဒေသေတိ၊ ယဿ စ ဒေသေတိ၊ တေသံ သမ္မုခတာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ပုဂ္ဂလဿ စ ဂဏဿ စ ဒေသနာကာလေ သံဃသမ္မုခတာ ပရိဟာယတိ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အပန္နော’’တိ စ၊ အာမ ‘‘ပဿာမီ’’တိ စ ပဋိညာတာယ ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာသီ’’တိ ကရဏံ၊ တံ ပဋိညာတကရဏံ နာမ. သံဃာဒိသေသေ ပရိဝါသာဒိယာစနာ ပဋိညာ၊ ပရိဝါသာဒီနံ ဒါနံ ပဋိညာတကရဏံ နာမ.

ဒွေပက္ခဇာတာ ပန ဘဏ္ဍနကာရကာ ဘိက္ခူ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစာရံ စရိတွာ ပုန လဇ္ဇိဓမ္မေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိ အညမညံ အာပတ္တိယာ ကာရာပနေ ဒေါသံ ဒိသွာ ယဒါ တိဏဝတ္ထာရကကမ္မံ ကရောန္တိ၊ တဒါ အာပတ္တာဓိကရဏံ သမ္မုခါဝိနယေန စ တိဏဝတ္ထာရကေန စ သမ္မတိ. တတြ ဟိ ယတ္တကာ ဟတ္ထပါသုပဂတာ ‘‘န မေ တံ ခမတီ’’တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ အကတွာ ‘‘ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မ’’န္တိ န ဥက္ကောဋေန္တိ၊ နိဒ္ဒမ္ပိ ဩက္ကန္တာ ဟောန္တိ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇဉ္စ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တဉ္စ သဗ္ဗာပတ္တိယော ဝုဋ္ဌဟန္တိ. ဧဝံ အာပတ္တာဓိကရဏံ တီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ. ကိစ္စာဓိကရဏံ ဧကေန သမထေန သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ.

ဣမာနိ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ ယထာနုရူပံ ဣမေဟိ သတ္တဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အဓိကရဏာနံ သမထာယ ဝူပသမာယ သမ္မုခါဝိနယော ဒါတဗ္ဗော။ပေ။ တိဏဝတ္ထာရကော’’တိ. အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယနယော၊ ဝိတ္ထာရော ပန သမထက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၈၅) အာဂတောယေဝ. ဝိနိစ္ဆယောပိဿ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝုတ္တော.

၄၇. ယော ပနာယံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခူ ဝိဝဒန္တီ’’တိအာဒိကော ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော၊ သော ဧတေန နယေန သင်္ခေပတောဝ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဓမ္မောတိအာဒီသု သုတ္တန္တပရိယာယေန တာဝ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ဓမ္မော၊ အကုသလကမ္မပထာ အဓမ္မော. တထာ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဟေဋ္ဌာ အာဂတာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ၊ တယော သတိပဋ္ဌာနာ တယော သမ္မပ္ပဓာနာ တယော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဆ ဣန္ဒြိယာနိ ဆ ဗလာနိ အဋ္ဌ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ စာတိ၊ စတ္တာရော ဥပါဒါနာ ပဉ္စ နီဝရဏာနီတိအာဒယော သင်္ကလိဋ္ဌဓမ္မာ စာတိ အယံ အဓမ္မော.

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ ဧကံ အဓမ္မကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ကရိဿာမ၊ ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယကုလံ နိယျာနိကံ ဘဝိဿတိ၊ မယဉ္စ လောကေ ပါကဋာ ဘဝိဿာမာ’’တိ တံ အဓမ္မံ ‘‘ဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ ဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ. တတ္ထေဝ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု ဧကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ အဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ.

ဝိနယပရိယာယေန ပန ဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ယထာပဋိညာယ ကာတဗ္ဗကမ္မံ ဓမ္မော နာမ၊ အဘူတေန ပန ဝတ္ထုနာ အစောဒေတွာ အသာရေတွာ အပဋိညာယ ကတဗ္ဗကမ္မံ အဓမ္မော နာမ. တေသုပိ အဓမ္မံ ‘‘ဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ ဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ၊ ‘‘အဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ အဓမ္မောတိ ဝိဝဒန္တိ.

သုတ္တန္တပရိယာယေန ပန ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော သံဝရော ပဟာနံ ပဋိသင်္ခါတိ အယံ ဝိနယော နာမ၊ ရာဂါဒီနံ အဝိနယော အသံဝရော အပ္ပဟာနံ အပ္ပဋိသင်္ခါတိ အယံ အဝိနယော နာမ. ဝိနယပရိယာယေန ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ ဉတ္တိသမ္ပတ္တိ အနုသာဝနသမ္ပတ္တိ သီမသမ္ပတိ ပရိသသမ္ပတ္တီတိ အယံ ဝိနယော နာမ၊ ဝတ္ထုဝိပတ္တိ။ပေ။ ပရိသဝိပတ္တီတိ အယံ အဝိနယော နာမ. တေသုပိ ယံကိဉ္စိ အဝိနယံ ‘‘ဝိနယော အယ’’န္တိ ကထေန္တာ ဝိနယောတိ ဝိဝဒန္တိ၊ ဝိနယံ အဝိနယောတိ ကထေန္တာ အဝိနယောတိ ဝိဝဒန္တိ.

ဓမ္မနေတ္တိ သမနုမဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ ဓမ္မရဇ္ဇု အနုမဇ္ဇိတဗ္ဗာ ဉာဏေန ဃံသိတဗ္ဗာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဓမ္မနေတ္တိ ‘‘ဣတိ ခေါ ဝစ္ဆ ဣမေ ဒသ ဓမ္မာ အကုသလာ ဒသ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ဧဝံ မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၉၄) အာဂတာတိ ဝုတ္တာ. သာ ဧဝ ဝါ ဟောတု၊ ယော ဝါ ဣဓ ဓမ္မောတိ စ ဝိနယော စ ဝုတ္တော. ယထာ တတ္ထ သမေတီတိ ယထာ တာယ ဓမ္မနေတ္တိယာ သမေတိ၊ ‘‘ဓမ္မော ဓမ္မောဝ ဟောတိ၊ အဓမ္မော အဓမ္မောဝ၊ ဝိနယော ဝိနယောဝ ဟောတိ၊ အဝိနယော အဝိနယောဝ’’. တထာ တန္တိ ဧဝံ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ. ဧကစ္စာနံ အဓိကရဏာနန္တိ ဣဓ ဝိဝါဒါဓိကရဏမေဝ ဒဿိတံ၊ သမ္မုခါဝိနယော ပန န ကိသ္မိဉ္စိ အဓိကရဏေ န လဗ္ဘတိ.

၄၈. တံ ပနေတံ ယသ္မာ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ မာတိကာယ ဌပိတာနုက္ကမေန ဣဒါနိ သတိဝိနယဿ ဝါရေ ပတ္တေပိ တံ အဝတွာ ဝိဝါဒါဓိကရဏယေဝ တာဝ ဒုတိယသမထံ ဒဿေန္တော ကထဉ္စာနန္ဒ၊ ယေဘုယျသိကာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗဟုတရာတိ အန္တမသော ဒွီဟိ တီဟိပိ အတိရေကတရာ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၉. ဣဒါနိ ဟေဋ္ဌာ အဝိတ္ထာရိတံ သတိဝိနယံ အာဒိံ ကတွာ ဝိတ္ထာရိတာဝသေသသမထေ ပဋိပါဋိယာ ဝိတ္ထာရေတုံ ကထဉ္စာနန္ဒ၊ သတိဝိနယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါရာဇိကသာမန္တေန ဝါတိ ဒွေ သာမန္တာနိ ခန္ဓသာမန္တဉ္စ အာပတ္တိသာမန္တဉ္စ. တတ္ထ ပါရာဇိကာပတ္တိက္ခန္ဓော သံဃာဒိသေသာပတ္တိက္ခန္ဓော ထုလ္လစ္စယ-ပါစိတ္တိယ-ပါဋိဒေသနီယ-ဒုက္ကဋ-ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိက္ခန္ဓောတိ ဧဝံ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမခန္ဓံ ခန္ဓသာမန္တံ နာမ ဟောတိ. ပဌမပါရာဇိကဿ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒုက္ကဋံ၊ သေသာနံ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဣဒံ အာပတ္တိသာမန္တံ နာမ. တတ္ထ ခန္ဓသာမန္တေ ပါရာဇိကသာမန္တံ ဂရုကာပတ္တိ နာမ ဟောတိ. သရတာယသ္မာတိ သရတု အာယသ္မာ. ဧကစ္စာနံ အဓိကရဏာနန္တိ ဣဓ အနုဝါဒါဓိကရဏမေဝ ဒဿိတံ.

၅၀. ဘာသိတပရိက္ကန္တန္တိ ဝါစာယ ဘာသိတံ ကာယေန စ ပရိက္ကန္တံ၊ ပရက္ကမိတွာ ကတန္တိ အတ္ထော. ဧကစ္စာနန္တိ ဣဓာပိ အနုဝါဒါဓိကရဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပဋိညာတကရဏေ ‘‘ဧကစ္စာန’’န္တိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဒဿိတံ.

၅၂. ဒဝါတိ သဟသာ. ရဝါတိ အညံ ဘဏိတုကာမေန အညံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ တဿပါပိယသိကာ ဟောတီတိ တဿပုဂ္ဂလဿ ပါပုဿန္နတာ ပါပိယသိကာ ဟောတိ. ဣမိနာ ကမ္မဿ ဝတ္ထု ဒဿိတံ. ဧဝရူပဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ကမ္မံ ကာတ္တဗ္ဗံ. ကမ္မေန ဟိ အဓိကရဏဿ ဝူပသမော ဟောတိ၊ န ပုဂ္ဂလဿ ပါပုဿန္နတာယ. ဣဓာပိ စ အနုဝါဒါဓိကရဏမေဝ အဓိကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၅၃. ကထဉ္စာနန္ဒ၊ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဂူထံ ဝါ မုတ္တံ ဝါ ဃဋ္ဋိယမာနံ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ ဗာဓတိ၊ တိဏေဟိ အဝတ္ထရိတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆာဒိတဿ ပနဿ သော ဂန္ဓော န ဗာဓတိ၊ ဧဝမေဝ ယံ အဓိကရဏံ မူလာနုမူလံ ဂန္တွာ ဝူပသမိယမာနံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တတိ၊ တံ ဣမိနာ ကမ္မေန ဝူပသန္တံ ဂူထံ ဝိယ တိဏဝတ္ထာရကေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဝူပသန္တံ ဟောတီတိ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဝုတ္တံ. တဿ ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခူနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနန္တိအာဒိဝစနေန အာကာရမတ္တမေဝ ဒဿိတံ၊ ခန္ဓကေ အာဂတာယေဝ ပနေတ္ထ ကမ္မဝါစာ ပမာဏံ. ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ ဌပေတွာ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တန္တိ. ဧတ္ထ ပန ထုလ္လဝဇ္ဇန္တိ ထူလ္လဝဇ္ဇံ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ. ဂိဟိပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂိဟီနံ ဟီနေန ခုံသနဝမ္ဘနဓမ္မိကပဋိဿဝေသု အာပန္နာ အာပတ္တိ. အဓိကရဏာနန္တိ ဣဓ အာပတ္တာဓိကရဏမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိစ္စာဓိကရဏဿ ပန ဝသေန ဣဓ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တံ၊ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ ပနဿ ဝူပသမော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၅၄. ဆယိမေ၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာ သာရဏီယာတိ ဟေဋ္ဌာ ကလဟဝသေန သုတ္တံ အာရဒ္ဓံ၊ ဥပရိ သာရဏီယဓမ္မာ အာဂတာ. ဣတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနာ ဂတာ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ကောသမ္ဗိယသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၉၈-၅၀၀) ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ၊ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သောတာပတ္တိဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဏုန္တိ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ. ထူလန္တိ မဟာသာဝဇ္ဇံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

သာမဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.