၂. ပဉ္စတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပဉ္စတ္တယသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကေတိ ဧကစ္စေ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပရိဗ္ဗဇုပဂတဘာဝေန သမဏာ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏာ၊ လောကေန ဝါ သမဏာတိ စ ဗြာဟ္မဏာတိ စ ဧဝံ သမ္မတာ. အပရန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီတိ အပရန္တကပ္ပိကာ. အပရန္တကပ္ပေါ ဝါ ဧတေသံ အတ္ထီတိပိ အပရန္တကပ္ပိကာ. ဧတ္ထ စ အန္တောတိ ‘‘သက္ကာယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧကော အန္တော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၆.၆၁) ဝိယ ဣဓ ကောဋ္ဌာသော အဓိပ္ပေတော. ကပ္ပေါတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ကပ္ပေါတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကပ္ပါ တဏှာကပ္ပေါ စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ စာ’’တိ. တသ္မာ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အနာဂတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသံ ကပ္ပေတွာ ဌိတာတိ အပရန္တကပ္ပိကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသံ ဧဝံ အပရန္တံ ကပ္ပေတွာ ဌိတာနံ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန အပရန္တမေဝ အနုဂတာ ဒိဋ္ဌီတိ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိနော. တေ ဧဝံဒိဋ္ဌိနော တံ အပရန္တံ အာရဗ္ဘ အာဂမ္မ ပဋိစ္စ အညမ္ပိ ဇနံ ဒိဋ္ဌိဂတိကံ ကရောန္တာ အနေကဝိဟိတာနိ အဓိဝုတ္တိပဒါနိ အဘိဝဒန္တိ. အနေကဝိဟိတာနီတိ အနေကဝိဓာနိ. အဓိဝုတ္တိပဒါနီတိ အဓိဝစနပဒါနိ. အထ ဝါ ဘူတမတ္ထံ အဓိဘဝိတွာ ယထာသဘာဝတော အဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္တနတော အဓိဝုတ္တိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ၊ အဓိဝုတ္တီနံ ပဒါနိ အဓိဝုတ္တိပဒါနိ၊ ဒိဋ္ဌိဒီပကာနိ ဝစနာနီတိ အတ္ထော.
သညီတိ သညာသမင်္ဂီ. အရောဂေါတိ နိစ္စော. ဣတ္ထေကေတိ ဣတ္ထံ ဧကေ၊ ဧဝမေကေတိ အတ္ထော. ဣမိနာ သောဠသ သညီဝါဒါ ကထိတာ၊ အသညီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ၊ နေဝသညီနာသညီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ၊ သတော ဝါ ပန သတ္တဿာတိ ဣမိနာ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ. တတ္ထ သတောတိ ဝိဇ္ဇမာနဿ. ဥစ္ဆေဒန္တိ ဥပစ္ဆေဒံ. ဝိနာသန္တိ အဒဿနံ. ဝိဘဝန္တိ ဘဝဝိဂမံ. သဗ္ဗာနေတာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ. ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ ဝါတိ ဣမိနာ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ ကထိတာ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခဓမ္မော ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပဋိလဒ္ဓအတ္တဘာဝဿေတံ အဓိဝစနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေ နိဗ္ဗာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ၊ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဒုက္ခဝူပသမန္တိ အတ္ထော. သန္တံ ဝါတိ သညီတိအာဒိဝသေန တီဟာကာရေဟိ သန္တံ. တီဏိ ဟောန္တီတိ သညီ အတ္တာတိအာဒီနိ သန္တအတ္တဝသေန ဧကံ၊ ဣတရာနိ ဒွေတိ ဧဝံ တီဏိ.
၂၂. ရူပိံ ဝါတိ ကရဇရူပေန ဝါ ကသိဏရူပေန ဝါ ရူပိံ. တတ္ထ လာဘီ ကသိဏရူပံ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ၊ တက္ကီ ဥဘောပိ ရူပါနိ ဂဏှာတိယေဝ. အရူပိန္တိ အရူပသမာပတ္တိနိမိတ္တံ ဝါ၊ ဌပေတွာ သညာက္ခန္ဓံ သေသအရူပဓမ္မေ ဝါ အတ္တာတိ ပညပေန္တာ လာဘိနောပိ တက္ကိကာပိ ဧဝံ ပညပေန္တိ. တတိယဒိဋ္ဌိ ပန မိဿကဂါဟဝသေန ပဝတ္တာ၊ စတုတ္ထာ တက္ကဂါဟေနေဝ. ဒုတိယစတုက္ကေ ပဌမဒိဋ္ဌိ သမာပန္နကဝါရေန ကထိတာ၊ ဒုတိယဒိဋ္ဌိ အသမာပန္နကဝါရေန၊ တတိယဒိဋ္ဌိ သုပ္ပမတ္တေန ဝါ သရာဝမတ္တေန ဝါ ကသိဏပရိကမ္မဝသေန၊ စတုတ္ထဒိဋ္ဌိ ဝိပုလကသိဏဝသေန ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဧတံ ဝါ ပနေကေသံ ဥပါတိဝတ္တတန္တိ သညီတိပဒေန သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ သညာသတ္တကံ အတိက္ကန္တာနန္တိ အတ္ထော. အပရေ အဋ္ဌကန္တိ ဝဒန္တိ. တဒုဘယံ ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ကေစိ ဟိ ဧတာ သတ္တ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သညာ သမတိက္ကမိတုံ သက္ကောန္တိ၊ ကေစိ ပန န သက္ကောန္တိ. တတ္ထ ယေ သက္ကောန္တိ၊ တေဝ ဂဟိတာ. တေသံ ပန ဧကေသံ ဥပါတိဝတ္တတံ အတိက္ကမိတုံ သက္ကောန္တာနံ ယထာပိ နာမ ဂင်္ဂံ ဥတ္တိဏ္ဏေသု မနုဿေသု ဧကော ဒီဃဝါပိံ ဂန္တွာ တိဋ္ဌေယျ၊ ဧကော တတော ပရံ မဟာဂါမံ၊ ဧဝမေဝ ဧကေ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ အပ္ပမာဏံ အာနေဉ္ဇန္တိ ဝတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧကေ အာကိဉ္စညာယတနံ. တတ္ထ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ တာဝ ဒဿေတုံ ဝိညာဏကသိဏမေကေတိ ဝုတ္တံ. ပရတော ‘‘အာကိဉ္စညာယတနမေကေ’’တိ ဝက္ခတိ. တယိဒန္တိ တံ ဣဒံ ဒိဋ္ဌိဂတဉ္စ ဒိဋ္ဌိပစ္စယဉ္စ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ. တထာဂတော အဘိဇာနာတီတိ. ဣမိနာ ပစ္စယေန ဣဒံ နာမ ဒဿနံ ဂဟိတန္တိ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ဇာနာတိ.
ဣဒါနိ တဒေဝ ဝိတ္ထာရေန္တော ယေ ခေါ တေ ဘောန္တောတိအာဒိမာဟ. ယာ ဝါ ပန ဧတာသံ သညာနန္တိ ယာ ဝါ ပန ဧတာသံ ‘‘ယဒိ ရူပသညာန’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တသညာနံ. ပရိသုဒ္ဓါတိ နိရုပက္ကိလေသာ. ပရမာတိ ဥတ္တမာ. အဂ္ဂါတိ သေဋ္ဌာ. အနုတ္တရိယာ အက္ခာယတီတိ အသဒိသာ ကထီယတိ. ယဒိ ရူပသညာနန္တိ ဣမိနာ စတဿော ရူပါဝစရသညာ ကထိတာ. ယဒိ အရူပသညာနန္တိ ဣမိနာ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ. ဣတရေဟိ ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ သမာပန္နကဝါရော စ အသမာပန္နကဝါရော စ ကထိတောတိ ဧဝမေတာ ကောဋ္ဌာသတော အဋ္ဌ၊ အတ္ထတော ပန သတ္တ သညာ ဟောန္တိ. သမာပန္နကဝါရော ဟိ ပုရိမာဟိ ဆဟိသင်္ဂဟိတောယေဝ. တယိဒံ သင်္ခတန္တိ တံ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ သညာဂတံ သဒ္ဓိံ ဒိဋ္ဌိဂတေန သင်္ခတံ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတံ. ဩဠာရိကန္တိ သင်္ခတတ္တာဝ ဩဠာရိကံ. အတ္ထိ ခေါ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓောတိ ဧတေသံ ပန သင်္ခတန္တိ ဝုတ္တာနံ သင်္ခါရာနံ နိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ အတ္ထိ. အတ္ထေတန္တိ ဣတိ ဝိဒိတွာတိ တံ ခေါ ပန နိဗ္ဗာနံ ‘‘အတ္ထိ ဧတ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနိတွာ. တဿ နိဿရဏဒဿာဝီတိ တဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏဒဿီ နိဗ္ဗာနဒဿီ. တထာဂတော တဒုပါတိဝတ္တောတိ တံ သင်္ခတံ အတိက္ကန္တော သမတိက္ကန္တောတိ အတ္ထော.
၂၃. တတြာတိ တေသု အဋ္ဌသု အသညီဝါဒေသု. ရူပိံ ဝါတိအာဒီနိ သညီဝါဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အယဉ္စ ယသ္မာ အသညီဝါဒေါ၊ တသ္မာ ဣဓ ဒုတိယစတုက္ကံ န ဝုတ္တံ. ပဋိက္ကောသန္တီတိ ပဋိဗာဟန္တိ ပဋိသေဓေန္တိ. သညာ ရောဂေါတိအာဒီသု အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂေါ၊ သဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော၊ အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လံ. အာဂတိံ ဝါ ဂတိံ ဝါတိအာဒီသု ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂတိံ၊ စုတိဝသေန ဂတိံ၊ စဝနဝသေန စုတိံ၊ ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဥပပတ္တိံ၊ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အပရာပရံ ဝဍ္ဎနဝသေန ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ. ကာမဉ္စ စတုဝေါကာရဘဝေ ရူပံ ဝိနာပိ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ သေသေ ပန တယော ခန္ဓေ ဝိနာ နတ္ထိ. အယံ ပန ပဉှော ပဉ္စဝေါကာရဘဝဝသေန ကထိတော. ပဉ္စဝေါကာရေ ဟိ ဧတ္တကေ ခန္ဓေ ဝိနာ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနေတ္ထ ‘‘အညတြ ရူပါတိအာဒိဝစနတော အရူပဘဝေပိ ရူပံ၊ အသညာဘဝေ စ ဝိညာဏံ အတ္ထိ၊ တထာ နိရောဓသမာပန္နဿာ’’တိ ဝဒတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ စေ အတ္ထံ ပဋိဗာဟသိ၊ အာဂတိံ ဝါတိအာဒိဝစနတော တံ ဝိညာဏံ ပက္ခိဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ဝိယ ဥပ္ပတိတွာပိ ဂစ္ဆတိ၊ ပဒသာပိ ဂစ္ဆတိ၊ ဂေါဝိသာဏဝလ္လိအာဒီနိ ဝိယ စ ဝဍ္ဎတီတိ အာပဇ္ဇတိ. ယေ စ ဘဂဝတာ အနေကသတေသု သုတ္တေသု တယော ဘဝါ ဝုတ္တာ၊ တေ အရူပဘဝဿ အဘာဝါ ဒွေဝ အာပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ မာ ဧဝံ အဝစ၊ ယထာ ဝုတ္တမတ္ထံ ဓာရေဟီတိ.
၂၄. တတြာတိ အဋ္ဌသု နေဝသညီနာသညီဝါဒေသု ဘုမ္မံ. ဣဓာပိ ရူပိံ ဝါတိအာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အသညာ သမ္မောဟောတိ နိဿညဘာဝေါ နာမေသ သမ္မောဟဋ္ဌာနံ. ယော ဟိ ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ၊ တံ အသညီ ဧသောတိ ဝဒန္တိ. ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗသင်္ခါရမတ္တေနာတိ ဒိဋ္ဌဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန သုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန မုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန. ဧတ္ထ စ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေန ပဉ္စဒွါရိကသညာပဝတ္တိမတ္တေနာတိ အယဉှိ ဧတ္ထ အတ္ထော. သင်္ခါရမတ္တေနာတိ ဩဠာရိကသင်္ခါရပဝတ္တိမတ္တေနာတိ အတ္ထော. ဧတဿ အာယတနဿာတိ ဧတဿ နေဝသညာနာသညာယတနဿ. ဥပသမ္ပဒန္တိ ပဋိလာဘံ. ဗျသနံ ဟေတန္တိ ဝိနာသော ဟေသ၊ ဝုဋ္ဌာနံ ဟေတန္တိ အတ္ထော. ပဉ္စဒွါရိကသညာပဝတ္တဉှိ ဩဠာရိကသင်္ခါရပဝတ္တံ ဝါ အပ္ပဝတ္တံ ကတွာ တံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. တဿ ပန ပဝတ္တေန တတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သင်္ခါရသမာပတ္တိပတ္တဗ္ဗမက္ခာယတီတိ ဩဠာရိကသင်္ခါရပဝတ္တိယာ ပတ္တဗ္ဗန္တိ န အက္ခာယတိ. သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိပတ္တဗ္ဗန္တိ သင်္ခါရာနံယေဝ အဝသေသာ ဘာဝနာဝသေန သဗ္ဗသုခုမဘာဝံ ပတ္တာ သင်္ခါရာ၊ တေသံ ပဝတ္တိယာ ဧတံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧဝရူပေသု ဟိ သင်္ခါရေသု ပဝတ္တေသု ဧတံ ပတ္တဗ္ဗံ နာမ ဟောတိ. တယိဒန္တိ တံ ဣဒံ ဧတံ သုခုမမ္ပိ သမာနံ သင်္ခတံ သင်္ခတတ္တာ စ ဩဠာရိကံ.
၂၅. တတြာတိ သတ္တသု ဥစ္ဆေဒဝါဒေသု ဘုမ္မံ. ဥဒ္ဓံ သရန္တိ ဥဒ္ဓံ ဝုစ္စတိ အနာဂတသံသာရဝါဒေါ၊ အနာဂတံ သံသာရဝါဒံ သရန္တီတိ အတ္ထော. အာသတ္တိံယေဝ အဘိဝဒန္တိ လဂ္ဂနကံယေဝ ဝဒန္တိ. ‘‘အာသတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော၊ တဏှံယေဝ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော. ဣတိ ပေစ္စ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝံ ပေစ္စ ဘဝိဿာမ. ခတ္တိယာ ဘဝိဿာမ၊ ဗြာဟ္မဏာ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝမေတ္ထ နယော နေတဗ္ဗော. ဝါဏိဇူပမာ မညေတိ ဝါဏိဇူပမာ ဝိယ ဝါဏိဇပဋိဘာဂါ ဝါဏိဇသဒိသာ မယှံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. သက္ကာယဘယာတိ သက္ကာယဿ ဘယာ. တေ ဟိ ယထေဝ ‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဘယဿ ဘာယန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? ဂဏ္ဍုပ္ပါဒေါ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘယာ ပထဝိံ န ခါဒတိ ‘မာ ပထဝီ ခိယီ’တိ၊ ကောန္တော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကပါဒေန တိဋ္ဌတိ ‘မာ ပထဝီ ဩသီဒီ’တိ၊ ကိကီ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တာနာ သေတိ ‘မာ အမ္ဘာ ဥန္ဒြိယီ’တိ၊ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗြဟ္မစရိယံ န စရတိ ‘မာ လောကော ဥစ္ဆိဇ္ဇီ’တိ ဣမေ စတ္တာရော အဘယဿ ဘာယန္တိ၊ ဧဝံ သက္ကာယဿ ဘာယန္တိ’’. သက္ကာယပရိဇေဂုစ္ဆာတိ တမေဝ တေဘူမကသင်္ခါတံ သက္ကာယံ ပရိဇိဂုစ္ဆမာနာ. သာ ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓေါတိ ဒဏ္ဍကေ ရဇ္ဇုံ ပဝေသေတွာ ဗဒ္ဓသုနခေါ. ဧဝမေဝိမေတိ ဧတ္ထ ဒဠှတ္ထမ္ဘော ဝိယ ခီလော ဝိယ စ တေဘူမကဓမ္မသင်္ခါတော သက္ကာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ သာ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကော၊ ဒဏ္ဍကော ဝိယ ဒိဋ္ဌိ၊ ရဇ္ဇု ဝိယ တဏှာ၊ ဂဒ္ဒုလေန ဗန္ဓိတွာ ထမ္ဘေ ဝါ ခီလေ ဝါ ဥပနိဗဒ္ဓသုနခဿ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဆိန္ဒိတွာ ဂန္တုံ အသမတ္ထဿ အနုပရိဓာဝနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဒိဋ္ဌိဒဏ္ဍကေ ပဝေသိတာယ တဏှာရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ သက္ကာယေ ဥပနိဗဒ္ဓဿ အနုပရိဓာဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
၂၆. ဣမာနေဝ ပဉ္စာယတနာနီတိ ဣမာနေဝ ပဉ္စ ကာရဏာနိ. ဣတိ မာတိကံ ဌပေန္တေနပိ ပဉ္စေဝ ဌပိတာနိ၊ နိဂမေန္တေနပိ ပဉ္စေဝ နိဂမိတာနိ၊ ဘာဇေန္တေန ပန စတ္တာရိ ဘာဇိတာနိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ ကုဟိံ ပဝိဋ္ဌန္တိ. ဧကတ္တနာနတ္တဝသေန ဒွီသု ပဒေသု ပဝိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
၂၇. ဧဝဉ္စ စတုစတ္တာလီသ အပရန္တကပ္ပိကေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌာရသ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကေ ဒဿေတုံ သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတီတကောဋ္ဌာသသင်္ခါတံ ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ပုဗ္ဗန္တကပ္ပေါ ဝါ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ဧဝံ သေသမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိ ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ သဿတော အမရော နိစ္စော ဓုဝေါတိ အဘိဝဒန္တိ. ယထာဟ ‘‘ရူပံ အတ္တာ စေဝ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ ဝိတ္ထာရော. အသဿတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ပဌမဝါဒေန စတ္တာရော သဿတဝါဒါ ဝုတ္တာ၊ ဒုတိယဝါဒေန သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ.
နနု စေတေ ဟေဋ္ဌာ အာဂတာ၊ ဣဓ ကသ္မာ ပုန ဂဟိတာတိ. ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ မတော တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ အာဂတာ. ဣဓ ပန ပုဗ္ဗေနိဝါသလာဘီ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အတီတံ ပဿတိ၊ န အနာဂတံ၊ တဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ပုဗ္ဗန္တတော အာဂတော အတ္တာ ဣဓေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ ဣတော ပရံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမဿတ္ထဿ ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတာ. တတိယဝါဒေန စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတဝါဒါ ဝုတ္တာ၊ စတုတ္ထဝါဒေန စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ ဝုတ္တာ. အန္တဝါတိ သပရိယန္တော ပရိစ္ဆိန္နော ပရိဝဋုမော. အဝဍ္ဎိတကသိဏဿ တံ ကသိဏံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ ဧဝံ ဟောတိ. ဒုတိယဝါဒေါ ဝဍ္ဎိတကသိဏဿ ဝသေန ဝုတ္တော၊ တတိယဝါဒေါ တိရိယံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥဒ္ဓမဓော အဝဍ္ဎိတကသိဏဿ၊ စတုတ္ထဝါဒေါ တက္ကိဝသေန ဝုတ္တော. အနန္တရစတုက္ကံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.
ဧကန္တသုခီတိ နိရန္တရသုခီ. အယံ ဒိဋ္ဌိ လာဘီဇာတိဿရတက္ကီနံ ဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. လာဘိနော ဟိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ခတ္တိယာဒိကုလေ ဧကန္တသုခမေဝ အတ္တနော ဇာတိံ အနုဿရန္တဿ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဇာတိဿရဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ သုခမနုဘဝတော အတီတာသု သတ္တသု ဇာတီသု တာဒိသမေဝ အတ္တဘာဝံ အနုဿရန္တဿ. တက္ကိဿ ပန ဣဓ သုခသမင်္ဂိနော ‘‘အတီတေပါဟံ ဧဝမေဝ အဟောသိ’’န္တိ တက္ကေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
ဧကန္တဒုက္ခီတိ အယံ ဒိဋ္ဌိ လာဘိနော နုပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဟိ ဧကန္တေနေဝ ဣဓ ဈာနသုခေန သုခီ ဟောတိ. ဣဓ ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌဿ ပန ဇာတိဿရဿ တက္ကိဿေဝ စ သာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတိယာ ဣဓ ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တထာ စတုတ္ထာ ဒိဋ္ဌိ. လာဘိနော ဟိ ဣဒါနိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန အဒုက္ခမသုခဿ၊ ပုဗ္ဗေ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကမေဝ ဗြဟ္မလောကံ အနုဿရန္တဿ. ဇာတိဿရဿာပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ မဇ္ဈတ္တဿ၊ အနုဿရန္တဿာပိ မဇ္ဈတ္တဘူတဋ္ဌာနမေဝ အနုဿရန္တဿ၊ တက္ကိနောပိ ပစ္စုပ္ပန္နေ မဇ္ဈတ္တဿ၊ အတီတေပိ ဧဝံ ဘဝိဿတီတိ တက္ကေနေဝ ဂဏှန္တဿ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္တာဝတာ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ၊ စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ၊ စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ၊ စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ၊ ဒွေ အဓိစ္စ-သမုပ္ပန္နိကာတိ အဋ္ဌာရသပိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ ကထိတာ ဟောန္တိ.
၂၈. ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌုဒ္ဓါရံ ဥဒ္ဓရန္တော တတြ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏန္တိ ပစ္စက္ခဉာဏံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ပရိယောဒါတန္တိ ပဘဿရံ. သဗ္ဗပဒေဟိ ဝိပဿနာဉာဏံယေဝ ကထိတံ. သဒ္ဓါဒယော ဟိ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဗာဟိရသမယသ္မိမ္ပိ ဟောန္တိ၊ ဝိပဿနာဉာဏံ သာသနသ္မိံယေဝ. တတ္ထ ဉာဏဘာဂမတ္တမေဝ ပရိယောဒပေန္တီတိ မယမိဒံ ဇာနာမာတိ ဧဝံ တတ္ထ ဉာဏကောဋ္ဌာသံ ဩတာရေန္တိယေဝ. ဥပါဒါနမက္ခာယတီတိ န တံ ဉာဏံ၊ မိစ္ဆာဒဿနံ နာမေတံ၊ တသ္မာ တဒပိ တေသံ ဘဝန္တာနံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ အက္ခာယတီတိ အတ္ထော. အထာပိ တံ ဇာနနမတ္တလက္ခဏတ္တာ ဉာဏဘာဂမတ္တမေဝ၊ တထာပိ တဿ ဒဿနဿ အနုပါတိဝတ္တနတော ဥပါဒါနပစ္စယတော စ ဥပါဒါနမေဝ. တဒုပါတိဝတ္တောတိ တံ ဒိဋ္ဌိံ အတိက္ကန္တော. ဧတ္တာဝတာ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ၊ စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ၊ စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ၊ စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ၊ ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ၊ သောဠသ သညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ၊ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ၊ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတာ ဒွါသဋ္ဌိပိ ဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ ဟောန္တိ. ဗြဟ္မဇာလေ ပန ကထိတေ ဣဒံ သုတ္တံ အကထိတမေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ? ဣဓ တတော အတိရေကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အာဂတတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန ကထိတေ ဗြဟ္မဇာလံ ကထိတမေဝ ဟောတိ.
၃၀. ဣဒါနိ ဣမာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပမုခေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတုံ ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဋိနိဿဂ္ဂါတိ ပရိစ္စာဂေန. ကာမသံယောဇနာနံ အနဓိဋ္ဌာနာတိ ပဉ္စကာမဂုဏတဏှာနံ နိဿဋ္ဌတ္တာ. ပဝိဝေကံ ပီတိန္တိ သပ္ပီတိကဇ္ဈာနဒွယပီတိံ. နိရုဇ္ဈတီတိ ဈာနနိရောဓေန နိရုဇ္ဈတိ. သမာပတ္တိတော ပန ဝုဋ္ဌိတဿ နိရုဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ. ယထေဝ ဟိ ‘‘အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိရာမိသံ သုခံ၊ နိရာမိသသုခဿ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ’’တိ ဧတ္ထ န အယမတ္ထော ဟောတိ – စတုတ္ထဇ္ဈာနနိရောဓာ တတိယဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ တတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ၊ တတိယဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတီတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿန္တိ ဟီနဇ္ဈာနပရိယာဒါနကဒေါမနဿံ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတစိတ္တဿ ပန ကမ္မနီယဘာဝေါ ကထိတော.
ပဝိဝေကာ ပီတီတိ သာ ဧဝ ဈာနဒွယပီတိ. ယံ ဆာယာ ဇဟတီတိ ယံ ဌာနံ ဆာယာ ဇဟတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မိံ ဌာနေ ဆာယာ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ အာတပေါ နတ္ထိ. ယသ္မိံ အာတပေါ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ ဆာယာ နတ္ထီတိ.
၃၁. နိရာမိသံ သုခန္တိ တတိယဇ္ဈာနသုခံ.
၃၂. အဒုက္ခမသုခန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝေဒနံ.
၃၃. အနုပါဒါနောဟမသ္မီတိ နိဂ္ဂဟဏော အဟမသ္မိ. နိဗ္ဗာနသပ္ပါယန္တိ နိဗ္ဗာနဿ သပ္ပါယံ ဥပကာရဘူတံ. နနု စ မဂ္ဂဒဿနံ နာမ သဗ္ဗတ္ထ နိကန္တိယာ သုက္ခာပိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကထမေတံ နိဗ္ဗာနဿ ဥပကာရပဋိပဒါ နာမ ဇာတန္တိ၊ သဗ္ဗတ္ထ အနုပါဒိယနဝသေန အဂ္ဂဏှနဝသေန ဥပကာရပဋိပဒါ နာမ ဇာတံ. အဘိဝဒတီတိ အဘိမာနေန ဥပဝဒတိ. ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိန္တိ အဋ္ဌာရသဝိဓမ္ပိ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိံ. အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိန္တိ စတုစတ္တာရီသဝိဓမ္ပိ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိံ. ဥပါဒါနမက္ခာယတီတိ အဟမသ္မီတိ ဂဟဏဿ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရိယာပန္နတ္တာ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ အက္ခာယတိ.
သန္တိဝရပဒန္တိ ဝူပသန္တကိလေသတ္တာ သန္တံ ဥတ္တမပဒံ. ဆန္နံ ဖဿာယတနာနန္တိ ဘဂဝတာ ‘‘ယတ္ထ စက္ခု စ နိရုဇ္ဈတိ ရူပသညာ စ နိရုဇ္ဈတိ သော အာယတနော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဧတ္ထ ဒွိန္နံ အာယတနာနံ ပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ.
‘‘ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ၊
အတော သရာ နိဝတ္တန္တိ၊ ဧတ္ထ ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတိ၊
ဧတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၇) –
ဧတ္ထ ပန သင်္ခါရပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ.
‘‘ကတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ၊
ကတ္ထ ဒီဃဉ္စ ရဿဉ္စ၊ အဏုံ ထူလံ သုဘာသုဘံ၊
ကတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၁.၄၉၈)၊
တတြ ဝေယျာကရဏံ ဘဝတိ –
‘‘ဝိညာဏံ အနိဒဿနံ၊ အနန္တံ သဗ္ဗတော ပဘ’’န္တိ –
ဧတ္ထ သင်္ခါရပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဆအာယတနပဋိက္ခေပေန ဒဿိတံ. အညတ္ထ စ အနုပါဒါဝိမောက္ခောတိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဒဿိတံ၊ ဣဓ ပန အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
ပဉ္စတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.