၁. ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၈၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တံ. တတ္ထ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ မဟတာတိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ မဟတာ၊ သင်္ချာမဟတ္တေနပိ. သော ဟိ ဘိက္ခုသံဃေ ဂုဏေဟိပိ မဟာ အဟောသိ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂတတ္တာ၊ သင်္ချာယပိ မဟာ ပဉ္စသတသင်္ချတ္တာ. ဘိက္ခူနံ သံဃေန ဘိက္ခုသံဃေန၊ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညသင်္ဃာတသင်္ခါတေန သမဏဂဏေနာတိ အတ္ထော. သဒ္ဓိန္တိ ဧကတော. ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟီတိ ပဉ္စ မတ္တာ ဧတေသန္တိ ပဉ္စမတ္တာနိ. မတ္တာတိ ပမာဏံ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ယထာ ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဝုတ္တေ ဘောဇနေ မတ္တံ ဇာနာတိ ပမာဏံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ တေသံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဉ္စမတ္တာ ပဉ္စပမာဏန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခူနံ သတာနိ ဘိက္ခုသတာနိ. တေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ.
ဝီသဝဿသတိကောတိ ဝီသာဓိကဝဿသတိကော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါနံ. ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ. သဟ နိဃဏ္ဍုနာ စ ကေဋုဘေန စ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ၊ နိဃဏ္ဍူတိ နာမနိဃဏ္ဋုရုက္ခာဒီနံ ဝေဝစနပ္ပကာသကံ သတ္ထံ. ကေဋုဘန္တိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပေါ ကဝီနံ ဥပကာရာယ သတ္ထံ. သဟ အက္ခရပ္ပဘေဒေန သက္ခရပ္ပဘေဒါနံ. အက္ခရပ္ပဘေဒေါတိ သိက္ခာ စ နိရုတ္တိ စ. ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အာထဗ္ဗဏဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ‘‘ဣတိဟ အာသ ဣတိဟ အာသာ’’တိ ဤဒိသဝစနပ္ပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ၊ တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ. ပဒဉ္စ တဒဝသေသဉ္စ ဗျာကရဏံ အဓီယတိ ပဝေဒေတိ စာတိ ပဒကော ဝေယျာကရဏော. လောကာယတံ ဝုစ္စတိ ဝိတဏ္ဍဝါဒသတ္ထံ. မဟာပုရိသလက္ခဏန္တိ မဟာပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ လက္ခဏဒီပကံ ဒွါဒသသဟဿဂန္ထပ္ပမာဏံ သတ္ထံ၊ ယတ္ထ သောဠသသဟဿဂါထာပရိမာဏာယ ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ အဟေသုံ၊ ယေသံ ဝသေန ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ၊ ဣမိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ၊ ဣမိနာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ၊ အသီတိမဟာသာဝကာ၊ ဗုဒ္ဓမာတာ၊ ဗုဒ္ဓပိတာ၊ အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော၊ အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ၊ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိ အယံ ဝိသေသော ဉာယတိ. အနဝယောတိ ဣမေသု လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနူနော ပရိပူရကာရီ၊ အဝယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝယော နာမ ယော တာနိ အတ္ထတော စ ဂန္ထတော စ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. အဿောသိ ခေါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သာလေယျကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၃၉ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ.
၃၈၄. အယံ တာတာတိ အယံ မဟလ္လကတာယ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော မာဏဝံ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ. အပိစ ဧသ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဂ္ဂတဿ နာမံ ဂဟေတွာ ဗဟူ ဇနာ ဝိစရန္တိ၊ တသ္မာ န မေ အနုဿဝမတ္တေနေဝ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တံ. ဧကစ္စဉှိ ဥပသင်္ကမန္တဿ အပက္ကမနမ္ပိ ဂရု ဟောတိ၊ အနတ္ထောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယံနူနာဟံ မမ အန္တေဝါသိကံ ပေသေတွာ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ ဇာနိတွာ ဥပသင်္ကမေယျ’’န္တိ တသ္မာ မာဏဝံ အာမန္တေတွာ ‘‘အယံ တာတာ’’တိအာဒိမာဟ. တံ ဘဝန္တန္တိ တဿ ဘဝတော. တထာ သန္တံယေဝါတိ တထာ သတောယေဝ. ဣဒဉှိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. ယထာ ကထံ ပနာဟံ၊ ဘောတိ ဧတ္ထ ကထံ ပနာဟံ၊ ဘော၊ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမိ၊ ယထာ သက္ကာ သော ဉာတုံ၊ တထာ မေ အာစိက္ခာတိ အတ္ထော. ယထာတိ ဝါ နိပါတမတ္တမေဝေတံ. ကထန္တိ အယံ အာကာရပုစ္ဆာ၊ ကေနာကာရေနာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမီတိ အတ္ထော.
ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ နံ ဥပဇ္ဈာယော – ‘‘ကိံ တွံ၊ တာတ၊ ပထဝိယံ ဌိတော ပထဝိံ န ပဿာမီတိ ဝိယ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဩဘာသေ ဌိတော စန္ဒိမသူရိယေ န ပဿာမီတိ ဝိယ ဝဒသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဇာနနာကာရံ ဒဿေန္တော အာဂတာနိ ခေါ တာတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မန္တေသူတိ ဝေဒေသု. တထာဂတော ကိရ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ပဋိကစ္စေဝ သုဒ္ဓါဝါသာ ဒေဝါ ဝေဒေသု လက္ခဏာနိ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ ဧတေ’’တိ ဗြာဟ္မဏဝေသေန ဝေဒေ ဝါစေန္တိ ‘‘တဒနုသာရေန မဟေသက္ခာ သတ္တာ တထာဂတံ ဇာနိဿန္တီ’’တိ. တေန ပုဗ္ဗေ ဝေဒေသု မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ အာဂစ္ဆန္တိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန တထာဂတေ အနုက္ကမေန အန္တရဓာယန္တိ၊ တေန ဧတရဟိ နတ္ထိ. မဟာပုရိသဿာတိ ပဏိဓိသမာဒါနဉာဏကရုဏာဒိဂုဏမဟတော ပုရိသဿ. ဒွေယေဝ ဂတိယောတိ ဒွေ ဧဝ နိဋ္ဌာ. ကာမဉ္စာယံ ဂတိသဒ္ဒေါ – ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမာ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဂတိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၃) ဘဝဘေဒေ ဝတ္တတိ၊ ‘‘ဂတိ မိဂါနံ ပဝန’’န္တိအာဒီသု (ပရိ. ၃၃၉) နိဝါသဋ္ဌာနေ၊ ‘‘ဧဝံ အဓိမတ္တဂတိမန္တော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၆၁) ပညာယ၊ ‘‘ဂတိဂတ’’န္တိအာဒီသု ဝိသဋဘာဝေ၊ ဣဓ ပန နိဋ္ဌာယံ ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ ဟောတိ၊ န တေဟေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဇာတိသာမညတော ပန တာနိယေဝ တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿာ’’တိ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ယဒိ အဂါရေ ဝသတိ၊ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ. စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ စ လောကံ ရဉ္ဇနတော ရာဇာ. စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ၊ စတူဟိ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ ဝတ္တေတိ၊ တေဟိ စ ပရံ ဝတ္တေတိ၊ ပရဟိတာယ စ ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဧတ္ထ စ ရာဇာတိ သာမညံ၊ စက္ကဝတ္တီတိ ဝိသေသနံ. ဓမ္မေန စရတီတိ ဓမ္မိကော၊ ဉာယေန သမေန ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ပရဟိတဓမ္မကရဏေန ဝါ ဓမ္မိကော၊ အတ္တဟိတဓမ္မကရဏေန ဓမ္မရာဇာ. စတုရန္တာယ ဣဿရောတိ စာတုရန္တော၊ စတုသမုဒ္ဒန္တာယ စတုဗ္ဗိဓဒီပဘူသိတာယ စ ပထဝိယာ ဣဿရောတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တံ ကောပါဒိပစ္စတ္ထိကေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗရာဇာနော ဝိဇေသီတိ ဝိဇိတာဝီ. ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တောတိ ဇနပဒေ ထာဝရဘာဝံ ဓုဝဘာဝံ ပတ္တော၊ န သက္ကာ ကေနစိ စာလေတုံ၊ ဇနပဒေါ ဝါ တမှိ ထာဝရိယပ္ပတ္တော အနုဿုက္ကော သကမ္မနိရတော အစလော အသမ္ပဝေဓီတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. သေယျထိဒန္တိ နိပါတော၊ တဿ တာနိ ကတမာနီတိ အတ္ထော. စက္ကရတနန္တိအာဒီသု စက္ကဉ္စ တံ ရတိဇနနတ္ထေန ရတနဉ္စာတိ စက္ကရတနံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ.
ဣမေသု ပန ရတနေသု အယံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ စက္ကရတနေန အဇိတံ ဇိနာတိ၊ ဟတ္ထိအဿရတနေဟိ ဝိဇိတေ ယထာသုခံ အနုဝိစရတိ၊ ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ၊ သေသေဟိ ဥပဘောဂသုခမနုဘဝတိ. ပဌမေန စဿ ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ၊ ဟတ္ထိအဿဂဟပတိရတနေဟိ ပဘုသတ္တိယောဂေါ၊ ပစ္ဆိမေန မန္တသတ္တိယောဂေါ သုပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ၊ ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ. သော ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ ဘောဂသုခမနုဘဝတိ၊ သေသေဟိ ဣဿရိယသုခံ. ဝိသေသတော စဿ ပုရိမာနိ တီဏိ အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ၊ မဇ္ဈိမာနိ အလောဘကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန၊ ပစ္ဆိမမေကံ အမောဟကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တေ ရတနသုတ္တဿ (သံ. နိ. ၅.၂၂၂-၂၂၃) ဥပဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗော. အပိစ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တေပိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅) ဣမေသံ ရတနာနံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမေန သဒ္ဓိံ ဝဏ္ဏနာ အာဂမိဿတိ.
ပရောသဟဿန္တိ အတိရေကသဟဿံ. သူရာတိ အဘီရုကဇာတိကာ. ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ၊ ဧဝံ တာဝ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ အယံ ပနေတ္ထ သဘာဝေါ – ဝီရာတိ ဥတ္တမသူရာ ဝုစ္စန္တိ. ဝီရာနံ အင်္ဂံ ဝီရင်္ဂံ၊ ဝီရကာရဏံ ဝီရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရင်္ဂံ ရူပံ ဧတေသန္တိ ဝီရင်္ဂရူပါ၊ ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာတိ သစေ ပဋိမုခံ တိဋ္ဌေယျ ပရသေနာ၊ တံ မဒ္ဒိတုံ သမတ္ထာတိ အဓိပ္ပါယော. ဓမ္မေနာတိ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပဉ္စသီလဓမ္မေန.
အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ဧတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာဒုစ္စရိတဆဒနေဟိ သတ္တဟိ ပဋိစ္ဆန္နေ ကိလေသန္ဓကာရလောကေ တံ ဆဒနံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ သမန္တတော သဉ္ဇာတာလောကော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. တတ္ထ ပဌမေန ပဒေန ပူဇာရဟတာ၊ ဒုတိယေန တဿာ ဟေတု ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ၊ တတိယေန ဗုဒ္ဓတ္တဟေတုဘူတာ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော စ ဝိစ္ဆဒေါ စာတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ၊ ဝဋ္ဋရဟိတော ဆဒနရဟိတော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေန၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဧဝံ ပုရိမပဒဒွယဿေဝ ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုတိယဝေသာရဇ္ဇေန စေတ္ထ ပုရိမသိဒ္ဓိ၊ ပဌမေန ဒုတိယသိဒ္ဓိ၊ တတိယစတုတ္ထေဟိ တတိယသိဒ္ဓိ ဟောတိ. ပုရိမဉ္စ ဓမ္မစက္ခုံ၊ ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ၊ တတိယံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတီတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တွံ မန္တာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတာတိ ဣမိနာဿ သူရဘာဝံ ဇနေတိ.
၃၈၅. သောပိ တာယ အာစရိယကထာယ လက္ခဏေသု ဝိဂတသမ္မောဟော ဧကောဘာသဇာတော ဝိယ ဗုဒ္ဓမန္တေ သမ္ပဿမာနော ဧဝံ၊ ဘောတိ အာဟ. တဿတ္ထော – ယထာ၊ ဘော၊ မံ တွံ ဝဒသိ၊ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ. သမန္နေသီတိ ဂဝေသိ၊ ဧကံ ဒွေတိ ဝါ ဂဏယန္တော သမာနယိ. အဒ္ဒသာ ခေါတိ ကထံ အဒ္ဒသ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နာနံ ဝါ နိပန္နာနံ ဝါ ကောစိ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဌိတာနံ ပန စင်္ကမန္တာနံ ဝါ သက္ကောတိ. တသ္မာ လက္ခဏပရိယေသနတ္ထံ အာဂတံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါ ဥဋ္ဌာယာသနာ တိဋ္ဌန္တိ ဝါ စင်္ကမံ ဝါ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. ဣတိ လက္ခဏဒဿနာနုရူပေ ဣရိယာပထေ ဝတ္တမာနဿ အဒ္ဒသ. ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန၊ ဗဟုကာနိ အဒ္ဒသ၊ အပ္ပါနိ န အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော. တတော ယာနိ န အဒ္ဒသ၊ တေသံ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ ဌပေတွာ ဒွေတိ. ကင်္ခတီတိ ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဝိစိကိစ္ဆတီတိ တတော တတော တာနိ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ န သက္ကောတိ ဒဋ္ဌုံ. နာဓိမုစ္စတီတိ တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သန္နိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. န သမ္ပသီဒတီတိ တတော ‘‘ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏော အယ’’န္တိ ဘဂဝတိ ပသာဒံ နာပဇ္ဇတိ. ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာယ မဇ္ဈိမာ၊ အနဓိမုစ္စနတာယ ဗလဝတီ၊ အသမ္ပသာဒေန တေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တဿ ကာလုဿိယဘာဝေါ. ကောသောဟိတေတိ ဝတ္ထိကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေ. ဝတ္ထဂုယှေတိ အင်္ဂဇာတေ. ဘဂဝတော ဟိ ဝါရဏဿေဝ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဒုမဂဗ္ဘသမာနံ၊ တံ သော ဝတ္ထပဋိစ္ဆန္နတ္တာ၊ အန္တောမုခဂတာယ စ ဇိဝှါယ ပဟူတဘာဝံ အသလ္လက္ခေန္တော တေသု ဒွီသု လက္ခဏေသု ကင်္ခီ အဟောသိ ဝိစိကိစ္ဆီ.
အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ဣမဿ ဧတာနိ ဒွေ လက္ခဏာနိ န ဒဿေဿာမိ၊ နိက္ကင်္ခေါ န ဘဝိဿတိ. ဧတဿ ကင်္ခါယ သတိ အာစရိယောပိဿ နိက္ကင်္ခေါ န ဘဝိဿတိ၊ အထ မံ ဒဿနာယ န အာဂမိဿတိ၊ အနာဂတော ဓမ္မံ န သောဿတိ၊ ဓမ္မံ အသုဏန္တော တီဏိ သာမညဖလာနိ န သစ္ဆိကရိဿတိ. ဧတသ္မိံ ပန နိက္ကင်္ခေ အာစရိယောပိဿ နိက္ကင်္ခေါ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ တီဏိ သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရိဿတိ. ဧတဒတ္ထံယေဝ စ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ. ဒဿေဿာမိဿ တာနိ လက္ခဏာနီ’’တိ.
တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရမကာသိ. ကထံရူပံ? ကိမေတ္ထ အညေန ဝတ္တဗ္ဗံ? ဝုတ္တမေတံ နာဂသေနတ္ထေရေနေဝ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန –
အာဟ စ ဒုက္ကရံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ မဟာရာဇာတိ? မဟာဇနေန ဟိရိကရဏောကာသံ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ စ အန္တေဝါသိဥတ္တရဿ စ ဗာဝရိယဿ အန္တေဝါသီနံ သောဠသဗြာဟ္မဏာနဉ္စ သေလဿ စ ဗြာဟ္မဏဿ အန္တေဝါသီနံ တိသတမာဏဝါနဉ္စ ဒဿေသိ၊ ဘန္တေတိ. န၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဂုယှံ ဒဿေတိ၊ ဆာယံ ဘဂဝါ ဒဿေတိ၊ ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ နိဝါသနနိဝတ္ထံ ကာယဗန္ဓနဗဒ္ဓံ စီဝရပါရုတံ ဆာယာရူပကမတ္တံ ဒဿေသိ မဟာရာဇာတိ. ဆာယံ ဒိဋ္ဌေ သတိ ဒိဋ္ဌောယေဝ. နနု၊ ဘန္တေတိ? တိဋ္ဌတေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဟဒယရူပံ ဒိသွာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တော ဘဝေယျ၊ ဟဒယမံသံ နီဟရိတွာ ဒဿေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ. ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာတိ.
နိန္နာမေတွာတိ နီဟရိတွာ. အနုမသီတိ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ အနုမဇ္ဇိ. တထာ ကရဏေန စေတ္ထ မုဒုဘာဝေါ၊ ကဏ္ဏသောတာနုမသနေန ဒီဃဘာဝေါ၊ နာသိကသောတာနုမသနေန တနုဘာဝေါ၊ နလာဋစ္ဆာဒနေန ပုထုလဘာဝေါ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဘောပိ ကဏ္ဏသောတာနီတိအာဒီသု စေတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ကဏ္ဏသောတေသု မလံ ဝါ ဇလ္လိကာ ဝါ နတ္ထိ၊ ဓောဝိတွာ ဌပိတရဇတပနာဠိကာ ဝိယ ဟောန္တိ၊ တထာ နာသိကသောတေသု၊ တာနိပိ ဟိ သုပရိကမ္မကတကဉ္စနပနာဠိကာ ဝိယ စ မဏိပနာဠိကာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဇိဝှံ နီဟရိတွာ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ မုခပရိယန္တေ ဥပသံဟရန္တော ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတံ ပဝေသေတွာ တတော နီဟရိတွာ ဝါမကဏ္ဏသောတံ ပဝေသေသိ၊ တတော နီဟရိတွာ ဒက္ခိဏနာသိကသောတံ ပဝေသေတွာ တတော နီဟရိတွာ ဝါမနာသိကသောတံ ပဝေသေသိ၊ တတော နီဟရိတွာ ပုထုလဘာဝံ ဒဿေန္တော ရတ္တဝလာဟကေန အဍ္ဎစန္ဒံ ဝိယ စ သုဝဏ္ဏပတ္တံ ဝိယ စ ရတ္တကမ္ဗလပဋလေန ဝိဇ္ဇုဇောတသဒိသာယ ဇိဝှါယ ကေဝလကပ္ပံ နလာဋမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ.
ယံနူနာဟန္တိ ကသ္မာ စိန္တေသိ? အဟဉှိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ သမန္နေသိတွာ ဂတော ‘‘ဒိဋ္ဌာနိ တေ၊ တာတ၊ မဟာပုရိသလက္ခဏာနီ’’တိ အာစရိယေန ပုစ္ဆိတော ‘‘အာမ၊ အာစရိယာ’’တိ ဝတ္တုံ သက္ခိဿာမိ. သစေ ပန မံ ‘‘ကိရိယာကရဏမဿ ကီဒိသ’’န္တိ ပုစ္ဆိဿတိ၊ တံ ဝတ္တုံ န သက္ခိဿာမိ၊ န ဇာနာမီတိ ဝုတ္တေ ပန အာစရိယော ကုဇ္ဈိဿတိ ‘‘နနု တွံ မယာ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဇာနနတ္ထာယ ပေသိတော၊ ကသ္မာ အဇာနိတွာ အာဂတောသီ’’တိ၊ တသ္မာ ယန္နူနာဟန္တိ စိန္တေတွာ အနုဗန္ဓိ. ဘဂဝါ နှာနဋ္ဌာနံ မုခဓောဝနဋ္ဌာနံ သရီရပဋိဇဂ္ဂနဋ္ဌာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ဩရောဓေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဌာနာနိ ဌပေတွာ သေသဋ္ဌာနေသု အန္တမသော ဧကဂန္ဓကုဋိယမ္ပိ ဩကာသမကာသိ.
ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ – ‘‘အယံ ကိရ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ မာဏဝေါ ဥတ္တရော နာမ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဝီမံသန္တော စရတိ၊ ဗုဒ္ဓဝီမံသကော နာမာယ’’န္တိ ပါကဋော ဇာတော. ယမှိ ယမှိ ဌာနေ ဗုဒ္ဓါ ဝသန္တိ၊ ပဉ္စ ကိစ္စာနိ ကတာနေဝ ဟောန္တိ၊ တာနိ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတာနေဝ. တတ္ထ ပစ္ဆာဘတ္တံ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ဒန္တခစိတံ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဥတ္တရောပိ အဝိဒူရေ နိသီဒတိ. ဓမ္မဿဝနပရိယောသာနေ သဒ္ဓါ မနုဿာ သွာတနာယ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ မာဏဝမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘တာတ၊ အမှေဟိ ဘဂဝါ နိမန္တိတော၊ တွမ္ပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဂေဟေ ဘတ္တံ ဂဏှေယျာသီ’’တိ. ပုနဒိဝသေ တထာဂတော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမံ ပဝိသတိ၊ ဥတ္တရောပိ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပဒါနုပဒိကော အနုဗန္ဓတိ. ကုလဂေဟံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဒက္ခိဏောဒကဂ္ဂဟဏံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ ဩလောကေန္တော နိသီဒတိ. ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ တထာဂတဿ ပတ္တံ ဘူမိယံ ဌပေတွာ နိသိန္နကာလေ မာဏဝကဿ ပါတရာသဘတ္တံ သဇ္ဇေန္တိ. သော ဧကမန္တေ နိသိန္နော ဘုဉ္ဇိတွာ ပုန အာဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဌတွာ ဘတ္တာနုမောဒနံ သုတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ.
တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနံ အာဂမေန္တော ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေ နိသီဒတိ. ဘိက္ခူဟိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ၊ မာဏဝေါပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ အာဂတံ ဘိက္ခုသံဃံ ဂန္ဓကုဋိပ္ပမုခေ ဌိတော ဩဝဒိတွာ ဥယျောဇေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ၊ မာဏဝေါပိ ပဝိသတိ. ဘဂဝါ ခုဒ္ဒကမဉ္စေ အပ္ပမတ္တကံ ကာလံ နိသီဒတိ၊ မာဏဝေါပိ အဝိဒူရေ ဩလောကေန္တော နိသီဒတိ. ဘဂဝါ မုဟုတ္တံ နိသီဒိတွာ သီသောက္ကမနံ ဒဿေတိ၊ – ‘‘ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိဟာရဝေလာ ဘဝိဿတီ’’တိ မာဏဝေါ ဂန္ဓကုဋိဒွါရံ ပိဒဟန္တော နိက္ခမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒတိ. မနုဿာ ပုရေဘတ္တံ ဒါနံ ဒတွာ ဘုတ္တပါတရာသာ သမာဒိန္နဥပေါသထင်္ဂါ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ မာလာဂန္ဓာဒိဟတ္ထာ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာတိ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ စက္ကဝတ္တိနော ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ.
ဘဂဝါ မုဟုတ္တံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ မဟာဇနဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ မဟာဇနပရိဝုတော ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠံ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနဂတော ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. မာဏဝေါပိ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ သမဏော ဂေါတမော ဂေဟဿိတဝသေန ပရိသံ ဥဿာဒေန္တော ဝါ အပသာဒေန္တော ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ အက္ခရက္ခရံ ပဒံ ပဒံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဘဂဝါ တထာဝိဓံ ကထံ အကထေတွာဝ ကာလံ ဉတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. မာဏဝေါ ဣမိနာ နိယာမေန ပရိဂ္ဂဏှန္တော သတ္တ မာသေ ဧကတော ဝိစရိတွာ ဘဂဝတော ကာယဒွါရာဒီသု အဏုမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ န အဒ္ဒသ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ယံ ဗုဒ္ဓဘူတဿ မနုဿဘူတော မာဏဝေါ န ပဿေယျ၊ ယဿ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနဘူမိယံ အမနုဿဘူတော မာရော ဒေဝပုတ္တော ဂေဟဿိတဝိတက္ကမတ္တမ္ပိ အဒိသွာ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဧကသံဝစ္ဆရံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိဉ္စိ အပဿန္တော –
‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ၊ အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊
ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈) –
အာဒိဂါထာယော ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော မာဏဝေါ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သတ္တ မာသေ အနုဗန္ဓမာနော ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ န ပဿာမိ. သစေ ပနာဟံ အညေပိ သတ္တ မာသေ သတ္တ ဝါ ဝဿာနိ ဝဿသတံ ဝါ ဝဿသဟဿံ ဝါ အနုဗန္ဓေယျံ၊ နေဝဿ ဝဇ္ဇံ ပဿေယျံ. အာစရိယော ခေါ ပနဿ မေ မဟလ္လကော၊ ယောဂက္ခေမံ နာမ န သက္ကာ ဇာနိတုံ. သမဏဿ ဂေါတမဿ သဘာဝဂုဏေနေဝ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဝတွာ မယှံ အာစရိယဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိ.
အာစရိယဿ သန္တိကဉ္စ ပန ဂန္တွာ – ‘‘ကစ္စိ၊ တာတ ဥတ္တရ၊ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ တထာသန္တံယေဝ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတော၊ ‘‘အာစရိယ၊ ကိံ ဝဒေသိ? စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ၊ ဘဝဂ္ဂံ အတိနီစံ၊ တဿ ဟိ၊ ဘောတော ဂေါတမဿ အာကာသံ ဝိယ အပရိယန္တော ဂုဏဂဏော. တထာသန္တံယေဝ၊ ဘော၊ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ယထာဒိဋ္ဌာနိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိပါဋိယာ အာစိက္ခိတွာ ကိရိယသမာစာရံ အာစိက္ခိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဥတ္တရော မာဏဝေါ။ပေ။ ဧဒိသော စ ဧဒိသော စ ဘဝံ ဂေါတမော တတော စ ဘိယျော’’တိ.
၃၈၆. တတ္ထ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါတိ ယထာ ဟိ အညေသံ ဘူမိယံ ပါဒံ ဌပေန္တာနံ အဂ္ဂတလံ ဝါ ပဏှိ ဝါ ပဿံ ဝါ ပဌမံ ဖုသတိ၊ ဝေမဇ္ဈံ ဝါ ပန ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ၊ ဥက္ခိပန္တာနမ္ပိ အဂ္ဂတလာဒီသု ဧကကောဋ္ဌာသောဝ ပဌမံ ဥဋ္ဌဟတိ၊ န ဧဝံ တဿ. တဿ ပန သုဝဏ္ဏပါဒုကတလံ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိံ ဖုသတိ၊ ဘူမိတော ဥဋ္ဌဟတိ. တသ္မာ ‘‘သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ခေါ ပန သော ဘဝံ ဂေါတမော’’တိ ဝဒတိ.
တတြိဒံ ဘဂဝတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ – သစေပိ ဟိ ဘဂဝါ အနေကသတပေါရိသံ နရကံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒံ နီဟရတိ၊ တာဝဒေဝ နိန္နဋ္ဌာနံ ဝါတပူရိတံ ဝိယ ကမ္မာရဘသ္တံ ဥန္နမိတွာ ပထဝီသမံ ဟောတိ၊ ဥန္နတဋ္ဌာနမ္ပိ အန္တော ပဝိသတိ. ဒူရေ အက္ကမိဿာမီတိ အဘိနီဟရန္တဿ သိနေရုပ္ပမာဏောပိ ပဗ္ဗတော သေဒိတဝေတ္တင်္ကုရော ဝိယ နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂစ္ဆတိ. တထာ ဟိဿ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒေ အဘိနီဟရတော ပဗ္ဗတော နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂတော၊ သော တံ အက္ကမိတွာ ဒုတိယပါဒေန တာဝတိံသဘဝနံ အက္ကမိ. န ဟိ စက္ကလက္ခဏေန ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝိသမံ ဘဝိတုံ သက္ကောတိ. ခါဏု ဝါ ကဏ္ဍကော ဝါ သက္ခရကထလာ ဝါ ဥစ္စာရပဿာဝေါ ဝါ ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ ဝါ ပုရိမတရာဝ အပဂစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ စ ပထဝိံ ပဝိသန္တိ. တထာဂတဿ ဟိ သီလတေဇေန ပညာတေဇေန ဓမ္မတေဇေန ဒသန္နံ ပါရမီနံ အာနုဘာဝေန အယံ မဟာပထဝီ သမာ မုဒု ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏာ ဟောတိ. တတြ တထာဂတော သမံ ပါဒံ နိက္ခိပတိ၊ သမံ ဥဒ္ဓရတိ၊ သဗ္ဗာဝန္တေဟိ ပါဒတလေဟိ ဘူမိံ ဖုသတိ.
စက္ကာနီတိ ဒွီသု ပါဒေသု ဒွေ စက္ကာနိ. တေသံ အရာ စ နေမိ စ နာဘိ စ ပါဠိယံ ဝုတ္တာဝ. သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနီတိ ဣမိနာ ပန အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော – တေသံ ကိရ စက္ကာနံ ပါဒတလဿ မဇ္ဈေ နာဘိ ဒိဿတိ၊ နာဘိပရိစ္ဆိန္နာ ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿတိ၊ နာဘိမုခပရိက္ခေပပဋ္ဋော ဒိဿတိ၊ ပနာဠိမုခံ ဒိဿတိ၊ အရာ ဒိဿန္တိ၊ အရေသု ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿန္တိ၊ နေမီ ဒိဿန္တိ၊ နေမိမဏိကာ ဒိဿန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပါဠိအာဂတမေဝ.
သမ္ဗဟုလဝါရော ပန အနာဂတော၊ သော ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော – သတ္တိ သိရိ ဝစ္ဆော နန္ဒိ သောဝတ္တိကော ဝဋံသကော ဝဍ္ဎမာနကံ မစ္ဆယုဂလံ ဘဒ္ဒပီဌံ အင်္ကုသံ တောမရော ပါသာဒေါ တောရဏံ သေတစ္ဆတ္တံ ခဂ္ဂေါ တာလဝဏ္ဋံ မောရဟတ္ထကော ဝါဠဗီဇနီ ဥဏှီသံ ပတ္တော မဏိ ကုသုမဒါမံ နီလုပ္ပလံ ရတ္တုပ္ပလံ သေတုပ္ပလံ ပဒုမံ ပုဏ္ဍရီကံ ပုဏ္ဏဃဋော ပုဏ္ဏပါတိ သမုဒ္ဒေါ စက္ကဝါဠော ဟိမဝါ သိနေရု စန္ဒိမသူရိယာ နက္ခတ္တာနိ စတ္တာရော မဟာဒီပါ ဒွေပရိတ္တဒီပသဟဿာနိ၊ အန္တမသော စက္ကဝတ္တိရညော ပရိသံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော စက္ကလက္ခဏဿေဝ ပရိဝါရော.
အာယတပဏှီတိ ဒီဃပဏှိ၊ ပရိပုဏ္ဏပဏှီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ အညေသံ အဂ္ဂပါဒေါ ဒီဃော ဟောတိ၊ ပဏှိမတ္ထကေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ပဏှိ တစ္ဆေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ဟောတိ၊ န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ အဂ္ဂပါဒေါ ဟောတိ၊ တတိယေ ကောဋ္ဌာသေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ၊ စတုတ္ထေ ကောဋ္ဌာသေ အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ရတ္တကမ္ဗလေ ဂေဏ္ဍုကသဒိသာ ပဏှိ ဟောတိ.
ဒီဃင်္ဂုလီတိ ယထာ အညေသံ ကာစိ အင်္ဂုလိ ဒီဃာ ဟောတိ၊ ကာစိ ရဿာ၊ န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန မက္ကဋဿေဝ ဒီဃဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိယော မူလေ ထူလာ အနုပုဗ္ဗေန ဂန္တွာ အဂ္ဂေ တနုကာ နိယျာသတေလေန မဒ္ဒိတွာ ဝဋ္ဋိတဟရိတာလဝဋ္ဋိသဒိသာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒီဃင်္ဂုလီ’’တိ.
မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာဒေတွာ ဌပိတံ သတဝါရဝိဟတကပ္ပါသပဋလံ ဝိယ မုဒူ၊ ဇာတမတ္တကုမာရဿ ဝိယ စ နိစ္စကာလံ တလုနာ စ ဟတ္ထပါဒါ အဿာတိ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ.
ဇာလဟတ္ထပါဒေါတိ န စမ္မေန ပဋိဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရော. ဧဒိသော ဟိ ဖဏဟတ္ထကော ပုရိသဒေါသေန ဥပဟတော ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ. တထာဂတဿ ပန စတဿော ဟတ္ထင်္ဂုလိယော ပဉ္စပိ ပါဒင်္ဂုလိယော ဧကပ္ပမာဏာ ဟောန္တိ၊ တာသံ ဧကပ္ပမာဏတ္တာယ ယဝလက္ခဏံ အညမညံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဋ္ဌတိ. အထဿ ဟတ္ထပါဒါ ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ ယောဇိတဇာလဝါတပါနသဒိသာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇာလဟတ္ထပါဒေါ’’တိ.
ဥဒ္ဓံ ပတိဋ္ဌိတဂေါပ္ဖကတ္တာ ဥဿင်္ခါ ပါဒါ အဿာတိ ဥဿင်္ခပါဒေါ. အညေသဉှိ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဂေါပ္ဖကာ ဟောန္တိ. တေန တေသံ ပါဒါ အာဏိဗဒ္ဓါ ဝိယ ထဒ္ဓါ ဟောန္တိ၊ န ယထာသုခံ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဂစ္ဆန္တာနံ ပါဒတလာနိ န ဒိဿန္တိ. တထာဂတဿ ပန အဘိရုဟိတွာ ဥပရိ ဂေါပ္ဖကာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ. တေနဿ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ၊ အဓောကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ. သုခေန ပါဒါ ပရိဝတ္တန္တိ. ပုရတောပိ ပစ္ဆတောပိ ဥဘယပဿေသုပိ ဌတွာ ပဿန္တာနံ ပါဒတလာနိ ပညာယန္တိ၊ န ဟတ္ထီနံ ဝိယ ပစ္ဆတောယေဝ.
ဧဏိဇင်္ဃောတိ ဧဏိမိဂသဒိသဇင်္ဃော မံသုဿဒေန ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃော၊ န ဧကတော ဗဒ္ဓပိဏ္ဍိကမံသော၊ သမန္တတော သမသဏ္ဌိတေန မံသေန ပရိက္ခိတ္တာဟိ သုဝဋ္ဋိတာဟိ သာလိဂဗ္ဘသဒိသာဟိ ဇင်္ဃာဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.
အနောနမန္တောတိ အနမန္တော. ဧတေနဿ အခုဇ္ဇအဝါမနဘာဝေါ ဒီပိတော. အဝသေသဇနာ ဟိ ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောန္တိ ဝါမနာ ဝါ၊ ခုဇ္ဇာနံ ဥပရိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ၊ ဝါမနာနံ ဟေဋ္ဌိမကာယော. တေ အပရိပုဏ္ဏကာယတ္တာ န သက္ကောန္တိ အနောနမန္တာ ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမဇ္ဇိတုံ. တထာဂတော ပန ပရိပုဏ္ဏဥဘယကာယတ္တာ သက္ကောတိ.
ဥသဘဝါရဏာဒီနံ ဝိယ သုဝဏ္ဏပဒုမကဏ္ဏိကသဒိသေ ကောသေ ဩဟိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝတ္ထဂုယှံ အဿာတိ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော. ဝတ္ထဂုယှန္တိ ဝတ္ထေန ဂူဟိတဗ္ဗံ အင်္ဂဇာတံ ဝုစ္စတိ.
သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ဒီပိဒါဌာယ ဃံသိတွာ ဂေရုကပရိကမ္မံ ကတွာ ဌပိတဃနသုဝဏ္ဏရူပကသဒိသောတိ အတ္ထော. ဧတေနဿ ဃနသိနိဒ္ဓသဏှသရီရတံ ဒဿေတွာ ဆဝိဝဏ္ဏဒဿနတ္ထံ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစောတိ ဝုတ္တံ၊ ပုရိမဿ ဝါ ဝေဝစနမေဝ ဧတံ.
ရဇောဇလ္လန္တိ ရဇော ဝါ မလံ ဝါ. န ဥပလိမ္ပတီတိ န လဂ္ဂတိ၊ ပဒုမပလာသတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိဝဋ္ဋတိ. ဟတ္ထဓောဝနပါဒဓောဝနာဒီနိ ပန ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စေဝ ဒါယကာနံ ပုညဖလတ္ထာယ စ ဗုဒ္ဓါ ကရောန္တိ၊ ဝတ္တသီသေနာပိ စ ကရောန္တိယေဝ. သေနာသနံ ပဝိသန္တေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တမေတံ.
ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမောတိ အာဝဋ္ဋပရိယောသာနေ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ မုခသောဘံ ဥလ္လောကယမာနာနိ ဝိယ ဌိတာနိ လောမာနိ အဿာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော.
ဗြဟ္မုဇုဂတ္တောတိ ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော၊ ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတဒီဃသရီရော. ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာ ခန္ဓေ ကဋိယံ ဇာဏူသူတိ တီသု ဌာနေသု နမန္တိ. တေ ကဋိယံ နမန္တာ ပစ္ဆတော နမန္တိ၊ ဣတရေသု ဒွီသု ဌာနေသု ပုရတော. ဒီဃသရီရာ ပနေကေ ပဿဝင်္ကာ ဟောန္တိ၊ ဧကေ မုခံ ဥန္နာမေတွာ နက္ခတ္တာနိ ဂဏယန္တာ ဝိယ စရန္တိ၊ ဧကေ အပ္ပမံသလောဟိတာ သူလသဒိသာ ဟောန္တိ၊ ပဝေဓမာနာ ဂစ္ဆန္တိ. တထာဂတော ပန ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂန္တွာ ဒီဃပ္ပမာဏော ဒေဝနဂရေ ဥဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ ဟောတိ.
သတ္တုဿဒေါတိ ဒွေ ဟတ္ထပိဋ္ဌိယော ဒွေ ပါဒပိဋ္ဌိယော ဒွေ အံသကူဋာနိ ခန္ဓောတိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒေါ အဿာတိ သတ္တုဿဒေါ. အညေသံ ပန ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌီသု နှာရုဇာလာ ပညာယန္တိ၊ အံသကူဋခန္ဓေသု အဋ္ဌိကောဋိယော၊ တေ မနုဿပေတာ ဝိယ ခါယန္တိ၊ န တထာဂတော. တထာဂတော ပန သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒတ္တာ နိဂူဠှနှာရုဇာလေဟိ ဟတ္ထပိဋ္ဌာဒီဟိ ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသေန ခန္ဓေန သိလာရူပကံ ဝိယ စိတ္တကမ္မရူပကံ ဝိယ စ ခါယတိ.
သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော. သီဟဿ ဟိ ပုရတ္ထိမကာယောဝ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓကာယောဝ သဗ္ဗော ကာယော ပရိပုဏ္ဏော. သောပိ သီဟဿေဝ န တတ္ထ တတ္ထ ဝိနတုန္နတာဒိဝသေန ဒုဿဏ္ဌိတဝိသဏ္ဌိတော၊ ဒီဃယုတ္တဌာနေ ပန ဒီဃော၊ ရဿကိသထူလအနုဝဋ္ဋိတယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာဝိဓောဝ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –
‘‘မနာပိယေ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မဝိပါကေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဒီဃေဟိ သောဘတိ၊ တာနိ အင်္ဂါနိ ဒီဃာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ရဿေဟိ သောဘတိ၊ တာနိ အင်္ဂါနိ ရဿာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ထူလေဟိ သောဘတိ၊ တာနိ အင်္ဂါနိ ထူလာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ကိသေဟိ သောဘတိ၊ တာနိ အင်္ဂါနိ ကိသာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဝဋ္ဋေဟိ သောဘတိ၊ တာနိ အင်္ဂါနိ ဝဋ္ဋာနိ သဏ္ဌဟန္တီ’’တိ.
ဣတိ နာနာစိတ္တေန ပုညစိတ္တေန စိတ္တိတော ဒသဟိ ပါရမီဟိ သဇ္ဇိတော တထာဂတဿ အတ္တဘာဝေါ၊ တဿ လောကေ သဗ္ဗသိပ္ပိနော ဝါ ဣဒ္ဓိမန္တော ဝါ ပဋိရူပကမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ.
စိတန္တရံသောတိ အန္တရံသံ ဝုစ္စတိ ဒွိန္နံ ကောဋ္ဋာနမန္တရံ၊ တံ စိတံ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ စိတန္တရံသော. အညေသဉှိ တံ ဌာနံ နိန္နံ ဟောတိ၊ ဒွေ ပိဋ္ဌိကောဋ္ဋာ ပါဋိယေက္ကံ ပညာယန္တိ. တထာဂတဿ ပန ကဋိတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ယာဝ ခန္ဓာ ဥဂ္ဂမ္မ သမုဿိတသုဝဏ္ဏဖလကံ ဝိယ ပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ ပတိဋ္ဌိတံ.
နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလောတိ နိဂြောဓော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော. ယထာ ပဏ္ဏာသဟတ္ထတာယ ဝါ သတဟတ္ထတာယ ဝါ သမက္ခန္ဓသာခေါ နိဂြောဓော ဒီဃတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ဧကပ္ပမာဏောဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ကာယတောပိ ဗျာမတောပိ ဧကပ္ပမာဏော. ယထာ အညေသံ ကာယော ဝါ ဒီဃော ဟောတိ ဗျာမော ဝါ၊ န ဧဝံ ဝိသမပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော. တေနေဝ ‘‘ယာဝတကွဿ ကာယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယာဝတကော အဿာတိ ယာဝတကွဿ.
သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓောတိ သမဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓော. ယထာ ဧကေ ကောဉ္စာ ဝိယ ဗကာ ဝိယ ဝရာဟာ ဝိယ စ ဒီဃဂလာ ဝင်္ကဂလာ ပုထုလဂလာ စ ဟောန္တိ၊ ကထနကာလေ သိရာဇာလံ ပညာယတိ၊ မန္ဒော သရော နိက္ခမတိ၊ န ဧဝံ တဿ. တထာဂတဿ ပန သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသော ခန္ဓော ဟောတိ၊ ကထနကာလေ သိရာဇာလံ န ပညာယတိ၊ မေဃဿ ဝိယ ဂဇ္ဇတော သရော မဟာ ဟောတိ.
ရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ ဧတ္ထ ရသံ ဂသန္တီတိ ရသဂ္ဂသာ၊ ရသဟရဏီနမေတံ အဓိဝစနံ၊ တာ အဂ္ဂါ အဿာတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ. တထာဂတဿ ဟိ သတ္တ ရသဟရဏိသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ ဂီဝါယမေဝ ပဋိမုက္ကာနိ. တိလဖလမတ္တောပိ အာဟာရော ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပိတော သဗ္ဗံ ကာယံ အနုဖရတိ၊ တေနေဝ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တဿ ဧကတဏ္ဍုလာဒီဟိပိ ကာဠာယယူသပသတေနာပိ ကာယဿ ယာပနံ အဟောသိ. အညေသံ ပန တထာ အဘာဝါ န သကလကာယံ ဩဇာ ဖရတိ၊ တေန တေ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ. ဣဒံ လက္ခဏံ အပ္ပါဗာဓတာသင်္ခါတဿ နိဿန္ဒဖလဿ ဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ.
သီဟဿေဝ ဟနု အဿာတိ သီဟဟနု. တတ္ထ သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမဟနုမေဝ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ၊ န ဥပရိမံ. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမံ ဝိယ ဒွေပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ ဟောန္တိ.
စတ္တာလီသဒန္တောတိအာဒီသု ဥပရိမဟနုကေ ပတိဋ္ဌိတာ ဝီသတိ၊ ဟေဋ္ဌိမေ ဝီသတီတိ စတ္တာလီသ ဒန္တာ အဿာတိ စတ္တာလီသဒန္တော. အညေသဉှိ ပရိပုဏ္ဏဒန္တာနမ္ပိ ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ ဟောန္တိ၊ တထာဂတဿ စတ္တာလီသံ.
အညေသဉ္စ ကေစိ ဒန္တာ ဥစ္စာ ကေစိ နီစာတိ ဝိသမာ ဟောန္တိ၊ တထာဂတဿ ပန အယပဋ္ဋဆိန္နသင်္ခပဋလံ ဝိယ သမာ.
အညေသံ ကုမ္ဘီလာနံ ဝိယ ဒန္တာ ဝိရဠာ ဟောန္တိ၊ မစ္ဆမံသာဒီနိ ခါဒန္တာနံ ဒန္တန္တရံ ပူရတိ. တထာဂတဿ ပန ကနကလတာယ သမုဿာပိတဝဇိရပန္တိ ဝိယ အဝိရဠာ တုလိကာယ ဒဿိတပရိစ္ဆေဒါ ဝိယ ဒန္တာ ဟောန္တိ.
သုသုက္ကဒါဌောတိ အညေသဉ္စ ပူတိဒန္တာ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ တေန ကာစိ ဒါဌာ ကာဠာပိ ဝိဝဏ္ဏာပိ ဟောန္တိ. တထာဂတော သုသုက္ကဒါဌော ဩသဓိတာရကမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ဝိရောစမာနာယ ပဘာယ သမန္နာဂတဒါဌော၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုသုက္ကဒါဌော’’တိ.
ပဟူတဇိဝှေါတိ အညေသံ ဇိဝှါ ထူလာပိ ဟောတိ ကိသာပိ ရဿာပိ ထဒ္ဓါပိ ဝိသမာပိ၊ တထာဂတဿ ပန မုဒု ဒီဃာ ပုထုလာ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဟောတိ. သော တံ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ အာဂတာနံ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ မုဒုကတ္တာ တံ ဇိဝှံ ကထိနသူစိံ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဥဘော နာသိကသောတာနိ ပရာမသတိ၊ ဒီဃတ္တာ ဥဘော ကဏ္ဏသောတာနိ ပရာမသတိ၊ ပုထုလတ္တာ ကေသန္တပရိယောသာနံ ကေဝလမ္ပိ နလာဋံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ဧဝံ တဿာ မုဒုဒီဃပုထုလဘာဝံ ပကာသေန္တော ကင်္ခံ ဝိနောဒေတိ. ဧဝံ တိလက္ခဏသမ္ပန္နံ ဇိဝှံ သန္ဓာယ ‘‘ပဟူတဇိဝှေါ’’တိ ဝုတ္တံ.
ဗြဟ္မဿရောတိ အညေ ဆိန္နဿရာပိ ဘိန္နဿရာပိ ကာကဿရာပိ ဟောန္တိ၊ တထာဂတော ပန မဟာဗြဟ္မုနော သရသဒိသေန သရေန သမန္နာဂတော. မဟာဗြဟ္မုနော ဟိ ပိတ္တသေမှေဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ သရော ဝိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တထာဂတေနာပိ ကတကမ္မံ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ၊ ဝတ္ထုဿ သုဒ္ဓတ္တာ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌဟန္တော သရော ဝိသုဒ္ဓေါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောဝ သမုဋ္ဌာတိ. ကရဝိကော ဝိယ ဘဏတီတိ ကရဝိကဘာဏီ၊ မတ္တကရဝိကရုတမဉ္ဇုဃောသောတိ အတ္ထော.
တတြိဒံ ကရဝိကရုတဿ မဉ္ဇုတာယ – ကရဝိကသကုဏေ ကိရ မဓုရရသံ အမ္ဗပက္ကံ မုခတုဏ္ဍကေန ပဟရိတွာ ပဂ္ဃရိတံ ရသံ သာယိတွာ ပက္ခေန တာလံ ဒတွာ ဝိကူဇမာနေ စတုပ္ပဒါဒီနိ မတ္တာနိ ဝိယ လဠိတုံ အာရဘန္တိ. ဂေါစရပ္ပသုတာပိ စတုပ္ပဒါ မုခဂတာနိပိ တိဏာနိ ဆဍ္ဍေတွာ တံ သဒ္ဒံ သုဏန္တိ၊ ဝါဠမိဂါ ခုဒ္ဒကမိဂေ အနုဗန္ဓမာနာ ဥက္ခိတ္တပါဒံ အနုက္ခိပိတွာဝ တိဋ္ဌန္တိ၊ အနုဗဒ္ဓမိဂါပိ မရဏဘယံ ဟိတွာပိ တိဋ္ဌန္တိ၊ အာကာသေ ပက္ခန္ဒပက္ခိနောပိ ပက္ခေ ပသာရေတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဥဒကေ မစ္ဆာပိ ကဏ္ဏပဋလံ အပ္ဖေါဋေန္တာ တံ သဒ္ဒံ သုဏမာနာဝ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝံ မဉ္ဇုရုတာ ကရဝိကာ.
အသန္ဓိမိတ္တာပိ ဓမ္မာသောကဿ ဒေဝီ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေန သဒိသော ကဿစိ သဒ္ဒေါ’’တိ သံဃံ ပုစ္ဆိ. အတ္ထိ ကရဝိကသကုဏဿာတိ. ကုဟိံ၊ ဘန္တေ၊ သကုဏာတိ? ဟိမဝန္တေတိ. သာ ရာဇာနံ အာဟ၊ – ‘‘ဒေဝ၊ ကရဝိကသကုဏံ ဒဋ္ဌုကာမာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဣမသ္မိံ ပဉ္ဇရေ နိသီဒိတွာ ကရဝိကော အာဂစ္ဆတူ’’တိ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပဉ္ဇရော ဂန္တွာ ဧကဿ ကရဝိကဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. သော ‘‘ရာဇာဏာယ အာဂတော ပဉ္ဇရော၊ န သက္ကာ အဂန္တု’’န္တိ တတ္ထ နိသီဒိ. ပဉ္ဇရော အာဂန္တွာ ရညော ပုရတောဝ အဋ္ဌာသိ. ကရဝိကံ သဒ္ဒံ ကာရာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ ရာဇာ ‘‘ကထံ ဘဏေ ဣမေ သဒ္ဒံ ကရောန္တီ’’တိ အာဟ? ဉာတကေ ဒိသွာ ဒေဝါတိ. အထ နံ ရာဇာ အာဒါသေဟိ ပရိက္ခိပါပေသိ. သော အတ္တနောဝ ဆာယံ ဒိသွာ ‘‘ဉာတကာ မေ အာဂတာ’’တိ မညမာနော ပက္ခေန တာဠံ ဒတွာ မဉ္ဇုဿရေန မဏိဝံသံ ဓမမာနော ဝိယ ဝိရဝိ. သကလနဂရေ မနုဿာ မတ္တာ ဝိယ လဠိံသု. အသန္ဓိမိတ္တာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမဿ တာဝ တိရစ္ဆာနဿ ဧဝံ မဓုရော သဒ္ဒေါ၊ ကီဒိသော နု ခေါ သဗ္ဗညုတညာဏသိရိပ္ပတ္တဿ ဘဂဝတော အဟောသီ’’တိ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ပီတိံ အဝိဇဟိတွာ သတ္တဟိ ဇင်္ဃသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဧဝံ မဓုရော ကရဝိကသဒ္ဒေါ. တတော သတဘာဂေန သဟဿဘာဂေန စ မဓုရတရော တထာဂတဿ သဒ္ဒေါ၊ လောကေ ပန ကရဝိကတော အညဿ မဓုရရဿ အဘာဝတော ‘‘ကရဝိကဘာဏီ’’တိ ဝုတ္တံ.
အဘိနီလနေတ္တောတိ န သကလနီလနေတ္တောဝ၊ နီလယုတ္တဋ္ဌာနေ ပနဿ ဥမာပုပ္ဖသဒိသေန အတိဝိသုဒ္ဓေန နီလဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ အက္ခီနိ ဟောန္တိ. ပီတယုတ္တဋ္ဌာနေ ကဏိကာရပုပ္ဖသဒိသေန ပီတဝဏ္ဏေန၊ လောဟိတယုတ္တဋ္ဌာနေ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသေန လောဟိတဝဏ္ဏေန၊ သေတယုတ္တဋ္ဌာနေ ဩသဓိတာရကသဒိသေန သေတဝဏ္ဏေန၊ ကာဠယုတ္တဋ္ဌာနေ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသဒိသေန ကာဠဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ ဥဂ္ဃါဋိတမဏိသီဟပဉ္ဇရသဒိသာနိ ခါယန္တိ.
ဂေါပခုမောတိ ဧတ္ထ ပခုမန္တိ သကလံ စက္ခုဘဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ကာဠဝစ္ဆကဿ ဗဟလဓာတုကံ ဟောတိ၊ ရတ္တဝစ္ဆကဿ ဝိပ္ပသန္နံ၊ တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တဝစ္ဆသဒိသစက္ခုဘဏ္ဍောတိ အတ္ထော. အညေသဉှိ အက္ခိဘဏ္ဍာ အပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ ဟတ္ထိမူသိကကာကာဒီနံ အက္ခိသဒိသေဟိ ဝိနိဂ္ဂတေဟိ ဂမ္ဘီရေဟိပိ အက္ခီဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ. တထာဂတဿ ပန ဓောဝိတွာ မဇ္ဇိတွာ ဌပိတမဏိဂုဠိကာ ဝိယ မုဒုသိနိဒ္ဓနီလသုခုမပခုမာစိတာနိ အက္ခီနိ.
ဥဏ္ဏာတိ ဥဏ္ဏလောမံ. ဘမုကန္တရေတိ ဒွိန္နံ ဘမုကာနံ ဝေမဇ္ဈေ နာသိကမတ္ထကေယေဝ ဇာတာ. ဥဂ္ဂန္တွာ ပန နလာဋမဇ္ဈဇာတာ. ဩဒါတာတိ ပရိသုဒ္ဓါ ဩသဓိတာရကဝဏ္ဏာ. မုဒူတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာဒေတွာ ဌပိတသတဝါရဝိဟတကပ္ပါသပဋလသဒိသာ. တူလသန္နိဘာတိ သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ၊ အယမဿာ ဩဒါတတာယ ဥပမာ. သာ ပနေသာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိယမာနာ ဥပဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာ ဟောတိ၊ ဝိဿဋ္ဌာ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋဝသေန အာဝဋ္ဋိတွာ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ဟုတွာ သန္တိဋ္ဌတိ၊ သုဝဏ္ဏဖလကမဇ္ဈေ ဌပိတရဇတပုပ္ဖုဠကာ ဝိယ သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခမမာနာ ခီရဓာရာ ဝိယ အရုဏပ္ပဘာရဉ္ဇိတေ ဂမနတလေ ဩသဓိတာရကာ ဝိယ စ အတိမနောဟရာယ သိရိယာ ဝိရောစတိ.
ဥဏှီသသီသောတိ ဣဒံ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတဉ္စေဝ ပရိပုဏ္ဏသီသတဉ္စာတိ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. တထာဂတဿ ဟိ ဒက္ခိဏကဏ္ဏစူဠိကတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ သကလံ နလာဋံ ဆာဒယမာနံ ပူရယမာနံ ဂန္တွာ ဝါမကဏ္ဏစူဠိကာယ ပတိဋ္ဌိတံ၊ ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစတိ. ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တာနံ ကိရ ဣမံ လက္ခဏံ ဝိဒိတွာ ရာဇူနံ ဥဏှီသပဋ္ဋံ အကံသု၊ အယံ တာဝ ဧကော အတ္ထော. အညေ ပန ဇနာ အပရိပုဏ္ဏသီသာ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ကပ္ပသီသာ၊ ကေစိ ဖလသီသာ၊ ကေစိ အဋ္ဌိသီသာ၊ ကေစိ တုမ္ဗသီသာ၊ ကေစိ ပဗ္ဘာရသီသာ. တထာဂတဿ ပန အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတံ ဝိယ သုပရိပုဏ္ဏံ ဥဒကပုပ္ဖုဠသဒိသံ သီသံ ဟောတိ. တတ္ထ ပုရိမနယေန ဥဏှီသဝေဌိတသီသော ဝိယာတိ ဥဏှီသသီသော. ဒုတိယနယေန ဥဏှီသံ ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ ပရိမဏ္ဍလသီသောတိ ဥဏှီသသီသော.
ဣမာနိ ပန မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ကမ္မံ ကမ္မသရိက္ခကံ လက္ခဏံ လက္ခဏာနိသံသန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဧကေကသ္မိံ လက္ခဏေ ဒဿေတွာ ကထိတာနိ သုကထိတာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဘဂဝတာ လက္ခဏသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၂၀၀-၂၀၂) ဝုတ္တာနိ ဣမာနိ ကမ္မာဒီနိ ဒဿေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ. သုတ္တဝသေန ဝိနိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ တဿေဝ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗာနိ.
ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘော၊ သော ဘဝံ ဂေါတမောတိ၊ ဘော အာစရိယ၊ ဣမေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သော ဘဝံ ဂေါတမော သမန္နာဂတော ဒေဝနဂရေ သမုဿိတရတနဝိစိတ္တံ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိယ သေလန္တရမှိ သုပုပ္ဖိတသာလရုက္ခော ဝိယ တာရာဂဏပဋိမဏ္ဍိတဂဂနတလမိဝ စ အတ္တနော သိရိဝိဘဝေန လောကံ အာလောကံ ကုရုမာနော ဝိယ စရတီတိ ဣမတ္ထမ္ပိ ဒီပေတွာ ကိရိယာစာရံ အာစိက္ခိတုံ ဂစ္ဆန္တော ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ.
၃၈၇. ဒက္ခိဏေနာတိ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဌတွာ ဝါ နိသီဒိတွာ ဝါ နိပဇ္ဇိတွာ ဝါ ဂမနံ အဘိနီဟရန္တာနံ ဒက္ခိဏပါဒေါဝ ပုရတော ဟောတိ. သတတပါဋိဟာရိယံ ကိရေတံ. နာတိဒူရေ ပါဒံ ဥဒ္ဓရတီတိ တံ ဒက္ခိဏပါဒံ န အတိဒူရေ ဌပေဿာမီတိ ဥဒ္ဓရတိ. အတိဒူရဉှိ အဘိဟရိယမာနေ ဒက္ခိဏပါဒေန ဝါမပါဒေါ အာကဍ္ဎိယမာနော ဂစ္ဆေယျ၊ ဒက္ခိဏပါဒေါပိ ဒူရံ ဂန္တုံ န သက္ကုဏေယျ၊ အာသန္နေယေဝ ပတိဋ္ဌဟေယျ၊ ဧဝံ သတိ ပဒဝိစ္ဆေဒေါ နာမ ဟောတိ. ဒက္ခိဏပါဒေ ပန ပမာဏေနေဝ ဥဒ္ဓတေ ဝါမပါဒေါပိ ပမာဏေနေဝ ဥဒ္ဓရိယတိ၊ ပမာဏေန ဥဒ္ဓတော ပတိဋ္ဌဟန္တောပိ ပမာဏေယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ. ဧဝမနေန တထာဂတဿ ဒက္ခိဏပါဒကိစ္စံ ဝါမပါဒေန နိယမိတံ၊ ဝါမပါဒကိစ္စံ ဒက္ခိဏပါဒေန နိယမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
နာတိသီဃန္တိ ဒိဝါ ဝိဟာရဘတ္တတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တော ဘိက္ခု ဝိယ န အတိသီဃံ ဂစ္ဆတိ. နာတိသဏိကန္တိ ယထာ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ဩကာသံ န လဘတိ၊ ဧဝံ န အတိသဏိကံ ဂစ္ဆတိ. အဒ္ဒုဝေန အဒ္ဒုဝန္တိ ဇဏ္ဏုကေန ဇဏ္ဏုကံ၊ န သတ္ထိံ ဥန္နာမေတီတိ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ န ဦရုံ ဥန္နာမေတိ. န ဩနာမေတီတိ ရုက္ခသာခါဆေဒနဒဏ္ဍင်္ကုသပါဒေါ ဝိယ န ပစ္ဆတော ဩသက္ကာပေတိ. န သန္နာမေတီတိ ဩဗဒ္ဓါနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေဟိ ပါဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယ န ထဒ္ဓံ ကရောတိ. န ဝိနာမေတီတိ ယန္တရူပကံ ကီဠာပေန္တော ဝိယ န ဣတော စိတော စ စာလေတိ. အဓရကာယောဝါတိ ဟေဋ္ဌိမကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ၊ ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ. ဒူရေ ဌတွာ ဩလောကေန္တော ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတဘာဝံ ဝါ ဂမနဘာဝံ ဝါ န ဇာနာတိ. ကာယဗလေနာတိ ဗာဟာ ခိပန္တော သရီရတော သေဒေဟိ မုစ္စန္တေဟိ န ကာယဗလေန ဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗကာယေနေဝါတိ ဂီဝံ အပရိဝတ္တေတွာ ရာဟုလောဝါဒေ ဝုတ္တနာဂါပလောကိတဝသေနေဝ အပလောကေတိ.
န ဥဒ္ဓန္တိအာဒီသု နက္ခတ္တာနိ ဂဏေန္တော ဝိယ န ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေတိ၊ နဋ္ဌံ ကာကဏိကံ ဝါ မာသကံ ဝါ ပရိယေသန္တော ဝိယ န အဓော ဩလောကေတိ၊ န ဟတ္ထိအဿာဒယော ပဿန္တော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ. ယုဂမတ္တန္တိ နဝဝိဒတ္ထိမတ္တေ စက္ခူနိ ဌပေတွာ ဂစ္ဆန္တော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခတိ နာမ၊ ဘဂဝါပိ ယုဂေ ယုတ္တော သုဒန္တအာဇာနီယော ဝိယ ဧတ္တကံ ပဿန္တော ဂစ္ဆတိ. တတော စဿ ဥတ္တရီတိ ယုဂမတ္တတော ပရံ န ပဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. န ဟိ ကုဋ္ဋံ ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရိတုံ သက္ကောတိ၊ အထ ခွဿ အနာဝရဏဉာဏဿ အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနေဝ ဟောန္တိ. အန္တရဃရန္တိ ဟေဋ္ဌာ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တေ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ၊ ဣဓ ဃရဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ကာယန္တိအာဒိ ပကတိဣရိယပထေနေဝ ပဝိသတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဒလိဒ္ဒမနုဿာနံ နီစဃရကံ ပဝိသန္တေပိ ဟိ တထာဂတေ ဆဒနံ ဝါ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ပထဝီ ဝါ ဩဂစ္ဆတိ၊ ဘဂဝါ ပန ပကတိဂမနေနေဝ ဂစ္ဆတိ. နာတိဒူရေတိ အတိဒူရေ ပရိဝတ္တန္တေန ဟိ ဧကံ ဒွေ ပဒဝါရေ ပိဋ္ဌိဘာဂေန ဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. နာစ္စာသန္နေတိ အစ္စာသန္နေ ပရိဝတ္တန္တေန ဧကံ ဒွေ ပဒဝါရေ ပုရတော ဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ ယသ္မိံ ပဒဝါရေ ဌိတေန ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ အဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ တတ္ထ ပရိဝတ္တတိ.
ပါဏိနာတိ ကဋိဝါတာဗာဓိကော ဝိယ န အာသနံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ နိသီဒတိ. ပက္ခိပတီတိ ယော ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကတွာ ကီဠန္တော ဌိတကောဝ ပတတိ၊ ယောပိ ဩရိမံ အင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နော ဃံသန္တော ယာဝ ပါရိမင်္ဂါ ဂစ္ဆတိ၊ ပါရိမင်္ဂံ ဝါ နိဿာယ နိသိန္နော တထေဝ ယာဝ ဩရိမင်္ဂါ အာဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗော သော အာသနေ ကာယံ ပက္ခိပတိ နာမ. ဘဂဝါ ပန ဧဝံ အကတွာ အာသနဿ မဇ္ဈေ ဩလမ္ဗကံ ဓာရေန္တော ဝိယ တူလပိစုံ ဌပေန္တော ဝိယ သဏိကံ နိသီဒတိ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စန္တိ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဥဒကဗိန္ဒုဌပနံ မက္ခိကဗီဇနိယာ ပဏ္ဏစ္ဆေဒနဖာလနာဒိ ဟတ္ထေန အသံယတကရဏံ. ပါဒကုက္ကုစ္စန္တိ ပါဒေန ဘူမိဃံသနာဒိ အသံယတကရဏံ.
န ဆမ္ဘတီတိ န ဘာယတိ. န ကမ္ပတီတိ န ဩသီဒတိ. န ဝေဓတီတိ န စလတိ. န ပရိတဿတီတိ ဘယပရိတဿနာယပိ တဏှာပရိတဿနာယပိ န ပရိတဿတိ. ဧကစ္စော ဟိ ဓမ္မကထာဒီနံ အတ္ထာယ အာဂန္တွာ မနုဿေသု ဝန္ဒိတွာ ဌိတေသု ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ တေသံ စိတ္တံ ဂဏှန္တော ဓမ္မံ ဝါ ကထေတုံ၊ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော ဝိဿဇ္ဇေတုံ၊ ဘတ္တာနုမောဒနံ ဝါ ကာတု’’န္တိ ဘယပရိတဿနာယ ပရိတဿတိ. ဧကစ္စော ‘‘မနာပါ နု ခေါ မေ ယာဂု အာဂစ္ဆိဿတိ၊ မနာပံ အန္တရခဇ္ဇက’’န္တိ ဝါ တဏှာပရိတဿနာယ ပရိတဿတိ. တဒုဘယမ္ပိ တဿ နတ္ထီတိ န ပရိတဿတိ. ဝိဝေကာဝဋ္ဋောတိ ဝိဝေကေ နိဗ္ဗာနေ အာဝဋ္ဋမာနသော ဟုတွာ. ဝိဝေကဝတ္တောတိပိ ပါဌော၊ ဝိဝေကဝတ္တယုတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝိဝေကဝတ္တံ နာမ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ဘိက္ခုနော ဒိဝါဝိဟာရေ သမထဝိပဿနာဝသေန မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒနံ. ဧဝံ နိသိန္နဿ ဟိ ဣရိယာပထော ဥပသန္တော ဟောတိ.
န ပတ္တံ ဥန္နာမေတီတိအာဒီသု ဧကစ္စော ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယာ ဥဒကဒါနံ အာဟရန္တော ဝိယ ပတ္တံ ဥန္နာမေတိ၊ ဧကော ပါဒပိဋ္ဌိယံ ဌပေန္တော ဝိယ ဩနာမေတိ၊ ဧကော ဗဒ္ဓံ ကတွာ ဂဏှာတိ၊ ဧကော ဣတော စိတော စ ဖန္ဒာပေတိ၊ ဧဝံ အကတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဤသကံ နာမေတွာ ဥဒကံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. န သမ္ပရိဝတ္တကန္တိ ပရိဝတ္တေတွာ ပဌမမေဝ ပတ္တပိဋ္ဌိံ န ဓောဝတိ. နာတိဒူရေတိ ယထာ နိသိန္နာသနတော ဒူရေ ပတတိ၊ န ဧဝံ ဆဍ္ဍေတိ. နာစ္စာသန္နေတိ ပါဒမူလေယေဝ န ဆဍ္ဍေတိ. ဝိစ္ဆဍ္ဍယမာနောတိ ဝိကိရန္တော၊ ယထာ ပဋိဂ္ဂါဟကော တေမတိ၊ န ဧဝံ ဆဍ္ဍေတိ.
နာတိထောကန္တိ ယထာ ဧကစ္စော ပါပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆတံ ဒဿေန္တော မုဋ္ဌိမတ္တမေဝ ဂဏှာတိ၊ န ဧဝံ. အတိဗဟုန္တိ ယာပနမတ္တတော အတိရေကံ. ဗျဉ္ဇနမတ္တာယာတိ ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနတော စတုတ္ထော ဘာဂေါ. ဧကစ္စော ဟိ ဘတ္တေ မနာပေ ဘတ္တံ ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ ဗျဉ္ဇနေ မနာပေ ဗျဉ္ဇနံ ဗဟုံ. သတ္ထာ ပန တထာ န ဂဏှာတိ. န စ ဗျဉ္ဇနေနာတိ အမနာပဉှိ ဗျဉ္ဇနံ ဌပေတွာ ဘတ္တမေဝ ဘုဉ္ဇန္တော၊ ဘတ္တံ ဝါ ဌပေတွာ ဗျဉ္ဇနမေဝ ခါဒန္တော ဗျဉ္ဇနေန အာလောပံ အတိနာမေတိ နာမ. သတ္ထာ ဧကန္တရိကံ ဗျဉ္ဇနံ ဂဏှာတိ၊ ဘတ္တမ္ပိ ဗျဉ္ဇနမ္ပိ ဧကတောဝ နိဋ္ဌန္တိ. ဒွတ္တိက္ခတ္တုန္တိ တထာဂတဿ ဟိ ပုထုဇိဝှါယ ဒန္တာနံ ဥပနီတဘောဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဒန္တေဟိ ဖုဋ္ဌမတ္တမေဝ သဏှကရဏီယပိဋ္ဌဝိလေပနံ ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. န မုခေ အဝသိဋ္ဌာတိ ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ပရဂလမေဝ ယာတိ၊ တသ္မာ အဝသိဋ္ဌာ န ဟောတိ. ရသပဋိသံဝေဒီတိ မဓုရတိတ္တကဒုကာဒိရသံ ဇာနာတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ အန္တမသော ပါနီယေပိ ဒိဗ္ဗောဇာ ပက္ခိတ္တာဝ ဟောတိ၊ တေန နေသံ သဗ္ဗတ္ထေဝ ရသော ပါကဋော ဟောတိ၊ ရသဂေဓော ပန နတ္ထိ.
အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပနဿ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတောတိ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ ဝုတ္တမေတံ. ဟတ္ထေသု ဓောတေသူတိ သတ္ထာ ကိံ ကရောတိ? ပဌမံ ပတ္တဿ ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဓောဝတိ. တတ္ထ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သုခုမဇာလဟတ္ထံ ပေသေတွာ ဒွေ ဝါရေ သဉ္စာရေတိ. ဧတ္တာဝတာ ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကံ ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ. န စ အနတ္ထိကောတိ ယထာ ဧကစ္စော ပတ္တံ အာဓာရကေ ဌပေတွာ ပတ္တေ ဥဒကံ န ပုဉ္ဆတိ၊ ရဇေ ပတန္တေ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ န ဧဝံ ကရောတိ. န စ အတိဝေလာနုရက္ခီတိ ယထာ ဧကစ္စော ပမာဏာတိက္ကန္တံ အာရက္ခံ ဌပေတိ၊ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ ပတ္တေ ဥဒကံ ပုဉ္ဆိတွာ စီဝရဘောဂန္တရံ ပဝေသေတွာ ပတ္တံ ဥဒရေန အက္ကမိတွာ ဂဏှာတိ၊ န ဧဝံ ကရောတိ.
န စ အနုမောဒနဿာတိ ယော ဟိ ဘုတ္တမတ္တောဝ ဒါရကေသု ဘတ္တတ္ထာယ ရောဒန္တေသု ဆာတဇ္ဈတ္တေသု မနုဿေသု ဘုဉ္ဇိတွာ အနာဂတေသွေဝ အနုမောဒနံ အာရဘတိ၊ တတော သဗ္ဗကမ္မာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကစ္စေ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဧကစ္စေ အနာဂတာဝ ဟောန္တိ၊ အယံ ကာလံ အတိနာမေတိ. ယောပိ မနုဿေသု အာဂန္တွာ အနုမောဒနတ္ထာယ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နေသု အနုမောဒနံ အကတွာဝ ‘‘ကထံ တိဿ၊ ကထံ ဖုဿ၊ ကထံ သုမန၊ ကထံ တိဿေ၊ ကထံ ဖုဿေ၊ ကထံ သုမနေ၊ ကစ္စိတ္ထ အရောဂါ၊ သဿံ သမ္ပန္န’’န္တိအာဒိံ ပါဋိယေက္ကံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ အယံ အနုမောဒနဿ ကာလံ အတိနာမေတိ၊ မနုဿာနံ ပန ဩကာသံ ဉတွာ အာယာစိတကာလေ ကရောန္တော နာတိနာမေတိ နာမ၊ သတ္ထာ တထာ ကရောတိ.
န တံ ဘတ္တန္တိ ကိံ ဘတ္တံ နာမေတံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ အတိကိလိန္နန္တိအာဒီနိ ဝတွာ န ဂရဟတိ. န အညံ ဘတ္တန္တိ သွာတနာယ ဝါ ပုနဒိဝသာယ ဝါ ဘတ္တံ ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ ဟိ အနုမောဒနံ ကရောန္တော အညံ ဘတ္တံ ပဋိကင်္ခတိ. ယော ဝါ – ‘‘ယာဝ မာတုဂါမာနံ ဘတ္တံ ပစ္စတိ၊ တာဝ အနုမောဒနံ ကရိဿာမိ၊ အထ မေ အနုမောဒနာဝသာနေ အတ္တနော ပက္ကဘတ္တတောပိ ထောကံ ဒဿန္တီ’’တိ အနုမောဒနံ ဝဍ္ဎေတိ၊ အယမ္ပိ ပဋိကင်္ခတိ နာမ. သတ္ထာ န ဧဝံ ကရောတိ. န စ မုစ္စိတုကာမောတိ ဧကစ္စော ဟိ ပဋိသံမုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော ဟောတိ. သတ္ထာ ပန န ဧဝံ ဂစ္ဆတိ၊ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဂစ္ဆတိ. အစ္စုက္ကဋ္ဌန္တိ ယော ဟိ ယာဝ ဟနုကဋ္ဌိတော ဥက္ခိပိတွာ ပါရုပတိ၊ တဿ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ. ယော ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ ဩတာရေတွာဝ ပါရုပတိ၊ တဿ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ ဟောတိ. ယောပိ ဥဘတော ဥက္ခိပိတွာ ဥဒရံ ဝိဝရိတွာ ယာတိ၊ တဿပိ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ ဟောတိ. ယော ဧကံသံ ကတွာ ထနံ ဝိဝရိတွာ ယာတိ၊ တဿပိ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ. သတ္ထာ တံ သဗ္ဗံ န ကရောတိ.
အလ္လီနန္တိ ယထာ အညေသံ သေဒေန တိန္တံ အလ္လီယတိ၊ န ဧဝံ သတ္ထု. အပကဋ္ဌန္တိ ခလိသာဋကော ဝိယ ကာယတော မုစ္စိတွာပိ န တိဋ္ဌတိ. ဝါတောတိ ဝေရမ္ဘဝါတောပိ ဥဋ္ဌဟိတွာ စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ပါဒမဏ္ဍနာနုယောဂန္တိ ဣဋ္ဌကာယ ဃံသနာဒီဟိ ပါဒသောဘာနုယောဂံ. ပက္ခာလေတွာတိ ပါဒေနေဝ ပါဒံ ဓောဝိတွာ. သော နေဝ အတ္တဗျာဗာဓာယာတိအာဒီနိ န ပုဗ္ဗေနိဝါသစေတောပရိယဉာဏာနံ အတ္ထိတာယ ဝဒတိ၊ ဣရိယာပထသန္တတံ ပန ဒိသွာ အနုမာနေန ဝဒတိ. ဓမ္မန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မံ. န ဥဿာဒေတီတိ ကိံ မဟာရဋ္ဌိက၊ ကိံ မဟာကုဋုမ္ဗိကာတိအာဒီနိ ဝတွာ ဂေဟဿိတဝသေန န ဥဿာဒေတိ. န အပသာဒေတီတိ ‘‘ကိံ၊ ဥပါသက၊ ကထံ တေ ဝိဟာရမဂ္ဂေါ ဉာတော? ကိံ ဘယေန နာဂစ္ဆသိ? န ဟိ ဘိက္ခူ ကိဉ္စိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တိ၊ မာ ဘာယီ’’တိ ဝါ ‘‘ကိံ တုယှံ ဧဝံ မစ္ဆရိယဇီဝိတံ နာမာ’’တိ ဝါ အာဒီနိ ဝတွာ ဂေဟဿိတပေမေန န အပသာဒေတိ.
ဝိဿဋ္ဌောတိ သိနိဒ္ဓေါ အပလိဗုဒ္ဓေါ. ဝိညေယျောတိ ဝိညာပနီယော ပါကဋော၊ ဝိဿဋ္ဌတ္တာယေဝ စေသ ဝိညေယျော ဟောတိ. မဉ္ဇူတိ မဓုရော. သဝနီယောတိ သောတသုခေါ၊ မဓုရတ္တာယေဝ စေသ သဝနီယော ဟောတိ. ဗိန္ဒူတိ သမ္ပိဏ္ဍိတော. အဝိသာရီတိ အဝိသဋော၊ ဗိန္ဒုတ္တာယေဝ စေသ အဝိသာရီ ဟောတိ. ဂမ္ဘီရောတိ ဂမ္ဘီရသမုဋ္ဌိတော. နိန္နာဒီတိ နိန္နာဒဝါ၊ ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ စေသ နိန္နာဒီ ဟောတိ. ယထာပရိသန္တိ စက္ကဝါဠပရိယန္တမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓပရိသံ ဝိညာပေတိ. ဗဟိဒ္ဓါတိ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ ပရိသတော ဗဟိဒ္ဓါ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ? သော ဧဝရူပေါ မဓုရဿရော အကာရဏာ မာ နဿီတိ. ဣတိ ဘဂဝတော ဃောသော ပရိသာယ မတ္ထကေနေဝ စရတိ.
အဝလောကယမာနာတိ သိရသ္မိံ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဩလောကေန္တာဝ ပစ္စောသက္ကိတွာ ဒဿနဝိဇဟနဋ္ဌာနေ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. အဝိဇဟိတတ္တာတိ ယော ဟိ ကထံ သုတွာ ဝုဋ္ဌိတော အညံ ဒိဋ္ဌသုတာဒိကံ ကထံ ကထေန္တော ဂစ္ဆတိ၊ ဧသ သဘာဝေန ဝိဇဟတိ နာမ. ယော ပန သုတဓမ္မကထာယ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တောဝ ဂစ္ဆတိ၊ အယံ န ဝိဇဟတိ နာမ၊ ဧဝံ အဝိဇဟန္တဘာဝေန ပက္ကမန္တိ. ဂစ္ဆန္တန္တိ ရဇ္ဇုယန္တဝသေန ရတနသတ္တုဗ္ဗေဓံ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကံ ဝိယ ဂစ္ဆန္တံ. အဒ္ဒသာမ ဌိတန္တိ သမုဿိတကဉ္စနပဗ္ဗတံ ဝိယ ဌိတံ အဒ္ဒသာမ. တတော စ ဘိယျောတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဂုဏေ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော အဝသေသေ ဂုဏေ သံခိပိတွာ ကလာပံ ဝိယ သုတ္တကဗဒ္ဓံ ဝိယ စ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧဝမာဟ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – မယာ ကထိတဂုဏေဟိ အကထိတာဝ ဗဟုတရာ. မဟာပထဝိမဟာသမုဒ္ဒါဒယော ဝိယ ဟိ တဿ ဘောတော အနန္တာ အပ္ပမေယျာ ဂုဏာ အာကာသမိဝ ဝိတ္ထာရိတာတိ.
၃၉၀. အပ္ပဋိသံဝိဒိတောတိ အဝိညာတအာဂမနော. ပဗ္ဗဇိတေ ဥပသင်္ကမန္တေန ဟိ စီဝရပရိကမ္မာဒိသမယေ ဝါ ဧကံ နိဝါသေတွာ သရီရဘဉ္ဇနသမယေ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပဋိသန္ထာရမတ္တမ္ပိ န ဇာယတိ. ပုရေတရံ ပန ဩကာသေ ကာရိတေ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခု ဝိဝိတ္တေ ဌာနေ နိသီဒတိ၊ တံ အာဂန္တွာ ပဿန္တာ ဒဿနေနပိ ပသီဒန္တိ၊ ပဋိသန္ထာရော ဇာယတိ၊ ပဉှဗျာကရဏံ ဝါ ဓမ္မကထာ ဝါ လဗ္ဘတိ. တသ္မာ ပဏ္ဍိတာ ဩကာသံ ကာရေန္တိ. သော စ နေသံ အညတရော၊ တေနဿ ဧတဒဟောသိ. ဇိဏ္ဏော ဝုဍ္ဎောတိ အတ္တနော ဥဂ္ဂတဘာဝံ အကထေတွာ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဗုဒ္ဓါ နာမ အနုဒ္ဒယသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ၊ မဟလ္လကဘာဝံ ဉတွာ သီဃံ ဩကာသံ ကရိဿတီတိ ဧဝမာဟ.
၃၉၁. ဩရမိယ ဩကာသမကာသီတိ ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ ဩကာသမကာသိ.
ယေ မေတိ ယေ မယာ. နာရီသမာနသဝှယာတိ နာရီသမာနနာမံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ၊ တေန အဝှါတဗ္ဗာတိ နာရီသမာနသဝှယာ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝေါဟာရကုသလတာယ ဧဝံ ဝဒတိ. ပဟူတဇိဝှေါတိ ပုထုလဇိဝှေါ. နိန္နာမယေတန္တိ နီဟရ ဧတံ.
၃၉၃. ကေဝလီတိ သကလဂုဏသမ္ပန္နော.
၃၉၄. ပစ္စဘာသီတိ ဧကပ္ပဟာရေန ပုစ္ဆိတေ အဋ္ဌ ပဉှေ ဗျာကရောန္တော ပတိအဘာသိ. ယော ဝေဒီတိ ယော ဝိဒတိ ဇာနာတိ၊ ယဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသော ပါကဋော. သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ကထိတံ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အဘိညာ ဝေါသိတောတိ တံ အရဟတ္တံ အဘိဇာနိတွာ ဝေါသိတော ဝေါသာနပ္ပတ္တော. မုနီတိ အရဟတ္တဉာဏမောနေယျေန သမန္နာဂတော.
ဝိသုဒ္ဓန္တိ ပဏ္ဍရံ. မုတ္တံ ရာဂေဟီတိ ကိလေသရာဂေဟိ မုတ္တံ. ပဟီနဇာတိမရဏောတိ ဇာတိက္ခယပ္ပတ္တတ္တာ ပဟီနဇာတိကော၊ ဇာတိပဟာနေနေဝ ပဟီနမရဏော. ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ ယံ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီ သကလဘာဝေါ၊ တေန သမန္နာဂတော၊ သကလစတုမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ အတ္ထော. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာနံ အဘိညာယ ပါရံ ဂတော၊ သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဇာနိတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ပါရဂူတိ ဝါ ဧတ္တာဝတာ ပရိညာပါရဂူ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ၊ ပဟာနပါရဂူ သဗ္ဗကိလေသာနံ၊ ဘာဝနာပါရဂူ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ၊ သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ နိရောဓဿ၊ သမာပတ္တိပါရဂူ သဗ္ဗသမာပတ္တီနန္တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော. ပုန သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ ဣမိနာ အဘိညာပါရဂူ ဝုတ္တောတိ. ဗုဒ္ဓေါ တာဒီ ပဝုစ္စတီတိ တာဒိသော ဆဟိ အာကာရေဟိ ပါရံ ဂတော သဗ္ဗာကာရေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ပဝုစ္စတီတိ.
ကိံ ပန ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗေ ပဉှာ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောန္တီတိ? အာမ ဝိဿဇ္ဇိတာ၊ စိတ္တံ ဝိသုဒ္ဓံ ဇာနာတိ၊ မုတ္တံ ရာဂေဟီတိ ဣမိနာ တာဝ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏောတိ ပဌမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပါရဂူတိ ဣမိနာ ဝေဒေဟိ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူတိ ဒုတိယပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိအာဒီဟိ ဣမာသံ တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အတ္ထိတာယ တေဝိဇ္ဇောတိ တတိယပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. မုတ္တံ ရာဂေဟိ သဗ္ဗသောတိ ဣမိနာဝ နိဿဋတ္တာ ပါပဓမ္မာနံ သောတ္တိယောတိ စတုတ္ထပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ ဣမိနာ ပန အရဟတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ဝေါသိတောတိ စ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ စ ဣမေဟိ ဆဋ္ဌပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. အဘိညာ ဝေါသိတော မုနီတိ ဣမိနာ သတ္တမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ ဗုဒ္ဓေါ တာဒီ ပဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ.
၃၉၅. ဒါနကထန္တိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ သုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ပစ္စပါဒီတိ ပဋိပဇ္ဇိ. ဓမ္မဿာနုဓမ္မန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဓမ္မော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ၊ အနုဓမ္မော နာမ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ သာမညဖလာနိ၊ တာနိ ပဋိပါဋိယာ ပဋိလဘီတိ အတ္ထော. န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသီတိ မဉ္စ ဓမ္မကာရဏာ န ကိလမေသိ၊ န ပုနပ္ပုနံ ကထာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ပန ပဒေန ဒေသနာယ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဟိတန္တိ.
ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ
ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.