၄. ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဒီဃနခသုတ္တံ. တတ္ထ သူကရခတာယန္တိ သူကရခတာတိ ဧဝံနာမကေ လေဏေ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ တံ လေဏံ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ပထဝိယာ ဝဍ္ဎမာနာယ အန္တောဘူမိဂတံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဧကော သူကရော တဿ ဆဒနပရိယန္တသမီပေ ပံသုံ ခဏိ. ဒေဝေ ဝုဋ္ဋေ ပံသုဓောတော ဆဒနပရိယန္တော ပါကဋော အဟောသိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တေဟိ ပရိဘုတ္တလေဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ သမန္တတော ပံသုံ အပနေတွာ လေဏံ သောဓေတွာ ကုဋ္ဋပရိက္ခေပံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတ-သုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မရဇတပဋ္ဋသဒိသာယ ဝါလုကာယ သန္ထတပရိဝေဏံ လေဏံ ကတွာ မဉ္စပီဌံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ. လေဏံ ဂမ္ဘီရံ အဟောသိ ဩတရိတွာ အဘိရုဟိတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ဒီဃနခေါတိ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? သော ကိရ ထေရေ အဍ္ဎမာသပဗ္ဗဇိတေ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ မာတုလော အညံ ပါသဏ္ဍံ ဂန္တွာ န စိရံ တိဋ္ဌတိ၊ ဣဒါနိ ပနဿ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂတဿ အဍ္ဎမာသော ဇာတော. ပဝတ္တိမ္ပိဿ န သုဏာမိ၊ ဩဇဝန္တံ နု ခေါ သာသနံ၊ ဇာနိဿာမိ န’’န္တိ ဂန္တုကာမော ဇာတော. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဧကမန္တံ ဌိတောတိ တသ္မိံ ကိရ သမယေ ထေရော ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနော ဌိတော ဟောတိ၊ ပရိဗ္ဗာဇကော မာတုလေ ဟိရောတ္တပ္ပေန ဌိတကောဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ ဌိတော’’တိ.

သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီတိ သဗ္ဗာ မေ ဥပပတ္တိယော နက္ခမန္တိ၊ ပဋိသန္ဓိယော နက္ခမန္တီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ. ဧတ္တာဝတာနေန ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒေါဟမသ္မီ’’တိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပနဿ အဓိပ္ပါယံ မုဉ္စိတွာ အက္ခရေ တာဝ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ယာပိ ခေါ တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသာပိ တေ ဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီတိ ဧသာပိ တေ ပဌမံ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီတိ. ဧသာ စေ မေ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဒိဋ္ဌိ ခမေယျာတိ မယှဉှိ သဗ္ဗံ နက္ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ၊ တဿ မယှံ ယာ ဧသာ သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ၊ ဧသာ မေ ခမေယျ. ယံ တံ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိဿ တာဒိသမေဝ. ယထာ သဗ္ဗဂဟဏေန ဂဟိတာပိ အယံ ဒိဋ္ဌိ ခမတိ၊ ဧဝမေဝံ တမ္ပိ ခမေယျ. ဧဝံ အတ္တနော ဝါဒေ အာရောပိတံ ဒေါသံ ဉတွာ တံ ပရိဟရာမီတိ သညာယ ဝဒတိ၊ အတ္ထတော ပနဿ ‘‘ဧသာ ဒိဋ္ဌိ န မေ ခမတီ’’တိ အာပဇ္ဇတိ. ယဿ ပနေသာ န ခမတိ န ရုစ္စတိ၊ တဿာယံ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗံ မေ န ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ ရုစိတံ. တေန ဟိ ဒိဋ္ဌိအက္ခမေန အရုစိတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ခမတီတိ ရုစ္စတီတိ အာပဇ္ဇတိ. န ပနေသ တံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ၊ ကေဝလံ တဿာပိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဥစ္ဆေဒမေဝ ဂဏှာတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ အတော ခေါ တေ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊။ပေ။ အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီတိ. တတ္ထ အတောတိ ပဇဟနကေသု နိဿက္ကံ၊ ယေ ပဇဟန္တိ၊ တေဟိ ယေ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဝုစ္စိယန္တိ၊ တေဝ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. ဗဟူ ဟိ ဗဟုတရာတိ ဧတ္ထ ဟိကာရော နိပါတမတ္တံ၊ ဗဟူ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. ပရတော တနူ ဟိ တနုတရာတိ ပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယေ ဧဝမာဟံသူတိ ယေ ဧဝံ ဝဒန္တိ. တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇဟန္တိ၊ အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီတိ မူလဒဿနံ နပ္ပဇဟန္တိ၊ အပရဒဿနံ ဥပါဒိယန္တိ.

ဧတ္ထ စ သဿတံ ဂဟေတွာ တမ္ပိ အပ္ပဟာယ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ ဧကစ္စသဿတံ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ ဥစ္ဆေဒမ္ပိ ဂဟေတွာ တံ အပ္ပဟာယ သဿတံ ဝါ ဧကစ္စသဿတံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတုံ၊ ဧကစ္စသဿတမ္ပိ ဂဟေတွာ တံ အပ္ပဟာယ သဿတံ ဝါ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတုံ. မူလသဿတံ ပန အပ္ပဟာယ အညံ သဿတမေဝ သက္ကာ ဂဟေတုံ. ကထံ? ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ‘‘ရူပံ သဿတ’’န္တိ ဂဟေတွာ အပရသ္မိံ သမယေ ‘‘န သုဒ္ဓရူပမေဝ သဿတံ၊ ဝေဒနာပိ သဿတာ၊ ဝိညာဏမ္ပိ သဿတ’’န္တိ ဂဏှာတိ. ဥစ္ဆေဒေပိ ဧကစ္စသဿတေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ စ ခန္ဓေသု၊ ဧဝံ အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇဟန္တိ၊ အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီ’’တိ.

ဒုတိယဝါရေ အတောတိ အပ္ပဇဟနကေသု နိဿက္ကံ၊ ယေ နပ္ပဇဟန္တိ၊ တေဟိ၊ ယေ ပဇဟန္တီတိ ဝုစ္စိယန္တိ၊ တေဝ တနုတရာ အပ္ပတရာတိ အတ္ထော. တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ ပဇဟန္တိ၊ အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ န ဥပါဒိယန္တီတိ တဉ္စ မူလဒဿနံ ပဇဟန္တိ၊ အညဉ္စ ဒဿနံ န ဂဏှန္တိ. ကထံ? ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ‘‘ရူပံ သဿတ’’န္တိ ဂဟေတွာ အပရသ္မိံ သမယေ တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ‘‘ဩဠာရိကမေတံ မယှံ ဒဿန’’န္တိ ပဇဟတိ ‘‘န ကေဝလဉ္စ ရူပံ သဿတန္တိ ဒဿနမေဝ ဩဠာရိကံ၊ ဝေဒနာပိ သဿတာ။ပေ။ ဝိညာဏမ္ပိ သဿတန္တိ ဒဿနံ ဩဠာရိကမေဝါ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဥစ္ဆေဒေပိ ဧကစ္စသဿတေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ စ ခန္ဓေသု၊ ဧဝံ အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ တဉ္စ မူလဒဿနံ ပဇဟန္တိ၊ အညဉ္စ ဒဿနံ န ဂဏှန္တိ.

သန္တဂ္ဂိဝေဿနာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? အယံ ဥစ္ဆေဒလဒ္ဓိကော အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဂူဟတိ၊ တဿာ ပန လဒ္ဓိယာ ဝဏ္ဏေ ဝုစ္စမာနေ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ပါတုကရိဿတီတိ တိဿော လဒ္ဓိယော ဧကတော ဒဿေတွာ ဝိဘဇိတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

သာရာဂါယ သန္တိကေတိအာဒီသု ရာဂဝသေန ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿ အာသန္နာ တဏှာဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဝဋ္ဋသံယောဇနဿ သန္တိကေ. အဘိနန္ဒနာယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဂိလိတွာ ပရိယာဒိယနဿ ဂဟဏဿ စ အာသန္နာတိ အတ္ထော. အသာရာဂါယ သန္တိကေတိအာဒီသု ဝဋ္ဋေ အရဇ္ဇနဿ အာသန္နာတိအာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ သဿတဒဿနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဒန္ဓဝိရာဂံ၊ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ခိပ္ပဝိရာဂံ. ကထံ? သဿတဝါဒီ ဟိ ဣဓလောကံ ပရလောကဉ္စ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ၊ သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ၊ ကုသလံ ကရောတိ၊ အကုသလံ ကရောန္တော ဘာယတိ၊ ဝဋ္ဋံ အဿာဒေတိ၊ အဘိနန္ဒတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘူတော သီဃံ လဒ္ဓိံ ဇဟိတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တံ သဿတဒဿနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဒန္ဓဝိရာဂန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥစ္ဆေဒဝါဒီ ပန ဣဓလောကပရလောကံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ၊ သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ၊ ကုသလံ န ကရောတိ၊ အကုသလံ ကရောန္တော န ဘာယတိ၊ ဝဋ္ဋံ န အဿာဒေတိ၊ နာဘိနန္ဒတိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘာဝေ သီဃံ ဒဿနံ ပဇဟတိ. ပါရမိယော ပူရေတုံ သက္ကောန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ၊ အသက္ကောန္တော အဘိနီဟာရံ ကတွာ သာဝကော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. တသ္မာ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ခိပ္ပဝိရာဂန္တိ ဝုစ္စတိ.

၂၀၂. သော ပန ပရိဗ္ဗာဇကော ဧတမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ – ‘‘မယှံ ဒဿနံ သံဝဏ္ဏေတိ ပသံသတိ၊ အဒ္ဓါ မေ သုန္ဒရံ ဒဿန’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဥက္ကံသေတိ မေ ဘဝန္တိအာဒိမာဟ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကဉ္ဇိယေနေဝ တိတ္တကာလာဗု၊ ဥစ္ဆေဒဒဿနေနေဝ ပူရိတော၊ သော ယထာ ကဉ္ဇိယံ အပ္ပဟာယ န သက္ကာ လာဗုမှိ တေလဖာဏိတာဒီနိ ပက္ခိပိတုံ၊ ပက္ခိတ္တာနိပိ န ဂဏှာတိ၊ ဧဝမေဝံ တံ လဒ္ဓိံ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော မဂ္ဂဖလာနံ လာဘာယ၊ တသ္မာ လဒ္ဓိံ ဇဟာပနတ္ထံ တတြဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဝိဂ္ဂဟောတိ ကလဟော. ဧဝမေတာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတီတိ ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟာဒိအာဒီနဝံ ဒိသွာ တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတိ. သော ဟိ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ဝိဂ္ဂဟာဒိနာ’’တိ တံ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ပဇဟတိ.

၂၀၅. အထဿ ဘဂဝါ ဝမိတကဉ္ဇိယေ လာဗုမှိ သပ္ပိဖာဏိတာဒီနိ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဟဒယေ အမတောသဓံ ပူရေဿာမီတိ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော အယံ ခေါ ပန၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ ကာယောတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝမ္မိကသုတ္တေ ဝုတ္တော. အနိစ္စတောတိအာဒီနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ယော ကာယသ္မိံ ကာယဆန္ဒောတိ ယာ ကာယသ္မိံ တဏှာ. သ္နေဟောတိ တဏှာသ္နေဟောဝ. ကာယနွယတာတိ ကာယာနုဂမနဘာဝေါ၊ ကာယံ အနုဂစ္ဆနကကိလေသောတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော တိဿော ခေါတိအာဒိမာဟ. ပုန တာသံယေဝ ဝေဒနာနံ အသမ္မိဿဘာဝံ ဒဿေန္တော ယသ္မိံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ သမယေတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယသ္မိံ သမယေ သုခါဒီသု ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ တသ္မိံ သမယေ အညာ ဝေဒနာ အတ္တနော ဝါရံ ဝါ ဩကာသံ ဝါ ဩလောကယမာနာ နိသိန္နာ နာမ နတ္ထိ၊ အထ ခေါ အနုပ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ ဘိန္နဥဒကပုပ္ဖုဠာ ဝိယ စ အန္တရဟိတာ ဝါ. သုခါပိ ခေါတိအာဒိ တာသံ ဝေဒနာနံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

န ကေနစိ သံဝဒတီတိ တဿတံ ဂဟေတွာ ‘‘သဿတဝါဒီ အဟ’’န္တိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနာပိ သဒ္ဓိံ န သံဝဒတိ၊ တမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘သဿတဝါဒီ အဟ’’န္တိ ဧကစ္စသဿတဝါဒိနာ သဒ္ဓိံ န ဝိဝဒတိ. ဧဝံ တယောပိ ဝါဒါ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ယဉ္စ လောကေ ဝုတ္တန္တိ ယံ လောကေ ကထိတံ ဝေါဟရိတံ၊ တေန ဝေါဟရတိ အပရာမသန္တော ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ပရာမာသဂ္ဂါဟေန အဂ္ဂဏှန္တော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယော ဟောတိ ဘိက္ခု အရဟံ ကတာဝီ၊

ခီဏာသဝေါ အန္တိမဒေဟဓာရီ၊

အဟံ ဝဒါမီတိပိ သော ဝဒေယျ၊

မမံ ဝဒန္တီတိပိ သော ဝဒေယျ၊

လောကေ သမညံ ကုသလော ဝိဒိတွာ၊

ဝေါဟာရမတ္တေန သော ဝေါဟရေယျာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅)၊

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမာ ခေါ စိတ္တ လောကသမညာ လောကနိရုတ္တိယော လောကဝေါဟာရာ လောကပညတ္တိယော၊ ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၀).

၂၀၆. အဘိညာပဟာနမာဟာတိ သဿတာဒီသု တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဿတံ အဘိညာယ ဇာနိတွာ သဿတဿ ပဟာနမာဟ၊ ဥစ္ဆေဒံ၊ ဧကစ္စသဿတံ အဘိညာယ ဧကစ္စသဿတဿ ပဟာနံ ဝဒတိ. ရူပံ အဘိညာယ ရူပဿ ပဟာနံ ဝဒတီတိအာဒိနာ နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပဋိသဉ္စိက္ခတောတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စီတိ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေဟိ အာသဝေဟိ အဂ္ဂဟေတွာဝ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. ဧတ္တာဝတာ စေသ ပရဿ ဝဍ္ဎိတံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခုဒံ ဝိနောဒေန္တော ဝိယ ပရဿ အာရဒ္ဓါယ ဓမ္မဒေသနာယ ဉာဏံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တဉ္စေဝ ပတ္တော၊ သာဝကပါရမီဉာဏဿ စ မတ္ထကံ၊ သောဠသ စ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော. ဒီဃနခေါ ပန သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော.

ဘဂဝါ ပန ဣမံ ဒေသနံ သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋာ ဩရုယှ ဝေဠုဝနံ ဂန္တွာ သာဝကသန္နိပါတမကာသိ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော သန္နိပါတော အဟောသိ. တတြိမာနိ အင်္ဂါနိ – မာဃနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏမဥပေါသထဒိဝသော၊ ကေနစိ အနာမန္တိတာနိ ဟုတွာ အတ္တနောယေဝ ဓမ္မတာယ သန္နိပတိတာနိ အဍ္ဎတေလသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ၊ တေသု ဧကောပိ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ သောတာပန္န-သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိ-သုက္ခဝိပဿက-အရဟန္တေသု ဝါ အညတရော နတ္ထိ၊ သဗ္ဗေ ဆဠဘိညာဝ၊ ဧကောပိ စေတ္ထ သတ္ထကေန ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုနောယေဝါတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.