၁. ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကကစူပမသုတ္တံ. တတ္ထ မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ မောဠီတိ စူဠာ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ၊

ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ သကျပုင်္ဂဝေါ၊

ရတနစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ၊

သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟီ’’တိ.

သာ တဿ ဂိဟိကာလေ မဟတီ အဟောသိ၊ တေနဿ မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ တေနေဝ နာမေန သဉ္ဇာနန္တိ. အတိဝေလန္တိ ဝေလံ အတိက္ကမိတွာ. တတ္ထ ကာလဝေလာ၊ သီမဝေလာ၊ သီလဝေလာတိ တိဝိဓာ ဝေလာ. ‘‘တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ (ဓမ္မပဒေ ဝဂ္ဂါနမုဒ္ဒါနံ၊ ဂါထာနမုဒ္ဒါနံ၊ မဟာဝ. ၁-၃) အယံ ကာလဝေလာ နာမ. ‘‘ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၄၊ ဥဒါ. ၄၅၊ အ. နိ. ၈.၁၉) အယံ သီမဝေလာ နာမ. ‘‘ဝေလာအနတိက္ကမော သေတုဃာတော’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉-၃၀၁) စ၊ ‘‘ဝေလာ စေသာ အဝီတိက္ကမနဋ္ဌေနာ’’တိ စ၊ အယံ သီလဝေလာ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ သော အတိက္ကမိယေဝ. ဘိက္ခုနိယော ဟိ ဩဝဒိတုံ ကာလော နာမ အတ္ထိ၊ သော အတ္ထင်္ဂတေပိ သူရိယေ ဩဝဒန္တော တံ ကာလဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေ ပမာဏံ နာမ အတ္ထိ သီမာ မရိယာဒါ. သော ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဩဝဒန္တော တံ သီမဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ကထေန္တော ပန ဒဝသဟဂတံ ကတွာ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိပဟောနကံ ကထေတိ၊ ဧဝံ သီလဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ.

သံသဋ္ဌောတိ မိဿီဘူတော သမာနသုခဒုက္ခော ဟုတွာ. သမ္မုခါတိ ပုရတော. အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ တာ ပန ပစနကောဋ္ဋနာဒီနိ ကရောန္တိယော ဒိသွာ နတ္ထိ ဣမာသံ အနာပတ္တိ နာမ၊ ဣမာ ဘိက္ခုနိယော အနာစာရာ ဒုဗ္ဗစာ ပဂဗ္ဘာတိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတီတိ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ဣမာ ဘိက္ခုနိယော ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ဒယှန္တိ၊ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ပုပ္ဖပူဇာ ဝါ အာသနဓောဝနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီနိ ဝါ ဣမာသံ ဝသေန ဝတ္တန္တိ. ကုလဓီတရော ဧတာ လဇ္ဇိနိယော၊ တုမှေ ဣမာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒထ၊ အယံ နာမ တုမှာကံ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ ဝိနယဓရာနံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယံ မေ ဒေထာတိ အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎတိ.

မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ နတ္ထိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနာပတ္တိ နာမ. နိစ္စကာလံ ဣမဿ ပရိဝေဏဒွါရံ အသုညံ ဘိက္ခုနီဟီတိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တီတိ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ မောဠိယဖဂ္ဂုနတ္ထေရဿ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ဒယှန္တိ. ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ အညေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေတုမ္ပိ န သက္ကာ. ဝိဟာရံ အာဂတဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒံ ဝါ ပဋိသန္ထာရံ ဝါ ဥဒ္ဒေသပဒံ ဝါ ထေရမေဝ နိဿာယ လဘန္တိ၊ ကုလပုတ္တကော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော၊ ဧဝရူပံ နာမ တုမှေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒထ၊ ဧထ ဝိနယဓရာနံ သန္တိကေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒေထာတိ အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎန္တိ.

သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ နေဝ ပိယကမျတာယ န ဘေဒါဓိပ္ပါယေန၊ အတ္ထကာမတာယ အဝေါစ. ဧကံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုဿ ဧဝံ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အယသော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. သော သာသနဿာပိ အဝဏ္ဏောယေဝ. အညေန ပန ကထိတော အယံ န ဩရမိဿတိ၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဩဝဒိတော ဩရမိဿတီ’’တိ တဿ အတ္ထကာမတာယ ဘဂဝန္တံ ဧတံ၊ ‘‘အာယသ္မာ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

၂၂၃. အာမန္တေဟီတိ ဇာနာပေဟိ. အာမန္တေတီတိ ပက္ကောသတိ.

၂၂၄. သဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါယ. တသ္မာတိ ယသ္မာ တွံ ကုလပုတ္တော စေဝ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော စ၊ ယသ္မာ ဝါ တေ ဧတာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော ယေ တာ အက္ကောသိဿန္တိ ဝါ၊ ပဟရိဿန္တိ ဝါ၊ တေသု ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ သံသဂ္ဂေ ပဟီနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တသ္မာ. တတြာတိ တသ္မိံ အဝဏ္ဏဘာသနေ. ဂေဟသိတာတိ ပဉ္စကာမဂုဏနိဿိတာ. ဆန္ဒာတိ တဏှာဆန္ဒာပိ ပဋိဃဆန္ဒာပိ. ဝိပရိဏတန္တိ ရတ္တမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ. ဒုဋ္ဌမ္ပိ၊ မူဠှမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ. ဣဓ ပန တဏှာဆန္ဒဝသေန ရတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ပဋိဃဆန္ဒဝသေန ဒုဋ္ဌမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဟိတာနုကမ္ပီတိ ဟိတေန အနုကမ္ပမာနော ဟိတေန ဖရမာနော. န ဒေါသန္တရောတိ န ဒေါသစိတ္တော ဘဝိဿာမိ.

၂၂၅. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဖဂ္ဂုနဿ ကိရ ဧတ္တကံ ဩဝါဒံ သုတွာပိ၊ ‘‘ဘိက္ခုနိသံသဂ္ဂတော ဩရမိဿာမိ ဝိရမိဿာမီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ၊ ဘဂဝတာ ပန သဒ္ဓိံ ပဋာဏီ ဝိယ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ အဋ္ဌာသိ၊ အထဿ ဘဂဝတော ယထာ နာမ ဇိဃစ္ဆိတဿ ဘောဇနေ၊ ပိပါသိတဿ ပါနီယေ၊ သီတေန ဖုဋ္ဌဿ ဥဏှေ ဒုက္ခိတဿ သုခေ ပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ ဣမံ ဒုဗ္ဗစံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပဌမဗောဓိယံ သုဗ္ဗစာ ဘိက္ခူ အာပါထံ အာဂမိံသု. အထ တေသံ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော ဟုတွာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

တတ္ထ အာရာဓယိံသူတိ ဂဏှိံသု ပူရယိံသု. ဧကံ သမယန္တိ ဧကသ္မိံ သမယေ. ဧကာသနဘောဇနန္တိ ဧကံ ပုရေဘတ္တဘောဇနံ. သူရိယုဂ္ဂမနတော ဟိ ယာဝ မဇ္ဈနှိကာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘုတ္တဘောဇနမ္ပိ ဣဓ ဧကာသနဘောဇနန္တေဝ အဓိပ္ပေတံ. အပ္ပါဗာဓတန္တိ နိရာဗာဓတံ. အပ္ပါတင်္ကတန္တိ နိဒ္ဒုက္ခတံ. လဟုဋ္ဌာနန္တိ သရီရဿ သလ္လဟုကံ ဥဋ္ဌာနံ. ဗလန္တိ ကာယဗလံ. ဖာသုဝိဟာရန္တိ ကာယဿ သုခဝိဟာရံ. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ ပန ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. ဣမာနိ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဘဂဝါ န ဧကပ္ပဟာရေန ပဇဟာပေသိ. ကသ္မာ? ဣမာနေဝ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဝဋ္ဋေ သတ္တာနံ အာစိဏ္ဏာနိ. သန္တိ ကုလပုတ္တာ သုခုမာလာ၊ တေ ဧကတော ဒွေပိ ဘောဇနာနိ ပဇဟန္တာ ကိလမန္တိ. တသ္မာ ဧကတော အပဇဟာပေတွာ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ၊ ဧကသ္မိံ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဝိသုံ ပဇဟာပေသိ. တေသု ဣဓ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. တတ္ထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ န ဘယံ ဒဿေတွာ တဇ္ဇေတွာ ပဇဟာပေန္တိ၊ အာနိသံသံ ပန ဒဿေတွာ ပဇဟာပေန္တိ၊ ဧဝဉှိ သတ္တာ သုခေန ပဇဟန္တိ. တသ္မာ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဣမေ ပဉ္စ ဂုဏေ ဒဿေသိ. အနုသာသနီ ကရဏီယာတိ ပုနပ္ပုနံ သာသနေ ကတ္တဗ္ဗံ နာဟောသိ. ‘‘ဣဒံ ကရောထ၊ ဣဒံ မာ ကရောထာ’’တိ သတုပ္ပါဒကရဏီယမတ္တမေဝ အဟောသိ. တာဝတ္တကေနေဝ တေ ကတ္တဗ္ဗံ အကံသု၊ ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟိံသု၊ ပဌမဗောဓိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဗ္ဗစာ ဘိက္ခူ အဟေသုံ အဿဝါ ဩဝါဒပဋိကရာတိ.

ဣဒါနိ နေသံ သုဗ္ဗစဘာဝဒီပိကံ ဥပမံ အာဟရန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဘူမိယန္တိ သမဘူမိယံ. ‘‘သုဘူမျံ သုခေတ္တေ ဝိဟတခါဏုကေ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌပေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၃၈) ဧတ္ထ ပန မဏ္ဍဘူမိ သုဘူမီတိ အာဂတာ. စတုမဟာပထေတိ ဒွိန္နံ မဟာမဂ္ဂါနံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဋ္ဌာနေ. အာဇညရထောတိ ဝိနီတအဿရထော. ဩဓသ္တပတောဒေါတိ ယထာ ရထံ အဘိရုဟိတွာ ဌိတေန သက္ကာ ဟောတိ ဂဏှိတုံ၊ ဧဝံ အာလမ္ဗနံ နိဿာယ တိရိယတော ဌပိတပတောဒေါ. ယောဂ္ဂါစရိယောတိ အဿာစရိယော. သွေဝ အဿဒမ္မေ သာရေတီတိ အဿဒမ္မသာရထိ. ယေနိစ္ဆကန္တိ ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဣစ္ဆတိ. ယဒိစ္ဆကန္တိ ယံ ယံ ဂတိံ ဣစ္ဆတိ. သာရေယျာတိ ဥဇုကံ ပုရတော ပေသေယျ. ပစ္စာသာရေယျာတိ ပဋိနိဝတ္တေယျ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ဟိ သော ယောဂ္ဂါစရိယော ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဂမနံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ အဿာ အာရုဠှာဝ ဟောန္တိ. ယာယ ယာယ စ ဂတိယာ ဣစ္ဆတိ၊ သာ သာ ဂတိ ဂဟိတာဝ ဟောတိ. ရထံ ပေသေတွာ အဿာ နေဝ ဝါရေတဗ္ဗာ န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ကေဝလံ တေသံ သမေ ဘူမိဘာဂေ ခုရေသု နိမိတ္တံ ဌပေတွာ ဂမနမေဝ ပဿိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ မယှမ္ပိ တေသု ဘိက္ခူသု ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တဗ္ဗံ နာဟောသိ. ဣဒံ ကရောထ ဣဒံ မာ ကရောထာတိ သတုပ္ပါဒနမတ္တမေဝ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တေဟိပိ တာဝဒေဝ ကတ္တဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတိ၊ အကတ္တဗ္ဗံ ဇဟိတမေဝ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သုဗ္ဗစာ ယုတ္တယာနပဋိဘာဂါ ဟုတွာ သတုပ္ပါဒနမတ္တေနေဝ ပဇဟိံသု၊ တသ္မာ တုမှေပိ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. ဧလဏ္ဍေဟီတိ ဧလဏ္ဍာ ကိရ သာလဒူသနာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝိသောဓေယျာတိ ဧလဏ္ဍေ စေဝ အညာ စ ဝလ္လိယော ဆိန္ဒိတွာ ဗဟိ နီဟရဏေန သောဓေယျ. သုဇာတာတိ သုသဏ္ဌိတာ. သမ္မာ ပရိဟရေယျာတိ မရိယာဒံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကာသိဉ္စနေနပိ ကာလေနကာလံ မူလမူလေ ခဏနေနပိ ဝလ္လိဂုမ္ဗာဒိစ္ဆေဒနေနပိ ကိပိလ္လပူဋကဟရဏေနပိ မက္ကဋကဇာလသုက္ခဒဏ္ဍကဟရဏေနပိ သမ္မာ ဝဍ္ဎေတွာ ပေါသေယျ. ဝုဒ္ဓိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

၂၂၆. ဣဒါနိ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဘူတပုဗ္ဗန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေဒေဟိကာတိ ဝိဒေဟရဋ္ဌဝါသိကဿ ဓီတာ. အထ ဝါ ဝေဒေါတိ ပညာ ဝုစ္စတိ၊ ဝေဒေန ဤဟတိ ဣရိယတီတိ ဝေဒေဟိကာ၊ ပဏ္ဍိတာတိ အတ္ထော. ဂဟပတာနီတိ ဃရသာမိနီ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိဃောသော. သောရတာတိ သောရစ္စေန သမန္နာဂတာ. နိဝါတာတိ နိဝါတဝုတ္တိ. ဥပသန္တာတိ နိဗ္ဗုတာ. ဒက္ခာတိ ဘတ္တပစနသယနတ္ထရဏဒီပုဇ္ဇလနာဒိကမ္မေသု ဆေကာ. အနလသာတိ ဥဋ္ဌာဟိကာ၊ သုသံဝိဟိတကမ္မန္တာတိ သုဋ္ဌု သံဝိဟိတကမ္မန္တာ. ဧကာ အနလသာ ဟောတိ၊ ယံ ယံ ပန ဘာဇနံ ဂဏှာတိ၊ တံ တံ ဘိန္ဒတိ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ဝါ ကရောတိ၊ အယံ န တာဒိသာတိ ဒဿေတိ.

ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ပါတောဝ ကတ္တဗ္ဗာနိ ဓေနုဒုဟနာဒိကမ္မာနိ အကတွာ ဥဿူရေ ဥဋ္ဌိတာ. ဟေ ဇေ ကာဠီတိ အရေ ကာဠိ. ကိံ ဇေ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကိံ တေ ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထိ၊ ကိံ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ? နော ဝတ ရေ ကိဉ္စီတိ အရေ ယဒိ တေ န ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထိ၊ နေဝ သီသံ ရုဇ္ဈတိ၊ န ပိဋ္ဌိ၊ အထ ကသ္မာ ပါပိ ဒါသိ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ဘာကုဋိမကာသိ. ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီတိ ပုနဒိဝသေ ဥဿူရတရံ ဥဋ္ဌာသိ. အနတ္တမနဝါစန္တိ အရေ ပါပိ ဒါသိ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသိ၊ ကိံ အဂ္ဂိံ သီတောတိ မညသိ၊ ဣဒါနိ တံ သိက္ခာပေဿာမီတိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ကုပိတဝစနံ နိစ္ဆာရေသိ.

ပဋိဝိသကာနန္တိ သာမန္တဂေဟဝါသီနံ. ဥဇ္ဈာပေသီတိ အဝဇာနာပေသိ. စဏ္ဍီတိ အသောရတာ ကိဗ္ဗိသာ. ဣတိ ယတ္တကာ ဂုဏာ၊ တတော ဒိဂုဏာ ဒေါသာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. ဂုဏာ နာမ သဏိကံ သဏိကံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဒေါသာ ဧကဒိဝသေနေဝ ပတ္ထဋာ ဟောန္တိ. သောရတသောရတောတိ အတိဝိယ သောရတော၊ သောတာပန္နော နု ခေါ၊ သကဒါဂါမီ အနာဂါမီ အရဟာ နု ခေါတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဖုသန္တီတိ ဖုသန္တာ ဃဋ္ဋေန္တာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ.

အထ ဘိက္ခု သောရတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အထ အဓိဝါသနက္ခန္တိယံ ဌိတော ဘိက္ခု သောရတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော စီဝရ။ပေ။ ပရိက္ခာရဟေတူတိ ယော ဧတာနိ စီဝရာဒီနိ ပဏီတပဏီတာနိ လဘန္တော ပါဒပရိကမ္မပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒီနိ ဧကဝစနေနေဝ ကရောတိ. အလဘမာနောတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ လဘတိ၊ ဧဝံ အလဘန္တော. ဓမ္မညေဝ သက္ကရောန္တောတိ ဓမ္မံယေဝ သက္ကာရံ သုကတကာရံ ကရောန္တော. ဂရုံ ကရောန္တောတိ ဂရုဘာရိယံ ကရောန္တော. မာနေန္တောတိ မနေန ပိယံ ကရောန္တော. ပူဇေန္တောတိ ပစ္စယပူဇာယ ပူဇေန္တော. အပစာယမာနောတိ ဓမ္မံယေဝ အပစာယမာနော အပစိတိံ နီစဝုတ္တိံ ဒဿေန္တော.

၂၂၇. ဧဝံ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ အဓိဝါသေန္တိ၊ တေ ဧဝံ အဓိဝါသေန္တီတိ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဒဿေန္တော ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာလေနာတိ ယုတ္တပတ္တကာလေန. ဘူတေနာတိ သတာ ဝိဇ္ဇမာနေန. သဏှေနာတိ သမ္မဋ္ဌေန. အတ္ထသဉှိတေနာတိ အတ္ထနိဿိတေန ကာရဏနိဿိတေန. အကာလေနာတိအာဒီနိ တေသံယေဝ ပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. မေတ္တစိတ္တာတိ ဥပ္ပန္နမေတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ. ဒေါသန္တရာတိ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ၊ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နဒေါသာ ဟုတွာ. တတြာတိ တေသု ဝစနပထေသု. ဖရိတွာတိ အဓိမုစ္စိတွာ. တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ ကထံ တဒါရမ္မဏံ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ကရောတိ? ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတံ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပုန တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အဝသေသသတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောန္တော သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ တဒါရမ္မဏံ ကရောတိ နာမ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော. တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ. သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တဝန္တံ. လောကန္တိ သတ္တလောကံ. ဝိပုလေနာတိ အနေကသတ္တာရမ္မဏေန. မဟဂ္ဂတေနာတိ မဟဂ္ဂတဘူမိကေန. အပ္ပမာဏေနာတိ သုဘာဝိတေန. အဝေရေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဗျာဗဇ္ဈေနာတိ နိဒ္ဒုက္ခေန. ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာတိ ဧဝရူပေန မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ သဗ္ဗဉ္စ လောကံ တဿ စိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရိဿာမ.

၂၂၈. ဣဒါနိ တဒတ္ထဒီပိကံ ဥပမံ အာဟရန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပထဝိန္တိ နိပ္ပထဝိံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. တတြ တတြာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ. ဝိကိရေယျာတိ ပစ္ဆိယာ ပံသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဗီဇာနိ ဝိယ ဝိကိရေယျ. ဩဋ္ဌုဘေယျာတိ ခေဠံ ပါတေယျ. အပထဝိံ ကရေယျာတိ ဧဝံ ကာယေန စ ဝါစာယ စ ပယောဂံ ကတွာပိ သက္ကုဏေယျ အပထဝိံ ကာတုန္တိ? ဂမ္ဘီရာတိ ဗဟလတ္တေန ဒွိယောဇနသတသဟဿာနိ စတ္တာရိ စ နဟုတာနိ ဂမ္ဘီရာ. အပ္ပမေယျာတိ တိရိယံ ပန အပရိစ္ဆိန္နာ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပထဝီ ဝိယ ဟိ မေတ္တစိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုဒါလပိဋကံ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော ကုဒါလပိဋကေန မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

၂၂၉. ဒုတိယဥပမာယံ ဟလိဒ္ဒိန္တိ ယံကိဉ္စိ ပီတကဝဏ္ဏံ. နီလန္တိ ကံသနီလံ ဝါ ပလာသနီလံ ဝါ. အရူပီတိ အရူပေါ. နနု စ၊ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ ဝါ ဒွိန္နံ ရုက္ခာနံ ဝါ ဒွိန္နံ သေယျာနံ ဝါ ဒွိန္နံ သေလာနံ ဝါ အန္တရံ ပရိစ္ဆိန္နာကာသရူပန္တိ အာဂတံ၊ ကသ္မာ ဣဓ အရူပီတိ ဝုတ္တောတိ? သနိဒဿနဘာဝပဋိက္ခေပတော. တေနေဝါဟ ‘‘အနိဒဿနော’’တိ. တသ္မိဉှိ ရူပံ လိခိတုံ၊ ရူပပါတုဘာဝံ ဒဿေတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ ‘‘အရူပီ’’တိ ဝုတ္တော. အနိဒဿနောတိ ဒဿနဿ စက္ခုဝိညာဏဿ အနာပါထော. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ အာကာသော ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ. တုလိကပဉ္စမာ စတ္တာရော ရင်္ဂဇာတာ ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထာ၊ တုလိကပဉ္စမေ ရင်္ဂေ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော တုလိကပဉ္စမေဟိ ရင်္ဂေဟိ အာကာသေ ရူပပါတုဘာဝံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကတွာ ဒေါသုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

၂၃၀. တတိယဥပမာယံ အာဒိတ္တန္တိ ပဇ္ဇလိတံ. ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာတိ ဣမိဿာ ဂင်္ဂါယ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနံ ဂါဝုတမ္ပိ အတ္ထိ၊ အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ၊ ယောဇနမ္ပိ. ပုထုလံ ပနဿာ ဧဝရူပံယေဝ၊ ဒီဃတော ပန ပဉ္စယောဇနသတာနိ. သာ ကထံ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာတိ? ဧတေန ပယောဂေန ပရိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓနေ ဥဒကံ ဝိယ တာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတော. ဌိတောဒကံ ပန ကေနစိ ဥပါယေန အင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ အဍ္ဎင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ ဧဝံ တာပေတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ၊ အယံ ပန န သက္ကာ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ ဂင်္ဂါ ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ၊ တိဏုက္ကံ အာဒါယ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ တာပေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

၂၃၁. စတုတ္ထဥပမာယံ ဗိဠာရဘသ္တာတိ ဗိဠာရစမ္မပသိဗ္ဗကာ. သုမဒ္ဒိတာတိ သုဋ္ဌု မဒ္ဒိတာ. သုပရိမဒ္ဒိတာတိ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တတော သုပရိမဒ္ဒိတာ. တူလိနီတိ သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ. ဆိန္နသဿရာတိ ဆိန္နသဿရသဒ္ဒါ. ဆိန္နဘဗ္ဘရာတိ ဆိန္နဘဗ္ဘရသဒ္ဒါ. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ ဗိဠာရဘသ္တာ ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ၊ ကဋ္ဌကဌလံ အာဒါယ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော ကဋ္ဌေန ဝါ ကဌလေန ဝါ ဗိဠာရဘသ္တံ သရသရံ ဘရဘရံ သဒ္ဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကတွာ ဒေါသာနုဂတဘာဝံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

၂၃၂. ဩစရကာတိ အဝစရကာ ဟေဋ္ဌာစရကာ၊ နီစကမ္မကာရကာတိ အတ္ထော. ယော မနော ပဒူသေယျာတိ ယော ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ မနော ပဒူသေယျ၊ တံ ကကစေန ဩကန္တနံ နာဓိဝါသေယျ. န မေ သော တေန သာသနကရောတိ သော တေန အနဓိဝါသနေန မယှံ ဩဝါဒကရော န ဟောတိ. အာပတ္တိ ပနေတ္ထ နတ္ထိ.

၂၃၃. အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါတိ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝါ. ယံ တုမှေ နာဓိဝါသေယျာထာတိ ယော တုမှေဟိ အဓိဝါသေတဗ္ဗော န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. နော ဟေတံ၊ ဘန္တေတိ၊ ဘန္တေ၊ အနဓိဝါသေတဗ္ဗံ နာမ ဝစနပထံ န ပဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော. ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဣတိ ဘဂဝါ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.