၃. ပါရိစ္ဆတ္တကဝဂ္ဂေါ

၁. ဥဠာရဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပါရိစ္ဆတ္တကဝဂ္ဂေ ဥဠာရော တေ ယသော ဝဏ္ဏောတိ ဥဠာရဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန သမယေန ရာဇဂဟေ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဧကာ ဒါရိကာ ဒါနဇ္ဈာသယာ ဒါနသံဝိဘာဂရတာ အဟောသိ. သာ ယံ တသ္မိံ ဂေဟေ ပုရေဘတ္တံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ အတ္တနာ လဒ္ဓပဋိဝီသတော ဥပဍ္ဎံ ဒေတိ၊ ဥပဍ္ဎံ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ အဒတွာ ပန န ဘုဉ္ဇတိ၊ ဒက္ခိဏေယျေ အပဿန္တီပိ ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌကာလေ ဒေတိ၊ ယာစကာနမ္ပိ ဒေတိယေဝ. အထဿာ မာတာ ‘‘မမ ဓီတာ ဒါနဇ္ဈာသယာ ဒါနသံဝိဘာဂရတာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ တဿာ ဒိဂုဏံ ဘာဂံ ဒေတိ. ဒေန္တီ စ ဧကသ္မိံ ဘာဂေ တာယ သံဝိဘာဂေ ကတေ ပုန အပရံ ဒေတိ၊ သာ တတောပိ သံဝိဘာဂံ ကရောတိယေဝ.

ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တံ ဝယပ္ပတ္တံ မာတာပိတရော တသ္မိံယေဝ နဂရေ အညတရသ္မိံ ကုလေ ကုမာရဿ အဒံသု. တံ ပန ကုလံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ ဟောတိ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္နံ. အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ရာဇဂဟေ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော တဿာ ဒါရိကာယ သသုရဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. တံ ဒိသွာ သာ ဒါရိကာ ပသန္နစိတ္တာ ‘‘ပဝိသထ ဘန္တေ’’တိ ပဝေသေတွာ ဝန္ဒိတွာ သဿုယာ ဌပိတံ ပူဝံ တံ အပဿန္တီ ‘‘တဿာ ကထေတွာ အနုမောဒါပေဿာမီ’’တိ ဝိဿာသေန ဂဟေတွာ ထေရဿ အဒါသိ၊ ထေရော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. ဒါရိကာ ‘‘တုမှေဟိ ဌပိတံ ပူဝံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ အဒါသိ’’န္တိ သဿုယာ ကထေသိ. သာ တံ သုတွာ ‘‘ကိန္နာမိဒံ ပါဂဗ္ဘိယံ၊ အယံ မမ သန္တကံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ သမဏဿ အဒါသီ’’တိ တံ ကဋတဋာယမာနာ ကောဓာဘိဘူတာ ယုတ္တာယုတ္တံ အစိန္တေန္တီ ပုရတော ဌိတံ မုသလခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အံသကူဋေ ပဟရိ. သာ သုခုမာလတာယ ပရိက္ခီဏာယုကတာယ စ တေနေဝ ပဟာရေန ဗလဝဒုက္ခာဘိဘူတာ ဟုတွာ ကတိပါဟေနေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ. တဿာ သတိပိ အညသ္မိံ သုစရိတကမ္မေ ထေရဿ ကတဒါနမေဝ သာတိသယံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာသိ. တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ –

၂၈၆. ‘‘ဥဠာရော တေ ယသော ဝဏ္ဏော၊ သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ၊

နာရိယော နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ၊ ဒေဝပုတ္တာ အလင်္ကတာ.

၂၈၇. ‘‘မောဒေန္တိ ပရိဝါရေန္တိ၊ တဝ ပူဇာယ ဒေဝတေ၊

သောဝဏ္ဏာနိ ဝိမာနာနိ၊ တဝိမာနိ သုဒဿနေ.

၂၈၈. ‘‘တုဝံသိ ဣဿရာ တေသံ၊ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီ၊

အဘိဇာတာ မဟန္တာသိ၊ ဒေဝကာယေ ပမောဒသိ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ၊ ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ. –

တီဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ.

၂၈၆. တတ္ထ ယသောတိ ပရိဝါရော. ဝဏ္ဏောတိ ဝဏ္ဏနိဘာ သရီရောဘာသော. ‘‘ဥဠာရော’’တိ ပန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ တဿာ ဒေဝတာယ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ စ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိ စ ဝုတ္တာ ဟောတိ. တာသု ‘‘ဥဠာရော တေ ဝဏ္ဏော’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဝိသယဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဠာရော တေ ယသော’’တိ ဝုတ္တံ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဝတ္ထုဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘နာရိယော နစ္စန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာတိ သဗ္ဗာသု ဒိသာသု ဝိဇ္ဇောတတေ၊ သဗ္ဗာ ဝါ ဒိသာ ဩဘာသယတေ၊ ဝိဇ္ဇောတယတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဩဘာသတေ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဩဘာသန္တေ’’တိ ကေစိ ဝစနဝိပလ္လာသေန အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ တေဟိ ‘‘ဝဏ္ဏေနာ’’တိ ဝိဘတ္တိ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗာ. ဝဏ္ဏေနာတိ စ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ၊ ဝဏ္ဏေန ဟေတုဘူတေနာတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ’’တိ စ ဇာတိဝသေန ဒိသာသာမညေ အပေက္ခိတေ ဝစနဝိပလ္လာသေနပိ ပယောဇနံ နတ္ထိ. နာရိယောတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အလင်္ကတာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဒေဝပုတ္တာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. တေန နာရိယော ဒေဝပုတ္တာ စာတိ သမုစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၂၈၇. မောဒေန္တီတိ ပမောဒယန္တိ. ပူဇာယာတိ ပူဇနတ္ထံ ပူဇာနိမိတ္တံ ဝါ၊ နစ္စန္တိ ဂါယန္တီတိ ယောဇနာ. တဝိမာနီတိ တဝ ဣမာနိ.

၂၈၈. သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီတိ သဗ္ဗေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ၊ သဗ္ဗေဟိ ဝါ တယာ ကာမိတေဟိ ဣစ္ဆိတေဟိ ဝတ္ထူဟိ သမိဒ္ဓါ. အဘိဇာတာတိ သုဇာတာ. မဟန္တာသီတိ မဟတီ မဟာနုဘာဝါ အသိ. ဒေဝကာယေ ပမောဒသီတိ ဣမသ္မိံ ဒေဝနိကာယေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတုကေန ပရမေန ပမောဒနေန ပမောဒသိ.

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ တမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ –

၂၈၉. ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ၊ ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ၊

ဒုဿီလကုလေ သုဏိသာ အဟောသိံ၊ အဿဒ္ဓေသု ကဒရိယေသု အဟံ.

၂၉၀. ‘‘သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ၊ သံဝိဘာဂရတာ သဒါ၊

ပိဏ္ဍာယ စရမာနဿ၊ အပူဝံ တေ အဒါသဟံ.

၂၉၁. ‘‘တဒါဟံ သဿုယာစိက္ခိံ၊ ‘သမဏော အာဂတော ဣဓ၊

တဿ အဒါသဟံ ပူဝံ၊ ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ’.

၂၉၂. ‘‘ဣတိဿာ သဿု ပရိဘာသိ၊ အဝိနီတာသိ တွံ ဝဓု၊

န မံ သမ္ပုစ္ဆိတုံ ဣစ္ဆိ၊ ‘သမဏဿ ဒဒါမဟံ’.

၂၉၃. ‘‘တတော မေ သဿု ကုပိတာ၊ ပဟာသိ မုသလေန မံ၊

ကူဋင်္ဂစ္ဆိ အဝဓိ မံ၊ နာသက္ခိံ ဇီဝိတုံ စိရံ.

၂၉၄. ‘‘အဟံ ကာယဿ ဘေဒါ၊ ဝိပ္ပမုတ္တာ တတော စုတာ၊

ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ၊ ဥပပန္နာ သဟဗျတံ.

၂၉၅. ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော။ပေ။

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ.

၂၈၉. တတ္ထ အဿဒ္ဓေသူတိ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စ အဘာဝေန အဿဒ္ဓေသု၊ ထဒ္ဓမစ္ဆရိယတာယ ကဒရိယေသု သဿုအာဒီသု အဟံ သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ အဟောသိန္တိ ယောဇနာ.

၂၉၀-၁. အပူဝန္တိ ကပလ္လပူဝံ. တေတိ နိပါတမတ္တံ. သဿုယာ အာစိက္ခိံ ဂဟိတဘာဝဉာပနတ္ထဉ္စ အနုမောဒနတ္ထဉ္စာတိ အဓိပ္ပါယော.

၂၉၂. ဣတိဿာတိ ဧတ္ထ အဿာတိ နိပါတမတ္တံ. သမဏဿ ဒဒါမဟန္တိ အဟံ သမဏဿ အပူဝံ ဒဒါမီတိ. ယသ္မာ န မံ သမ္ပုစ္ဆိတုံ ဣစ္ဆိ၊ တသ္မာ တွံ ဝဓု အဝိနီတာသီတိ သဿု ပရိဘာသီတိ ယောဇနာ.

၂၉၃. ပဟာသီတိ ပဟရိ. ကူဋင်္ဂစ္ဆိ အဝဓိ မန္တိ ဧတ္ထ ကူဋန္တိ အံသကူဋံ ဝုတ္တံ ပုရိမပဒလောပေန၊ ကူဋမေဝ အင်္ဂန္တိ ကူဋင်္ဂံ၊ တံ ဆိန္ဒတီတိ ကူဋင်္ဂစ္ဆိ. ဧဝံ ကောဓာဘိဘူတာ ဟုတွာ မံ အဝဓိ၊ မမ အံသကူဋံ ဆိန္ဒိ၊ တေနေဝ ဥပက္ကမေန မတတ္တာ မံ မာရေသီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နာသက္ခိံ ဇီဝိတုံ စိရ’’န္တိ.

၂၉၄. ဝိပ္ပမုတ္တာတိ တတော ဒုက္ခတော သုဋ္ဌု မုတ္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဥဠာရဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥစ္ဆုဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ သဒေဝကန္တိ ဥစ္ဆုဒါယိကာဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ အနန္တရဝိမာနေ ဝုတ္တသဒိသံ. အယံ ပန ဝိသေသော – ဣဓ ဥစ္ဆု ဒိန္နာ၊ သဿုယာ စ ပီဌကေန ပဟဋာ၊ တင်္ခဏညေဝ မတာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပန္နာ၊ တဿံယေဝ ရတ္တိယံ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတာ၊ ကေဝလကပ္ပံ ဂိဇ္ဈကူဋံ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ဩဘာသေန္တီ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ပဉ္ဇလိကာ နမဿမာနာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ထေရော –

၂၉၆. ‘‘ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ သဒေဝကံ၊ အတိရောစသိ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယ၊

သိရိယာ စ ဝဏ္ဏေန ယသေန တေဇသာ၊ ဗြဟ္မာဝ ဒေဝေ တိဒသေ သဟိန္ဒကေ.

၂၉၇. ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဥပ္ပလမာလဓာရိနီ၊ အာဝေဠိနီ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစေ၊

အလင်္ကတေ ဥတ္တမဝတ္ထဓာရိနီ၊ ကာ တွံ သုဘေ ဒေဝတေ ဝန္ဒသေ မမံ.

၂၉၈. ‘‘ကိံ တွံ ပုရေ ကမ္မမကာသိ အတ္တနာ၊ မနုဿဘူတာ ပုရိမာယ ဇာတိယာ၊

ဒါနံ သုစိဏ္ဏံ အထ သီလသံယမံ၊ ကေနူပပန္နာ သုဂတိံ ယသဿိနီ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ၊ ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ. –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ.

၂၉၆-၇. တတ္ထ ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ သဒေဝကန္တိ စန္ဒိမသူရိယရသ္မိသမ္မိဿေဟိ သိနေရုပဿဝိနိဂ္ဂတေဟိ ပဘာဝိသရေဟိ ဝိဇ္ဇောတယမာနတာယ ဒေဝေန အာကာသေန သဟာတိ သဒေဝကံ ဥပဂတဘူမိဘာဂဘူတံ ဣမံ ပထဝိံ ဝိဇ္ဇောတေတွာ၊ ဧကောဘာသံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယာတိ ယောဇနာ. အတိရောစသီတိ အတိက္ကမိတွာ ရောစသိ. တံ ပန အတိရောစနံ ကေန ကိံ ဝိယ ကေန ဝါတိ အာဟ ‘‘သိရိယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သိရိယာတိ သောဘဂ္ဂါဒိသောဘာဝိသေသေန. တေဇသာတိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန. အာဝေဠိနီတိ ရတနမယပုပ္ဖါဝေဠဝတီ.

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဝိဿဇ္ဇေသိ –

၂၉၉. ‘‘ဣဒါနိ ဘန္တေ ဣမမေဝ ဂါမံ၊ ပိဏ္ဍာယ အမှာကံ ဃရံ ဥပါဂမိ၊

တတော တေ ဥစ္ဆုဿ အဒါသိ ခဏ္ဍိကံ၊ ပသန္နစိတ္တာ အတုလာယ ပီတိယာ.

၃၀၀. ‘‘သဿု စ ပစ္ဆာ အနုယုဉ္ဇတေ မမံ၊ ကဟံ နု ဥစ္ဆုံ ဝဓုကေ အဝါကိရိ၊

န ဆဍ္ဍိတံ နော ပန ခါဒိတံ မယာ၊ သန္တဿ ဘိက္ခုဿ သယံ အဒါသဟံ.

၃၀၁. ‘‘တုယှံ နွိဒံ ဣဿရိယံ အထော မမ၊ ဣတိဿာ သဿု ပရိဘာသတေ မမံ၊

ပီဌံ ဂဟေတွာ ပဟာရံ အဒါသိ မေ၊ တတော စုတာ ကာလကတာမှိ ဒေဝတာ.

၃၀၂. ‘‘တဒေဝ ကမ္မံ ကုသလံ ကတံ မယာ၊ သုခဉ္စ ကမ္မံ အနုဘောမိ အတ္တနာ၊

ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိစာရယာမဟံ၊ မောဒါမဟံ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ.

၃၀၃. ‘‘တဒေဝ ကမ္မံ ကုသလံ ကတံ မယာ၊ သုခဉ္စ ကမ္မံ အနုဘောမိ အတ္တနာ၊

ဒေဝိန္ဒဂုတ္တာ တိဒသေဟိ ရက္ခိတာ၊ သမပ္ပိတာ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ.

၃၀၄. ‘‘ဧတာဒိသံ ပုညဖလံ အနပ္ပကံ၊ မဟာဝိပါကာ မမ ဥစ္ဆုဒက္ခိဏာ၊

ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိစာရယာမဟံ၊ မောဒါမဟံ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ.

၃၀၅. ‘‘ဧတာဒိသံ ပုညဖလံ အနပ္ပကံ၊ မဟာဇုတိကာ မမ ဥစ္ဆုဒက္ခိဏာ၊

ဒေဝိန္ဒဂုတ္တာ တိဒသေဟိ ရက္ခိတာ၊ သဟဿနေတ္တောရိဝ နန္ဒနေ ဝနေ.

၃၀၆. ‘‘တုဝဉ္စ ဘန္တေ အနုကမ္ပကံ ဝိဒုံ၊ ဥပေစ္စ ဝန္ဒိံ ကုသလဉ္စ ပုစ္ဆိသံ၊

တတော တေ ဥစ္ဆုဿ အဒါသိ ခဏ္ဍိကံ၊ ပသန္နစိတ္တာ အတုလာယ ပီတိယာ’’တိ.

၂၉၉. တတ္ထ ဣဒါနီတိ အနန္တရာတီတဒိဝသတ္တာ အာဟ၊ အဓုနာတိ အတ္ထော. ဣမမေဝ ဂါမန္တိ ဣမသ္မိံယေဝ ဂါမေ၊ ရာဇဂဟံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဂါမောပိ နိဂမောပိ နဂရမ္ပိ ‘ဂါမော’ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ဥပါဂမီတိ ဥပဂတော အဟောသိ. အတုလာယာတိ အနုပမာယ၊ အပ္ပမာဏာယ ဝါ.

၃၀၀. အဝါကိရီတိ အပနေသိ ဆဍ္ဍေသိ၊ ဝိနာသေသိ ဝါ. သန္တဿာတိ သာဓုရူပဿ သန္တကိလေသဿ ပရိဿမမပ္ပတ္တဿ ဝါ.

၃၀၁. တုယှံ နူတိ နု-သဒ္ဒေါ အနတ္တမနတာသူစနေ နိပါတော၊ သော ‘‘မမာ’’တိ ဧတ္ထာပိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘မမ နူ’’တိ. ဣဒံ ဣဿရိယန္တိ ဂေဟေ အာဓိပစ္စံ သန္ဓာယာဟ. တတော စုတာတိ တတော မနုဿလောကတော စုတာ. ယသ္မာ ဌိတဋ္ဌာနတော အပဂတာပိ ‘‘စုတာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ စုတိံ ဝိသေသေတုံ ‘‘ကာလကတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာလကတာပိ စ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တာ၊ အပိစ ခေါ ဒေဝတ္တံ ဥပဂတာတိ ဒဿေန္တီ အာဟ ‘‘အမှိ ဒေဝတာ’’တိ.

၃၀၂. တဒေဝ ကမ္မံ ကုသလံ ကတံ မယာတိ တဒေဝ ဥစ္ဆုခဏ္ဍဒါနမတ္တံ ကုသလံ ကမ္မံ ကတံ မယာ၊ အညံ န ဇာနာမီတိ အတ္ထော. သုခဉ္စ ကမ္မန္တိ သုခဉ္စ ကမ္မဖလံ. ကမ္မဖလဉှိ ဣဓ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ကာရဏောပစာရေန ဝါ ‘‘ကုသလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ (ဒီ. နိ. ၃.၈၀). အနုဘောမိ သကံ ပုည’’န္တိ (ဝိ. ဝ. ၁၃၃) စ အာဒီသု ဝိယ. ကမ္မန္တိ ဝါ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ၊ ကမ္မေနာတိ အတ္ထော. ကမ္မေ ဝါ ဘဝံ ကမ္မံ ယထာ ကမ္မန္တိ. အထ ဝါ ကာမေတဗ္ဗတာယ ကမ္မံ. တဉှိ သုခရဇနီယဘာဝတော ကာမူပသံဟိတံ ကာမေတဗ္ဗန္တိ ကမနီယံ. အတ္တနာတိ အတ္တနာ ဧဝ၊ သယံဝသိတာယ သေရိဘာဝေန သယမေဝါတိ အတ္ထော. ပရိစာရယာမဟံ အတ္တာနန္တိ ပုရိမဂါထာယ ‘‘အတ္တနာ’’တိ ဝုတ္တံ ပဒံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန ‘‘အတ္တာန’’န္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

၃၀၃-၅. ဒေဝိန္ဒဂုတ္တာတိ ဒေဝိန္ဒေန သက္ကေန ဂုတ္တာ၊ ဒေဝိန္ဒော ဝိယ ဝါ ဂုတ္တာ မဟာပရိဝါရတာယ. သမပ္ပိတာတိ သုဋ္ဌု အပ္ပိတာ သမန္နာဂတာ. မဟာဝိပါကာတိ ဝိပုလဖလာ. မဟာဇုတိကာတိ မဟာတေဇာ၊ မဟာနုဘာဝါတိ အတ္ထော.

၃၀၆. တုဝန္တိ တံ. အနုကမ္ပကန္တိ ကာရုဏိကံ. ဝိဒုန္တိ သပ္ပညံ၊ သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဥပေစ္စာတိ ဥပဂန္တွာ. ဝန္ဒိန္တိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန အဘိဝါဒယိံ. ကုသလဉ္စ အာရောဂျ ပုစ္ဆိသံ အပုစ္ဆိံ၊ အတုလာယ ပီတိယာ ဣဒဉ္စ ကုသလံ အနုဿရာမီတိ အဓိပ္ပါယော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဥစ္ဆုဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပလ္လင်္ကဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ မဏိသောဏ္ဏစိတ္တေတိ ပလ္လင်္ကဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ. တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဥပါသကဿ ဓီတာ ကုလပဒေသာဒိနာ သဒိသဿ တတ္ထေဝ အညတရဿ ကုလပုတ္တဿ ဒိန္နာ၊ သာ စ ဟောတိ အက္ကောဓနာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ပတိဒေဝတာ သမာဒိန္နပဉ္စသီလာ၊ ဥပေါသထေ သက္ကစ္စံ ဥပေါသထသီလာနိ စ ရက္ခတိ. သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိ. တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ –

၃၀၇. ‘‘ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ မဏိသောဏ္ဏစိတ္တေ၊ ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏေ သယနေ ဥဠာရေ၊

တတ္ထစ္ဆသိ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ၊ ဥစ္စာဝစာ ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗမာနာ.

၃၀၈. ‘‘ဣမာ စ တေ အစ္ဆရာယော သမန္တတော၊ နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ ပမောဒယန္တိ၊

ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာသိ မဟာနုဘာဝေ၊ မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊ ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ. –

ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ.

သာပိဿ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၃၀၉. ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ၊ အဍ္ဎေ ကုလေ သုဏိသာ အဟောသိံ၊

အက္ကောဓနာ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီ၊ ဥပေါသထေ အပ္ပမတ္တာ အဟောသိံ.

၃၁၀. ‘‘မနုဿဘူတာ ဒဟရာ အပါပိကာ၊ ပသန္နစိတ္တာ ပတိမာဘိရာဓယိံ၊

ဒိဝါ စ ရတ္တော စ မနာပစာရိနီ၊ အဟံ ပုရေ သီလဝတီ အဟောသိံ.

၃၁၁. ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ အစောရိကာ၊ သံသုဒ္ဓကာယာ သုစိဗြဟ္မစာရိနီ၊

အမဇ္ဇပါ နော စ မုသာ အဘာဏိံ၊ သိက္ခာပဒေသု ပရိပူရကာရိနီ.

၃၁၂. ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ၊ ပသန္နမာနသာ အဟံ.

၃၁၃. ‘‘အဋ္ဌင်္ဂုပေတံ အနုဓမ္မစာရိနီ၊ ဥပေါသထံ ပီတိမနာ ဥပါဝသိံ၊

ဣမဉ္စ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂဝရေဟုပေတံ၊ သမာဒိယိတွာ ကုသလံ သုခုဒြယံ၊

ပတိမှိ ကလျာဏီ ဝသာနုဝတ္တိနီ၊ အဟောသိံ ပုဗ္ဗေ သုဂတဿ သာဝိကာ.

၃၁၄. ‘‘ဧတာဒိသံ ကုသလံ ဇီဝလောကေ၊ ကမ္မံ ကရိတွာန ဝိသေသဘာဂိနီ၊

ကာယဿ ဘေဒါ အဘိသမ္ပရာယံ၊ ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာ သုဂတိမှိ အာဂတာ.

၃၁၅. ‘‘ဝိမာနပါသာဒဝရေ မနောရမေ၊ ပရိဝါရိတာ အစ္ဆရာသင်္ဂဏေန၊

သယံပဘာ ဒေဝဂဏာ ရမေန္တိ မံ၊ ဒီဃာယုကိံ ဒေဝဝိမာနမာဂတ’’န္တိ.

၃၀၇. တတ္ထ ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေတိ ပလ္လင်္ကဝရေ ဥတ္တမပလ္လင်္ကေ. တံယေဝဿ သေဋ္ဌတံ ဒဿေတုံ ‘‘မဏိသောဏ္ဏစိတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဝိဝိဓရတနရံသိဇာလသမုဇ္ဇလေဟိ မဏီဟိ စေဝ သုဝဏ္ဏေန စ ဝိစိတ္တေ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ‘‘သယနေ’’တိ စ ဝုတ္တေ သယိတဗ္ဗဋ္ဌာနဘူတေ ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ.

၃၀၈. တေတိ တုယှံ သမန္တတော. ‘‘ပမောဒယန္တီ’’တိ ပဒံ ပန အပေက္ခိတွာ ‘‘တ’’န္တိ ဝိဘတ္တိ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗာ. ပမောဒယန္တီတိ ဝါ ပမောဒနံ ကရောန္တိ၊ ပမောဒနံ တုယှံ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ အတ္ထော.

၃၁၀. ဒဟရာ အပါပိကာတိ ဒဟရာပိ အပါပိကာ. ‘‘ဒဟရာသု ပါပိကာ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ သောယေဝတ္ထော. ‘‘ဒဟရဿာပါပိကာ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ ဒဟရဿ သာမိကဿ အပါပိကာ၊ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌာနေန အနတိစရိယာယ စ ဘဒ္ဒိကာတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပသန္နစိတ္တာ’’တိအာဒိ. အဘိရာဓယိန္တိ အာရာဓေသိံ. ရတ္တောတိ ရတ္တိယံ.

၃၁၁. အစောရိကာတိ စောရိယရဟိတာ၊ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိရတာ စ စောရိယာ’’တိပိ ပါဌော၊ ထေယျတော စ ဝိရတာတိ အတ္ထော. သံသုဒ္ဓကာယာတိ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တတာယ သမ္မဒေဝ သုဒ္ဓကာယာ၊ တတော ဧဝ သုစိဗြဟ္မစာရိနီ သာမိကတော အညတ္ထ အဗြဟ္မစရိယာသမ္ဘဝတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ၊

အမှေပိ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ၊

အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ၊

တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ နိ မိယျရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၇)၊

အထ ဝါ သုစိဗြဟ္မစာရိနီတိ သုစိနော သုဒ္ဓဿ ဗြဟ္မဿ သေဋ္ဌဿ ဥပေါသထသီလဿ၊ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝါ အနုရူပဿ ပုဗ္ဗဘာဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝသေန သုစိဗြဟ္မစာရိနီ.

၃၁၃. အနုဓမ္မစာရိနီတိ အရိယာနံ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ စရဏသီလာ. ဣမဉ္စ အနန္တရံ ဝုတ္တံ နိဒ္ဒေါသတာယ အရိယံ၊ အဋ္ဌင်္ဂဝရေဟိ အဋ္ဌဟိ ဥတ္တမင်္ဂေဟိ အရိယတ္တာ ဧဝ ဝါ အရိယဋ္ဌင်္ဂဝရေဟိ ဥပေတံ အာရောဂျဋ္ဌေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန စ ကုသလံ သုခဝိပါကတာယ သုခါနိသံသတာယ စ သုခုဒြယံ ဥပါဝသိန္တိ ယောဇနာ.

၃၁၄. ဝိသေသဘာဂိနီတိ ဝိသေသဿ ဒိဗ္ဗဿ သမ္ပတ္တိဘဝဿ ဘာဂိနီ. သုဂတိမှိ အာဂတာတိ သုဂတိံ အာဂတာ ဥပဂတာ၊ သုဂတိမှိ ဝါ သုဂတိယံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယံ အာဂတာ. ‘‘သုဂတိဉှိ အာဂတာ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ၊ ဟေတုအတ္ထော ဝါ၊ ယသ္မာ သုဂတိံ အာဂတာ၊ တသ္မာ ဝိသေသဘာဂိနီတိ ယောဇနာ.

၃၁၅. ဝိမာနပါသာဒဝရေတိ ဝိမာနေသု ဥတ္တမပါသာဒေ၊ ဝိမာနသင်္ခါတေ ဝါ အဂ္ဂပါသာဒေ၊ ဝိမာနေ ဝါ ဝိဂတမာနေ အပ္ပမာဏေ မဟန္တေ ဝရပါသာဒေ ပရိဝါရိတာ အစ္ဆရာသင်္ဂဏေန သယံပဘာ ပမောဒါမိ၊ ‘‘အမှီ’’တိ ဝါ ပဒံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒီဃာယုကိန္တိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဒေဝေဟိ ဒီဃတရာယုကတာယ တတြူပပန္နေဟိ အနပ္ပါယုကတာယ စ ဒီဃာယုကိံ မံ ယထာဝုတ္တံ ဒေဝဝိမာနမာဂတံ ဥပဂတံ ဒေဝဂဏာ ရမေန္တီတိ ယောဇနာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ပလ္လင်္ကဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. လတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

လတာ စ သဇ္ဇာ ပဝရာ စ ဒေဝတာတိ လတာဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ. တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိဝါသိနော အညတရဿ ဥပါသကဿ ဓီတာ လတာ နာမ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ မေဓာဝိနီ ပတိကုလံ ဂတာ ဘတ္တု သဿုသသုရာနဉ္စ မနာပစာရိနီ ပိယဝါဒိနီ ပရိဇနဿ သင်္ဂဟကုသလာ ဂေဟေ ကုဋုမ္ဗဘာရဿ နိတ္ထရဏသမတ္ထာ အက္ကောဓနာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ဒါနသံဝိဘာဂရတာ အခဏ္ဍပဉ္စသီလာ ဥပေါသထရက္ခဏေ စ အပ္ပမတ္တာ အဟောသိ. သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ လတာတွေဝ နာမေန. အညာပိ တဿာ သဇ္ဇာ၊ ပဝရာ၊ အစ္စိမတီ၊ သုတာတိ စတဿော ဘဂိနိယော အဟေသုံ. တာ ပဉ္စပိ သက္ကေန ဒေဝရာဇေန အာနေတွာ နာဋကိတ္ထိဘာဝေန ပရိစာရိကဋ္ဌာနေ ဌပိတာ. လတာ ပနဿ နစ္စဂီတာဒီသု ဆေကတာယ ဣဋ္ဌတရာ အဟောသိ.

တာသံ ဧကတော သမာဂန္တွာ သုခနိသဇ္ဇာယ နိသိန္နာနံ သင်္ဂီတနေပုညံ ပဋိစ္စ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပန္နော. တာ သဗ္ဗာပိ ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိံသု ‘‘တာတ၊ ကတမာ အမှာကံ နစ္စာဒီသု ကုသလာ’’တိ? သော ဧဝမာဟ ‘‘ဂစ္ဆထ ဓီတရော အနောတတ္တဒဟတီရေ ဒေဝသမာဂမေ သင်္ဂီတံ ပဝတ္တေထ၊ တတ္ထ ဝေါ ဝိသေသော ပါကဋော ဘဝိဿတီ’’တိ. တာ တထာ အကံသု. တတ္ထ ဒေဝပုတ္တာ လတာယ နစ္စမာနာယ အတ္တနော သဘာဝေန ဌာတုံ နာသက္ခိံသု၊ သဉ္ဇာတပဟာသာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ နိရန္တရံ သာဓုကာရံ ဒေန္တာ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒေ စေလုက္ခေပေ စ ပဝတ္တေန္တာ ဟိမဝန္တံ ကမ္ပယမာနာ ဝိယ မဟန္တံ ကောလာဟလမကံသု. ဣတရာသု ပန နစ္စန္တီသု သိသိရကာလေ ကောကိလာ ဝိယ တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု. ဧဝံ တတ္ထ သင်္ဂီတေ လတာယ ဝိသေသော ပါကဋော အဟောသိ.

အထ တာသံ ဒေဝဓီတာနံ သုတာယ ဒေဝဓီတာယ ဧတဒဟောသိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ အယံ လတာ အမှေ အဘိဘုယျ တိဋ္ဌတိ ဝဏ္ဏေန စေဝ ယသသာ စ၊ ယံနူနာဟံ လတာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ. သာ တံ ပုစ္ဆိ. ဣတရာပိ တဿာ ဧတမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တယိဒံ သဗ္ဗံ ဝေဿဝဏမဟာရာဇာ ဒေဝစာရိကဝသေန ဥပဂတဿ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ အာစိက္ခိ. ထေရော တမတ္ထံ ပုစ္ဆာယ မူလကာရဏတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော အာရောစေန္တော –

၃၁၆. ‘‘လတာ စ သဇ္ဇာ ပဝရာ စ ဒေဝတာ၊ အစ္စိမတီ ရာဇဝရဿ သိရီမတော၊

သုတာ စ ရညော ဝေဿဝဏဿ ဓီတာ၊ ရာဇီမတီ ဓမ္မဂုဏေဟိ သောဘထ.

၃၁၇. ‘‘ပဉ္စေတ္ထ နာရိယော အာဂမံသု နှာယိတုံ၊ သီတောဒကံ ဥပ္ပလိနိံ သိဝံ နဒိံ၊

တာ တတ္ထ နှာယိတွာ ရမေတွာ ဒေဝတာ၊ နစ္စိတွာ ဂါယိတွာ သုတာ လတံ ဗြဝိ.

၃၁၈. ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဥပ္ပလမာလဓာရိနိ၊ အာဝေဠိနိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစေ၊

တိမိရတမ္ဗက္ခိ နဘေဝ သောဘနေ၊ ဒီဃာယုကီ ကေန ကတော ယသော တဝ.

၃၁၉. ‘‘ကေနာသိ ဘဒ္ဒေ ပတိနော ပိယတရာ၊ ဝိသိဋ္ဌကလျာဏိတရဿု ရူပတော၊

ပဒက္ခိဏာ နစ္စနဂီတဝါဒိတေ၊ အာစိက္ခ နော တွံ နရနာရိပုစ္ဆိတာ’’တိ. –

သုတာယ ပုစ္ဆာ.

၃၂၀. ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ၊ ဥဠာရဘောဂေ ကုလေ သုဏိသာ အဟောသိံ၊

အက္ကောဓနာ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီ၊ ဥပေါသထေ အပ္ပမတ္တာ အဟောသိံ.

၃၂၁. ‘‘မနုဿဘူတာ ဒဟရာ အပါပိကာ၊ ပသန္နစိတ္တာ ပတိမာဘိရာဓယိံ၊

သဒေဝရံ သဿသုရံ သဒါသကံ၊ အဘိရာဓယိံ တမှိ ကတော ယသော မမ.

၃၂၂. ‘‘သာဟံ တေန ကုသလေန ကမ္မုနာ၊ စတုဗ္ဘိ ဌာနေဟိ ဝိသေသမဇ္ဈဂါ၊

အာယုဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ သုခံ ဗလဉ္စ၊ ခိဍ္ဍာရတိံ ပစ္စနုဘောမနပ္ပကံ.

၃၂၃. ‘‘သုတံ နု တံ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာ၊ ယံ နော အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော၊

ပတိနော ကိရမှာကံ ဝိသိဋ္ဌ နာရီနံ၊ ဂတီ စ တာသံ ပဝရာ စ ဒေဝတာ.

၃၂၄. ‘‘ပတီသု ဓမ္မံ ပစရာမ သဗ္ဗာ၊ ပတိဗ္ဗတာ ယတ္ထ ဘဝန္တိ ဣတ္ထိယော၊

ပတီသု ဓမ္မံ ပစရိတွာ သဗ္ဗာ၊ လစ္ဆာမသေ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာ.

၃၂၅. ‘‘သီဟော ယထာ ပဗ္ဗတသာနုဂေါစရော၊ မဟိန္ဓရံ ပဗ္ဗတမာဝသိတွာ၊

ပသယှ ဟန္တွာ ဣတရေ စတုပ္ပဒေ၊ ခုဒ္ဒေ မိဂေ ခါဒတိ မံသဘောဇနော.

၃၂၆. ‘‘တထေဝ သဒ္ဓါ ဣဓ အရိယသာဝိကာ၊ ဘတ္တာရံ နိဿာယ ပတိံ အနုဗ္ဗတာ၊

ကောဓံ ဝဓိတွာ အဘိဘုယျ မစ္ဆရံ၊ သဂ္ဂမှိ သာ မောဒတိ ဓမ္မစာရိနီ’’တိ. –

လတာယ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ အာဟ.

၃၁၆. တတ္ထ လတာ စ သဇ္ဇာ ပဝရာ အစ္စိမတီ သုတာတိ တာသံ နာမံ. စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော. ရာဇဝရဿာတိ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ ဝရဿ သေဋ္ဌဿ ဒေဝရာဇဿ. သက္ကဿ ပရိစာရိကာတိ အဓိပ္ပါယော. ရညောတိ မဟာရာဇဿ. တေနာဟ ‘‘ဝေဿဝဏဿ ဓီတာ’’တိ၊ ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ဝစနဝိပလ္လာသော ဝါ၊ ဓီတရောတိ အတ္ထော. ရာဇတိ ဝိဇ္ဇောတတီတိ ရာဇီ၊ ရာဇီတိ မတာ ပညာတာ ရာဇီမတီ၊ ဣဒံ တာသံ သဗ္ဗာသံ ဝိသေသနံ. နာမမေဝ ဧတံ ဧကိဿာ ဒေဝတာယာတိ ကေစိ၊ တေသံ မတေန ‘‘ပဝရာ’’တိ သဗ္ဗာသံ ဝိသေသနမေဝ. ဓမ္မဂုဏေဟီတိ ဓမ္မိယေဟိ ဓမ္မတော အနပေတေဟိ ဂုဏေဟိ၊ ယထာဘုစ္စဂုဏေဟီတိ အတ္ထော. သောဘထာတိ ဝိရောစထ.

၃၁၇. ပဉ္စေတ္ထ နာရိယောတိ ပဉ္စ ယထာဝုတ္တနာမာ ဒေဝဓီတရော ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ဟိမဝန္တပဒေသေ. သီတောဒကံ ဥပ္ပလိနိံ သိဝံ နဒိန္တိ အနောတတ္တဒဟတော နိက္ခန္တနဒိမုခံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နစ္စိတွာ ဂါယိတွာတိ ပိတု ဝေဿဝဏဿ အာဏာယ ဒေဝသမာဂမေ တာဟိ ကတဿ နစ္စဂီတဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. သုတာ လတံ ဗြဝီတိ သုတာ ဒေဝဓီတာ လတံ အတ္တနော ဘဂိနိံ ကထေသိ. ‘‘သုတာ လတံ ဗြဝု’’န္တိပိ ပဌန္တိ၊ သုတာ ဓီတရော ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ လတံ ကထေသုန္တိ အတ္ထော.

၃၁၈. တိမိရတမ္ဗက္ခီတိ နိစုလကေသရဘာသသဒိသေဟိ တမ္ဗရာဇီဟိ သမန္နာဂတက္ခိ. နဘေဝ သောဘနေတိ နဘံ ဝိယ သောဘမာနေ၊ သရဒသမယေ အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ နဘံ ဝိယ သုဝိသုဒ္ဓင်္ဂပစ္စင်္ဂတာယ ဝိရာဇမာနေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နဘေဝါတိ နဘေ ဧဝ၊ သမုစ္စယတ္ထော ဧဝ-သဒ္ဒေါ၊ အာကာသဋ္ဌဝိမာနေသု ဟိမဝန္တယုဂန္ဓရာဒိဘူမိပဋိဗဒ္ဓဋ္ဌာနေသု စာတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ သောဘမာနေတိ အတ္ထော. ကေန ကတောတိ ကေန ကီဒိသေန ပုညေန နိဗ္ဗတ္တိတော. ယသောတိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ စ. ကိတ္တိသဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒဟေတုဘူတာ ဂုဏာ ဂယှန္တိ.

၃၁၉. ပတိနော ပိယတရာတိ သာမိနော ပိယတရာ သာမိဝလ္လဘာ. တေနဿာ သုဘဂတံ ဒဿေတိ. ဝိသိဋ္ဌကလျာဏိတရဿူ ရူပတောတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ ဝိသိဋ္ဌာ ဥတ္တမာ ကလျာဏိတရာ သုန္ဒရတရာ၊ အဿူတိ နိပါတမတ္တံ. ‘‘ဝိသိဋ္ဌကလျာဏိတရာသိ ရူပတော’’တိ စ ပဌန္တိ. ပဒက္ခိဏာတိ ပကာရေဟိ၊ ဝိသေသေန ဝါ ဒက္ခိဏာ ကုသလာ. နစ္စနဂီတဝါဒိတေတိ ဧတ္ထ နစ္စနာတိ ဝိဘတ္တိလောပေါ ကတော၊ နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဝါဒိတေ စာတိ အတ္ထော. နရနာရိပုစ္ဆိတာတိ ဒေဝပုတ္တေဟိ ဒေဝဓီတာဟိ စ ‘‘ကဟံ လတာ၊ ကိံ ကရောတိ လတာ’’တိ ရူပဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သိပ္ပဒဿနတ္ထဉ္စ ပုစ္ဆိတာ.

၃၂၁. နိစ္စံ ကာယေန အသံသဋ္ဌတာယ ဒေဝေါ ဝိယ ရမေတိ၊ ဒုတိယော ဝရောတိ ဝါ ဒေဝရော၊ ဘတ္တု ကနိဋ္ဌဘာတာ၊ သဟ ဒေဝရေနာတိ သဒေဝရံ. သဿု စ သသုရော စ သသုရာ၊ သဟ သသုရေဟီတိ သဿသုရံ. သဟ ဒါသေဟိ ဒါသီဟိ စာတိ သဒါသကံ ပတိမာဘိရာဓယိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တမှိ ကတောတိ တမှိ ကုလေ၊ ကာလေ ဝါ သုဏိသာကာလေ ကတော ယသော တန္နိဗ္ဗတ္တကပုညဿ နိဗ္ဗတ္တနေနာတိ အဓိပ္ပါယော. မမာတိ ဣဒံ ‘‘ကတော’’တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘မယာ’’တိ ပရိဏာမေတဗ္ဗံ.

၃၂၂. စတုဗ္ဘိ ဌာနေဟီတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ၊ စတူသု ဝါ ဌာနေသု နိမိတ္တဘူတေသု. ဝိသေသမဇ္ဈဂါတိ အညာဟိ အတိသယံ အဓိဂတာ. အာယုဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ သုခံ ဗလဉ္စာတိ ‘‘စတူဟိ ဌာနေဟီ’’တိ ဝုတ္တာနံ သရူပတော ဒဿနံ. အာယုအာဒယော ဧဝ ဟိဿာ အညာဟိ ဝိသိဋ္ဌသဘာဝတာယ ဝိသေသာ တဿာ တထာ သမ္ဘာဝနာဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ ဟေတုဘာဝတော ‘‘ဌာန’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ဝိသေသမဇ္ဈဂါ. ကီဒိသံ? အာယုဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ သုခဉ္စ ဗလဉ္စာတိ ယောဇနာ.

၃၂၃. သုတံ နု တံ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာတိ အယံ လတာ အမှာကံ ဇေဋ္ဌဘဂိနီ ယံ ဘာသတိ၊ တံ တုမှေဟိ သုတံ နု ကိံ အသုတ’’န္တိ ဣတရာ တိဿော ဘဂိနိယော ပုစ္ဆတိ. ယံ နောတိ ယံ အမှာကံ သံသယိတံ. နောတိ နိပါတမတ္တံ၊ ပုန နောတိ အမှာကံ၊ အဝဓာရဏေ ဝါ ‘‘န နော သမံ အတ္ထီ’’တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၆.၃၊ သု. နိ. ၂၂၆) ဝိယ၊ တေန အကိတ္တယိယေဝ၊ အဝိပရီတံ ဗျာကာသိယေဝါတိ အတ္ထော. ပတိနော ကိရမှာကံ ဝိသိဋ္ဌ နာရီနံ၊ ဂတီ စ တာသံ ပဝရာ စ ဒေဝတာတိ အနတ္ထတော ပါလနတော ပတိနော သာမိကာ နာ အမှာကံ နာရီနံ ဣတ္ထီနံ ဝိသိဋ္ဌာ ဂတိ စ တာသံ ပဋိသရဏဉ္စ၊ တာသံ မာတုဂါမာနံ သရဏတော ပဝရာ ဥတ္တမာ ဒေဝတာ စ သမ္မဒေဝ အာရာဓိတာ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဟိတသုခါဝဟာတိ အတ္ထော.

၃၂၄. ပတီသု ဓမ္မံ ပစရာမ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗာဝ မယံ ပတီသု အတ္တနော သာမိကေသု ပုဗ္ဗုဋ္ဌာနာဒိကံ စရိတဗ္ဗဓမ္မံ ပစရာမ. ယတ္ထာတိ ယံ နိမိတ္တံ၊ ယသ္မိံ ဝါ ပတီသု စရိတဗ္ဗဓမ္မေ စရိယမာနေ ဣတ္ထိယော ပတိဗ္ဗတာ နာမ ဘဝန္တိ. လစ္ဆာမသေ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာတိ အယံ လတာ ယံ သမ္ပတ္တိံ ဧတရဟိ လဘတီတိ ဘာသတိ၊ တံ သမ္ပတ္တိံ ပတီသု ဓမ္မံ ပစရိတွာတိ လဘိဿာမ.

၃၂၅. ပဗ္ဗတသာနုဂေါစရောတိ ပဗ္ဗတဝနသဏ္ဍစာရီ. မဟိန္ဓရံ ပဗ္ဗတမာဝသိတွာတိ မဟိံ ဓာရေတီတိ မဟိန္ဓရနာမကံ ပဗ္ဗတံ အစလံ အာဝသိတွာ အဓိဝသိတွာ၊ တတ္ထ ဝသန္တောတိ အတ္ထော. ‘‘အာဝသိတွာ’’တိ ဟိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ပသယှာတိ အဘိဘဝိတွာ. ခုဒ္ဒေတိ ဗလဝသေနနိဟီနေ ပမာဏတော ပန မဟန္တေ ဟတ္ထိအာဒိကေပိ မိဂေ သော ဟန္တိယေဝ.

၃၂၆. တထေဝါတိ ဂါထာယ အယံ ဥပမာသံသန္ဒနေန သဒ္ဓိံ အတ္ထယောဇနာ – ယထာ သီဟော အတ္တနော နိဝါသဂေါစရဋ္ဌာနဘူတံ ပဗ္ဗတံ နိဿာယ ဝသန္တော အတ္တနော ယထိစ္ဆိတမတ္ထံ သာဓေတိ၊ ဧဝမေဝ သာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ အရိယသာဝိကာ ဃာသစ္ဆာဒနာဒီဟိ ဘရဏတော ပေါသနတော ဘတ္တာရံ ပတိံ သာမိကံ နိဿာယ ဝသန္တီ သဗ္ဗတ္ထာပိ ပတိအနုကူလတာသင်္ခါတေန ဝတေန တံ အနုဗ္ဗတာ ပရိဇနာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ကောဓံ ဝဓိတွာ ပဇဟိတွာ ပရိဂ္ဂဟဝတ္ထူသု ဥပ္ပဇ္ဇနကံ မစ္ဆေရံ အဘိဘုယျ အဘိဘဝိတွာ အနုပ္ပါဒေတွာ ပတိဗ္ဗတာဓမ္မဿ စ ဥပါသိကာဓမ္မဿ စ သမ္မဒေဝ စရဏတော ဓမ္မစာရိနီ သာ သဂ္ဂမှိ ဒေဝလောကေ မောဒတိ၊ ပမောဒံ အာပဇ္ဇတီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

လတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဂုတ္တိလဝိမာနဝဏ္ဏနာ

သတ္တတန္တိံ သုမဓုရန္တိ ဂုတ္တိလဝိမာနံ. တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေသု ဆတ္တိံသာယ ဝိမာနေသု ဆတ္တိံသ ဒေဝဓီတရော ပစ္စေကံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ မဟတိံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိယော ဒိသွာ တာဟိ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒီဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ ပဋိပါဋိယာ ပုစ္ဆိ. တာပိ တဿ ပုစ္ဆာနန္တရံ ‘‘ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာ နာရီ’’တိအာဒိနာ ဗျာကရိံသု. အထ ထေရော တတော မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. တံ သုတွာ ဘဂဝါ ‘‘မောဂ္ဂလ္လာန၊ တာ ဒေဝတာ န ကေဝလံ တယာ ဧဝ ပုစ္ဆိတာ ဧဝံ ဗျာကရိံသု၊ အထ ခေါ ပုဗ္ဗေ မယာပိ ပုစ္ဆိတာ ဧဝမေဝ ဗျာကရိံသူ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အတ္တနော ဂုတ္တိလာစရိယံ ကထေသိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂန္ဓဗ္ဗကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဂန္ဓဗ္ဗသိပ္ပေ ပရိယောဒါတသိပ္ပတာယ တိမ္ဗရုနာရဒသဒိသော သဗ္ဗဒိသာသု ပါကဋော ပညာတာ အာစရိယော အဟောသိ နာမေန ဂုတ္တိလော နာမ. သော အန္ဓေ ဇိဏ္ဏေ မာတာပိတရော ပေါသေသိ. တဿ သိပ္ပနိပ္ဖတ္တိံ သုတွာ ဥဇ္ဇေနိဝါသီ မုသိလော နာမ ဂန္ဓဗ္ဗော ဥပဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘တုမှာကံ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတု’’န္တိ အာဟ. ဂုတ္တိလာစရိယော တံ ဩလောကေတွာ လက္ခဏကုသလတာယ ‘‘အယံ ပုရိသော ဝိသမဇ္ဈာသယော ကက္ခဠော ဖရုသော အကတညူ ဘဝိဿတိ၊ န သင်္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဩကာသံ နာကာသိ. သော တဿ မာတာပိတရော ပယိရုပါသိတွာ တေဟိ ယာစာပေသိ. ဂုတ္တိလာစရိယော မာတာပိတူဟိ နိပ္ပီဠိယမာနော ‘‘ဂရုဝစနံ အလင်္ဃနီယ’’န္တိ တဿ သိပ္ပံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိဂတမစ္ဆရိယတာယ ကာရုဏိကတာယ စ အာစရိယမုဋ္ဌိံ အကတွာ အနဝသေသတော သိပ္ပံ သိက္ခာပေသိ.