၃. သုပ္ပဗုဒ္ဓကုဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၃. တတိယေ ရာဇဂဟေ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ ကုဋ္ဌီ အဟောသီတိ သုပ္ပဗုဒ္ဓနာမကော ဧကော ပုရိသော ရာဇဂဟေ အဟောသိ. သော စ ကုဋ္ဌီ ကုဋ္ဌရောဂေန ဗာဠှဝိဒူသိတဂတ္တော. မနုဿဒလိဒ္ဒေါတိ ယတ္တကာ ရာဇဂဟေ မနုဿာ တေသု သဗ္ဗဒုဂ္ဂတော. သော ဟိ သင်္ကာရကူဋဝတိအာဒီသု မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတပိလောတိကခဏ္ဍာနိ သိဗ္ဗိတွာ ပရိဒဟတိ၊ ကပါလံ ဂဟေတွာ ဃရာ ဃရံ ဂန္တွာ လဒ္ဓအာစာမဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တာနိ နိဿာယ ဇီဝတိ၊ တမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မပစ္စယာ န ယာဝဒတ္ထံ လဘတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿဒလိဒ္ဒေါ’’တိ. မနုဿကပဏောတိ မနုဿေသု ပရမကပဏတံ ပတ္တော. မနုဿဝရာကောတိ မနုဿာနံ ဟီဠိတပရိဘူတတာယ အတိဝိယ ဒီနော. မဟတိယာ ပရိသာယာတိ မဟတိယာ ဘိက္ခုပရိသာယ စေဝ ဥပါသကပရိသာယ စ.

ဧကဒိဝသံ ကိရ ဘဂဝါ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဘိက္ခူနံ သုလဘပိဏ္ဍပါတံ ကတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ကတိပယဘိက္ခုပရိဝါရော နိက္ခန္တော ယေဟိ ဒါနံ ဒိန္နံ၊ တေသံ ဥပါသကာနံ အဝသေသဘိက္ခူနဉ္စ အာဂမနံ အာဂမယမာနော အန္တောနဂရေယေဝ အညတရသ္မိံ ရမဏီယေ ပဒေသေ အဋ္ဌာသိ. တာဝဒေဝ ဘိက္ခူ တတော တတော အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသုံ၊ ဥပါသကာပိ ‘‘အနုမောဒနံ သုတွာ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိဿာမာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု၊ မဟာသန္နိပါတော အဟောသိ. ဘဂဝါ နိသီဒနာကာရံ ဒဿေသိ. တာဝဒေဝ ဗုဒ္ဓါရဟံ အာသနံ ပညာပေသုံ. အထ ဘဂဝါ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဝိရောစမာနာယ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပသမုဇ္ဇလာယ နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇေဋ္ဌပဘဿရာနံ ဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တိယာ အနုပမာယ ရူပကာယသိရိယာ သကလမေဝ တံ ပဒေသံ ဩဘာသေန္တော တာရာဂဏပရိဝုတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဘိက္ခုဂဏပရိဝုတော ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ မနောသိလာတလေ ကေသရသီဟော ဝိယ သီဟနာဒံ နဒန္တော ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ ဗြဟ္မဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

ဘိက္ခူပိ ခေါ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ပဟိတတ္တာ စောဒကာ ပါပဂရဟိနော ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ သုဝမ္မိတာ ဝိယ ဂန္ဓဟတ္ထိနော ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. ဥပါသကာပိ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ မဟာဒါနာနိ ပဝတ္တေတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ပရိဝါရေတွာ သံယတဟတ္ထပါဒါ ဩဟိတသောတာ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နိသိန္နော ဟောတီ’’တိ.

သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ပန ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလျပရေတော ဃာသပရိယေသနံ စရမာနော အန္တရဝီထိံ ဩတိဏ္ဏော ဒူရတောဝ တံ မဟာဇနသန္နိပါတံ ဒိသွာ၊ ‘‘ကိံ နု ခေါ အယံ မဟာဇနကာယော သန္နိပတိတော၊ အဒ္ဓါ ဧတ္ထ ဘောဇနံ ဒီယတိ မညေ၊ အပ္ပေဝ နာမေတ္ထ ဂတေန ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ လဒ္ဓုံ သက္ကာ’’တိ သဉ္ဇာတာဘိလာသော တတ္ထ ဂန္တွာ အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ပါသာဒိကံ ဒဿနီယံ ပသာဒနီယံ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ သန္တိန္ဒြိယံ သုသမာဟိတံ တာယ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ၊ ဒိသွာန ပုရိမဇာတိသမ္ဘတာယ ပရိပက္ကာယ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ‘‘ယံနူနာဟမ္ပိ ဓမ္မံ သုဏေယျ’’န္တိ ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ။ပေ။ တတ္ထေဝ ဧကမန္တံ နိသီဒိ ‘အဟမ္ပိ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’’တိ.

သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗာဝတိံ ဟီနာဒိသဗ္ဗပုဂ္ဂလဝတံ၊ တတ္ထ ကိဉ္စိပိ အနဝသေသေတွာတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗဝန္တ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. စေတသာတိ ဗုဒ္ဓစက္ခုသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန. စိတ္တသီသေန ဟိ ဉာဏံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တသ္မာ အာသယာနုသယဉာဏေန ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စာတိ အတ္ထော. စေတော ပရိစ္စ မနသာကာသီတိ တဿာ ပရိသာယ စိတ္တံ ပစ္စေကံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ မနသိ အကာသိ တေ ဝေါလောကေသိ. ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတုန္တိ မဂ္ဂဖလဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ သမတ္ထော၊ ဥပနိဿယသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. ဧတဒဟောသီတိ အယံ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကိဉ္စာပိ တဂရသိခိမှိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အပရဇ္ဈိတွာ ဤဒိသော ဇာတော၊ မဂ္ဂဖလူပနိဿယော ပနဿ ပံသုပဋိစ္ဆန္နသုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဝိယ အန္တောဟဒယေယေဝ ဝိဇ္ဇောတတိ၊ တသ္မာ သုဝိညာပိယောတိ ဣဒံ အဟောသိ. တေနာဟ – ‘‘အယံ ခေါ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတု’’န္တိ.

အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ၊ သီလာနန္တရံ သဂ္ဂံ၊ သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂန္တိ ဧဝံ အနုပဋိပါဋိကထံ. ဘဂဝါ ဟိ ပဌမံ ဟေတုနာ သဒ္ဓိံ အဿာဒံ ဒဿေတွာ တတော သတ္တေ ဝိဝေစေတုံ နာနာနယေဟိ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ အာဒီနဝသဝနေန သံဝိဂ္ဂဟဒယာနံ နေက္ခမ္မဂုဏဝိဘာဝနမုခေန စ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ.

ဒါနကထန္တိ ဣဒံ နာမ သုခါနံ နိဒါနံ၊ သမ္ပတ္တီနံ မူလံ၊ ဘောဂါနံ ပတိဋ္ဌာ၊ ဝိသမဂတဿ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ၊ ဣဓလောကပရလောကေသု ဒါနသဒိသော အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာလမ္ဗနံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ. ဣဒဉှိ အဝဿယဋ္ဌေန ရတနမယသီဟာသနသဒိသံ၊ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန မဟာပထဝိသဒိသံ၊ အာလမ္ဗနဋ္ဌေန အာလမ္ဗနရဇ္ဇုသဒိသံ၊ ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန နာဝါသဒိသံ၊ သမဿာသနဋ္ဌေန သင်္ဂါမသူရော၊ ဘယပရိတ္တာဏဋ္ဌေန သုပရိခါပရိက္ခိတ္တနဂရံ၊ မစ္ဆေရမလာဒီဟိ အနုပလိတ္တဋ္ဌေန ပဒုမံ၊ တေသံ နိဒဟနဋ္ဌေန ဇာတဝေဒေါ၊ ဒုရာသဒဋ္ဌေန အာသီဝိသော၊ အသန္တာသဋ္ဌေန သီဟော၊ ဗလဝန္တဋ္ဌေန ဟတ္ထီ၊ အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေန သေတဥသဘော၊ ခေမန္တဘူမိသမ္ပာပနဋ္ဌေန ဝလာဟကော အဿရာဇာ. ဒါနဉှိ လောကေ ရဇ္ဇသိရိံ ဒေတိ၊ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ သက္ကသမ္ပတ္တိံ မာရသမ္ပတ္တိံ ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ သာဝကပါရမီဉာဏံ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏံ ဒေတီတိ ဧဝမာဒိဒါနဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ.

ယသ္မာ ပန ဒါနံ ဒေန္တော သီလံ သမာဒါတုံ သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ဒါနကထာနန္တရံ သီလကထံ ကထေသိ. သီလကထန္တိ သီလံ နာမေတံ သတ္တာနံ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာလမ္ဗနံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ. ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တီနဉှိ သီလသဒိသော အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာလမ္ဗနံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ၊ သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော၊ သီလပုပ္ဖသဒိသံ ပုပ္ဖံ၊ သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထိ၊ သီလာလင်္ကာရေန ဟိ အလင်္ကတံ သီလကုသုမပိဠန္ဓိတံ သီလဂန္ဓာနုလိတ္တံ သဒေဝကော လောကော ဩလောကေန္တော တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတီတိ ဧဝမာဒီဟိ သီလဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ.

ဣဒံ ပန သီလံ နိဿာယ အယံ သဂ္ဂေါ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ သီလာနန္တရံ သဂ္ဂကထံ ကထေသိ. သဂ္ဂကထန္တိ သဂ္ဂေါ နာမ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ၊ နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ နိစ္စသမ္ပတ္တိယော လဗ္ဘန္တိ၊ စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘန္တိ၊ တာဝတိံသာ တိဿော ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဧဝမာဒိသဂ္ဂဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ. သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထေန္တာနဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ မုခံ နပ္ပဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အနေကပရိယာယေန ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဂ္ဂကထံ ကထေယျ’’န္တိအာဒိ.

ဧဝံ ဟေတုနာ သဒ္ဓိံ သဂ္ဂကထာယ ပလောဘေတွာ ပုန ဟတ္ထိံ အလင်္ကရိတွာ တဿ သောဏ္ဍံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ ‘‘အယမ္ပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဓုဝေါ၊ န ဧတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၇၇၊ ၂.၄၂) နယေန ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ ကထေသိ. တတ္ထ အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ. ဩကာရန္တိ လာမကသဘာဝံ၊ အသေဋ္ဌေဟိ သေဝိတဗ္ဗံ သေဋ္ဌေဟိ န သေဝိတဗ္ဗံ နိဟီနသဘာဝန္တိ အတ္ထော. သံကိလေသန္တိ တေဟိ သတ္တာနံ သံသာရေ သံကိလိဿနံ. တေနာဟ – ‘‘ကိလိဿန္တိ ဝတ ဘော သတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁).

ဧဝံ ကာမာဒီနဝေန တဇ္ဇေတွာ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဈာနာဒီသု စ ဂုဏံ ဒီပေသိ ဝဏ္ဏေသိ. ကလ္လစိတ္တန္တိအာဒီသု ကလ္လစိတ္တန္တိ ကမ္မနိယစိတ္တံ၊ ဟေဋ္ဌာ ပဝတ္တိတဒေသနာယ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ စိတ္တဒေါသာနံ ဝိဂတတ္တာ ဥပရိဒေသနာယ ဘာဇနဘာဝူပဂမနေန ကမ္မနိယစိတ္တံ၊ ကမ္မက္ခမစိတ္တန္တိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိမာနာဒိသံကိလေသဝိဂမေန မုဒုစိတ္တံ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဝိဂမေန ဝိနီဝရဏစိတ္တံ. သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ဥဠာရပီတိပါမောဇ္ဇယောဂေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နစိတ္တံ၊ ယဒါ ဘဂဝါ အညာသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

အထ ဝါ ကလ္လစိတ္တန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဝိဂမေန အရောဂစိတ္တံ. မုဒုစိတ္တန္တိ ဗျာပါဒဝိဂမေန မေတ္တာဝသေန အကထိနစိတ္တံ. ဝိနီဝရဏစိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဝိဂမေန အဝိက္ခိပနတော န ပိဟိတစိတ္တံ. ဥဒဂ္ဂစိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓဝိဂမေန သမ္ပဂ္ဂဟဝသေန အလီနစိတ္တံ. ပသန္နစိတ္တန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာဝိဂမေန သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အဓိမုတ္တစိတ္တံ.

အထာတိ ပစ္ဆာ. သာမုက္ကံသိကာတိ သာမံ ဥက္ကံသိကာ အတ္တနာဝ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတာ၊ သယမ္ဘူဉာဏေန သာမံ ဒိဋ္ဌာ၊ အညေသံ အသာဓာရဏာတိ အတ္ထော. ကာ စ ပန သာတိ? အရိယသစ္စဒေသနာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ. ဣဒဉှိ သစ္စာနံ သရူပဒဿနံ၊ တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အရိယသစ္စာနိ ကထေတဗ္ဗာနိ၊ တာနိ သဗ္ဗာကာရတော ဝိတ္ထာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၂၉) ဝုတ္တာနီတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

သေယျထာပီတိအာဒိနာ ဥပမာဝသေန သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကိလေသပ္ပဟာနံ အရိယမဂ္ဂုပ္ပါဒဉ္စ ဒဿေတိ. အပဂတကာဠကန္တိ ဝိဂတကာဠကံ. သမ္မဒေဝါတိ သုဋ္ဌုယေဝ. ရဇနန္တိ နီလပီတလောဟိတမဉ္ဇေဋ္ဌာဒိရင်္ဂဇာတံ. ပဋိဂ္ဂဏှေယျာတိ ဂဏှေယျ၊ ပဘဿရံ ဘဝေယျ. တသ္မိံယေဝ အာသနေတိ တဿံယေဝ နိသဇ္ဇာယံ. ဧတေနဿ လဟုဝိပဿနကတာ တိက္ခပညတာ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညတာ စ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. ဝိရဇံ ဝီတမလန္တိ အပါယဂမနီယရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝေန ဝိရဇံ၊ အနဝသေသဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာမလာပဂမေန ဝီတမလံ. ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသရဇာဘာဝေန ဝါ ဝိရဇံ၊ ပဉ္စဝိဓဒုဿီလမလာပဂမေန ဝီတမလံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော. တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝ သင်္ခတဓမ္မေ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ – ဝတ္ထံ ဝိယ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဝတ္ထဿ အာဂန္တုကမလေဟိ ကိလိဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ စိတ္တဿ ရာဂါဒိမလေဟိ သံကိလိဋ္ဌဘာဝေါ၊ ဓောဝနဖလကံ ဝိယ အနုပုဗ္ဗိကထာ၊ ဥဒကံ ဝိယ သဒ္ဓါ၊ ဥဒကေန တေမေတွာ တေမေတွာ ဂေါမယခါရေဟိ ကာဠကေ သမ္မဒ္ဒိတွာ ဝတ္ထဿ ဓောဝနပ္ပယောဂေါ ဝိယ သဒ္ဓါသလိလေန တေမေတွာ သတိသမာဓိပညာဟိ ဒေါသေ သိထိလေ ကတွာ သဒ္ဓါဒိဝိဓိနာ စိတ္တဿ သောဓနေ ဝီရိယာရမ္ဘော၊ တေန ပယောဂေန ဝတ္ထေ ကာဠကာပဂမော ဝိယ ဝီရိယာရမ္ဘေန ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ၊ ရင်္ဂဇာတံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ၊ တေန သုဒ္ဓဿ ဝတ္ထဿ ပဘဿရဘာဝေါ ဝိယ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဿ စိတ္တဿ မဂ္ဂေန ပရိယောဒါပနန္တိ.

ဧဝံ ပန သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ပရိသပရိယန္တေ နိသိန္နော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ သတ္ထု အာရောစေတုကာမော ပရိသမဇ္ဈံ ဩဂါဟိတုံ အဝိသဟန္တော မဟာဇနဿ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တကာလေ ဘဂဝတိ ဝိဟာရံ ဂတေ သယမ္ပိ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘အယံ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ အတ္တနာ သတ္ထု သာသနေ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ ပါကဋံ ကာတုကာမော’’တိ ဉတွာ ‘‘ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုပ္ပဗုဒ္ဓ တွံ မနုဿဒလိဒ္ဒေါ မနုဿကပဏော မနုဿဝရာကော၊ အဟံ တေ အပရိမိတံ ဓနံ ဒဿာမိ၊ ‘ဗုဒ္ဓေါ န ဗုဒ္ဓေါ၊ ဓမ္မော န ဓမ္မော၊ သံဃော န သံဃော၊ အလံ မေ ဗုဒ္ဓေန၊ အလံ မေ ဓမ္မေန၊ အလံ မေ သံဃေနာ’တိ ဝဒေဟီ’’တိ. အထ နံ သော အာဟ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? ‘‘အဟံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ’’တိ. ‘‘အန္ဓဗာလ အဟိရိက၊ တွံ မယာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ န ယုတ္တရူပေါ၊ ယော တွံ ဧဝံ အဝတ္တဗ္ဗံ ဝဒေသိ၊ အပိစ မံ တွံ ‘ဒုဂ္ဂတော ဒလိဒ္ဒေါ ကပဏော’တိ ကသ္မာ ဝဒေသိ၊ နနု အဟံ လောကနာထဿ ဩရသပုတ္တော၊ နေဝါဟံ ဒုဂ္ဂတော န ဒလိဒ္ဒေါ န ကပဏော၊ အထ ခေါ သုခပ္ပတ္တော ပရမေန သုခေန အပါဟမသ္မိ မဟဒ္ဓနော’’တိ ဝတွာ အာဟ –

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ၊ ဟိရိဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ၊

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ၊ ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ၊

‘အဒလိဒ္ဒေါ’တိ တံ အာဟု၊ အမောဃံ တဿ ဇီဝိတ’’န္တိ. (အ. နိ. ၇.၅) –

တဿိမာနိ မေ သတ္တ အရိယဓနာနိ သန္တိ. ယေသဉှိ ဣမာနိ ဓနာနိ သန္တိ၊ န တွေဝ တေ ဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ ‘ဒလိဒ္ဒါ’တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ.

သက္ကော တဿ ကထံ သုတွာ တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဩဟာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ဝစနံ ပဋိဝစနဉ္စ အာရောစေသိ. အထ နံ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘န ခေါ သက္က သက္ကာ တာဒိသာနံ သတေနပိ သဟဿေနပိ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ‘ဗုဒ္ဓေါ န ဗုဒ္ဓေါ၊ ဓမ္မော န ဓမ္မော၊ သံဃော န သံဃော’တိ ကထာပေတု’’န္တိ. သုပ္ပဗုဒ္ဓေါပိ ခေါ ကုဋ္ဌီ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရာ ကတပဋိသန္ထာရော အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ စေတ္ထ သာမညဝစနော ဓမ္မသဒ္ဒေါ. ဒဿနံ နာမ ဉာဏဒဿနတော အညမ္ပိ အတ္ထီတိ တံ နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပတ္တဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. ပတ္တိ စ ဉာဏသမ္ပတ္တိတော အညာပိ ဝိဇ္ဇတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဝိဒိတဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပနာယံ ဝိဒိတဓမ္မတာ ဓမ္မေသု ဧကဒေသေနာပိ ဟောတီတိ နိပ္ပဒေသတော ဝိဒိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယောဂါဠှဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. တေနဿ ယထာဝုတ္တံ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံယေဝ ဒီပေတိ. မဂ္ဂဉာဏဉှိ ဧကာဘိသမယဝသေန ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တံ နိပ္ပဒေသေနပိ ပရိညေယျဓမ္မံ သမန္တတော ဩဂါဠှံ နာမ ဟောတိ၊ န တဒညဉာဏံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ပဋိဘယကန္တာရသဒိသာ သောဠသဝတ္ထုကာ စ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ စ တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဧတေနာတိ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော. တတော ဧဝ ပဝတ္တိအာဒီသု ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တိတာ ဝိဂတာ သမုစ္ဆိန္နာ ကထံကထာ ဧတဿာတိ ဝိဂတကထံကထော. သာရဇ္ဇကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ တပ္ပဋိပက္ခေသု စ သီလာဒိဂုဏေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဝေသာရဇ္ဇံ ဝိသာရဒဘာဝံ ဝေယျတ္တိယံ ပတ္တောတိ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော. နာဿ ပရော ပစ္စယော၊ န ပရဿ သဒ္ဓါယ ဧတ္ထ ဝတ္တတီတိ အပရပ္ပစ္စယော. ကတ္ထာတိ အာဟ ‘‘သတ္ထုသာသနေ’’တိ.

အဘိက္ကန္တန္တိအာဒီသု ကိဉ္စာပိ အယံ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပဗ္ဘနုမောဒနာဒီသု အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ၊ ဣဓ ပန အဗ္ဘနုမောဒနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝ သော ပသာဒဝသေန ပသံသာဝသေန စ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တော၊ သာဓု သာဓု၊ ဘန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိက္ကန္တန္တိ ဝါ အတိကန္တံ အတိဣဋ္ဌံ အတိမနာပံ၊ အတိသုန္ဒရန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဘဂဝတော ဒေသနံ ထောမေတိ၊ ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ.

အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ၊ ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ၊ ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါတိ. ဘဂဝတော ဧဝ ဝါ ဝစနံ အဘိက္ကန္တံ ဒေါသနာသနတော၊ အဘိက္ကန္တံ ဂုဏာဓိဂမနတော၊ တထာ သဒ္ဓါဝဍ္ဎနတော၊ ပညာဇနနတော၊ သာတ္ထတော၊ သဗျဉ္ဇနတော၊ ဥတ္တာနပဒတော၊ ဂမ္ဘီရတ္ထတော၊ ကဏ္ဏသုခတော၊ ဟဒယင်္ဂမတော၊ အနတ္တုက္ကံသနတော၊ အပရဝမ္ဘနတော၊ ကရုဏာသီတလတော၊ ပညာဝဒါတတော၊ အာပါထရမဏီယတော၊ ဝိမဒ္ဒက္ခမတော၊ သုယျမာနသုခတော၊ ဝီမံသိယမာနဟိတတောတိ ဧဝမာဒိနယေဟိ ထောမေန္တော ပဒဒွယံ အာဟ.

တတော ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ. တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဋ္ဌပိတံ၊ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ ဝါ. ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိ မုခံ ကရေယျ. ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိနာ ဆာဒိတံ. ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃါဋေယျ. မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ. မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂံ ဥပဒိသေယျ. အန္ဓကာရေတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထော.

အယံ ပန အဓိပ္ပါယယောဇနာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန၊ ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ၊ ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနတော ပဋ္ဌာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေန၊ ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာဝိကရောန္တေန၊ ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ၊ ဧဝံ မောဟန္ဓကာရေ နိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရဏေန ဘဂဝတာ နာနာနယေဟိ ပကာသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော.

ဧဝံ ဒေသနံ ထောမေတွာ တာယ ဒေသနာယ ရတနတ္တယေ ပသန္နစိတ္တော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော ‘‘ဧသာဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသာဟန္တိ ဧသော အဟံ. ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ဘဂဝါ မေ သရဏံ ပရာယဏံ အဃဿ ဃာတာ၊ ဟိတဿ ဝိဓာတာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဘဂဝန္တံ ဂစ္ဆာမိ ဘဇာမိ၊ ဧဝံ ဝါ ဇာနာမိ ဗုဇ္ဈာမီတိ. ယေသဉှိ ဓာတူနံ ဂတိအတ္ထော၊ ဗုဒ္ဓိပိ တေသံ အတ္ထောတိ. ဓမ္မန္တိ အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀).

‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀) စ –

န ကေဝလံ အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ၊ အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ၊ ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ၊

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ၊ ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၇)၊

ဧတ္ထ ဟိ ရာဂဝိရာဂန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော. အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ. အသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ. အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မော ဝုတ္တောတိ.

ဘိက္ခုသံဃန္တိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတံ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟံ. ဧတ္တာဝတာ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ တီဏိ သရဏဂမနာနိ ပဋိဝေဒေသိ. ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတန္တိ အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာ. ‘‘အဇ္ဇဒဂ္ဂေ’’တိပိ ပါဌော၊ တတ္ထ ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ အဇ္ဇ အဂ္ဂေ အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပါဏုပေတန္တိ ပါဏေဟိ ဥပေတံ၊ ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ တာဝ ဥပေတံ အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ ရတနတ္တယဿ ဥပါသနတော ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရကံ မံ ဘဂဝါ ဥပဓာရေတု ဇာနာတူတိ အတ္ထော. ဣမဿ စ သရဏဂမနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ နိပ္ဖန္နံ၊ အဇ္ဈာသယံ ပန အာဝိကရောန္တော ဧဝမာဟ.

ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာတိ ဘဂဝတော ဝစနံ စိတ္တေန အဘိနန္ဒိတွာ တမေဝ အဘိနန္ဒိတဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝုတ္တနယေန ဝါစာယ အနုမောဒိတွာ. အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ တံ ဘဂဝန္တံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သတ္ထု ဂုဏနိန္နစိတ္တော ယာဝ ဒဿနဝိသယသမတိက္ကမာ ဘဂဝန္တံယေဝ ပေက္ခမာနော ပဉ္ဇလိကော နမဿမာနော ပက္ကာမိ.

ပက္ကန္တော စ ကုဋ္ဌရောဂါဘိဘဝေန ဆိန္နဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိ ဥက္ကာရဂတ္တော သမန္တတော ဝိဿန္ဒမာနာသဝေါ ကဏ္ဍူတိပတိပီဠိတော အသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဇေဂုစ္ဆတမော ပရမကာရုညတံ ပတ္တော ‘‘နာယံ ကာယော ဣမဿ အစ္စန္တသန္တဿ ပဏီတတမဿ အရိယဓမ္မဿ အာဓာရော ဘဝိတုံ ယုတ္တော’’တိ ဥပ္ပန္နာဘိသန္ဓိနာ ဝိယ သဂ္ဂသံဝတ္တနိယေန ပုညကမ္မေန ဩကာသေ ကတေ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိယေန ဥပစ္ဆေဒကေန ပါပကမ္မေန ကတူပစိတေန စောဒိယမာနော တရုဏဝစ္ဆာယ ဓေနုယာ အာပတိတွာ မာရိတော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တံ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ အဓိပတိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသီ’’တိ.

သော ကိရ အတီတေ ဧကော သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ အတ္တနော သဟာယေဟိ တီဟိ သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဧကံ နဂရသောဘိနိံ ဂဏိကံ ဥယျာနံ နေတွာ ဒိဝသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ သဟာယေ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမိဿာ ဟတ္ထေ ကဟာပဏသဟဿံ ဗဟုကဉ္စ သုဝဏ္ဏံ မဟဂ္ဃါနိ စ ပသာဓနာနိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ဣမသ္မိံ ဝနေ အညော ကောစိ နတ္ထိ၊ ရတ္တိ စ ဇာတာ၊ ဟန္ဒ ဣမံ မယံ မာရေတွာ သဗ္ဗံ ဓနံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. တေ စတ္တာရောပိ ဇနာ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ တံ မာရေတုံ ဥပက္ကမိံသု. သာ တေဟိ မာရိယမာနာ ‘‘ဣမေ နိလ္လဇ္ဇာ နိက္ကရုဏာ မယာ သဒ္ဓိံ ကိလေသသန္ထဝံ ကတွာ နိရပရာဓံ မံ ကေဝလံ ဓနလောဘေန မာရေန္တိ၊ ဧကဝါရံ တာဝ မံ ဣမေ မာရေန္တု၊ အဟံ ပန ယက္ခိနီ ဟုတွာ အနေကဝါရံ ဣမေ မာရေတုံ သမတ္ထာ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ကာလမကာသိ. တေသု ကိရ ဧကော ပက္ကုသာတိ ကုလပုတ္တော အဟောသိ၊ ဧကော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော၊ ဧကော တမ္ဗဒါဌိကော စောရဃာတကော၊ ဧကော သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ၊ ဣတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ဇနာနံ အနေကသတေ အတ္တဘာဝေ သာ ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာ ဂါဝီ ဟုတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ. တေ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန တတ္ထ တတ္ထ အန္တရာမရဏံ ပါပုဏိံသု. ဧဝံ သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကုဋ္ဌိဿ သဟသာ မရဏံ ဇာတံ၊ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တံ။ပေ။ ဝေါရောပေသီ’’တိ.

အထ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ တဿ ကာလကိရိယံ ဘဂဝတော အာရောစေတွာ အဘိသမ္ပရာယံ ပုစ္ဆိံသု. ဘဂဝါ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဘဝဗန္ဓနာနံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာနာ. သောတာပန္နောတိ သောတသင်္ခါတံ အရိယမဂ္ဂံ အာဒိတော ပန္နော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သောတော သောတောတိ ဣဒံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ သောတောတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၀၁).

အဝိနိပါတဓမ္မောတိ ဝိနိပတနံ ဝိနိပါတော၊ နာဿ ဝိနိပါတော ဓမ္မောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော၊ စတူသု အပါယေသု ဥပပဇ္ဇနဝသေန အပတနသဘာဝေါတိ အတ္ထော. နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန သမ္မတ္တနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ ဂတိ ပဋိသရဏံ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဧတေန ‘‘တဿ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ ပုစ္ဆာယ ဘဒ္ဒိကာ ဧဝ သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ဂတိ၊ န ပါပိကာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော. န ပန တေန သမ္ပတ္တာ ဂတိ၊ တံ ပန ပုစ္ဆာနုသန္ဓိဝသေန ပကာသေတုကာမော ဓမ္မရာဇာ ဧတ္တကမေဝ အဘာသိ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘မယာ ဧတ္တကေ ကထိတေ ဣမိဿံယေဝ ပရိသတိ အနုသန္ဓိကုသလော ဧကော ဘိက္ခု သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကုဋ္ဌိဘာဝဒါလိဒ္ဒိယကပဏဘာဝါနံ ကာရဏံ ပုစ္ဆိဿတိ၊ အထာဟံ တဿ တံ ကာရဏံ တေန ပုစ္ဆာနုသန္ဓိနာ ပကာသေတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟေတူတိ အသာဓာရဏကာရဏံ၊ သာဓာရဏကာရဏံ ပန ပစ္စယောတိ၊ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ယေနာတိ ယေန ဟေတုနာ ယေန ပစ္စယေန စ.

ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဇာတပုဗ္ဗံ. အတီတေ ကာလေ နိဗ္ဗတ္တံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကဒါ ပန ဘူတန္တိ? အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ တထာဂတေ ဗာရာဏသိယာ သာမန္တာ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဧကာ ကုလဓီတာ ခေတ္တံ ရက္ခတိ. သာ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ တဿ ပဉ္စဟိ လာဇာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒတွာ ပဉ္စ ပုတ္တသတာနိ ပတ္ထေသိ. တသ္မိံယေဝ ခဏေ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ မဓုရမံသံ ဒတွာ ‘‘ဧတိဿာ ပုတ္တာ ဘဝေယျာမ၊ တုမှေဟိ ပတ္တဝိသေသံ လဘေယျာမာ’’တိ စ ပတ္ထယိံသု. သာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တတော စုတာ ဧကသ္မိံ ဇာတဿရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ. တမေကော တာပသော ဒိသွာ ပဋိဇဂ္ဂိ. တဿာ ဝိစရန္တိယာ ပါဒုဒ္ဓါရေ ပါဒုဒ္ဓါရေ ဘူမိတော ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ဗာရာဏသိရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ. တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ. မဟာပဒုမကုမာရော တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဝသိ၊ သေသာ ဂဗ္ဘမလံ နိဿာယ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တေ ဝယပ္ပတ္တာ ဥယျာနေ ပဒုမသရေ ကီဠန္တာ ဧကေကသ္မိံ ပဒုမေ နိသီဒိတွာ ပရိပက္ကဉာဏာ သင်္ခါရေသု ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏိံသု. တေသံ ဗျာကရဏဂါထာ အဟောသိ –

‘‘သရောရုဟံ ပဒုမပလာသပတြဇံ၊

သုပုပ္ဖိတံ ဘမရဂဏာနုကိဏ္ဏံ၊

အနိစ္စတံ ခယဝယတံ ဝိဒိတွာ၊

ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ.

ဧဝံ ပစ္စေကဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေသု တေသု ပဉ္စသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓသတေသု အဗ္ဘန္တရော တဂရသိခီ နာမ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နန္ဒမူလပဗ္ဘာရေ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတော အာကာသေန အာဂန္တွာ ဣသိဂိလိပဗ္ဗတေ ဩတရိတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ ရာဇဂဟေ ဧကော သေဋ္ဌိပုတ္တော မဟတာ ပရိဝါရေန ဥယျာနကီဠနတ္ထံ နဂရတော နိက္ခမန္တော တဂရသိခိပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘ကော အယံ ဘဏ္ဍုကာသာဝဝသနော၊ ကုဋ္ဌီ ဘဝိဿတိ၊ တထာ ဟိ ကုဋ္ဌိစီဝရေန သရီရံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆတီ’’တိ နိဋ္ဌုဘိတွာ အပသဗျံ ကတွာ ပက္ကာမိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ။ပေ။ ပက္ကာမီ’’တိ.

တတ္ထ ကွာယန္တိ ကော အယံ. ခုံသနဝသေန ဝဒတိ. ‘‘ကောဝါယ’’န္တိပိ ပါဠိ. ကုဋ္ဌီတိ အကုဋ္ဌိံယေဝ တံ သေဋ္ဌိ ကုဋ္ဌရောဂံ အက္ကောသဝတ္ထုံ ပါပေန္တော ဝဒတိ. ကုဋ္ဌိစီဝရေနာတိ ကုဋ္ဌီနံ စီဝရေန. ယေဘုယျေန ဟိ ကုဋ္ဌိနော ဍံသမကသသရီသပပဋိဗာဟနတ္ထံ ရောဂပဋိစ္ဆာဒနတ္ထဉ္စ ယံ ဝါ တံ ဝါ ပိလောတိကခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပါရုပတိ၊ ဧဝမယမ္ပီတိ ဒဿေတိ. ပံသုကူလစီဝရဓရတ္တာ ဝါ အဂ္ဂဠာနံ အနေကဝဏ္ဏဘာဝေန ကုဋ္ဌသရီရသဒိသောတိ ဟီဠေန္တော ‘‘ကုဋ္ဌိစီဝရေနာ’’တိ အာဟ. နိဋ္ဌုဘိတွာတိ ခေဠံ ပါတေတွာ. အပသဗျတော ကရိတွာတိ ပဏ္ဍိတာ တာဒိသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တိ၊ အယံ ပန အဝိညုတာယ ပရိဘဝေန တံ အပသဗျံ ကတွာ အတ္တနော အပသဗျံ အပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂတော. ‘‘အပသဗျာမတော’’တိပိ ပါဌော. တဿ ကမ္မဿာတိ တဂရသိခိမှိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ‘‘ကွာယံ ကုဋ္ဌီ’’တိ ဟီဠေတွာ နိဋ္ဌုဘနအပသဗျကရဏဝသေန ပဝတ္တပါပကမ္မဿ. နိရယေ ပစ္စိတ္ထာတိ နိရယေ နိရယဂ္ဂိနာ ဒယှိတ္ထ. ‘‘ပစ္စိတွာ နိရယဂ္ဂိနာ’’တိပိ ပဌန္တိ. တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာတိ ယေန ကမ္မေန သော နိရယေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ န တံ ကမ္မံ မနုဿလောကေ ဝိပါကံ ဒေတိ. ယာ ပနဿ နာနက္ခဏိကာ စေတနာ တဒါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာ အပရာပရိယဝေဒနီယဘူတာ၊ သာ အပရာပရိယဝေဒနီယေနေဝ ပုညကမ္မေန မနုဿေသု တိဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ ဒိန္နာယ ပဝတ္တိယံ ကုဋ္ဌိဘာဝံ ဒါလိဒ္ဒိယံ ပရမကာရုညတံ အာပါဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ကမ္မသဘာဂတာဝသေန ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကဝသေသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဒိသေပိ ဟိ လောကေ တဗ္ဗောဟာရော ဒိဋ္ဌော ယထာ တံ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ၊ တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ.

ဧတ္တာဝတာ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတူ’’တိ တေန ဘိက္ခုနာ ပုဋ္ဌပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ယော ‘‘တဿ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူဟိ ပုဋ္ဌပဉှော၊ တံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘သော တထာဂတပ္ပဝေဒိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တထာဂတပ္ပဝေဒိတန္တိ တထာဂတေန ဘဂဝတာ ဒေသိတံ အက္ခာတံ ပကာသိတန္တိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ. အာဂမ္မာတိ အဓိဂန္တွာ၊ နိဿာယ ဉတွာ ဝါ. ‘‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ’’တိပိ ပါဌော. သဒ္ဓံ သမာဒိယီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ ရတနတ္တယသန္နိဿယံ ပုဗ္ဗဘာဂသဒ္ဓဉ္စေဝ လောကုတ္တရသဒ္ဓဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ သဒ္ဓံ သမ္မာ အာဒိယိ. ယထာ န ပုန အာဒါတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ ဧဝံ ယာဝ ဘဝက္ခယာ ဂဏှိ၊ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ဥပ္ပါဒေသီတိ အတ္ထော. သီလံ သမာဒိယီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သီလန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂသီလေန သဒ္ဓိံ မဂ္ဂသီလံ ဖလသီလဉ္စ. သုတန္တိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စံ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ သုတံ. ပရိယတ္တိဓမ္မာပိ ဟိ တေန ဓမ္မဿဝနကာလေ သစ္စပ္ပဋိဝေဓာယ သာဝကေဟိ ယထာလဒ္ဓပ္ပကာရံ သုတာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ စာတိ. စာဂန္တိ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတံ စာဂံ၊ ယေန အရိယသာဝကာ ဒေယျဓမ္မေသု မုတ္တစာဂါ စ ဟောန္တိ ပယတပါဏီ ဝေါဿဂ္ဂရတာ. ပညန္တိ သဒ္ဓိံ ဝိပဿနာပညာယ မဂ္ဂပညဉ္စေဝ ဖလပညဉ္စ.

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ. ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂဟဏာ. အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ. ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ. သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကန္တိ ပဒတ္တယေနာပိ ဒေဝလောကမေဝ ဝဒတိ. သော ဟိ သမ္ပတ္တီနံ သောဘနတ္တာ သုန္ဒရာ ဂတီတိ သုဂတိ၊ ရူပါဒီဟိ ဝိသေသေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ၊ သဗ္ဗကာလံ သုခမေဝေတ္ထ လောကိယတိ၊ လုဇ္ဇတီတိ ဝါ လောကောတိ ဝုစ္စတိ. ဥပပန္နောတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပဂတော. သဟဗျတန္တိ သဟဘာဝံ. ဝစနတ္ထော ပန သဟ ဗျတိ ပဝတ္တတိ၊ ဝသတီတိ ဝါ သဟဗျော၊ သဟဌာယီ သဟဝါယီ ဝါ. တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ. အတိရောစတီတိ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ရောစတိ ဝိရောစတိ. ဝဏ္ဏေနာတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ. ယသသာတိ ပရိဝါရေန. သော ဟိ အသုစိမက္ခိတံ ဇဇ္ဇရံ မတ္တိကာဘာဇနံ ဆဍ္ဍေတွာ အနေကရတနဝိစိတ္တံ ပဘဿရရံသိဇာလဝိနဒ္ဓသုဒ္ဓဇမ္ဗုနဒဘာဇနံ ဂဏှန္တော ဝိယ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကဠေဝရံ ဣဓ နိက္ခိပိတွာ ဧကစိတ္တက္ခဏေန ယထာဝုတ္တံ ဒိဗ္ဗတ္တဘာဝံ မဟတာ ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ပဋိလဘီတိ.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ပါပါနံ အပရိဝဇ္ဇနေ အာဒီနဝံ၊ ပရိဝဇ္ဇနေ စ အာနိသံသံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ စက္ခုမာ ပုရိသော ပရက္ကမေ ကာယိကဝီရိယေ ဝိဇ္ဇမာနေ သရီရေ ဝဟန္တေ ဝိသမာနိ ပပါတာဒိဋ္ဌာနာနိ စဏ္ဍဘာဝေန ဝါ ဝိသမာနိ ဟတ္ထိအဿအဟိကုက္ကုရဂေါရူပါဒီနိ ပရိဝဇ္ဇယေ၊ ဧဝံ ဇီဝလောကသ္မိံ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော ပုရိသော တာယ သပ္ပညတာယ အတ္တနော ဟိတံ ဇာနန္တော ပါပါနိ လာမကာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ပရိဝဇ္ဇေယျ. ဧဝဉှိ ယထာယံ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ တဂရသိခိမှိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပါပံ အပရိဝဇ္ဇေတွာ မဟန္တံ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇိ၊ ဧဝံ အာပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာ ဝါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ မမ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ ဣဒါနိ သံဝေဂပ္ပတ္တော ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေန္တော ဥဠာရံ ဝိသေသံ အဓိဂဉ္ဆိ၊ ဧဝံ အညောပိ ဥဠာရံ ဝိသေသာဓိဂမံ ဣစ္ဆန္တော ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.