၁၀. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀. ဒသမေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဧတ္ထ အာသယာနုသယဉာဏံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စ ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ. ယထာဟ –

‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃၊ ၂.၃၃၉).

လောကန္တိ တယော လောကာ – ဩကာသလောကော၊ သင်္ခါရလောကော၊ သတ္တလောကောတိ. တတ္ထ –

‘‘ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တိ၊

ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစနာ၊

တာဝ သဟဿဓာ လောကော၊

ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတီ ဝသော’’တိ. –

အာဒီသု (မ. နိ. ၁.၅၀၃) ဩကာသလောကော. ‘‘ဧကော လောကော – သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ၊ ဒွေ လောကာ – နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊ တယော လောကာ – တိဿော ဝေဒနာ၊ စတ္တာရော လောကာ – စတ္တာရော အာဟာရာ၊ ပဉ္စ လောကာ – ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ဆ လောကာ – ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ၊ သတ္တ လောကာ – သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော၊ အဋ္ဌ လောကာ – အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ၊ နဝ လောကာ – နဝ သတ္တာဝါသာ၊ ဒသ လောကာ – ဒသာယတနာနိ၊ ဒွါဒသ လောကာ – ဒွါဒသာယတနာနိ၊ အဋ္ဌာရသ လောကာ – အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၂) သင်္ခါရလောကော. ‘‘သဿတော လောကော၊ အသဿတော လောကော’’တိအာဒီသု သတ္တလောကော ဝုတ္တော. ဣဓာပိ သတ္တလောကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ လောကီယတိ ဝိစိတ္တာကာရတော ဒိဿတီတိ စက္ကဝါဠသင်္ခါတော လောကော ဩကာသလောကော၊ သင်္ခါရော လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော၊ လောကီယတိ ဧတ္ထ ပုညပါပံ တဗ္ဗိပါကော စာတိ သတ္တလောကော. တေသု ဘဂဝါ မဟာကရုဏာယ အနုကမ္ပမာနော သံသာရဒုက္ခတော မောစေတုကာမော သတ္တလောကံ ဩလောကေသိ. ကတမဿ ပန သတ္တာဟဿ အစ္စယေန ဩလောကေသိ? ပဌမဿ သတ္တာဟဿ. ဘဂဝါ ဟိ ပလ္လင်္ကသတ္တာဟဿ ပရိယောသာနေ ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ ‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ။ပေ။ သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခ’’န္တိ (ဥဒါ. ၁-၃၊ ကထာ. ၃၂၁၊ မဟာဝ. ၁-၃) ဣမံ အရိယမဂ္ဂါနုဘာဝဒီပကံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ၊ ‘‘အဟံ တာဝ ဧဝံ သုဒုတ္တရံ သံသာရမဟောဃံ ဣမာယ ဓမ္မနာဝါယ သမုတ္တရိတွာ နိဗ္ဗာနပါရေ ဌိတော၊ ဟန္ဒ ဒါနိ လောကမ္ပိ တာရေဿာမိ၊ ကီဒိသော နု ခေါ လောကော’’တိ လောကံ ဝေါလောကေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေသီ’’တိ.

တတ္ထ ဝေါလောကေသီတိ ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ပဿိ၊ ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကံ ဝိယ အတ္တနော ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ အကာသိ. အနေကေဟိ သန္တာပေဟီတိအာဒိ ဝေါလောကိတာကာရဒဿနံ. အနေကေဟိ သန္တာပေဟီတိ အနေကေဟိ ဒုက္ခေဟိ. ဒုက္ခဉှိ သန္တာပနပီဠနဋ္ဌေန သန္တာပေါတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော ဝိပရိဏာမဋ္ဌော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇). တဉ္စ ဒုက္ခဒုက္ခာဒိဝသေန စေဝ ဇာတိအာဒိဝသေန စ အနေကပ္ပကာရံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနေကေဟိ သန္တာပေဟီ’’တိ. အနေကေဟိ ဒုက္ခေဟိ သန္တပ္ပမာနေ ပီဠိယမာနေ ဗာဓိယမာနေ. ပရိဠာဟေဟီတိ ပရိဒါဟေဟိ. ပရိဍယှမာနေတိ ဣန္ဓနံ ဝိယ အဂ္ဂိနာ သမန္တတော ဍယှမာနေ. ရာဂဇေဟီတိ ရာဂသမ္ဘူတေဟိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ရာဂါဒယော ဟိ ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ နိဒ္ဒဟန္တာ ဝိယ ဝိဗာဓေန္တိ၊ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဂ္ဂီ – ရာဂဂ္ဂိ၊ ဒေါသဂ္ဂိ၊ မောဟဂ္ဂီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၃). ယတော တေ စိတ္တံ ကာယဉ္စ ကိလေသေန္တီတိ ကိလေသာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတ္ထ စ ပရိဍယှမာနေတိ ဧတေန ဘဂဝါ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ပဝတ္တိဒုက္ခတံ၊ တေန စ သတ္တာနံ အဘိဘူတတံ ဒဿေတိ. သန္တပ္ပမာနေတိ ဣမိနာ ပန တေသံ ကာလန္တရဒုက္ခတံ၊ တေန နိရန္တရောပဒ္ဒဝတဉ္စ ဒဿေတိ.

ဘဂဝါ ဟိ ဗောဓိရုက္ခမူလေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ကိလေသမူလကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဘိညာယ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သမ္မသန္တော အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန သယံ ဝိဂတဝိဒ္ဓသ္တကိလေသော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပစ္စဝေက္ခဏာနန္တရံ အနဝသေသာနံ ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ အတ္တနော ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခီဏဘာဝဒီပကံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အဝိဇဟိတံ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁၅၃) ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ တေနေဝ ပလ္လင်္ကေန သတ္တာဟံ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ နိသိန္နော သတ္တမာယ ရတ္တိယာ တီသု ယာမေသု ဝုတ္တနယေန တီဏိ ဥဒါနာနိ ဥဒါနေတွာ တတိယဥဒါနာနန္တရံ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ‘‘သကလမိဒံ သတ္တာနံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကိလေသမူလကံ၊ ကိလေသာ နာမေတေ ပဝတ္တိဒုက္ခာ အာယတိမ္ပိ ဒုက္ခဟေတုဘူတာ၊ တေဟိ ဣမေ သတ္တာ သန္တပ္ပန္တိ ပရိဍယှန္တိ စာ’’တိ ပဿိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ။ပေ။ မောဟဇေဟိပီ’’တိ.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ လောကဿ ယထာဝုတ္တသန္တာပပရိဠာဟေဟိ အဘိဘုယျမာနတံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ. ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ သဗ္ဗသန္တာပပရိဠာဟတော ပရိနိဗ္ဗာနဝိဘာဝနံ မဟာဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တတ္ထ အယံ လောကော သန္တာပဇာတောတိ အယံ သဗ္ဗောပိ လောကော ဇရာရောဂမရဏေဟိ စေဝ နာနာဝိဓဗျသနေဟိ စ ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနေဟိ စ ဇာတသန္တာပေါ၊ ဥပ္ပန္နကာယိကစေတသိကဒုက္ခာဘိဘဝေါတိ အတ္ထော. ဖဿပရေတောတိ တတော ဧဝ အနေကေဟိ ဒုက္ခသမ္ဖဿေဟိ ပရိဟတော ဥပဒ္ဒုတော. အထ ဝါ ဖဿပရေတောတိ သုခါဒိသင်္ခါတာနံ တိဿန္နံ ဒုက္ခတာနံ ပစ္စယဘူတေဟိ ဆဟိ ဖဿေဟိ အဘိဘူတော၊ တတော တတော ဒွါရတော တသ္မိံ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိဝသေန ဥပဿဋ္ဌော. ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတောတိ ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝေဒနာသင်္ခါတံ ရောဂံ ဒုက္ခံ၊ ခန္ဓပဉ္စကမေဝ ဝါ ယထာဘူတံ အဇာနန္တော ‘‘အဟ’’န္တိ သညာယ ဒိဋ္ဌိဂါဟဝသေန ‘‘အဟံ သုခိတော ဒုက္ခိတော’’တိ အတ္တတော ဝဒတိ. ‘‘အတ္တနော’’တိပိ ပဌန္တိ. တဿတ္ထော – ယွာယံ လောကော ကေနစိ ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌော အဘာဝိတတ္တတာယ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အဟော ဒုက္ခံ၊ ဤဒိသံ ဒုက္ခံ မယှံ အတ္တနောပိ မာ ဟောတူ’’တိအာဒိနာ ဝိပ္ပလပန္တော ကေဝလံ အတ္တနော ရောဂံ ဝဒတိ၊ တဿ ပန ပဟာနာယ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ တံ ယထာဝုတ္တံ ဒုက္ခံ ယထာဘူတံ အဇာနန္တော တဏှာဂါဟဝသေန ‘‘မမ’’န္တိ သညာယ အတ္တတော ဝဒတိ၊ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ.

ယေန ယေန ဟိ မညတီတိ ဧဝမိမံ ရောဂဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တတော အတ္တနော ဝါ ဝဒန္တော လောကော ယေန ယေန ရူပဝေဒနာဒိနာ ကာရဏဘူတေန၊ ယေန ဝါ သဿတာဒိနာ ပကာရေန ဒိဋ္ဌိမာနတဏှာမညနာဟိ မညတိ. တတော တံ ဟောတိ အညထာတိ တတော အတ္တနာ ပရိကပ္ပိတာကာရတော တံ မညနာယ ဝတ္ထုဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ အညထာ အနတ္တာနတ္တနိယမေဝ ဟောတိ. ဝသေ ဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အဟင်္ကာရမမင်္ကာရတ္တံ န နိပ္ဖါဒေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တတောတိ တသ္မာ မညနာမတ္တဘာဝတော တံ ခန္ဓပဉ္စကံ နိစ္စာဒိဝသေန မညိတံ အညထာ အနိစ္စာဒိသဘာဝမေဝ ဟောတိ. န ဟိ မညနာ ဘာဝညထတ္တံ ဝါ လက္ခဏညထတ္တံ ဝါ ကာတုံ သက္ကောတိ.

အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တောတိ အသမ္ဘဝေ ဝဍ္ဎိယံ ဟိတသုခေ သတ္တော လဂ္ဂေါ သတ္တလောကော မညနာယ ယထာရုစိ စိန္တိယမာနောပိ ဝိပရီတပ္ပဋိပတ္တိယာ တတော အညထာဘာဝီ အဟိတဒုက္ခဘာဝီ ဝိဃာတံယေဝ ပါပုဏာတိ. ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတီတိ ဧဝံ သန္တေပိ တံ မညနာပရိကပ္ပိတံ အဝိဇ္ဇမာနံ ဘဝံ ဝဍ္ဎိံ အဘိနန္ဒတိ ဧဝ အဘိကင်္ခတိ ဧဝ. အထ ဝါ အညထာဘာဝီတိ ‘‘နိစ္စော မေ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ မညနာယ ပရိကပ္ပိတာကာရတော သယံ အညထာဘာဝီ သမာနော အနိစ္စော အဓုဝေါတိ အတ္ထော. ဘဝသတ္တောတိ ကာမာဒိဘဝေသု ဘဝတဏှာယ သတ္တော လဂ္ဂေါ ဂဓိတော. ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတီတိ အနိစ္စာဒိသဘာဝံ ဘဝမေဝ နိစ္စာဒိဝသေန ပရာမသိတွာ၊ တတ္ထ ဝါ အဓိမုတ္တိသညံ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာဟိ အဘိနန္ဒတိ၊ န တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယန္တိ ယံ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတံ ဘဝံ ကာမာဒိဘဝံ ဝါ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အနိစ္စာဒိဝိပရိဏာမသဘာဝတ္တာ အနေကဗျသနာနုဗန္ဓတ္တာ စ ဘဝဟေတုဘာဝတော အတိဝိယ ဘယာနကဋ္ဌေန ဘယံ. ယဿ ဘာယတီတိ ယတော ဇရာမရဏာဒိတော ဘာယတိ၊ တံ ဇရာမရဏာဒိ ဒုက္ခာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဒုက္ခဒုက္ခဘာဝတော စ ဒုက္ခံ. အထ ဝါ ယဿ ဘာယတီတိ ဘဝါဘိနန္ဒနေန ယဿ ဝိဘဝဿ ဘာယတိ၊ သော ဥစ္ဆေဒသင်္ခါတော ဝိဘဝေါ၊ တတော ဘာယနဉ္စ ဒုက္ခဝတ္ထုဘာဝတော ဇာတိအာဒိဒုက္ခဿ အနတိဝတ္တနတော စ ဒုက္ခံ ဒုက္ခသဘာဝမေဝါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယဿ ဘာယတိ တံ ဒုက္ခန္တိ ယဿ အနိစ္စာဒိကဿ ဘာယတိ တံ နိဿရဏံ အဇာနန္တော၊ တံ ဘယံ တဿ ဒုက္ခံ ဟောတိ၊ ဒုက္ခံ အာဝဟတီတိ အတ္ထော.

ဧတ္တကေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ခေါ ပနိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဘဝဝိပ္ပဟာနာယာတိ ကာမာဒိဘဝဿ ပဇဟနတ္ထာယ. ခေါတိ အဝဓာရဏေ၊ ပနာတိ ပဒပူရဏေ နိပါတော. ဣဒန္တိ အာသန္နပစ္စက္ခဝစနံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ဝုဿတီတိ ပူရေဿတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကန္တေနေဝ ကာမာဒိဘဝဿ သမုဒယပ္ပဟာနေန အနဝသေသပဇဟနတ္ထာယ ဣဒံ မယာ သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အတိဒုက္ကရာနိ အာစရိတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ အဓိဂတံ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟံ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ စရိယတိ ဘာဝိယတီတိ.

ဧဝံ အရိယမဂ္ဂဿ ဧကံသေနေဝ နိယျာနိကဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညမဂ္ဂဿ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဟိ ကေစီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေတိ အနိယမနိဒ္ဒေသော. ဟီတိ နိပါတမတ္တံ. ကေစီတိ ဧကစ္စေ. ပဒဒွယေနာပိ တထာဝါဒိနော ဒိဋ္ဌိဂတိကေ အနိယမတော ပရိယာဒိယတိ. သမဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနမတ္တေန သမဏာ၊ န သမိတပါပါ. ဗြာဟ္မဏာတိ ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏာ၊ န ဗာဟိတပါပါ. ဝါသဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပတ္ထော. ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသူတိ ဧကစ္စေ ကာမဘဝေန ရူပဘဝေန ဝါ သဗ္ဗဘဝတော ဝိမုတ္တိံ သံသာရသုဒ္ဓိံ ကထယိံသု.

ကေ ပနေဝံ ဝဒန္တီတိ? ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒိနော တေသု ဟိ ကေစိ ‘‘ဥဠာရေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော အတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရမံ နိဗ္ဗုတိံ ပတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ပဌမဇ္ဈာနသမင်္ဂီ။ပေ။ ကေစိ ‘‘ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနသမင်္ဂီ အတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရမံ နိဗ္ဗုတိံ ပတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ယထာဟ –

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံဝါဒီ ဟောတိ ဧဝံဒိဋ္ဌိ ‘ယတော ခေါ ဘော အယံ အတ္တာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော’’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၉၄) ဝိတ္ထာရော.

တေ ပန ယသ္မာ ယာဝဒတ္ထံ ပီတတ္တာ သုဟိတာယ ဇလူကာယ ဝိယ ရုဟိရပိပါသာ ကာမာဒိသုခေဟိ သမပ္ပိတဿ တဿ အတ္တနော ကာမေသနာဒယော န ဘဝိဿန္တိ၊ တဒဘာဝေ စ ဘဝဿ အဘာဝေါယေဝ၊ ယသ္မိံ ယသ္မိဉ္စ ဘဝေ ဌိတဿ အယံ နယော လဗ္ဘတိ၊ တေန တေန ဘဝေန သဗ္ဗဘဝတော ဝိမုတ္တိ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသူ’’တိ ဝုတ္တာ. ယေသဉ္စ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ကာလံ သံသရိတွာ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ ပရိယောသာနဘဝေ ဌတွာ သံသာရတော ဝိမုစ္စန္တီ’’တိ လဒ္ဓိ၊ တေပိ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခံ ဝဒန္တိ နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စုလ္လာသီတိ မဟာကပ္ပိနော သတသဟဿာနိ ယာနိ ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၈).

အထ ဝါ ဘဝေနာတိ ဘဝဒိဋ္ဌိယာ. ဘဝတိ သဿတံ တိဋ္ဌတီတိ ပဝတ္တနတော သဿတဒိဋ္ဌိ ဘဝဒိဋ္ဌီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဘဝဒိဋ္ဌိ ဧဝေတ္ထ ဥတ္တရပဒလောပေန ဘဝတဏှာတိအာဒီသု ဝိယ ဘဝေါတိ ဝုတ္တော. ဘဝဒိဋ္ဌိဝသေန စ ဧကစ္စေ ဘဝဝိသေသံယေဝ ကိလေသာနံ ဝူပသန္တဝုတ္တိယာ အာယုနော စ ဒီဃာဝါသတာယ နိစ္စာဒိသဘာဝံ ဘဝဝိမောက္ခံ မညန္တိ၊ သေယျထာပိ ဗကော ဗြဟ္မာ ‘‘ဣဒံ နိစ္စံ၊ ဣဒံ ဓုဝံ၊ ဣဒံ သဿတံ၊ ဣဒံ အဝိပရိဏာမဓမ္မ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၅၀၁) အဝေါစ. တေသမေဝံ ဝိပရီတဂါဟီနံ အနိဿရဏေ နိဿရဏဒိဋ္ဌီနံ ကုတော ဘဝဝိမောက္ခော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သဗ္ဗေ တေ ‘အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမီ’’တိ.

ဝိဘဝေနာတိ ဥစ္ဆေဒေန. ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသူတိ သဗ္ဗဘဝတော နိဂ္ဂမနံ နိက္ခန္တိံ သံသာရသုဒ္ဓိံ ဝဒိံသု. တေ ဟိ ‘‘ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခော’’တိ ဝဒန္တာနံ ဝါဒံ အနနုဇာနန္တာ ဘဝူပစ္ဆေဒေန နိဿရဏံ ပဋိဇာနိံသု. ဝိဘဝေနာတိ ဝါ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ. ဝိဘဝတိ ဝိနဿတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ပဝတ္တနတော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တနယေန ‘‘ဝိဘဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဝသေန ဟိ သတ္တာ အဓိမုစ္စိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပန္နာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ သာ ဧဝ သံသာရသုဒ္ဓီတိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယတော ခေါ ဘော အယံ အတ္တာ ရူပီ စာတုမဟာဘူတိကော။ပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ ဘော အယံ အတ္တာ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္နော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၈၅).

တထာ –

‘‘နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ နတ္ထိ ဟုတံ။ပေ။ ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စ ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ န ဟောန္တိ ပရံ မရဏာ’’တိ စ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁).

တေသမ္ပိ ဧဝံ ဝိပရီတဂါဟီနံ ကုတော ဘဝနိဿရဏံ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သဗ္ဗေ တေ ‘အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမီ’’တိ. န ဟိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ အနဝသေသကိလေသံ အသမုဂ္ဃါတေတွာ ကဒါစိပိ ဘဝတော နိဿရဏဝိမုတ္တိ သမ္ဘဝတိ. တထာ ဟိ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ယထာဘူတာဝဗောဓာဘာဝတော ‘‘အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ အန္တဒွယနိပတိတာနံ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန သမ္ပရိတသိတဝိပ္ဖန္ဒိတမတ္တံ၊ ယတော တေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ပဝတ္တိဟေတူသုပိ သမ္မူဠှာ သက္ကာယဘူမိယံ သုနိခါတေ ဝိပရီတဒဿနထမ္ဘေ တဏှာဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ဂဒ္ဒူလဗန္ဓနာ ဝိယ သာ န ဝိဇဟန္တိ ဗန္ဓနဋ္ဌာနံ၊ ကုတော နေသံ ဝိမောက္ခော?

ယေ ပန စတုသစ္စဝိဘာဝနေန ပဝတ္တိအာဒီသု အသမ္မောဟတော တံ အန္တဒွယံ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ သမာရုဠှာ၊ တေသံယေဝ ဘဝဝိပ္ပမောက္ခော နိဿရဏဉ္စာတိ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘ဥပဓိံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥပဓိန္တိ ခန္ဓာဒိဥပဓိံ. ဟီတိ နိပါတမတ္တံ. ပဋိစ္စာတိ နိဿာယ၊ ပစ္စယံ ကတွာ. ဒုက္ခန္တိ ဇာတိအာဒိ ဒုက္ခံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယတ္ထိမေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဝိမောက္ခသညိနော၊ တတ္ထ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရူပဓယော အဓိဂတာ၊ ကုတော တတ္ထ ဒုက္ခနိဿရဏံ? ယတြ ဟိ ကိလေသာ၊ တတြာဘိသင်္ခါရသမ္ဘဝတော ဘဝပဗန္ဓဿ အဝိစ္ဆေဒေါယေဝါတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အနိဝတ္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပဓိဉှိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတီ’’တိ.

ဣဒါနိ ယံ ပရမတ္ထတော ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ၊ တံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာတိ ကာမုပါဒါနံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဣမေသံ စတုန္နမ္ပိ ဥပါဒါနာနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အနဝသေသပ္ပဟာနတော. တတ္ထ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဥပါဒါနာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ခီယန္တိ၊ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပဇ္ဇန္တိ. ကာမုပါဒါနံ အပါယဂမနီယံ ပဌမေန၊ ကာမရာဂဘူတံ ဗဟလံ ဒုတိယေန၊ သုခုမံ တတိယေန၊ ရူပရာဂါရူပရာဂပ္ပဟာနံ စတုတ္ထေနာတိ စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ခီယတိ၊ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ ဧဝံ သဗ္ဗသော ဥပါဒါနက္ခယာ တဒေကဋ္ဌတာယ သဗ္ဗဿပိ ကိလေသဂဏဿ အနုပ္ပါဒနတော အပ္ပမတ္တကဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ ပါတုဘာဝေါ နတ္ထိ.

ဧဝံ ဘဂဝါ ဟေတုနာ သဒ္ဓိံ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ ဒဿေတွာ ‘‘ဣမံ နယံ အဇာနန္တော အယံ သတ္တလောကော ဝဋ္ဋတောပိ သီသံ န ဥက္ခိပတီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘လောကမိမံ ပဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ လောကမိမံ ပဿာတိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော ဝိသယဘာဝဿ ဥပဂတတ္တာ ‘‘လောကမိမံ ပဿာ’’တိ ဘဂဝါဒဿနကိရိယာယ နိယောဇေန္တော အတ္တာနမေဝါလပတိ. ပုထူတိ ဗဟူ၊ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝါ. အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာတိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၀၆၊ ဝိဘ. ၂၂၆) နယေန ဝုတ္တာယ စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒိကာယ အဝိဇ္ဇာယ အဘိဘူတာ. ဘူတာတိ ကမ္မကိလေသေဟိ ဇာတာ နိဗ္ဗတ္တာ. ဘူတရတာတိ ဘူတေသု မာတာပိတုပုတ္တဒါရာဒိသညာယ အညသတ္တေသု တဏှာယ ရတာ၊ ဘူတေ ဝါ ခန္ဓပဉ္စကေ အနိစ္စာသုဘဒုက္ခာနတ္တသဘာဝေ တံသဘာဝါနဝဗောဓတော ဣတ္ထိပုရိသာဒိပရိကပ္ပဝသေန နိစ္စာဒိဝသေန အတ္တတ္တနိယဂါဟဝသေန စ အဘိရတာ. ဘဝါ အပရိမုတ္တာတိ ယထာဝုတ္တေန တဏှာဒိဋ္ဌိဂါဟေန ဘဝတော သံသာရတော န ပရိမုတ္တာ.

ဧတ္ထ စ ‘‘လောကမိမ’’န္တိ ပဌမံ တာဝ သကလမ္ပိ သတ္တနိကာယံ သာမညတော ဧကတ္တံ ဥပနေန္တော ဧကဝစနေန အနောဓိသော ဂဟဏံ ဒီပေတွာ ‘‘သွာယံ လောကော ဘဝယောနိဂတိဌိတိသတ္တာဝါသာဒိဝသေန စေဝ တတ္ထာပိ တံတံသတ္တနိကာယာဒိဝသေန စ အနေကဘေဒဘိန္နော ပစ္စေကံ မယာ ဝေါလောကိတော’’တိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓစက္ခုဉာဏာနုဘာဝံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ပုန ဝစနဘေဒံ ကတွာ ဗဟုဝစနေန ဩဓိသော ဂဟဏံ ဒီပေတိ ‘‘ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ ဘူတာ’’တိအာဒိနာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘လောကမိမ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ ကတွာ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ’’တိအာဒိနာ ပစ္စတ္တဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသောပိ အဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ ဘိန္နဝါကျတ္တာ. ကေစိ ပန ဧကဝါကျတာဓိပ္ပါယေန ‘‘အဝိဇ္ဇာယ ပရေတံ ဘူတံ ဘူတရတံ ဘဝါ အပရိမုတ္တ’’န္တိ ပဌန္တိ၊ ဝိဘတ္တိဘေဒဝသေနေဝ ပန ပုရာဏပါဌော.

ဣဒါနိ ယေန ဥပါယေန ဘဝဝိပ္ပမောက္ခော ဟောတိ၊ တံ သဗ္ဗံ တိတ္ထိယာနံ အဝိသယဘူတံ ဗုဒ္ဓဂေါစရံ ဝိပဿနာဝီထိံ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဟိ ကေစီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါတိ ကာမဘဝါဒိ သညီဘဝါဒိ ဧကဝေါကာရဘဝါဒိဝိဘာဂေန နာနာဘေဒဘိန္နာ သာတဝန္တော ဝါ အသာတဝန္တော ဝါ ဒီဃာယုကာ ဝါ ဣတ္တရက္ခဏာ ဝါ ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါ. သဗ္ဗဓီတိ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယန္တိ အာဒိဝိဘာဂေန သဗ္ဗတ္ထ. သဗ္ဗတ္ထတာယာတိ သဂ္ဂါပါယမနုဿာဒိဝိဘာဂေန. သဗ္ဗေ တေတိအာဒီသု သဗ္ဗေပိ တေ ဘဝါ ရူပဝေဒနာဒိဓမ္မာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ၊ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခာ၊ ဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒွိဓာ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗတာယ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ. ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန အနတ္တလက္ခဏမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာ၊ ဝိပရိဏာမဓမ္မတာယ ဝါ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာတိ ဝုတ္တာ.

ဧဝံ လက္ခဏတ္တယပဋိဝိဇ္ဈနာကာရေန ဧတံ ဘဝသင်္ခါတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ယထာဘူတံ အဝိပရီတံ သမ္မပ္ပညာယ သမ္မာ ဉာယေန ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ပဿတော ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈတော ‘‘ဘဝေါ နိစ္စော’’တိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဘဝေသု တဏှာ ပဟီယတိ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂပ္ပတ္တိသမကာလမေဝ အနဝသေသံ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ ဝိဘဝံ ဝိစ္ဆေဒံ နာဘိနန္ဒတိ န ပတ္ထေတိ. ဧဝံဘူတဿ တဿ ယာ ကာမတဏှာဒိဝသေန အဋ္ဌသတဘေဒါ အဝတ္ထာဒိဝိဘာဂေန အနန္တဘေဒါ စ၊ တာသံ သဗ္ဗသော သဗ္ဗပ္ပကာရေန တဏှာနံ ခယာ ပဟာနာ၊ တဒေကဋ္ဌတာယ သဗ္ဗဿပိ သံကိလေသပက္ခဿ အသေသံ နိဿေသံ ဝိရာဂေန အရိယမဂ္ဂေန ယော အနုပ္ပါဒနိရောဓော၊ တံ နိဗ္ဗာနန္တိ.

ဧဝံ တဏှာယ ပဟာနမုခေန သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဒဿေန္တော ‘‘တဿ နိဗ္ဗုတဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယော သော သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော ဝုတ္တနယေန ဘိန္နကိလေသော ခီဏာသဝဘိက္ခု၊ တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော အနုပါဒါ ဥပါဒါနာဘာဝတော ကိလေသာဘိသင်္ခါရမာရာနံ ဝါ အဂ္ဂဟဏတော ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ၊ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပပတ္တိဘဝေါ နတ္ထိ. ဧဝံဘူတေန စ တေန အဘိဘူတော မာရော၊ အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသမာရော အဘိသင်္ခါရမာရော ဒေဝပုတ္တမာရော စ စရိမကစိတ္တက္ခဏေ ခန္ဓမာရော မစ္စုမာရော စာတိ ပဉ္စဝိဓော မာရော အဘိဘူတော ပရာဇိတော၊ ပုန သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အပ္ပဒါနေန နိဗ္ဗိသေဝနော ကတော၊ ယတော တေန ဝိဇိတော သင်္ဂါမော မာရေဟိ တတ္ထ တတ္ထ ပဝတ္တိတော. ဧဝံ ဝိဇိတသင်္ဂါမော ပန ဣဋ္ဌာဒီသု သဗ္ဗေသု ဝိကာရာဘာဝေန တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒီ အရဟာ သဗ္ဗဘဝါနိ ယထာဝုတ္တဘေဒေ သဗ္ဗေပိ ဘဝေ ဥပစ္စဂါ သမတိက္ကန္တော၊ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ သင်္ခံ ဥပေတိ၊ အညဒတ္ထု အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဥဒ္ဓံ အပညတ္တိကောဝ ဟောတီတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမံ မဟာဥဒါနံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ကူဋံ ဂဟေတွာ နိဋ္ဌပေသိ.

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတာ စ နန္ဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.