၁. ကမ္မဝိပါကဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁. နန္ဒဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အညတရော ဘိက္ခူတိ နာမဂေါတ္တေန အပါကဋော ဧကော ခီဏာသဝဘိက္ခု. သော ကိရ ရာဇဂဟဝါသီ ကုလပုတ္တော မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေန သံဝေဇိတော သံသာရဒေါသံ ဒိသွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သီလာနိ သောဓေတွာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ န စိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တဿ အပရဘာဂေ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သော ပစ္စဝေက္ခဏာယ အဓိဝါသေန္တော ဝိဟရတိ. ခီဏာသဝါနဉှိ စေတသိကဒုက္ခံ နာမ နတ္ထိ၊ ကာယိကဒုက္ခံ ပန ဟောတိယေဝ. သော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ နာတိဒူရေ ဌာနေ ဒုက္ခံ အဓိဝါသေန္တော ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတီ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ပလ္လင်္ကန္တိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ. အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ. ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ. ဧဝဉှိ နိသိန္နဿ စမ္မမံသနှာရူနိ န နမန္တိ၊ တသ္မာ သော တထာ နိသိန္နော ဟောတိ. ပုရာဏကမ္မဝိပါကဇန္တိ ပုဗ္ဗေ ကတဿ ကမ္မဿ ဝိပါကဘာဝေန ဇာတံ၊ ပုရာဏကမ္မဝိပါကေ ဝါ သုခဒုက္ခပ္ပကာရေ ဝိပါကဝဋ္ဋသမုဒါယေ တဒေကဒေသဘာဝေန ဇာတံ. ကိံ တံ? ဒုက္ခံ. ပုရာဏကမ္မဝိပါကဇန္တိ စ ဣမိနာ တဿ အာဗာဓဿ ကမ္မသမုဋ္ဌာနတံ ဒဿေန္တော ဩပက္ကမိကဥတုဝိပရိဏာမဇာဒိဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ဒုက္ခန္တိ ပစုရဇနေဟိ ခမိတုံ အသက္ကုဏေယျံ. တိဗ္ဗန္တိ တိခိဏံ၊ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တိယာ ဗဟလံ ဝါ. ခရန္တိ ကက္ခဠံ. ကဋုကန္တိ အသာတံ. အဓိဝါသေန္တောတိ ဥပရိ ဝါသေန္တော သဟန္တော ခမန္တော.

သတော သမ္ပဇာနောတိ ဝေဒနာပရိဂ္ဂါဟကာနံ သတိသမ္ပဇညာနံ ဝသေန သတိမာ သမ္ပဇာနန္တော စ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အယံ ဝေဒနာ နာမ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ၊ အနိဋ္ဌာရမ္မဏာဒိပစ္စယေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧကန္တေန ဘိဇ္ဇနသဘာဝတ္တာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ’’တိ ဝေဒနာယ အနိစ္စတာသလ္လက္ခဏဝသေန သတောကာရိတာယ သတော၊ အဝိပရီတသဘာဝပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန သမ္ပဇာနော စ ဟုတွာ. အထ ဝါ သတိဝေပုလ္လပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထေဝ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတသတိတာယ သတော၊ တထာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ပရိဂ္ဂဟိတသင်္ခါရတာယ သမ္ပဇာနော. အဝိဟညမာနောတိ ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော အညတရညတရေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌော သမာနော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တနယေန အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဝိယ န ဝိဟညမာနော မဂ္ဂေနေဝ သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ စေတောဒုက္ခံ အနုပ္ပါဒေန္တော ကေဝလံ ကမ္မဝိပါကဇံ သရီရဒုက္ခံ အဓိဝါသေန္တော သမာပတ္တိံ သမာပန္နော ဝိယ နိသိန္နော ဟောတိ. အဒ္ဒသာတိ တံ အာယသ္မန္တံ အဓိဝါသနခန္တိယာ တထာ နိသိန္နံ အဒ္ဒက္ခိ.

ဧတမတ္ထန္တိ ဧတံ တာဒိသဿပိ ရောဂဿ ဝေဇ္ဇာဒီဟိ တိကိစ္ဆနတ္ထံ အနုဿုက္ကာပဇ္ဇနကာရဏံ ခီဏာသဝါနံ လောကဓမ္မေဟိ အနုပလေပိတသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ. ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ သင်္ခတဓမ္မာနံ ယေဟိ ကေဟိစိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ အဝိဃာတပတ္တိဝိဘာဝနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

တတ္ထ သဗ္ဗကမ္မဇဟဿာတိ ပဟီနသဗ္ဗကမ္မဿ. အဂ္ဂမဂ္ဂဿ ဟိ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ အရဟတော သဗ္ဗာနိ ကုသလာကုသလကမ္မာနိ ပဟီနာနိ နာမ ဟောန္တိ ပဋိသန္ဓိံ ဒါတုံ အသမတ္ထဘာဝတော၊ ယတော အရိယမဂ္ဂဉာဏံ ကမ္မက္ခယကရန္တိ ဝုစ္စတိ. ဘိက္ခုနောတိ ဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခုနော. ဓုနမာနဿ ပုရေ ကတံ ရဇန္တိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ကတံ ရာဂရဇာဒိမိဿတာယ ရဇန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ ကမ္မံ ဝိပါကပဋိသံဝေဒနေန တံ ဓုနန္တဿ ဝိဒ္ဓံသေန္တဿ၊ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ပရတော ပန သာဝဇ္ဇကိရိယာယ သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထိ၊ အနဝဇ္ဇကိရိယာ စ ဘဝမူလဿ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ သမုစ္ဆိန္နမူလတာယ ပုပ္ဖံ ဝိယ ဖလဒါနသမတ္ထတာယ အဘာဝတော ကိရိယမတ္တာဝ ဟောတိ.

အမမဿာတိ ရူပါဒီသု ကတ္ထစိ မမန္တိ ဂဟဏာဘာဝတော အမမဿ မမင်္ကာရရဟိတဿ. ယဿ ဟိ မမင်္ကာရော အတ္ထိ၊ သော အတ္တသိနေဟေန ဝေဇ္ဇာဒီဟိ သရီရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတိ. အရဟာ ပန အမမော၊ တသ္မာ သော သရီရဇဂ္ဂနေပိ ဥဒါသီနဓာတုကောဝ. ဌိတဿာတိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ တရိတွာ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတဿ၊ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနဿ အဘာဝေန ဌိတဿ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနာ ဟိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန သံသာရေ ဓာဝန္တိ နာမ၊ အရဟာ ပန တဒဘာဝတော ဌိတောတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဒသဝိဓေ ခီဏာသဝသင်္ခါတေ အရိယဓမ္မေ ဌိတဿ. တာဒိနောတိ ‘‘ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၃.၁၇) နယေန ဝုတ္တာယ ပဉ္စဝိဓာယ အရိယိဒ္ဓိယာ အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ အကမ္ပနိယာယ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ စ သမန္နာဂတေန ဣဋ္ဌာဒီသု ဧကသဒိသတာသင်္ခါတေန တာဒီဘာဝေန တာဒိနော. အတ္ထော နတ္ထိ ဇနံ လပေတဝေတိ ‘‘မမ ဘေသဇ္ဇာဒီနိ ကရောထာ’’တိ ဇနံ လပိတုံ ကထေတုံ ပယောဇနံ နတ္ထိ သရီရေ နိရပေက္ခဘာဝတော. ပဏ္ဍုပလာသော ဝိယ ဟိ ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တော သယမေဝါယံ ကာယော ဘိဇ္ဇိတွာ ပတတူတိ ခီဏာသဝါနံ အဇ္ဈာသယော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နာဘိကင်္ခါမိ မရဏံ၊ နာဘိကင်္ခါမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ၊ နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၆၀၆)၊

အထ ဝါ ယံကိဉ္စိ နိမိတ္တံ ဒဿေတွာ ‘‘ကိံ အယျဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဇနံ လပေတဝေ ပစ္စယေဟိ နိမန္တနဝသေန လပါပေတုံ ခီဏာသဝဿ အတ္ထော နတ္ထိ တာဒိသဿ မိစ္ဆာဇီဝဿ မဂ္ဂေနေဝ သမုဂ္ဃါတိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘ကိဿာယံ ထေရော အတ္တနော ရောဂံ ဝေဇ္ဇေဟိ အတိကိစ္ဆာပေတွာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသီဒတီ’’တိ စိန္တေန္တာနံ တဿ အတိကိစ္ဆာပနေ ကာရဏံ ပကာသေသိ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.