၁၂. ဓမ္မဒိန္နာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆန္ဒဇာတာ အဝသာယီတိ ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ ဂါထာ. သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ပရာဓီနဝုတ္တိကာ ဟုတွာ ဇီဝန္တီ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတဿ အဂ္ဂသာဝကဿ ပူဇာသက္ကာရပုဗ္ဗကံ ဒါနံ ဒတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ သတ္ထု ဝေမာတိကဘာတိကာနံ ကမ္မိကဿ ဂေဟေ ဝသမာနာ ဒါနံ ပဋိစ္စ ‘‘ဧကံ ဒေဟီ’’တိ သာမိကေန ဝုတ္တေ ဒွေ ဒေန္တီ၊ ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိကရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဝိသာခဿ သေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတာ.

အထေကဒိဝသံ ဝိသာခေါ သေဋ္ဌိ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ ဃရံ ဂန္တွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟန္တော သောပါနမတ္ထကေ ဌိတာယ ဓမ္မဒိန္နာယ ပသာရိတဟတ္ထံ အနာလမ္ဗိတွာဝ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ဘုဉ္ဇမာနောပိ တုဏှီဘူတောဝ ဘုဉ္ဇိ. ဓမ္မဒိန္နာ တံ ဥပဓာရေတွာ၊ ‘‘အယျပုတ္တ၊ ကသ္မာ တွံ အဇ္ဇ မမ ဟတ္ထံ နာလမ္ဗိ၊ ဘုဉ္ဇမာနောပိ န ကိဉ္စိ ကထေသိ၊ အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ မယှံ ဒေါသော’’တိ အာဟ. ဝိသာခေါ ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ၊ န တေ ဒေါသော အတ္ထိ၊ အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဣတ္ထိသရီရံ ဖုသိတုံ အာဟာရေ စ လောလဘာဝံ ကာတုံ အနရဟော၊ တာဒိသော မယာ ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ. တွံ ပန သစေ ဣစ္ဆသိ၊ ဣမသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဝသ. နော စေ ဣစ္ဆသိ၊ ယတ္တကေန ဓနေန တေ အတ္ထော၊ တတ္တကံ ဂဟေတွာ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘နာဟံ၊ အယျပုတ္တ၊ တယာ ဝန္တဝမနံ အာစမိဿာမိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ အနုဇာနာဟီ’’တိ. ဝိသာခေါ ‘‘သာဓု၊ ဓမ္မဒိန္နေ’’တိ တံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပေသေသိ. သာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ ဝိဝေကဝါသံ ဝသိတုကာမာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘အယျာ၊ အာကိဏ္ဏဋ္ဌာနေ မယှံ စိတ္တံ န ရမတိ၊ ဂါမကာဝါသံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခုနိယော တံ ဂါမကာဝါသံ နယိံသု. သာ တတ္ထ ဝသန္တီ အတီတေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရီ ၂.၃.၉၅-၁၃၀) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော၊ သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ၊ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ၊ ကုလေ အညတရေ အဟုံ၊

ပရကမ္မကာရီ အာသိံ၊ နိပကာ သီလသံဝုတာ.

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ၊ သုဇာတော အဂ္ဂသာဝကော၊

ဝိဟာရာ အဘိနိက္ခမ္မ၊ ပိဏ္ဍပါတာယ ဂစ္ဆတိ.

‘‘ဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီ၊ တဒါ ဥဒကဟာရိကာ၊

တံ ဒိသွာ အဒဒံ ပူပံ၊ ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ၊ နိသိန္နော ပရိဘုဉ္ဇိ သော၊

တတော နေတွာန တံ ဂေဟံ၊ အဒါသိံ တဿ ဘောဇနံ.

‘‘တတော မေ အယျကော တုဋ္ဌော၊ အကရီ သုဏိသံ သကံ၊

သဿုယာ သဟ ဂန္တွာန၊ သမ္ဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒယိံ.

‘‘တဒါ သော ဓမ္မကထိကံ၊ ဘိက္ခုနိံ ပရိကိတ္တယံ၊

ဌပေသိ ဧတဒဂ္ဂမှိ၊ တံ သုတွာ မုဒိတာ အဟံ.

‘‘နိမန္တယိတွာ သုဂတံ၊ သသံဃံ လောကနာယကံ၊

မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန၊ တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ.

‘‘တတော မံ သုဂတော အာဟ၊ ဃနနိန္နာဒသုဿရော၊

မမုပဋ္ဌာနနိရတေ၊ သသံဃပရိဝေသိကေ.

‘‘သဒ္ဓမ္မဿဝနေ ယုတ္တေ၊ ဂုဏဝဒ္ဓိတမာနသေ၊

ဘဒ္ဒေ ဘဝဿု မုဒိတာ၊ လစ္ဆသေ ပဏိဓီဖလံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ၊ ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ၊

ဓမ္မဒိန္နာတိ နာမေန၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ.

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ၊ ယာဝဇီဝံ မဟာမုနိံ၊

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ၊ ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ၊ ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန၊ ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော.

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ၊ တဒါ အာသိ နရိဿရော၊

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ၊ ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ.

‘‘ဆဋ္ဌာ တဿာသဟံ ဓီတာ၊ သုဓမ္မာ ဣတိ ဝိဿုတာ၊

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ.

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော၊ အဂါရေဝ တဒါ မယံ၊

ဝီသဝဿသဟဿာနိ၊ ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ.

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ၊ ရာဇကညာ သုခေဓိတာ၊

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ၊ မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော.

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ၊ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ၊

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ၊ သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ၊ ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ၊

ဂေါတမီ စ အဟဉ္စေဝ၊ ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ.

‘‘တေဟိ ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ၊ ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ၊

ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ ဖီတေ၊ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနေ.

‘‘ယဒါ ရူပဂုဏူပေတာ၊ ပဌမေ ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ၊

တဒါ ပရကုလံ ဂန္တွာ၊ ဝသိံ သုခသမပ္ပိတာ.

‘‘ဥပေတွာ လောကသရဏံ၊ သုဏိတွာ ဓမ္မဒေသနံ၊

အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော၊ သာမိကော မေ သုဗုဒ္ဓိမာ.

‘‘တဒါဟံ အနုဇာနေတွာ၊ ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

နစိရေနေဝ ကာလေန၊ အရဟတ္တမပါပုဏိံ.

‘‘တဒါ ဥပါသကော သော မံ၊ ဥပဂန္တွာ အပုစ္ဆထ၊

ဂမ္ဘီရေ နိပုဏေ ပဉှေ၊ တေ သဗ္ဗေ ဗျာကရိံ အဟံ.

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော၊ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ၊

ဘိက္ခုနိံ ဓမ္မကထိကံ၊ နာညံ ပဿာမိ ဧဒိသိံ.

‘‘ဓမ္မဒိန္နာ ယထာ ဓီရာ၊ ဧဝံ ဓာရေထ ဘိက္ခဝေါ၊

ဧဝါဟံ ပဏ္ဍိတာ ဟောမိ၊ နာယကေနာနုကမ္ပိတာ.

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော၊ ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ၊ အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ၊ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ၊ သတ္ထုသာသနကာရိကာ.

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ၊ ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရီ ၂.၃.၉၅-၁၃၀)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘မယှံ မနံ မတ္ထကံ ပတ္တံ၊ ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ၊ ရာဇဂဟမေဝ ဂန္တွာ သတ္ထာရဉ္စ ဝန္ဒိဿာမိ၊ ဗဟူ စ မေ ဉာတကာ ပုညာနိ ကရိဿန္တီ’’တိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟမေဝ ပစ္စာဂတာ. ဝိသာခေါ တဿာ အာဂတဘာဝံ သုတွာ တဿာ အဓိဂမံ ဝီမံသန္တော ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နာ သုနိသိတေန သတ္ထေန ကုမုဒနာဠေ ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဝိသာခေါ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနနယံ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘ပဏ္ဍိတာ၊ ဝိသာခ၊ ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ’’တိအာဒိနာ တံ ပသံသန္တော သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒေတွာ ဗျာကတဘာဝံ ပဝေဒေတွာ တမေဝ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၄၆၀) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ တံ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ယဒါ ပန သာ တသ္မိံ ဂါမကာဝါသေ ဝသန္တီ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ အဓိဂန္တွာ အဂ္ဂမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ၊ တဒါ –

၁၂. ‘‘ဆန္ဒဇာတာ အဝသာယီ၊ မနသာ စ ဖုဋာ သိယာ၊

ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ၊ ဥဒ္ဓံသောတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ ဆန္ဒဇာတာတိ အဂ္ဂဖလတ္ထံ ဇာတစ္ဆန္ဒာ. အဝသာယီတိ အဝသာယော ဝုစ္စတိ အဝသာနံ နိဋ္ဌာနံ၊ တမ္ပိ ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ ‘‘ဥဒ္ဓံသောတာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ သမဏကိစ္စဿ နိဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ယဿ ကဿစိ၊ တသ္မာ ပဒဒွယေနာပိ အပ္ပတ္တမာနသာ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနာတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ. မနသာ စ ဖုဋာ သိယာတိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ တီဟိ မဂ္ဂစိတ္တေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဖုဋာ ဖုသိတာ ဘဝေယျ. ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝသေန ကာမေသု န ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ. ဥဒ္ဓံသောတာတိ ဥဒ္ဓမေဝ မဂ္ဂသောတော သံသာရသောတော စ ဧတိဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတာ. အနာဂါမိနော ဟိ ယထာ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န အညော၊ ဧဝံ အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပန္နဿ ယာဝ အကနိဋ္ဌာ ဥဒ္ဓမေဝ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ.

ဓမ္မဒိန္နာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.