၁. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဋ္ဌိနိပါတေ အာရညိကာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? တဿ ဝတ္ထု ဓမ္မသေနာပတိဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တမေဝ. ထေရော ဟိ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မဂဓရဋ္ဌေ ကလ္လဝါလဂါမကံ ဥပနိဿာယ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ထိနမိဒ္ဓေ ဩက္ကန္တေ သတ္ထာရာ – ‘‘မောဂ္ဂလ္လာန၊ မောဂ္ဂလ္လာန၊ မာ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အရိယံ တုဏှီဘာဝံ ပမာဒေါ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၃၅) သံဝေဇိတော ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဘဂဝတာ ဝုစ္စမာနံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ သုဏန္တော ဧဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ ဥပဂန္တွာ အဂ္ဂဖလက္ခဏေ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁.၃၇၅-၃၉၇) –

‘‘အနောမဒဿီ ဘဂဝါ၊ လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ဝိဟာသိ ဟိမဝန္တမှိ၊ ဒေဝသံဃပုရက္ခတော.

‘‘ဝရုဏော နာမ နာမေန၊ နာဂရာဇာ အဟံ တဒါ၊

ကာမရူပီ ဝိကုဗ္ဗာမိ၊ မဟောဒဓိနိဝါသဟံ.

‘‘သင်္ဂဏိယံ ဂဏံ ဟိတွာ၊ တူရိယံ ပဋ္ဌပေသဟံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓံ ပရိဝါရေတွာ၊ ဝါဒေသုံ အစ္ဆရာ တဒါ.

‘‘ဝဇ္ဇမာနေသု တူရေသု၊ ဒေဝါ တူရာနိ ဝဇ္ဇယုံ၊

ဥဘိန္နံ သဒ္ဒံ သုတွာန၊ ဗုဒ္ဓေါပိ သမ္ပဗုဇ္ဈထ.

‘‘နိမန္တေတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ သကံ ဘဝနုပါဂမိံ၊

အာသနံ ပညပေတွာန၊ ကာလမာရောစယိံ အဟံ.

‘‘ခီဏာသဝသဟဿေဟိ၊ ပရိဝုတော လောကနာယကော၊

ဩဘာသေန္တော ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဘဝနံ မေ ဥပါဂမိ.

‘‘ဥပဝိဋ္ဌံ မဟာဝီရံ၊ ဒေဝဒေဝံ နရာသဘံ၊

သဘိက္ခုသံဃံ တပ္ပေသိံ၊ အန္နပါနေနဟံ တဒါ.

‘‘အနုမောဒိ မဟာဝီရော၊ သယမ္ဘူ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ယော သော သံဃံ အပူဇေသိ၊ ဗုဒ္ဓဉ္စ လောကနာယကံ၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန၊ ဒေဝလောကံ ဂမိဿတိ.

‘‘သတ္တသတ္တတိက္ခတ္တုဉ္စ၊ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

ပထဗျာ ရဇ္ဇံ အဋ္ဌသတံ၊ ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ.

‘‘ပဉ္စပညာသက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ဘောဂါ အသင်္ခိယာ တဿ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ တာဝဒေ.

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘နိရယာ သော စဝိတွာန၊ မနုဿတ္တံ ဂမိဿတိ၊

ကောလိတော နာမ နာမေန၊ ဗြဟ္မဗန္ဓု ဘဝိဿတိ.

‘‘သော ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာန၊ ကုသလမူလေန စောဒိတော၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော၊ ဒုတိယော ဟေဿတိ သာဝကော.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော၊ ဣဒ္ဓိယာ ပါရမိံ ဂတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ.

‘‘ပါပမိတ္တောပနိဿာယ၊ ကာမရာဂဝသံ ဂတော၊

မာတရံ ပိတရဉ္စာပိ၊ ဃာတယိံ ဒုဋ္ဌမာနသော.

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ၊ နိရယံ အထ မာနုသံ၊

ပါပကမ္မသမင်္ဂိတာ၊ ဘိန္နသီသော မရာမဟံ.

‘‘ဣဒံ ပစ္ဆိမကံ မယှံ၊ စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

ဣဓာပိ ဧဒိသော မယှံ၊ မရဏကာလေ ဘဝိဿတိ.

‘‘ပဝိဝေကမနုယုတ္တော၊ သမာဓိဘာဝနာရတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘ဓရဏိမ္ပိ သုဂမ္ဘီရံ၊ ဗဟလံ ဒုပ္ပဓံသိယံ၊

ဝါမင်္ဂုဋ္ဌေန ခေါဘေယျံ၊ ဣဒ္ဓိယာ ပါရမိံ ဂတော.

‘‘အသ္မိမာနံ န ပဿာမိ၊ မာနော မယှံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သာမဏေရေ ဥပါဒါယ၊ ဂရုစိတ္တံ ကရောမဟံ.

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမဘိနီဟရိံ၊

တာဟံ ဘူမိမနုပ္ပတ္တော၊ ပတ္တောမှိ အာသဝက္ခယံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော တေန တေန ဂုဏေန အတ္တနော သာဝကေ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈၊ ၁၉၀) ဣဒ္ဓိမန္တတာယ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. တေန ဧဝံ သတ္ထာရာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေန သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တေန မဟာထေရေန တံ တံ နိမိတ္တံ အာဂမ္မ တတ္ထ တတ္ထ ဘာသိတာ ဂါထာ၊ တာ သင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ –

၁၁၄၉. ‘‘အာရညိကာ ပိဏ္ဍပါတိကာ၊ ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဒါလေမု မစ္စုနော သေနံ၊ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ.

၁၁၅၀. ‘‘အာရညိကာ ပိဏ္ဍပါတိကာ၊ ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဓုနာမ မစ္စုနော သေနံ၊ နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော.

၁၁၅၁. ‘‘ရုက္ခမူလိကာ သာတတိကာ၊ ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဒါလေမု မစ္စုနော သေနံ၊ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ.

၁၁၅၂. ‘‘ရုက္ခမူလိကာ သာတတိကာ၊ ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဓုနာမ မစ္စုနော သေနံ၊ နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော.

၁၁၅၃. ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလကုဋိကေ၊ မံသနှာရုပသိဗ္ဗိတေ၊

ဓိရတ္ထု ပုရေ ဒုဂ္ဂန္ဓေ၊ ပရဂတ္တေ မမာယသေ.

၁၁၅၄. .

‘‘တဝ သရီရံ နဝသောတံ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓကရံ ပရိဗန္ဓံ၊

ဘိက္ခု ပရိဝဇ္ဇယတေ တံ၊ မီဠှဉ္စ ယထာ သုစိကာမော.

၁၁၅၆. ‘‘ဧဝဉ္စေ တံ ဇနော ဇညာ၊ ယထာ ဇာနာမိ တံ အဟံ၊

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ဂူထဋ္ဌာနံဝ ပါဝုသေ.

၁၁၅၇. ‘‘ဧဝမေတံ မဟာဝီရ၊ ယထာ သမဏ ဘာသသိ၊

ဧတ္ထ စေကေ ဝိသီဒန္တိ၊ ပင်္ကမှိဝ ဇရဂ္ဂဝေါ.

၁၁၅၈. ‘‘အာကာသမှိ ဟလိဒ္ဒိယာ၊ ယော မညေထ ရဇေတဝေ၊

အညေန ဝါပိ ရင်္ဂေန၊ ဝိဃာတုဒယမေဝ တံ.

၁၁၅၉. ‘‘တဒါကာသသမံ စိတ္တံ၊ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတံ၊

မာ ပါပစိတ္တေ အာသာဒိ၊ အဂ္ဂိခန္ဓံဝ ပက္ခိမာ.

၁၁၆၀. ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ၊ အရုကာယံ သမုဿိတံ၊

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ၊ ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ.

၁၁၆၁. ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ရူပံ၊ မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ၊

အဋ္ဌိံ တစေန ဩနဒ္ဓံ၊ သဟ ဝတ္ထေဟိ သောဘတိ.

၁၁၆၂. ‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ၊ မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ၊ နော စ ပါရဂဝေသိနော.

၁၁၆၃. ‘‘အဋ္ဌာပဒကတာ ကေသာ၊ နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ၊ နော စ ပါရဂဝေသိနော.

၁၁၆၄. ‘‘အဉ္ဇနီဝ နဝါ စိတ္တာ၊ ပူတိကာယော အလင်္ကတော၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ၊ နော စ ပါရဂဝေသိနော.

၁၁၆၅. ‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ၊ နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ၊ ကဒ္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ.

၁၁၆၆. ‘‘ဆိန္နော ပါသော မိဂဝဿ၊ နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ၊ သောစန္တေ မိဂလုဒ္ဒကေ.

၁၁၆၇. ‘‘တဒါသိ ယံ ဘိံသနကံ၊ တဒါသိ လောမဟံသနံ၊

အနေကာကာရသမ္ပန္နေ၊ သာရိပုတ္တမှိ နိဗ္ဗုတေ.

၁၁၆၈. ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တေသံ ဝူပသမော သုခေါ.

၁၁၆၉. ‘‘သုခုမံ တေ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ ဝါလဂ္ဂံ ဥသုနာ ယထာ၊

ယေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပဿန္တိ၊ ပရတော နော စ အတ္တတော.

၁၁၇၀. ‘‘ယေ စ ပဿန္တိ သင်္ခါရေ၊ ပရတော နော စ အတ္တတော၊

ပစ္စဗျာဓိံသု နိပုဏံ၊ ဝါလဂ္ဂံ ဥသုနာ ယထာ.

၁၁၇၁. ‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော၊ ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ၊

ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ၊ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ.

၁၁၇၂. ‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော၊ ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ၊

ဘဝရာဂပ္ပဟာနာယ၊ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ.

၁၁၇၃. ‘‘စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေန၊ သရီရန္တိမဓာရိနာ၊

မိဂါရမာတုပါသာဒံ၊ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပယိံ.

၁၁၇၄. ‘‘နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ၊ နယိဒံ အပ္ပေန ထာမသာ၊

နိဗ္ဗာနမဓိဂန္တဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗဂန္ထပမောစနံ.

၁၁၇၅. ‘‘အယဉ္စ ဒဟရော ဘိက္ခု၊ အယမုတ္တမပေါရိသော၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ၊ ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနံ.

၁၁၇၆. ‘‘ဝိဝရမနုပဘန္တိ ဝိဇ္ဇုတာ၊ ဝေဘာရဿ စ ပဏ္ဍဝဿ စ၊

နဂဝိဝရဂတော ဈာယတိ၊ ပုတ္တော အပ္ပဋိမဿ တာဒိနော.

၁၁၇၇. ‘‘ဥပသန္တော ဥပရတော၊ ပန္တသေနာသနော မုနိ၊

ဒါယာဒေါ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ၊ ဗြဟ္မုနာ အဘိဝန္ဒိတော.

၁၁၇၈. ‘‘ဥပသန္တံ ဥပရတံ၊ ပန္တသေနာသနံ မုနိံ၊

ဒါယာဒံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ၊ ဝန္ဒ ဗြာဟ္မဏ ကဿပံ.

၁၁၇၉. ‘‘ယော စ ဇာတိသတံ ဂစ္ဆေ၊ သဗ္ဗာ ဗြာဟ္မဏဇာတိယော၊

သောတ္တိယော ဝေဒသမ္ပန္နော၊ မနုဿေသု ပုနပ္ပုနံ.

၁၁၈၀. ‘‘အဇ္ဈာယကောပိ စေ အဿ၊ တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

ဧတဿ ဝန္ဒနာယေတံ၊ ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိံ.

၁၁၈၁. ‘‘ယော သော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာနိ၊ ပုရေဘတ္တံ အဖဿယိ၊

အနုလောမံ ပဋိလောမံ၊ တတော ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆတိ.

၁၁၈၂. ‘‘တာဒိသံ ဘိက္ခုံ မာသာဒိ၊ မာတ္တာနံ ခဏိ ဗြာဟ္မဏ၊

အဘိပ္ပသာဒေဟိ မနံ၊ အရဟန္တမှိ တာဒိနေ၊

ခိပ္ပံ ပဉ္ဇလိကော ဝန္ဒ၊ မာ တေ ဝိဇဋိ မတ္ထကံ.

၁၁၈၃. ‘‘နေသော ပဿတိ သဒ္ဓမ္မံ၊ သံသာရေန ပုရက္ခတော၊

အဓောဂမံ ဇိမှပထံ၊ ကုမ္မဂ္ဂမနုဓာဝတိ.

၁၁၈၄. ‘‘ကိမီဝ မီဠှသလ္လိတ္တော၊ သင်္ခါရေ အဓိမုစ္ဆိတော၊

ပဂါဠှော လာဘသက္ကာရေ၊ တုစ္ဆော ဂစ္ဆတိ ပေါဋ္ဌိလော.

၁၁၈၅. ‘‘ဣမဉ္စ ပဿ အာယန္တံ၊ သာရိပုတ္တံ သုဒဿနံ၊

ဝိမုတ္တံ ဥဘတောဘာဂေ၊ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတံ.

၁၁၈၆. ‘‘ဝိသလ္လံ ခီဏသံယောဂံ၊ တေဝိဇ္ဇံ မစ္စုဟာယိနံ၊

ဒက္ခိဏေယျံ မနုဿာနံ၊ ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ.

၁၁၈၇. ‘‘ဧတေ သမ္ဗဟုလာ ဒေဝါ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော.

ဒသ ဒေဝသဟဿာနိ၊ သဗ္ဗေ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ၊

မောဂ္ဂလ္လာနံ နမဿန္တာ၊ တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

၁၁၈၈. ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ၊ ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသ.

၁၁၈၉. ‘‘ပူဇိတော နရဒေဝေန၊ ဥပ္ပန္နော မရဏာဘိဘူ၊

ပုဏ္ဍရီကံဝ တောယေန၊ သင်္ခါရေနုပလိမ္ပတိ.

၁၁၉၀. ‘‘ယဿ မုဟုတ္တေန သဟဿဓာ လောကော၊ သံဝိဒိတော သဗြဟ္မကပ္ပေါ ဝသိ၊

ဣဒ္ဓိဂုဏေ စုတုပပါတေ ကာလေ၊ ပဿတိ ဒေဝတာ သ ဘိက္ခု.

၁၁၉၁. ‘‘သာရိပုတ္တောဝ ပညာယ၊ သီလေန ဥပသမေန စ၊

ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု၊ ဧတာဝပရမော သိယာ.

၁၁၉၂. ‘‘ကောဋိသတသဟဿဿ၊ အတ္တဘာဝံ ခဏေန နိမ္မိနေ၊

အဟံ ဝိကုဗ္ဗနာသု ကုသလော၊ ဝသီဘူတောမှိ ဣဒ္ဓိယာ.

၁၁၉၃. ‘‘သမာဓိဝိဇ္ဇာဝသိပါရမီဂတော၊ မောဂ္ဂလ္လာနဂေါတ္တော အသိတဿ သာသနေ၊

ဓီရော သမုစ္ဆိန္ဒိ သမာဟိတိန္ဒြိယော၊ နာဂေါ ယထာ ပူတိလတံဝ ဗန္ဓနံ.

၁၁၉၄. ‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော၊ ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ.

၁၁၉၅. ‘‘ယဿ စတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော၊ အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော.

၁၁၉၆. ‘‘ကီဒိသော နိရယော အာသိ၊ ယတ္ထ ဒုဿီ အပစ္စထ၊

ဝိဓုရံ သာဝကမာသဇ္ဇ၊ ကကုသန္ဓဉ္စ ဗြာဟ္မဏံ.

၁၁၉၇. ‘‘သတံ အာသိ အယောသင်္ကူ၊ သဗ္ဗေ ပစ္စတ္တဝေဒနာ၊

ဤဒိသော နိရယော အာသိ၊ ယတ္ထ ဒုဿီ အပစ္စထ၊

ဝိဓုရံ သာဝကမာသဇ္ဇ၊ ကကုသန္ဓဉ္စ ဗြာဟ္မဏံ.

၁၁၉၈. ‘‘ယော ဧတမဘိဇာနာတိ၊ ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော၊

တာဒိသံ ဘိက္ခုမာသဇ္ဇ၊ ကဏှ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆသိ.