၁. ကုမာရကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဟော ဗုဒ္ဓါ အဟော ဓမ္မာတိ အာယသ္မတော ကုမာရကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပါပုဏိ. ‘‘ကုလဂေဟေ’’တိ ပန အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁၇) ဝုတ္တံ. သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ စိတ္တကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ အာကင်္ခန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ တဒနုရူပါနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ သေဋ္ဌိဓီတာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သာ ကိရ ကုမာရိကာကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ကုလဃရံ ဂတာပိ ဂဗ္ဘသဏ္ဌိတမ္ပိ အဇာနန္တီ သာမိကံ အာရာဓေတွာ တေန အနုညာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ. တဿာ ဂဗ္ဘိနိဘာဝံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု. သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ. ပုန ဒသဗလံ ပုစ္ဆိံသု. သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သရာဇိကာယ ပရိသာယ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရောဂါ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒါသိ.

သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တံ ရာဇာ ပသေနဒိကောသလော ပေါသေသိ. ‘‘ကဿပေါ’’တိ စဿ နာမံ အကံသု. အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ကုမာရကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဘဂဝတာ ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ၊ ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတရကဿပဿာ’’တိ. ‘‘ကုမာရကဿပဿာ’’တိ. ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာ စ ဝုဍ္ဎကာလေပိ ကုမာရကဿပေါတွေဝ ပညာယိတ္ထ.

သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ စေဝ ကမ္မံ ကရောတိ၊ ဗုဒ္ဓဝစနဉ္စ ဥဂ္ဂဏှာတိ. အထ တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တော မဟာဗြဟ္မာ ‘‘ဝိပဿနာယ မုခံ ဒဿေတွာ မဂ္ဂဖလပ္ပတ္တိယာ ဥပါယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အန္ဓဝနေ ဝသန္တဿ ထေရဿ ‘‘ဣမေ ပဉှေ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆေယျာသီ’’တိ အာစိက္ခိတွာ ဂတော. သော တေ ပဉှေ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါပိဿ ဗျာကာသိ. ထေရော သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေနေဝ တေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝိပဿနံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၄.၁၅၀-၁၇၇) –

‘‘ဣတော သတသဟဿမှိ၊ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော၊

သဗ္ဗလောကဟိတော ဝီရော၊ ပဒုမုတ္တရနာမကော.

‘‘တဒါဟံ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ၊ ဝိဿုတော ဝေဒပါရဂူ၊

ဒိဝါဝိဟာရံ ဝိစရံ၊ အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ.

‘‘စတုသစ္စံ ပကာသေန္တံ၊ ဗောဓယန္တံ သဒေဝကံ၊

ဝိစိတ္တကထိကာနဂ္ဂံ၊ ဝဏ္ဏယန္တံ မဟာဇနေ.

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တောဟံ၊ နိမန္တေတွာ တထာဂတံ၊

နာနာရတ္တေဟိ ဝတ္ထေဟိ၊ အလင်္ကရိတွာန မဏ္ဍပံ.

‘‘နာနာရတနပဇ္ဇောတံ၊ သသံဃံ ဘောဇယိံ တဟိံ၊

ဘောဇယိတွာန သတ္တာဟံ၊ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ.

‘‘နာနာစိတ္တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ၊ ပူဇယိတွာ သသာဝကံ၊

နိပစ္စ ပါဒမူလမှိ၊ တံ ဌာန ပတ္ထယိံ အဟံ.

‘‘တဒါ မုနိဝရော အာဟ၊ ကရုဏေကရသာသယော၊

ပဿထေတံ ဒိဇဝရံ၊ ပဒုမာနနလောစနံ.

‘‘ပီတိပါမောဇ္ဇဗဟုလံ၊ သမုဂ္ဂတတနူရုဟံ၊

ဟာသမှိတဝိသာလက္ခံ၊ မမ သာသနလာလသံ.

‘‘ပတိတံ ပါဒမူလေ မေ၊ ဧကာဝတ္ထသုမာနသံ၊

ဧသ ပတ္ထေတိ တံ ဌာနံ၊ ဝိစိတ္တကထိကတ္တနံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကုမာရကဿပေါ နာမ၊ ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘ဝိစိတ္တပုပ္ဖဒုဿာနံ၊ ရတနာနဉ္စ ဝါဟသာ၊

ဝိစိတ္တကထိကာနံ သော၊ အဂ္ဂတံ ပါပုဏိဿတိ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ပရိဗ္ဘမံ ဘဝါဘဝေ၊ ရင်္ဂမဇ္ဈေ ယထာ နဋော၊

သာခမိဂတြဇော ဟုတွာ၊ မိဂိယာ ကုစ္ဆိမောက္ကမိံ.

‘‘တဒါ မယိ ကုစ္ဆိဂတေ၊ ဝဇ္ဈဝါရော ဥပဋ္ဌိတော၊

သာခေန စတ္တာ မေ မာတာ၊ နိဂြောဓံ သရဏံ ဂတာ.

‘‘တေန သာ မိဂရာဇေန၊ မရဏာ ပရိမောစိတာ၊

ပရိစ္စဇိတွာ သပါဏံ၊ မမေဝံ ဩဝဒီ တဒါ.

‘‘နိဂြောဓမေဝ သေဝေယျ၊ န သာခမုပသံဝသေ၊

နိဂြောဓသ္မိံ မတံ သေယျော၊ ယဉ္စေ သာခမှိ ဇီဝိတံ.

‘‘တေနာနုသိဋ္ဌာ မိဂယူထပေန၊ အဟဉ္စ မာတာ စ တထေတရေ စ၊

အာဂမ္မ ရမ္မံ တုသိတာဓိဝါသံ၊ ဂတာ ပဝါသံ သဃရံ ယထေဝ.

‘‘ပုနော ကဿပဝီရဿ၊ အတ္ထမေန္တမှိ သာသနေ၊

အာရုယှ သေလသိခရံ၊ ယုဉ္ဇိတွာ ဇိနသာသနံ.

‘‘ဣဒါနာဟံ ရာဇဂဟေ၊ ဇာတော သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ၊

အာပန္နသတ္တာ မေ မာတာ၊ ပဗ္ဗဇိ အနဂါရိယံ.

‘‘သဂဗ္ဘံ တံ ဝိဒိတွာန၊ ဒေဝဒတ္တမုပါနယုံ၊

သော အဝေါစ ဝိနာသေထ၊ ပါပိကံ ဘိက္ခုနိံ ဣမံ.

‘‘ဣဒါနိပိ မုနိန္ဒေန၊ ဇိနေန အနုကမ္ပိတာ၊

သုခိနီ အဇနီ မယှံ၊ မာတာ ဘိက္ခုနုပဿယေ.

‘‘တံ ဝိဒိတွာ မဟီပါလော၊ ကောသလော မံ အပေါသယိ၊

ကုမာရပရိဟာနေန၊ နာမေနာဟဉ္စ ကဿပေါ.

‘‘မဟာကဿပမာဂမ္မ၊ အဟံ ကုမာရကဿပေါ၊

ဝမ္မိကသဒိသံ ကာယံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ.

‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ၊ အနုပါဒါယ သဗ္ဗသော၊

ပါယာသိံ ဒမယိတွာဟံ၊ ဧတဒဂ္ဂမပါပုဏိံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ စိတ္တကထိကဘာဝေန သတ္ထာရာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရတနတ္တယဂုဏဝိဘာဝနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၀၁. ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါ အဟော ဓမ္မာ၊ အဟော နော သတ္ထု သမ္ပဒါ၊

ယတ္ထ ဧတာဒိသံ ဓမ္မံ၊ သာဝကော သစ္ဆိကာဟိတိ.

၂၀၂. ‘‘အသင်္ခေယျေသု ကပ္ပေသု၊ သက္ကာယာဓိဂတာ အဟူ၊

တေသမယံ ပစ္ဆိမကော၊ စရိမောယံ သမုဿယော၊

ဇာတိမရဏသံသာရော၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အဟောတိ အစ္ဆရိယတ္ထေ နိပါတော. ဗုဒ္ဓါတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ၊ ဂါရဝဝသေန ဗဟုဝစနံ၊ အဟော အစ္ဆရိယာ သမ္ဗုဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မေန သဒ္ဓိံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. အဟော နော သတ္ထု သမ္ပဒါတိ အမှာကံ သတ္ထု ဒသဗလဿ အဟော သမ္ပတ္တိယော. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ သတ္ထရိ ဗြဟ္မစရိယဝါသေန. ဧတာဒိသံ ဓမ္မံ၊ သာဝကော သစ္ဆိကာဟိတီတိ ဧတာဒိသံ ဧဝရူပံ သုဝိသုဒ္ဓဇ္ဈာနာဘိညာပရိဝါရံ အနဝသေသကိလေသက္ခယာဝဟံ သန္တံ ပဏီတံ အနုတ္တရံ ဓမ္မံ သာဝကောပိ နာမ သစ္ဆိကရိဿတိ၊ တသ္မာ ဧဝံဝိဓဂုဏဝိသေသာဓိဂမဟေတုဘူတာ အဟော အစ္ဆရိယာ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော၊ အစ္ဆရိယာ ဓမ္မဂုဏာ၊ အစ္ဆရိယာ အမှာကံ သတ္ထု သမ္ပတ္တိယောတိ ရတနတ္တယဿ ဂုဏာဓိမုတ္တိံ ပဝေဒေသီတိ. ဓမ္မသမ္ပတ္တိကိတ္တနေနေဝ ဟိ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိ ကိတ္တိတာ ဟောတီတိ.

ဧဝံ သာဓာရဏဝသေန ဒဿိတံ ဓမ္မဿ သစ္ဆိကိရိယံ ဣဒါနိ အတ္တုပနာယိကံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အသင်္ခေယျေသူ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အသင်္ခေယျေသူတိ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တေသု မဟာကပ္ပေသု. သက္ကာယာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. တေ ဟိ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနဓမ္မသမူဟတာယ ‘‘သက္ကာယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အဟူတိ နိဝတ္တနူပါယဿ အနဓိဂတတ္တာ အနပဂတာ အဟေသုံ. တေသမယံ ပစ္ဆိမကော စရိမောယံ သမုဿယောတိ ယသ္မာ အယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမကော၊ တတော ဧဝ စရိမော၊ တသ္မာ ဇာတိမရဏသဟိတော ခန္ဓာဒိပဋိပါဋိသညိတော သံသာရော ဣဒါနိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ၊ အယမန္တိမာ ဇာတီတိ အတ္ထော.

ကုမာရကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.