၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. မဟာစုန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုဿူသာတိ အာယသ္မတော မဟာစုန္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုမ္ဘကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကုမ္ဘကာရကမ္မေန ဇီဝန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဧကံ မတ္တိကာပတ္တံ သွာဘိသင်္ခတံ ကတွာ ဘဂဝတော အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ နာလကဂါမေ ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ စုန္ဒောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ဓမ္မသေနာပတိံ အနုပဗ္ဗဇိတွာ တံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၁.၃၉-၅၀) –

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ၊ ကုမ္ဘကာရော အဟောသဟံ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ.

‘‘သုကတံ မတ္တိကာပတ္တံ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

ပတ္တံ ဒတွာ ဘဂဝတော၊ ဥဇုဘူတဿ တာဒိနော.

‘‘ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမာနောဟံ၊ သောဏ္ဏထာလေ လဘာမဟံ၊

ရူပိမယေ စ သောဝဏ္ဏေ၊ တဋ္ဋိကေ စ မဏီမယေ.

‘‘ပါတိယော ပရိဘုဉ္ဇာမိ၊ ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ၊

ယသာနဉ္စ ဓနာနဉ္စ၊ အဂ္ဂဘူတော စ ဟောမဟံ.

‘‘ယထာပိ ဘဒ္ဒကေ ခေတ္တေ၊ ဗီဇံ အပ္ပမ္ပိ ရောပိတံ၊

သမ္မာဓာရံ ပဝေစ္ဆန္တေ၊ ဖလံ တောသေတိ ကဿကံ.

‘‘တထေဝိဒံ ပတ္တဒါနံ၊ ဗုဒ္ဓခေတ္တမှိ ရောပိတံ၊

ပီတိဓာရေ ပဝဿန္တေ၊ ဖလံ မံ တောသယိဿတိ.

‘‘ယာဝတာ ခေတ္တာ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ သံဃာပိ စ ဂဏာပိ စ၊

ဗုဒ္ဓခေတ္တသမော နတ္ထိ၊ သုခဒေါ သဗ္ဗပါဏိနံ.

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ဧကပတ္တံ ဒဒိတွာန၊ ပတ္တောမှိ အစလံ ပဒံ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပတ္တမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပတ္တဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓသမ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘူတံ ဂရူပနိဿယံ ဝိဝေကဝါသဉ္စ ကိတ္တေန္တော –

၁၄၁. ‘‘သုဿူသာ သုတဝဒ္ဓနီ၊ သုတံ ပညာယ ဝဒ္ဓနံ၊

ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတိ၊ ဉာတော အတ္ထော သုခါဝဟော.

၁၄၂. ‘‘သေဝေထ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ၊ စရေယျ သံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခံ၊

သစေ ရတိံ နာဓိဂစ္ဆေယျ တတ္ထ၊ သံဃေ ဝသေ ရက္ခိတတ္တော သတီမာ’’တိ. –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ.

တတ္ထ သုဿူသာတိ သောတဗ္ဗယုတ္တဿ သဗ္ဗသုတဿ သောတုမိစ္ဆာ၊ ဂရုသန္နိဝါသောပိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒဉှိ အတ္ထံ သောတုမိစ္ဆန္တေန ကလျာဏမိတ္တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္တကရဏေန ပယိရုပါသိတွာ ယဒါ တေ ပယိရုပါသနာယ အာရာဓိတစိတ္တာ ကဉ္စိ ဥပနိသီဒိတုကာမာ ဟောန္တိ၊ အထ နေ ဥပနိသီဒိတွာ အဓိဂတာယ သောတုမိစ္ဆာယ ဩဟိတသောတေန သောတဗ္ဗံ ဟောတီတိ ဂရုသန္နိဝါသောပိ သုဿူသာဟေတုတာယ ‘‘သုဿူသာ’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ ပနာယံ သုဿူသာ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိပဋိသံယုတ္တံ သုတံ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ ဝဍ္ဎေတိ ဗြူဟေတီတိ သုတဝဒ္ဓနီ၊ ဗာဟုသစ္စကာရီတိ အတ္ထော. သုတံ ပညာယ ဝဒ္ဓနန္တိ ယံ တံ ‘‘သုတဓရော သုတသန္နိစယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၃၉၊ အ. နိ. ၄.၂၂) ‘‘ဣဓေကစ္စဿ ဗဟုကံ သုတံ ဟောတိ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏ’’န္တိ (အ. နိ. ၄.၆) စ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ဗာဟုသစ္စံ၊ တံ အကုသလပ္ပဟာနကုသလာဓိဂမနဟေတုဘူတံ ပညံ ဝဒ္ဓေတီတိ သုတံ ပညာယ ဝဒ္ဓနံ၊ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘သုတာဝုဓော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇).

ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဗဟုဿုတော သုတမယဉာဏေ ဌိတော တံ ပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇန္တော သုတာနုသာရေန အတ္ထူပပရိက္ခာယ ဓမ္မနိဇ္ဈာနေန ဘာဝနာယ စ လောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ ဒိဋ္ဌဓမ္မာဒိဝိဘာဂံ ဒုက္ခာဒိဝိဘာဂဉ္စ အတ္ထံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ စ၊ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သုတဿ ယထာပရိယတ္တဿ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၆).

‘‘ဓတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတိ၊ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတော ဓမ္မာ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ၊ ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သတိ ဆန္ဒော ဇာယတိ၊ ဆန္ဒဇာတော ဥဿဟတိ၊ ဥဿဟိတွာ တုလေတိ၊ တုလယိတွာ ပဒဟတိ၊ ပဟိတတ္တော သမာနော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ပညာယ စ နံ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၄၃၂) စ.

ဉာတော အတ္ထော သုခါဝဟောတိ ယထာဝုတ္တော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထော စေဝ ဒုက္ခာဒိအတ္ထော စ ယာထာဝတော ဉာတော အဓိဂတော လောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ သုခံ အာဝဟတိ နိပ္ဖါဒေတီတိ အတ္ထော.

ဌိတာယ ဘာဝနာပညာယ သုတမတ္တေနေဝ န သိဇ္ဈတီတိ တဿာ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သေဝေထ။ပေ။ဝိပ္ပမောက္ခ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ သေဝေထ ပန္တာနိ သေနာသနာနီတိ ကာယဝိဝေကမာဟ. တေန သံယောဇနပ္ပဟာနဿ စ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝိဝေကာရဟဿေဝ ဝိဝေကဝါသောတိ သီလသံဝရာဒယော ဣဓ အဝုတ္တသိဒ္ဓါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စရေယျ သံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခန္တိ ယထာ သံယောဇနေဟိ စိတ္တံ ဝိပ္ပမုစ္စတိ၊ တထာ ဝိပဿနာဘာဝနံ မဂ္ဂဘာဝနဉ္စ စရေယျ ပဋိပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော. သစေ ရတိံ နာဓိဂစ္ဆေယျ တတ္ထာတိ တေသု ပန္တသေနာသနေသု ယထာလဒ္ဓေသု အဓိကုသလဓမ္မေသု စ ရတိံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသဿ အလာဘတော အဘိရတိံ န လဘေယျ၊ သံဃေ ဘိက္ခုသမူဟေ ရက္ခိတတ္တော ကမ္မဋ္ဌာနပရိဂဏှနတော ရက္ခိတစိတ္တော ဆသု ဒွါရေသု သတိအာရက္ခာယ ဥပဋ္ဌပနေန သတိမာ ဝသေယျ ဝိဟရေယျ၊ ဧဝံ ဝိဟရန္တဿ စ အပိ နာမ သံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခော ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

မဟာစုန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဇောတိဒါသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေ ခေါ တေတိ အာယသ္မတော ဇောတိဒါသတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကာသုမာရိကဖလံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပါဒိယတ္ထဇနပဒေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဇောတိဒါသောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတွာ ဃရမာဝသန္တော ဧကဒိဝသံ မဟာကဿပတ္ထေရံ အတ္တနော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ဘောဇေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အတ္တနော ဂါမသမီပေ ပဗ္ဗတေ မဟန္တံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ထေရံ တတ္ထ ဝါသေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တော ထေရဿ ဓမ္မဒေသနာယ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၁.၅၁-၅၆) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တံ၊ နိသိန္နံ ပဗ္ဗတန္တရေ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ.

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

ကာသုမာရိကမာဒါယ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိသေသတော ဝိနယပိဋကေ သုကုသလဘာဝံ ပတွာ ဒသဝဿိကော ပရိသုပဋ္ဌာကော စ ဟုတွာ ဗဟူဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတုံ သာဝတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အဒ္ဓါနပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ တိတ္ထိယာနံ အာရာမံ ပဝိသိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဧကံ ပဉ္စတပံ တပန္တံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ၊ ‘‘ကိံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အညသ္မိံ တပနီယေ အညံ တပတီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ကုပိတော၊ ‘‘ဘော၊ မုဏ္ဍက၊ ကိံ အညံ တပနီယ’’န္တိ အာဟ. ထေရော တဿ –

‘‘ကောပေါ စ ဣဿာ ပရဟေဌနာ စ၊ မာနော စ သာရမ္ဘမဒေါ ပမာဒေါ၊

တဏှာ အဝိဇ္ဇာ ဘဝသင်္ဂတီ စ၊ တေ တပ္ပနီယာ န ဟိ ရူပခန္ဓော’’တိ. –

ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တံ သုတွာ သော ဗြာဟ္မဏော တသ္မိံ တိတ္ထိယာရာမေ သဗ္ဗေ အညတိတ္ထိယာ စ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. ထေရော တေဟိ သဒ္ဓိံ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ အတ္တနော ဇာတိဘူမိံယေဝ ဂတော ဒဿနတ္ထံ ဥပဂတေသု ဉာတကေသု နာနာလဒ္ဓိကေ ယညသုဒ္ဓိကေ ဩဝဒန္တော –

၁၄၃. ‘‘ယေ ခေါ တေ ဝေဌမိဿေန၊ နာနတ္တေန စ ကမ္မုနာ၊

မနုဿေ ဥပရုန္ဓန္တိ၊ ဖရုသူပက္ကမာ ဇနာ၊

တေပိ တတ္ထေဝ ကီရန္တိ၊ န ဟိ ကမ္မံ ပနဿတိ.

၁၄၄. ‘‘ယံ ကရောတိ နရော ကမ္မံ၊ ကလျာဏံ ယဒိ ပါပကံ၊

တဿ တဿေဝ ဒါယာဒေါ၊ ယံ ယံ ကမ္မံ ပကုဗ္ဗတီ’’တိ. – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယေတိ အနိယမုဒ္ဒေသော. တေတိ အနိယမတော ဧဝ ပဋိနိဒ္ဒေသော. ပဒဒွယဿာပိ ‘‘ဇနာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ခေါတိ နိပါတမတ္တံ. ဝေဌမိဿေနာတိ ဝရတ္တခဏ္ဍာဒိနာ သီသာဒီသု ဝေဌဒါနေန. ‘‘ဝေဓမိဿေနာ’’တိပိ ပါဠိ၊ သော ဧဝတ္ထော. နာနတ္တေန စ ကမ္မုနာတိ ဟနနဃာတနဟတ္ထပါဒါဒိစ္ဆေဒနေန ခုဒ္ဒကသေဠဒါနာဒိနာ စ နာနာဝိဓေန ပရူပဃာတကမ္မေန. မနုဿေတိ နိဒဿနမတ္တံ၊ တသ္မာ ယေ ကေစိ သတ္တေတိ အဓိပ္ပါယော. ဥပရုန္ဓန္တီတိ ဝိဗာဓေန္တိ. ဖရုသူပက္ကမာတိ ဒါရုဏပယောဂါ၊ ကုရူရကမ္မန္တာတိ အတ္ထော. ဇနာတိ သတ္တာ. တေပိ တတ္ထေဝ ကီရန္တီတိ တေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ပုဂ္ဂလာ ယာဟိ ကမ္မကာရဏာဟိ အညေ ဗာဓိံသု. တတ္ထေဝ တာသုယေဝ ကာရဏာသု သယမ္ပိ ကီရန္တိ ပက္ခိပီယန္တိ၊ တထာရူပံယေဝ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တထေဝ ကီရန္တီ’’တိ စ ပါဌော၊ ယထာ သယံ အညေသံ ဒုက္ခံ အကံသု၊ တထေဝ အညေဟိ ကရီယန္တိ၊ ဒုက္ခံ ပါပီယန္တီတိ အတ္ထော၊ ကသ္မာ? န ဟိ ကမ္မံ ပနဿတိ ကမ္မဉှိ ဧကန္တံ ဥပစိတံ ဝိပါကံ အဒတွာ န ဝိဂစ္ဆတိ၊ အဝသေသပစ္စယသမဝါယေ ဝိပစ္စတေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနိ ‘‘န ဟိ ကမ္မံ ပနဿတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘဇိတွာ သတ္တာနံ ကမ္မဿကတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယံ ကရောတီ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ. တဿတ္ထော ယံ ကမ္မံ ကလျာဏံ ကုသလံ၊ ယဒိ ဝါ ပါပကံ အကုသလံ သတ္တော ကရောတိ၊ ကရောန္တော စ တတ္ထ ယံ ကမ္မံ ယထာ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ၊ တထာ ပကုဗ္ဗတိ ဥပစိနောတိ. တဿ တဿေဝ ဒါယာဒေါတိ တဿ တဿေဝ ကမ္မဖလဿ ဂဏှနတော တေန တေန ကမ္မေန ဒါတဗ္ဗဝိပါကဿ ဘာဂီ ဟောတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ကမ္မဿကာ၊ မာဏဝ၊ သတ္တာ ကမ္မဒါယာဒါ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၈၉). ဣမာ ဂါထာ သုတွာ ထေရဿ ဉာတကာ ကမ္မဿကတာယံ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

ဇောတိဒါသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဟေရညကာနိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အစ္စယန္တိ အဟောရတ္တာတိ အာယသ္မတော ဟေရညကာနိတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပရေသံ ဘတကော ဟုတွာ ဇီဝန္တော ဧကဒိဝသံ သုဇာတဿ နာမ သတ္ထုသာဝကဿ ပံသုကူလံ ပရိယေသန္တဿ ဥပဍ္ဎဒုဿံ ပရိစ္စဇိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရညော ဂါမဘောဇကဿ စောရဝေါသာသကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဟေရညကာနီတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန ရညာ တသ္မိံယေဝ ဂါမဘောဇကဋ္ဌာနေ ဌပိတော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဿ တံ ဌာနန္တရံ ဒါပေတွာ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၀.၃၁-၄၀) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဘဂဝတော၊ သုဇာတော နာမ သာဝကော၊

ပံသုကူလံ ဂဝေသန္တော၊ သင်္ကာရေ စရတေ တဒါ.

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ၊ ပရေသံ ဘတကော အဟံ၊

ဥပဍ္ဎဒုဿံ ဒတွာန၊ သိရသာ အဘိဝါဒယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘တေတ္တိံသက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော၊ ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

သတ္တသတ္တတိက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ အဟောသဟံ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

ဥပဍ္ဎဒုဿဒါနေန၊ မောဒါမိ အကုတောဘယော.

‘‘ဣစ္ဆမာနော စဟံ အဇ္ဇ၊ သကာနနံ သပဗ္ဗတံ၊

ခေါမဒုဿေဟိ ဆာဒေယျံ၊ အဍ္ဎဒုဿဿိဒံ ဖလံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ အဍ္ဎဒုဿဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတရံ တတော ကမ္မတော နိဝတ္တေတုကာမော တသ္မိံယေဝ ကမ္မေ အဘိရတံ ဒိသွာ တံ စောဒေန္တော –

၁၄၅. ‘‘အစ္စယန္တိ အဟောရတ္တာ၊ ဇီဝိတံ ဥပရုဇ္ဈတိ၊

အာယု ခီယတိ မစ္စာနံ၊ ကုန္နဒီနံဝ ဩဒကံ.

၁၄၆. ‘‘အထ ပါပါနိ ကမ္မာနိ၊ ကရံ ဗာလော န ဗုဇ္ဈတိ၊

ပစ္ဆာဿ ကဋုကံ ဟောတိ၊ ဝိပါကော ဟိဿ ပါပကော’’တိ. –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ.

တတ္ထ အစ္စယန္တီတိ အတိက္ကမန္တိ၊ လဟုံ လဟုံ အပဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အဟောရတ္တာတိ ရတ္တိန္ဒိဝါ. ဇီဝိတံ ဥပရုဇ္ဈတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ ခဏိကနိရောဓဝသေန နိရုဇ္ဈတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ခဏေ ခဏေ၊ တွံ ဘိက္ခု၊ ဇာယသိ စ ဇိယျသိ စ မိယျသိ စ စဝသိ စ ဥပပဇ္ဇသိ စာ’’တိ. အာယု ခီယတိ မစ္စာနန္တိ မရိတဗ္ဗသဘာဝတ္တာ မစ္စာတိ လဒ္ဓနာမာနံ ဣမေသံ သတ္တာနံ အာယု ‘‘ယော စိရံ ဇီဝတိ၊ သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၄၃၊ အ. နိ. ၇.၇၄) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နကာလပရမာယု ခီယတိ ခယဉ္စ သမ္ဘေဒဉ္စ ဂစ္ဆတိ၊ ယထာ ကိံ? ကုန္နဒီနံဝ ဩဒကံ ယထာ နာမ ကုန္နဒီနံ ပဗ္ဗတေယျာနံ ခုဒ္ဒကနဒီနံ ဥဒကံ စိရံ န တိဋ္ဌတိ၊ လဟုတရံ ခီယတိ၊ အာဂတမတ္တံယေဝ ဝိဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သတ္တာနံ အာယု လဟုတရံ ခီယတိ ခယံ ဂစ္ဆတိ. ဧတ္ထ စ ဥဒကမေဝ ‘‘ဩဒက’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ယထာ မနောယေဝ မာနသန္တိ.

အထ ပါပါနိ ကမ္မာနိ၊ ကရံ ဗာလော န ဗုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ သံသာရေ အနိစ္စေပိ သမာနေ ဗာလော လောဘဝသေန ဝါ ကောဓဝသေန ဝါ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရောတိ၊ ကရောန္တောပိ န ဗုဇ္ဈတိ၊ ပါပံ ကရောန္တော စ ‘‘ပါပံ ကရောမီ’’တိ အဗုဇ္ဈနကော နာမ နတ္ထိ၊ ‘‘ဣမဿ ကမ္မဿ ဧဝရူပေါ ဒုက္ခော ဝိပါကော’’တိ ပန အဇာနနတော ‘‘န ဗုဇ္ဈတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္ဆာဿ ကဋုကံ ဟောတီတိ ယဒိပိ ပါပဿ ကမ္မဿ အာယူဟနက္ခဏေ ‘‘ဣမဿ ကမ္မဿ ဧဝရူပေါ ဝိပါကော’’တိ န ဗုဇ္ဈတိ၊ တတော ပစ္ဆာ ပန နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တဿ အဿ ဗာလဿ ကဋုကံ အနိဋ္ဌံ ဒုက္ခမေဝ ဟောတိ. ဝိပါကော ဟိဿ ပါပကော ယသ္မာ အဿ ပါပကမ္မဿ နာမ ဝိပါကော ပါပကော နိဟီနော အနိဋ္ဌော ဧဝါတိ. ဣမံ ပန ဩဝါဒံ သုတွာ ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ သဒတ္ထံ နိပ္ဖါဒေသိ.

ဟေရညကာနိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. သောမမိတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပရိတ္တံ ဒါရုန္တိ အာယသ္မတော သောမမိတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗုဒ္ဓဂုဏေ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဧကဒိဝသံ ကိံသုကရုက္ခံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ အာကာသေ ခိပိတွာ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗာရာဏသိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သောမမိတ္တောတိ လဒ္ဓနာမော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဟုတွာ ဝိမလေန နာမ ထေရေန ကတပရိစယတ္တာ အဘိဏှံ တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော ဓမ္မံ သုတွာ သာသနေ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေန္တော ဝိစရတိ. ဝိမလတ္ထေရော ပန ကုသီတော မိဒ္ဓဗဟုလော ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေတိ. သောမမိတ္တော ‘‘ကုသီတံ နာမ နိဿာယ ကော ဂုဏော’’တိ တံ ပဟာယ မဟာကဿပတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၀.၂၅-၃၀) –

‘‘ကိံသုကံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ၊ ပဂ္ဂဟေတွာန အဉ္ဇလိံ၊

ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ သရိတွာန၊ အာကာသေ အဘိပူဇယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ၊ မမ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမလတ္ထေရံ ဩဝါဒေန တဇ္ဇေန္တော –

၁၄၇. ‘‘ပရိတ္တံ ဒါရုမာရုယှ၊ ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေ၊

ဧဝံ ကုသီတမာဂမ္မ၊ သာဓုဇီဝီပိ သီဒတိ၊

တသ္မာ တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ကုသီတံ ဟီနဝီရိယံ.

၁၄၈. ‘‘ပဝိဝိတ္တေဟိ အရိယေဟိ၊ ပဟိတတ္တေဟိ ဈာယိဘိ၊

နိစ္စံ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ၊ ပဏ္ဍိတေဟိ သဟာဝသေ’’တိ. – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ပရိတ္တံ ဒါရုမာရုယှ၊ ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေတိ ပေသလောပိ ကုလပုတ္တော ကုသီတံ အလသပုဂ္ဂလံ နိဿာယ သီဒတိ သံသာရေ ပတတိ၊ န တဿ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ. ယသ္မာ ဧတဒေဝံ၊ တသ္မာ တံ အဓိကုသလဓမ္မဝသေန သီသံ အနုက္ခိပိတွာ ကုစ္ဆိတံ သီဒနတော ကုသီတံ ဝီရိယာရမ္ဘာဘာဝတော ဟီနဝီရိယံ ပုဂ္ဂလံ သဗ္ဗထာ ဝဇ္ဇေယျ၊ န တဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဂါထာယ ကောသဇ္ဇေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝီရိယာရမ္ဘေ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ပဝိဝိတ္တေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယေ ပန ကာယဝိဝေကသမ္ဘဝေန ပဝိဝိတ္တာ၊ တတော ဧဝ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယာ၊ နိဗ္ဗာနံ ပတိပေသိတတ္တတာယ ပဟိတတ္တာ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန စ ဈာယိနော၊ သဗ္ဗကာလံ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယတာယ အာရဒ္ဓဝီရိယာ၊ လောကိယလောကုတ္တရဘေဒါယ ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ ပဏ္ဍိတာ၊ တေဟိယေဝ သဟ အာဝသေယျ သဒတ္ထံ နိပ္ဖါဒေတုကာမော သံဝသေယျာတိ. တံ သုတွာ ဝိမလတ္ထေရော သံဝိဂ္ဂမာနသော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သဒတ္ထံ အာရာဓေသိ. သွာယမတ္ထော ပရတော အာဂမိဿတိ.

သောမမိတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဗ္ဗမိတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဇနော ဇနမှိ သမ္ဗဒ္ဓေါတိ အာယသ္မတော သဗ္ဗမိတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဒွါနဝုတေ ကပ္ပေ တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝနစာရိကော ဟုတွာ ဝနေ မိဂေ ဝဓိတွာ မံသံ ခါဒန္တော ဇီဝတိ. အထဿ ဘဂဝါ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ ဝသနဋ္ဌာနသမီပေ တီဏိ ပဒစေတိယာနိ ဒဿေတွာ ပက္ကာမိ. သော အတီတကာလေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု ကတပရိစယတ္တာ စက္ကင်္ကိတာနိ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကောရဏ္ဍပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သဗ္ဗမိတ္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ဝုဋ္ဌဝဿော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတုံ သာဝတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ မာဂဝိကေဟိ ဩဍ္ဍိတေ ပါသေ မိဂပေါတကံ ဗဒ္ဓံ အဒ္ဒသ. မာတာ ပနဿ မိဂီ ပါသံ အပ္ပဝိဋ္ဌာပိ ပုတ္တသိနေဟေန ဒူရံ န ဂစ္ဆတိ၊ မရဏဘယေန ပါသသမီပမ္ပိ န ဥပဂစ္ဆတိ မိဂပေါတကော စ ဘီတော ဣတော စိတော စ ပရိဝတ္တေန္တော ကရုဏံ ဝိလပတိ၊ တံ ဒိသွာ ထေရော၊ ‘‘အဟော သတ္တာနံ သ္နေဟဟေတုကံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဂစ္ဆန္တော တတော ပရံ သမ္ဗဟုလေ စောရေ ဧကံ ပုရိသံ ဇီဝဂါဟံ ဂဟေတွာ ပလာလဝေဏိယာ သရီရံ ဝေဌေတွာ ဈာပေန္တေ၊ တဉ္စ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝန္တံ ဒိသွာ တဒုဘယံ နိဿာယ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ တေသံ စောရာနံ သုဏန္တာနံယေဝ –

၁၄၉. ‘‘ဇနော ဇနမှိ သမ္ဗဒ္ဓေါ၊ ဇနမေဝဿိတော ဇနော၊

ဇနော ဇနေန ဟေဌီယတိ၊ ဟေဌေတိ စ ဇနော ဇနံ.

၁၅၀. ‘‘ကော ဟိ တဿ ဇနေနတ္ထော၊ ဇနေန ဇနိတေန ဝါ၊

ဇနံ ဩဟာယ ဂစ္ဆံ တံ၊ ဟေဌယိတွာ ဗဟုံ ဇန’’န္တိ. – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဇနောတိ အန္ဓဗာလဇနော. ဇနမှီတိ အညေ ဇနေ. သမ္ဗဒ္ဓေါတိ တဏှာဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ. ‘‘အယံ မေ ပုတ္တော၊ မာတာ’’တိအာဒိနာ ပဋိဗဒ္ဓေါ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော၊ ‘‘ဣမေ မံ ပေါသေန္တိ၊ အဟံ ဣမေ နိဿာယ ဇီဝါမီ’’တိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ အတ္ထော. ဇနမေဝဿိတော ဇနောတိ ‘‘အယံ မေ ပုတ္တော၊ ဓီတာ’’တိအာဒိနာ အညမေဝ ဇနံ အညော ဇနော အဿိတော တဏှာယ အလ္လီနော ပရိဂ္ဂယှ ဌိတော. ဇနော ဇနေန ဟေဌီယတိ၊ ဟေဌေတိ စ ဇနော ဇနန္တိ ကမ္မဿကတာယ ယထာဘူတာဝဗောဓဿ စ အဘာဝတော အဇ္ဈုပေက္ခနံ အကတွာ လောဘဝသေန ယထာ ဇနော ဇနံ အဿိတော၊ ဧဝံ ဒေါသဝသေန ဇနော ဇနေန ဟေဌီယတိ ဝိဗာဓီယတိ. ‘‘တယိဒံ မယှံဝ ဥပရိ ဟေဌနဖလဝသေန ပရိပတိဿတီ’’တိ အဇာနန္တော ဟေဌေတိ စ ဇနော ဇနံ.

ကော ဟိ တဿ ဇနေနတ္ထောတိ တဿ အညဇနဿ အညေန ဇနေန တဏှာဝသေန အဿိတေန ဒေါသဝသေန ဟေဌိတေန ဝါ ကော အတ္ထော. ဇနေန ဇနိတေန ဝါတိ မာတာပိတာ ဟုတွာ တေန အညေန ဇနေန ဇနိတေန ဝါ ကော အတ္ထော. ဇနံ ဩဟာယ ဂစ္ဆံ တံ၊ ဟေဌယိတွာ ဗဟုံ ဇနန္တိ ယသ္မာ သံသာရေ စရတော ဇနဿ အယမေဝါနုရူပါ ပဋိပတ္တိ၊ တသ္မာ တံ ဇနံ၊ တဿ စ ဗာဓိကာ ယာ သာ တဏှာ စ၊ ယော စ သော ဒေါသော ဧဝ ဗဟုံ ဇနံ ဗာဓယိတွာ ဌိတော၊ တဉ္စ ဩဟာယ သဗ္ဗသော ပဟာယ ပရိစ္စဇိတွာ ဂစ္ဆံ၊ တေဟိ အနုပဒ္ဒုတံ ဌာနံ ဂစ္ဆေယျံ ပါပုဏေယျန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ ပန ဝတွာ ထေရော တာဝဒေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တမပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၀.၁၅-၂၄) –

‘‘ဝနကမ္မိကော ပုရေ အာသိံ၊ ပိတုမာတုမတေနဟံ၊

ပသုမာရေန ဇီဝါမိ၊ ကုသလံ မေ န ဝိဇ္ဇတိ.

‘‘မမ အာသယသာမန္တာ၊ တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော၊

ပဒါနိ တီဏိ ဒဿေသိ၊ အနုကမ္ပာယ စက္ခုမာ.

‘‘အက္ကန္တေ စ ပဒေ ဒိသွာ၊ တိဿနာမဿ သတ္ထုနော၊

ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေန၊ ပဒေ စိတ္တံ ပသာဒယိံ.

‘‘ကောရဏ္ဍံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ၊ ပါဒပံ ဓရဏီရုဟံ၊

သကောသကံ ဂဟေတွာန၊ ပဒသေဋ္ဌမပူဇယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ၊ ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

ကောရဏ္ဍကဆဝိ ဟောမိ၊ သုပ္ပဘာသော ဘဝါမဟံ.

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပဒပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

တေ ပန စောရာ ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သံဝေဂဇာတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇိံသူတိ.

သဗ္ဗမိတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. မဟာကာဠတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကာဠီ ဣတ္ထီတိ အာယသ္မတော မဟာကာဠတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အရညံ ဂတော တတ္ထ အညတရဿ ရုက္ခဿ သာခါယ ဩလမ္ဗမာနံ ပံသုကူလစီဝရံ ဒိသွာ ‘‘အရိယဒ္ဓဇော ဩလမ္ဗတီ’’တိ ပသန္နစိတ္တော ကိင်္ကဏိပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ပံသုကူလံ ပူဇေသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သေတဗျနဂရေ သတ္ထဝါဟကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာကာဠောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဝါဏိဇ္ဇဝသေန သာဝတ္ထိံ ဂတော ဧကမန္တံ သကဋသတ္ထံ နိဝေသေတွာ အဒ္ဓါနပရိဿမံ ဝိနောဒေတွာ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ နိသိန္နော သာယနှသမယံ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထေ ဥပါသကေ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ သယမ္ပိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သောသာနိကင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ သုသာနေ ဝသတိ. အထေကဒိဝသံ ကာဠီ နာမ ဧကာ ဣတ္ထီ ဆဝဍာဟိကာ ထေရဿ ကမ္မဋ္ဌာနတ္ထာယ အစိရမတသရီရံ ဥဘော သတ္ထီ ဘိန္ဒိတွာ ဥဘော စ ဗာဟူ ဘိန္ဒိတွာ သီသဉ္စ ဒဓိထာလကံ ဝိယ ဘိန္ဒိတွာ သဗ္ဗံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ သမ္ဗန္ဓမေဝ ကတွာ ထေရဿ ဩလောကေတုံ ယောဂျဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ထေရော တံ ဒိသွာ အတ္တာနံ ဩဝဒန္တော –

၁၅၁. ‘‘ကာဠီ ဣတ္ထီ ဗြဟတီ ဓင်္ကရူပါ၊ သတ္ထိဉ္စ ဘေတွာ အပရဉ္စ သတ္ထိံ၊

ဗာဟဉ္စ ဘေတွာ အပရဉ္စ ဗာဟံ၊ သီသဉ္စ ဘေတွာ ဒဓိထာလကံဝ၊

ဧသာ နိသိန္နာ အဘိသန္ဒဟိတွာ.

၁၅၂. ‘‘ယော ဝေ အဝိဒွါ ဥပဓိံ ကရောတိ၊ ပုနပ္ပုနံ ဒုက္ခမုပေတိ မန္ဒော၊

တသ္မာ ပဇာနံ ဥပဓိံ န ကယိရာ၊ မာဟံ ပုန ဘိန္နသိရော သယိဿ’’န္တိ. –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ.

တတ္ထ ကာဠီတိ တဿာ နာမံ၊ ကာဠဝဏ္ဏတ္တာ ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဗြဟတီတိ မဟာသရီရာ အာရောဟပရိဏာဟဝတီ. ဓင်္ကရူပါတိ ကာဠဝဏ္ဏတ္တာ ဧဝ ကာကသဒိသရူပါ. သတ္ထိဉ္စ ဘေတွာတိ မတသရီရဿ သတ္ထိံ ဇဏ္ဏုဘေဒနေန ဘဉ္ဇိတွာ. အပရဉ္စ သတ္ထိန္တိ ဣတရဉ္စ သတ္ထိံ ဘဉ္ဇိတွာ. ဗာဟဉ္စ ဘေတွာတိ ဗာဟဋ္ဌိဉ္စ အဂ္ဂဗာဟဋ္ဌာနေယေဝ ဘဉ္ဇိတွာ. သီသဉ္စ ဘေတွာ ဒဓိထာလကံဝါတိ မတသရီရဿ သီသံ ဘိန္ဒိတွာ ဘိန္နတ္တာ ဧဝ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဂ္ဃရန္တံ ဒဓိထာလကံ ဝိယ၊ ပဂ္ဃရန္တံ မတ္ထလုင်္ဂံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဧသာ နိသိန္နာ အဘိသန္ဒဟိတွာတိ ဆိန္နဘိန္နာဝယဝံ မတသရီရံ တေ အဝယဝေ ယထာဌာနေယေဝ ဌပနေန သန္ဒဟိတွာ သဟိတံ ကတွာ မံသာပဏံ ပသာရေန္တီ ဝိယ ဧသာ နိသိန္နာ.

ယော ဝေ အဝိဒွါ ဥပဓိံ ကရောတီတိ ယော ဣမာယ ဥပဋ္ဌာပိတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒိသွာပိ အဝိဒွါ အကုသလော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဆဍ္ဍေတွာ အယောနိသောမနသိကာရေန ကိလေသူပဓိံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သော မန္ဒော မန္ဒပညော သံသာရဿ အနတိဝတ္တနတော ပုနပ္ပုနံ အပရာပရံ နိရယာဒီသု ဒုက္ခံ ဥပေတိ. တသ္မာ ပဇာနံ ဥပဓိံ န ကယိရာတိ တသ္မာတိ ယသ္မာ စေတဒေဝံ၊ တသ္မာ. ပဇာနံ ဥပဓိန္တိ ‘‘ဣဓ ယံ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတီ’’တိ ပဇာနန္တော ယောနိသော မနသိကရောန္တော ကိလေသူပဓိံ န ကယိရာ န ဥပ္ပါဒေယျ. ကသ္မာ? မာဟံ ပုန ဘိန္နသိရော သယိဿန္တိ ယထယိဒံ မတသရီရံ ဘိန္နသရီရံ သယတိ၊ ဧဝံ ကိလေသူပဓီဟိ သံသာရေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ကဋသိဝဍ္ဎကော ဟုတွာ ဘိန္နသိရော အဟံ မာ သယိဿန္တိ. ဧဝံ ဝဒန္တော ဧဝ ထေရော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၀.၈-၁၄) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ ဥဒင်္ဂဏော နာမ ပဗ္ဗတော၊

တတ္ထဒ္ဒသံ ပံသုကူလံ၊ ဒုမဂ္ဂမှိ ဝိလမ္ဗိတံ.

‘‘တီဏိ ကိင်္ကဏိပုပ္ဖါနိ၊ ဩစိနိတွာနဟံ တဒါ၊

ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေန၊ ပံသုကူလမပူဇယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပူဇိတွာ အရဟဒ္ဓဇံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

မဟာကာဠတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. တိဿတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ