၆. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂေါ

၁. ဂေါဓိကာဒိစတုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဝဿတိ ဒေဝေါတိအာဒိကာ စတဿော – ဂေါဓိကော၊ သုဗာဟု၊ ဝလ္လိယော၊ ဥတ္တိယောတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ထေရာနံ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဣမေပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တာ ဣတော စတုနဝုတေ ကပ္ပေ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အညမညံ သဟာယာ ဟုတွာ ဝိစရိံသု. တေသု ဧကော သိဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ အဒါသိ. ဒုတိယော ပသန္နစိတ္တော ဟုတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှိ. တတိယော ပသန္နစိတ္တော ဧကေန ပုပ္ဖဟတ္ထေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. စတုတ္ထော သုမနပုပ္ဖေဟိ ပူဇမကာသိ. ဧဝံ တေ သတ္ထရိ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ပသုတေန တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုန အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဟာယကာ ဟုတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ပါဝါယံ စတုန္နံ မလ္လရာဇာနံ ပုတ္တာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ဂေါဓိကော၊ သုဗာဟု၊ ဝလ္လိယော၊ ဥတ္တိယောတိ နာမာနိ အကံသု. အညမညံ ပိယသဟာယာ အဟေသုံ. တေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ကပိလဝတ္ထုံ အဂမံသု. တသ္မိဉ္စ သမယေ သတ္ထာ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ နိဂြောဓာရာမေ ဝသန္တော ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ သုဒ္ဓေါဒနပ္ပမုခေ သကျရာဇာနော ဒမေသိ. တဒါ တေပိ စတ္တာရော မလ္လရာဇပုတ္တာ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ လဒ္ဓပ္ပသာဒါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာကမ္မံ ကရောန္တာ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၁.၁-၂၃) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

ပဝရာ အဘိနိက္ခန္တံ၊ ဝနာ နိဗ္ဗနမာဂတံ.

‘‘ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ပါဒါသိံ၊ သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိနော၊

ပညာယ ဥပသန္တဿ၊ မဟာဝီရဿ တာဒိနော.

‘‘ပဒေနာနုပဒါယန္တံ၊ နိဗ္ဗာပေန္တေ မဟာဇနံ၊

ဥဠာရာ ဝိတ္တိ မေ ဇာတာ၊ ဗုဒ္ဓေ အာဒိစ္စဗန္ဓုနေ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဘိက္ခာဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘သတ္တာသီတိမှိတော ကပ္ပေ၊ မဟာရေဏုသနာမကာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ၊ သတ္တေတေ စက္ကဝတ္တိနော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဂေါဓိကော ထေရော.

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ နိသဘာဇာနိယံ ယထာ၊

တိဓာပဘိန္နံ မာတင်္ဂံ၊ ကုဉ္ဇရံဝ မဟေသိနံ.

‘‘ဩဘာသေန္တံ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊ ဥဠုရာဇံဝ ပူရိတံ၊

ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ၊ လောကဇေဋ္ဌံ အပဿဟံ.

‘‘ဉာဏေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ၊ ပဂ္ဂဟေတွာန အဉ္ဇလိံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ သိဒ္ဓတ္ထမဘိဝါဒယိံ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဉာဏသညာယိဒံ ဖလံ.

‘‘တေသတ္တတိမှိတော ကပ္ပေ၊ သောဠသာသုံ နရုတ္တမာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

သုဗာဟုတ္ထေရော.

‘‘တိဝရာယံ နိဝါသီဟံ၊ အဟောသိံ မာလိကော တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ သိဒ္ဓတ္ထံ လောကပူဇိတံ.

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ပုပ္ဖဟတ္ထမဒါသဟံ၊

ယတ္ထ ယတ္ထုပပဇ္ဇာမိ၊ တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ.

‘‘အနုဘောမိ ဖလံ ဣဋ္ဌံ၊ ပုဗ္ဗေ သုကတမတ္တနော၊

ပရိက္ခိတ္တော သုမလ္လေဟိ၊ ပုပ္ဖဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘စတုန္နဝုတုပါဒါယ၊ ဌပေတွာ ဝတ္တမာနကံ၊

ပဉ္စရာဇသတာ တတ္ထ၊ နဇ္ဇသမသနာမကာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဝလ္လိယော ထေရော.

‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော၊ ဇာတိပုပ္ဖမဒါသဟံ၊

ပါဒေသု သတ္တ ပုပ္ဖါနိ၊ ဟာသေနောကိရိတာနိ မေ.

‘‘တေန ကမ္မေနဟံ အဇ္ဇ၊ အဘိဘောမိ နရာမရေ၊

ဓာရေမိ အန္တိမံ ဒေဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ.

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ.

‘‘သမန္တဂန္ဓနာမာသုံ၊ တေရသ စက္ကဝတ္တိနော၊

ဣတော ပဉ္စမကေ ကပ္ပေ၊ စာတုရန္တာ ဇနာဓိပါ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. (အပ. ထေရ ၁.၁၁.၁-၂၃)၊

ဥတ္တိယော ထေရော.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဣမေ စတ္တာရောပိ ထေရာ လောကေ ပါကဋာ ပညာတာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ သက္ကတာ ဂရုကတာ ဟုတွာ အရညေ သဟေဝ ဝိဟရန္တိ. အထေကဒါ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော တေ စတ္တာရော ထေရေ ရာဇဂဟံ ဥပဂတေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ တေမာသံ ဝဿာဝါသတ္ထာယ နိမန္တေတွာ တေသံ ပါဋိယေက္ကံ ကုဋိကာယော ကာရေတွာ သတိသမ္မောသေန န ဆာဒေသိ. ထေရာ အစ္ဆန္နာသု ကုဋိကာသု ဝိဟရန္တိ. ဝဿကာလေ ဒေဝေါ န ဝဿတိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ ဒေဝေါ န ဝဿတီ’’တိ စိန္တေန္တော၊ တံ ကာရဏံ ဉတွာ၊ တာ ကုဋိကာယော ဆာဒါပေတွာ၊ မတ္တိကာကမ္မံ စိတ္တကမ္မဉ္စ ကာရာပေတွာ၊ ကုဋိကာမဟံ ကရောန္တော မဟတော ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ အဒါသိ. ထေရာ ရညော အနုကမ္ပာယ ကုဋိကာယော ပဝိသိတွာ မေတ္တာသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိံသု. အထုတ္တရပါစီနဒိသတော မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ ထေရာနံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနက္ခဏေယေဝ ဝဿိတုံ အာရဘိ. တေသု ဂေါဓိကတ္ထေရော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သဟ မေဃဂဇ္ဇိတေန –

၅၁. ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ ယထာ သုဂီတံ၊ ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ၊

စိတ္တံ သုသမာဟိတဉ္စ မယှံ၊ အထ စေ ပတ္ထယသိ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ. –

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

တတ္ထ ဝဿတီတိ သိဉ္စတိ ဝုဋ္ဌိဓာရံ ပဝေစ္ဆတိ. ဒေဝေါတိ မေဃော. ယထာ သုဂီတန္တိ သုန္ဒရဂီတံ ဝိယ ဂဇ္ဇန္တောတိ အဓိပ္ပါယော. မေဃော ဟိ ဝဿနကာလေ သတပဋလသဟဿပဋလော ဥဋ္ဌဟိတွာ ထနယန္တော ဝိဇ္ဇုတာ နိစ္ဆာရေန္တောဝ သောဘတိ၊ န ကေဝလော. တသ္မာ သိနိဒ္ဓမဓုရဂမ္ဘီရနိဂ္ဃေါသော ဝဿတိ ဒေဝေါတိ ဒဿေတိ. တေန သဒ္ဒတော အနုပပီဠိတံ အာဟ ‘‘ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ’’တိ. ယထာ န ဒေဝေါ ဝဿတိ၊ ဧဝံ တိဏာဒီဟိ ဆာဒိတာ အယံ မေ ကုဋိကာ၊ တေန ဝုဋ္ဌိဝဿေန အနုပပီဠိတံ အာဟ. ပရိဘောဂသုခဿ ဥတုသပ္ပါယဥတုသုခဿ စ သဗ္ဘာဝတော သုခါ. ဖုသိတဂ္ဂဠပိဟိတဝါတပါနတာဟိ ဝါတပရိဿယရဟိတာ. ဥဘယေနပိ အာဝါသသပ္ပါယဝသေန အနုပပီဠိတံ အာဟ. စိတ္တံ သုသမာဟိတဉ္စ မယှန္တိ စိတ္တဉ္စ မမ သုဋ္ဌု သမာဟိတံ အနုတ္တရသမာဓိနာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ သုဋ္ဌု အပ္ပိတံ၊ ဧတေန အဗ္ဘန္တရပရိဿယာဘာဝတော အပ္ပေါဿုက္ကတံ ဒဿေတိ. အထ စေ ပတ္ထယသီတိ အထ ဣဒါနိ ပတ္ထယသိ စေ၊ ယဒိ ဣစ္ဆသိ. ပဝဿာတိ သိဉ္စ ဥဒကံ ပဂ္ဃရ ဝုဋ္ဌိဓာရံ ပဝေစ္ဆ. ဒေဝါတိ မေဃံ အာလပတိ.

ဂေါဓိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သုဗာဟုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

၅၂. ဣတရေဟိ ဝုတ္တဂါထာသု တတိယပဒေ ဧဝ ဝိသေသော. တတ္ထ သုဗာဟုနာ ဝုတ္တဂါထာယံ စိတ္တံ သုသမာဟိတဉ္စ ကာယေတိ မမ စိတ္တံ ကရဇကာယေ ကာယဂတာသတိဘာဝနာဝသေန သုဋ္ဌု သမာဟိတံ သမ္မဒေဝ အပ္ပိတံ. အယဉှိ ထေရော ကာယဂတာသတိဘာဝနာဝသေန ပဋိလဒ္ဓဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘စိတ္တံ သုသမာဟိတဉ္စ ကာယေ’’တိ.

သုဗာဟုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဝလ္လိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

၅၃. ဝလ္လိယတ္ထေရဂါထာယံ တဿံ ဝိဟရာမိ အပ္ပမတ္တောတိ တဿံ ကုဋိကာယံ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ မတ္ထကံ ပါပိတတ္တာ အပ္ပမတ္တော အရိယဝိဟာရူပသံဟိတေန ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒိသံဟိတေန စ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရာမိ၊ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဝလ္လိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ

၄. ဥတ္တိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

၅၄. ဥတ္တိယတ္ထေရေန ဝုတ္တဂါထာယံ အဒုတိယောတိ အသဟာယော၊ ကိလေသသင်္ဂဏိကာယ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ စ ဝိရဟိတောတိ အတ္ထော.

ဥတ္တိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စတုန္နံ ထေရာနံ ဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. အဉ္ဇနဝနိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အာသန္ဒိံ ကုဋိကံ ကတွာတိ အာယသ္မတော အဉ္ဇနဝနိယတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သုဒဿနော နာမ မာလာကာရော ဟုတွာ သုမနပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ အညမ္ပိ တတ္ထ တတ္ထ ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ. အထ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝေသာလိယံ ဝဇ္ဇိရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တဿ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ အဝုဋ္ဌိဘယံ ဗျာဓိဘယံ အမနုဿဘယန္တိ တီဏိ ဘယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. တံ သဗ္ဗံ ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝတိ ပန ဝေသာလိံ ပဝိဋ္ဌေ ဘယေသု စ ဝူပသန္တေသု သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာယ သမ္ဗဟုလာနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယေ စ ဇာတေ အယံ ရာဇကုမာရော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ. ယထာ စာယံ ဧဝံ အနန္တရံ ဝုစ္စမာနာ စတ္တာရောပိ ဇနာ. တေပိ ဟိ ဣမဿ သဟာယဘူတာ လိစ္ဆဝိရာဇကုမာရာ ဧဝံ ဣမိနာဝ နီဟာရေန ပဗ္ဗဇိံသု. ကဿပသမ္ဗုဒ္ဓကာလေပိ သဟာယာ ဟုတွာ ဣမိနာ သဟေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကံသု၊ ပဒုမုတ္တရဿပိ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကုသလဗီဇရောပနာဒိံ အကံသူတိ. တတ္ထာယံ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော သာကေတေ အဉ္ဇနဝနေ သုသာနဋ္ဌာနေ ဝသန္တော ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတံ ဇိဏ္ဏကံ အာသန္ဒိံ လဘိတွာ တံ စတူသု ပါသာဏေသု ဌပေတွာ ဥပရိ တိရိယဉ္စ တိဏာဒီဟိ ဆာဒေတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ဝဿံ ဥပဂတော. ပဌမမာသေယေဝ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၁.၂၄-၂၈) –

‘‘သုဒဿနောတိ နာမေန၊ မာလာကာရော အဟံ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ.

‘‘ဇာတိပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန၊ ပူဇယိံ ပဒုမုတ္တရံ၊

ဝိသုဒ္ဓစက္ခု သုမနော၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ သမဇ္ဈဂံ.

‘‘ဧတိဿာ ပုပ္ဖပူဇာယ၊ စိတ္တဿ ပဏိဓီဟိ စ၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ.

‘‘သောဠသာသိံသု ရာဇာနော၊ ဒေဝုတ္တရသနာမကာ၊

ဆတ္တိံသမှိ ဣတော ကပ္ပေ၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ယထာလဒ္ဓံ သမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝေဂေန ဥဒါနေန္တော ‘‘အာသန္ဒိံ ကုဋိကံ ကတွာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၅၅. တတ္ထ အာသန္ဒိံ ကုဋိကံ ကတွာတိ အာသန္ဒီ နာမ ဒီဃပါဒကံ စတုရဿပီဌံ၊ အာယတံ စတုရဿမ္ပိ အတ္ထိယေဝ၊ ယတ္ထ နိသီဒိတုမေဝ သက္ကာ၊ န နိပဇ္ဇိတုံ တံ အာသန္ဒိံ ကုဋိကံ ကတွာ ဝါသတ္ထာယ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ကုဋိကံ ကတွာ ယထာ တတ္ထ နိသိန္နဿ ဥတုပရိဿယာဘာဝေန သုခေန သမဏဓမ္မံ ကာတုံ သက္ကာ၊ ဧဝံ ကုဋိကံ ကတွာ. ဧတေန ပရမုက္ကံသဂတံ သေနာသနေ အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတံ သန္တုဋ္ဌိဉ္စ ဒဿေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ –

‘‘ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ၊ ဇဏ္ဏုကေနာဘိဝဿတိ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၅၊ မိ. ပ. ၆.၁.၁)၊

အပရေ ‘‘အာသန္ဒိကုဋိက’’န္တိ ပါဌံ ဝတွာ ‘‘အာသန္ဒိပ္ပမာဏံ ကုဋိကံ ကတွာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘‘အာသနနိသဇ္ဇာဒိဂတေ မနုဿေ ဥဒ္ဒိဿ မဉ္စကဿ ဥပရိ ကတကုဋိကာ အာသန္ဒီ နာမ၊ တံ အာသန္ဒိံ ကုဋိကံ ကတွာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဩဂ္ဂယှာတိ ဩဂါဟေတွာ အနုပဝိသိတွာ. အဉ္ဇနံ ဝနန္တိ ဧဝံနာမကံ ဝနံ၊ အဉ္ဇနဝဏ္ဏပုပ္ဖဘာဝတော ဟိ အဉ္ဇနာ ဝုစ္စန္တိ ဝလ္လိယော၊ တဗ္ဗဟုလတာယ တံ ဝနံ ‘‘အဉ္ဇနဝန’’န္တိ နာမံ လဘိ. အပရေ ပန ‘‘အဉ္ဇနာ နာမ မဟာဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဉ္ဇနဝနံ ဩဂ္ဂယှ အာသန္ဒိကံ ကုဋိကံ ကတွာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ ဝိဟရတာ မယာတိ ဝစနသေသေနေဝ ယောဇနာ. ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ.

အဉ္ဇနဝနိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ကုဋိဝိဟာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကော ကုဋိကာယန္တိ အာယသ္မတော ကုဋိဝိဟာရိတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဿ ‘‘ဥဒကဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ သီတလံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော ဥဒ္ဓမ္မုခေါ ဟုတွာ ဥက္ခိပိ. သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ ပသာဒသံဝဍ္ဎနတ္ထံ အာကာသေ ဌိတောဝ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော တေန အနပ္ပကံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေသိ. သေသံ အဉ္ဇနဝနိယတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – အယံ ကိရ ဝုတ္တနယေန ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော သာယံ ခေတ္တသမီပေန ဂစ္ဆန္တော ဒေဝေ ဖုသာယန္တေ ခေတ္တပါလကဿ ပုညံ တိဏကုဋိံ ဒိသွာ ပဝိသိတွာ တတ္ထ တိဏသန္ထာရကေ နိသီဒိ. နိသိန္နမတ္တောဝ ဥတုသပ္ပါယံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၁.၂၉-၃၅) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဂစ္ဆန္တံ အနိလဉ္ဇသေ၊

ဃတာသနံဝ ဇလိတံ၊ အာဒိတ္တံဝ ဟုတာသနံ.

‘‘ပါဏိနာ ဥဒကံ ဂယှ၊ အာကာသေ ဥက္ခိပိံ အဟံ၊

သမ္ပဋိစ္ဆိ မဟာဝီရော၊ ဗုဒ္ဓေါ ကာရုဏိကော ဣသိ.

‘‘အန္တလိက္ခေ ဌိတော သတ္ထာ၊ ပဒုမုတ္တရနာမကော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ဣမိနာ ဒကဒါနေန၊ ပီတိဥပ္ပါဒနေန စ၊

ကပ္ပသတသဟဿမ္ပိ၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇတိ.

‘‘တေန ကမ္မေန ဒွိပဒိန္ဒ၊ လောကဇေဋ္ဌ နရာသဘ၊

ပတ္တောမှိ အစလံ ဌာနံ၊ ဟိတွာ ဇယပရာဇယံ.

‘‘သဟဿရာဇနာမေန၊ တယော တေ စက္ကဝတ္တိနော၊

ပဉ္စသဋ္ဌိကပ္ပသတေ၊ စာတုရန္တာ ဇနာဓိပါ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရေ တတ္ထ နိသိန္နေ ခေတ္တပါလကော အာဂန္တွာ ‘‘ကော ကုဋိကာယ’’န္တိ အာဟ. တံ သုတွာ ထေရော ‘‘ဘိက္ခု ကုဋိကာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တယိဒံ ခေတ္တပါလဿ ထေရဿ စ ဝစနံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ –

၅၆. ‘‘ကော ကုဋိကာယံ ဘိက္ခု ကုဋိကာယံ၊ ဝီတရာဂေါ သုသမာဟိတစိတ္တော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ အာဝုသော၊ အမောဃာ တေ ကုဋိကာ ကတာ’’တိ. –

တထာရူပေန သင်္ဂီတိံ အာရောပိတံ.

တတ္ထ ကော ကုဋိကာယန္တိ၊ ‘‘ဣမိဿံ ကုဋိကာယံ ကော နိသိန္နော’’တိ ခေတ္တပါလဿ ပုစ္ဆာဝစနံ. တဿ ဘိက္ခု ကုဋိကာယန္တိ ထေရဿ ပဋိဝစနဒါနံ. အထ နံ အတ္တနော အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝတော တံ ကုဋိပရိဘောဂံ အနုမောဒါပေတွာ ဥဠာရံ တမေဝ ပုညံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘ဝီတရာဂေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ဧကော ဘိန္နကိလေသော ဘိက္ခု တေ ကုဋိကာယံ နိသိန္နော၊ တတော ဧဝ သော အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နရာဂတာယ ဝီတရာဂေါ အနုတ္တရသမာဓိနာ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ သုဋ္ဌု သမာဟိတစိတ္တတာယ သုသမာဟိတစိတ္တော၊ ဣမဉ္စ အတ္ထံ၊ အာဝုသော ခေတ္တပါလ၊ ယထာဟံ ဝဒါမိ၊ ဧဝံ ဇာနာဟိ သဒ္ဒဟ အဓိမုစ္စဿု. အမောဃာ တေ ကုဋိကာ ကတာ တယာ ကတာ ကုဋိကာ အမောဃာ အဝဉ္ဈာ သဖလာ သဥဒြယာ၊ ယသ္မာ အရဟတာ ခီဏာသဝေန ပရိဘုတ္တာ. သစေ တွံ အနုမောဒသိ၊ တံ တေ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ.

တံ သုတွာ ခေတ္တပါလော ‘‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ ကုဋိကာယံ ဧဒိသော အယျော ပဝိသိတွာ နိသီဒတီ’’တိ ပသန္နစိတ္တော အနုမောဒန္တော အဋ္ဌာသိ. ဣမံ ပန တေသံ ကထာသလ္လာပံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သုတွာ အနုမောဒနဉ္စဿ ဉတွာ တမ္ဘာဝိနိံ သမ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေန္တော ခေတ္တပါလံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ဝိဟာသိ ကုဋိယံ ဘိက္ခု၊ သန္တစိတ္တော အနာသဝေါ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန၊ ဒေဝိန္ဒော တွံ ဘဝိဿသိ.

‘‘ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော၊ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿသိ၊

စတုတ္တိံသက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တီ၊ ရာဇာ ရဋ္ဌေ ဘဝိဿသိ၊

ရတနကုဋိ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ၊ ဝီတရာဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ.

ကုဋိကာယံ လဒ္ဓဝိသေသတ္တာ ပန ထေရဿ တတော ပဘုတိ ကုဋိဝိဟာရီတွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. အယမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာပိ အဟောသီတိ.

ကုဋိဝိဟာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုတိယကုဋိဝိဟာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အယမာဟု ပုရာဏိယာတိ အာယသ္မတော ကုဋိဝိဟာရိတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပသန္နမာနသော ပရိဠာဟကာလေ နဠဝိလီဝေဟိ ဝိရစိတံ ဗီဇနိံ အဒါသိ. တံ သတ္ထာ အနုမောဒနဂါထာယ သမ္ပဟံသေသိ. သေသံ ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အဉ္ဇနဝနိယတ္ထေရဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – အယံ ကိရ ဝုတ္တနယေန ပဗ္ဗဇိတွာ အညတရာယ ပုရာဏကုဋိကာယ ဝိဟရန္တော သမဏဓမ္မံ အစိန္တေတွာ၊ ‘‘အယံ ကုဋိကာ ဇိဏ္ဏာ၊ အညံ ကုဋိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နဝကမ္မဝသေန စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တဿ အတ္ထကာမာ ဒေဝတာ သံဝေဂဇနနတ္ထံ ဣမံ ဥတ္တာနောဘာသံ ဂမ္ဘီရတ္ထံ ‘‘အယမာဟု’’တိ ဂါထမာဟ.

၅၇. တတ္ထ အယန္တိ အာသန္နပစ္စက္ခဝစနံ. အာဟူတိ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဂါထာသုခတ္ထဉှိ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ပုရာဏိယာတိ ပုရာတနီ အဒ္ဓဂတာ. အညံ ပတ္ထယသေ နဝံ ကုဋိန္တိ ဣမိဿာ ကုဋိယာ ပုရာဏဘာဝေန ဇိဏ္ဏတာယ ဣတော အညံ ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တနီယတာယ နဝံ ကုဋိံ ပတ္ထယသေ ပတ္ထေသိ အာသီသသိ. သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပန အာသံ ကုဋိယာ ဝိရာဇယ ပုရာဏိယံ ဝိယ နဝါယမ္ပိ ကုဋိယံ အာသံ တဏှံ အပေက္ခံ ဝိရာဇေဟိ၊ သဗ္ဗသော တတ္ထ ဝိရတ္တစိတ္တော ဟောဟိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဒုက္ခာ ဘိက္ခု ပုန နဝါ နာမ ကုဋိ ဘိက္ခု ပုန ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိယမာနာ ဒုက္ခာဝဟတ္တာ ဒုက္ခာ၊ တသ္မာ အညံ နဝံ ဒုက္ခံ အနုပ္ပါဒေန္တော ယထာနိဗ္ဗတ္တာယံ ပုရာဏိယံယေဝ ကုဋိယံ ဌတွာ အတ္တနာ ကတဗ္ဗံ ကရောဟီတိ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ‘‘အယံ ပုရာဏီ တိဏကုဋိကာ ဇိဏ္ဏာ’’တိ အညံ နဝံ တိဏကုဋိကံ ကာတုံ ဣစ္ဆသိ၊ န သမဏဓမ္မံ၊ ဧဝံ ဣစ္ဆန္တော ပန ဘာဝနာယ အနနုယုဉ္ဇနေန ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ အနတိဝတ္တနတော အာယတိံ အတ္တဘာဝကုဋိမ္ပိ ပတ္ထေန္တော ကာတုံ ဣစ္ဆန္တောယေဝ နာမ ဟောတိ. သာ ပန နဝါ တိဏကုဋိ ဝိယ ကရဏဒုက္ခေန တတော ဘိယျောပိ ဇရာမရဏသောကပရိဒေဝါဒိဒုက္ခသံသဋ္ဌတာယ ဒုက္ခာ၊ တသ္မာ တိဏကုဋိယံ ဝိယ အတ္တဘာဝကုဋိယံ အာသံ အပေက္ခံ ဝိရာဇယ သဗ္ဗသော တတ္ထ ဝိရတ္တစိတ္တော ဟောဟိ၊ ဧဝံ တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ န ဘဝိဿတီတိ. ဒေဝတာယ စ ဝစနံ သုတွာ ထေရော သံဝေဂဇာတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၁.၃၆-၄၆) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ၊ လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

တိဏတ္ထရေ နိသိန္နဿ၊ ဥပသန္တဿ တာဒိနော.

‘‘နဠမာလံ ဂဟေတွာန၊ ဗန္ဓိတွာ ဗီဇနိံ အဟံ၊

ဗုဒ္ဓဿ ဥပနာမေသိံ၊ ဒွိပဒိန္ဒဿ တာဒိနော.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗညူ၊ ဗီဇနိံ လောကနာယကော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ ဣမံ ဂါထံ အဘာသထ.

‘‘ယထာ မေ ကာယော နိဗ္ဗာတိ၊ ပရိဠာဟော န ဝိဇ္ဇတိ၊

တထေဝ တိဝိဓဂ္ဂီဟိ၊ စိတ္တံ တဝ ဝိမုစ္စတု.

‘‘သဗ္ဗေ ဒေဝါ သမာဂစ္ဆုံ၊ ယေ ကေစိ ဝနနိဿိတာ၊

သောဿာမ ဗုဒ္ဓဝစနံ၊ ဟာသယန္တဉ္စ ဒါယကံ.

‘‘နိသိန္နော ဘဂဝါ တတ္ထ၊ ဒေဝသံဃပုရက္ခတော၊

ဒါယကံ သမ္ပဟံသေန္တော၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ဣမိနာ ဗီဇနိဒါနေန၊ စိတ္တဿ ပဏိဓီဟိ စ၊

သုဗ္ဗတော နာမ နာမေန၊ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ.

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

မာလုတော နာမ နာမေန၊ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ.

‘‘ဣမိနာ ဗီဇနိဒါနေန၊ သမ္မာနဝိပုလေန စ၊

ကပ္ပသတသဟဿမ္ပိ၊ ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇတိ.

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ၊ သုဗ္ဗတာ အဋ္ဌတိံသ တေ၊

ဧကူနတိံသသဟဿေ၊ အဋ္ဌ မာလုတနာမကာ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော ‘‘အယံ မေ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အင်္ကုသဘူတာ’’တိ တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ. သာယေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသိ. ကုဋိဩဝါဒေန လဒ္ဓဝိသေသတ္တာ စဿ ကုဋိဝိဟာရီတွေဝ သမညာ အဟောသီတိ.

ဒုတိယကုဋိဝိဟာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ရမဏီယကုဋိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ရမဏီယာ မေ ကုဋိကာတိ အာယသ္မတော ရမဏီယကုဋိကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုသလဗီဇရောပနံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော အဋ္ဌာရသကပ္ပသတမတ္ထကေ အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗုဒ္ဓါရဟံ အာသနံ ဘဂဝတော အဒါသိ. ပုပ္ဖေဟိ စ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သေသံ အဉ္ဇနဝနိယတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – အယံ ကိရ ဝုတ္တနယေန ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ အညတရသ္မိံ ဂါမကာဝါသေ ကုဋိကာယံ ဝိဟရတိ၊ သာ ဟောတိ ကုဋိကာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ သုပရိကမ္မကတဘိတ္တိဘူမိကာ အာရာမပေါက္ခရဏိရာမဏေယျာဒိသမ္ပန္နာ မုတ္တာဇာလသဒိသဝါလိကာကိဏ္ဏဘူမိဘာဂါ ထေရဿ စ ဝတ္တသမ္ပန္နတာယ သုသမ္မဋ္ဌင်္ဂဏတာဒိနာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ရမဏီယတရာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. သော တတ္ထ ဝိဟရန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၁၁.၄၇-၅၂) –

‘‘ကာနနံ ဝနမောဂ္ဂယှ၊ အပ္ပသဒ္ဒံ နိရာကုလံ၊

သီဟာသနံ မယာ ဒိန္နံ၊ အတ္ထဒဿိဿ တာဒိနော.

‘‘မာလာဟတ္ထံ ဂဟေတွာန၊ ကတွာ စ နံ ပဒက္ခိဏံ၊

သတ္ထာရံ ပယိရုပါသိတွာ၊ ပက္ကာမိံ ဥတ္တရာမုခေါ.

‘‘တေန ကမ္မေန ဒွိပဒိန္ဒ၊ လောကဇေဋ္ဌ နရာသဘ၊

သန္နိဗ္ဗာပေမိ အတ္တာနံ၊ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ.

‘‘အဋ္ဌာရသကပ္ပသတေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ သီဟာသနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ဣတော သတ္တကပ္ပသတေ၊ သန္နိဗ္ဗာပကခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော၊ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရေ တတ္ထ ဝိဟရန္တေ ကုဋိကာယ ရမဏီယဘာဝတော ဝိဟာရပေက္ခကာ မနုဿာ တတော တတော အာဂန္တွာ ကုဋိံ ပဿန္တိ. အထေကဒိဝသံ ကတိပယာ ဓုတ္တဇာတိကာ ဣတ္ထိယော တတ္ထ ဂတာ ကုဋိကာယ ရမဏီယဘာဝံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဧတ္ထ ဝသန္တော အယံ သမဏော သိယာ အမှေဟိ အာကဍ္ဎနီယဟဒယော’’တိ အဓိပ္ပါယေန – ‘‘ရမဏီယံ ဝေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝသနဋ္ဌာနံ. မယမ္ပိ ရမဏီယရူပါ ပဌမယောဗ္ဗနေ ဌိတာ’’တိ ဝတွာ ဣတ္ထိကုတ္တာဒီနိ ဒဿေတုံ အာရဘိံသု. ထေရော အတ္တနော ဝီတရာဂဘာဝံ ပကာသေန္တော ‘‘ရမဏီယာ မေ ကုဋိကာ၊ သဒ္ဓါဒေယျာ မနောရမာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.