၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. စူဠဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပါမောဇ္ဇဗဟုလောတိ အာယသ္မတော စူဠဝစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရေသံ ဘတိယာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော ဘဂဝတော သာဝကံ သုဇာတံ နာမ ထေရံ ပံသုကူလံ ပရိယေသန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္ထံ ဒတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. သော တေန ပုညကမ္မေန တေတ္တိံသက္ခတ္တုံ ဒေဝရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သတ္တသတ္တတိက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အဟောသိ. အနေကဝါရံ ပဒေသရာဇာ. ဧဝံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဩသက္ကမာနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿဂတီသု အပရာပရံ ပရိဝတ္တန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ကောသမ္ဗိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. စူဠဝစ္ဆောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဗုဒ္ဓဂုဏေ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိ၊ တဿ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ကထေသိ. သော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော စရိတာနုကူလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝေန္တော ဝိဟရိ. တေန စ သမယေန ကောသမ္ဗိကာ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနဇာတာ အဟေသုံ. တဒါ စူဠဝစ္ဆတ္ထေရော ဥဘယေသံ ဘိက္ခူနံ လဒ္ဓိံ အနာဒါယ ဘဂဝတာ ဒိန္နောဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ဗြူဟေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၀.၃၁-၄၀) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဘဂဝတော၊ သုဇာတော နာမ သာဝကော၊

ပံသုကူလံ ဂဝေသန္တော၊ သင်္ကာရေ စရတီ တဒါ.

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ၊ ပရေသံ ဘတကော အဟံ၊

ဥပဍ္ဎုဒုဿံ ဒတွာန၊ သိရသာ အဘိဝါဒယိံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ.

‘‘တေတ္တိံသက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော၊ ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

သတ္တသတ္တတိက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ အဟောသဟံ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

ဥပဍ္ဎဒုဿဒါနေန၊ မောဒါမိ အကုတောဘယော.

‘‘ဣစ္ဆမာနော စဟံ အဇ္ဇ၊ သကာနနံ သပဗ္ဗတံ၊

ခေါမဒုဿေဟိ ဆာဒေယျံ၊ အဍ္ဎုဒုဿဿိဒံ ဖလံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ အဍ္ဎုဒုဿဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

အထ စူဠဝစ္ဆတ္ထေရော အရဟတ္တံ ပတွာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ကလဟာဘိရတိယာ သကတ္ထဝိနာသံ ဒိသွာ ဓမ္မသံဝေဂပ္ပတ္တော၊ အတ္တနော စ ပတ္တဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဝသေန ‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၁. တတ္ထ ပါမောဇ္ဇဗဟုလောတိ သုပရိသုဒ္ဓသီလတာယ ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝတော အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အဘိရတိဝသေန ပမောဒဗဟုလော. တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မေ ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ’’တိ. တတ္ထ ဓမ္မေတိ. သတ္တတိံသာယ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ နဝဝိဓေ ဝါ လောကုတ္တရဓမ္မေ. သော ဟိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန သာမုက္ကံသိကာယ ဒေသနာယ ပကာသိတတ္တာ သာတိသယံ ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော နာမ. တဿ ပန အဓိဂမူပါယဘာဝတော ဒေသနာဓမ္မောပိ ဣဓ လဗ္ဘတေဝ. ပဒံ သန္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဧဝရူပေါ ဟိ ဘိက္ခု သန္တံ ပဒံ သန္တံ ကောဋ္ဌာသံ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဥပသမဘာဝတော သင်္ခါရူပသမံ ပရမသုခတာယ သုခံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆတိ ဝိန္ဒတိယေဝ. ပရိသုဒ္ဓသီလော ဟိ ဘိက္ခု ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝေန ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သဒ္ဓမ္မေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဝိမုတ္တိပရိယောသာနာ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော ပါပုဏာတိ. ယထာဟ – ‘‘အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကုသလာနိ သီလာနိ၊ အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇတ္ထာယာ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၁). အထ ဝါ ပါမောဇ္ဇဗဟုလောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃောတိ ရတနတ္တယံ သန္ဓာယ ပမောဒဗဟုလော. တတ္ထ ပန သော ပမောဒဗဟုလော ကိံ ဝါ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မေ ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ’’တိအာဒိ. သဒ္ဓါသမ္ပန္နဿ ဟိ သပ္ပုရိသသံသေဝနသဒ္ဓမ္မဿဝနယောနိသောမနသိကာရဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တီနံ သုခေနေဝ သမ္ဘဝတော သမ္ပတ္တိယော ဟတ္ထဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ ယထာဟ – ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ၊ ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၁၈၃).

စူဠဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. မဟာဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပညာဗလီတိ အာယသ္မတော မဟာဝစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပါနီယဒါနမဒါသိ. ပုန သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဥပါသကော ဟုတွာ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ဗဟုံ ပုညကမ္မံ အကာသိ၊ သော တေဟိ ပုညကမ္မေဟိ တတ္ထ တတ္ထ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ နာဠကဂါမေ သမိဒ္ဓိဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ မဟာဝစ္ဆောတိ နာမံ အဟောသိ. သော ဝယပ္ပတ္တော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘဂဝတော သာဝကဘာဝံ သုတွာ ‘‘သောပိ နာမ မဟာပညော. ယဿ သာဝကတ္တံ ဥပါဂတော၊ သော ဧဝ မညေ ဣမသ္မိံ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော’’တိ ဘဂဝတိ သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၀.၅၁-၅၆) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ၊ ဘိက္ခုသံဃေ အနုတ္တရေ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ပါနီယဃဋမပူရယိံ.

‘‘ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ဒုမဂ္ဂေ ဝါ၊ အာကာသေ ဝါထ ဘူမိယံ၊

ယဒါ ပါနီယမိစ္ဆာမိ၊ ခိပ္ပံ နိဗ္ဗတ္တတေ မမ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဒကဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဧဝံ ပန အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခံ အနုဘဝန္တော သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝဝိဘာဝနေန သဗြဟ္မစာရီနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ‘‘ပညာဗလီ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၂. တတ္ထ ပညာဗလီတိ ပါရိဟာရိယပညာယ ဝိပဿနာပညာယ စ ဝသေန အဘိဏှသော သာတိသယေန ပညာဗလေန သမန္နာဂတော. သီလဝတူပပန္နောတိ ဥက္ကံသဂတေန စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန၊ ဓုတဓမ္မသင်္ခါတေဟိ ဝတေဟိ စ ဥပပန္နော သမန္နာဂတော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ သမာဟိတော. ဈာနရတောတိ တတော ဧဝ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေ စ ရတော သတတာဘိယုတ္တော. သဗ္ဗကာလံ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသဝသေန သတိမာ. ယဒတ္ထိယန္တိ အတ္ထတော အနပေတံ အတ္ထိယံ၊ ယေန အတ္ထိယံ ယဒတ္ထိယံ. ယထာ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇနံ အတ္ထိယံ ဟောတိ၊ တထာ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇမာနော. သာမိပရိဘောဂေန ဟိ တံ အတ္ထိယံ ဟောတိ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေန ဝါ၊ န အညထာ ဘောဇနန္တိ စ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘုဉ္ဇိယတိ ပရိဘုဉ္ဇိယတီတိ ဝါ ဘောဇနံ၊ စတ္တာရော ပစ္စယာ. ‘‘ယဒတ္ထိက’’န္တိ ဝါ ပါဌော. ယဒတ္ထံ ယဿတ္ထာယ သတ္ထာရာ ပစ္စယာ အနုညာတာ၊ တဒတ္ထံ ကာယဿ ဌိတိအာဒိအတ္ထံ၊ တဉ္စ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနတ္ထံ. တသ္မာ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ဘောဇနပစ္စယေ ဘုဉ္ဇမာနော တတော ဧဝ ကင်္ခေထ ကာလံ အတ္တနော အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနကာလံ အာဂမေယျ. ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဝီတရာဂေါ. ဗာဟိရကဿ ပန ကာမေသု ဝီတရာဂဿ ဣဒံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော.

မဟာဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နီလဗ္ဘဝဏ္ဏာတိ အာယသ္မတော ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ အတ္ထဒဿိနော ဘဂဝတော ကာလေ ကစ္ဆပယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဝိနတာယ နာမ နဒိယာ ဝသတိ. တဿ ခုဒ္ဒကနာဝပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ. သော ကိရ ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ နဒိယာ တီရေ ဌိတံ ဒိသွာ၊ ‘‘ပါရံ ဂန္တုကာမော မညေ ဘဂဝါ’’တိ အတ္တနော ပိဋ္ဌိယံ အာရောပေတွာ နေတုကာမော ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိ. ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ တံ အနုကမ္ပန္တော အာရုဟိ. သော ပီတိသောမနဿဇာတော သောတံ ဆိန္ဒန္တော ဇိယာယ ဝေဂေန ခိတ္တသရော ဝိယ တာဝဒေဝ ပရတီရံ ပါပေသိ. ဘဂဝါ တဿ ပုညဿ ဖလံ ဧတရဟိ နိဗ္ဗတ္တနကသမ္ပတ္တိဉ္စ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အနေကသတက္ခတ္တုံ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညဝါသီယေဝ အဟောသိ. ပုန ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကပေါတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တံ မေတ္တာဝိဟာရိံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ စိတ္တံ ပသာဒေသိ.

တတော ပန စုတော ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သံဝေဂဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ဗဟုံ ပုညကမ္မံ ဥပစိနိ. ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ ဝစ္ဆဂေါတ္တဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ မာတာ ပရိပက္ကဂဗ္ဘာ အရညံ ဒဿနတ္ထာယ သဉ္ဇာတဒေါဟဠာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိစရတိ၊ တာဝဒေဝဿာ ကမ္မဇဝါတာ စလိံသု၊ တိရောကရဏိံ ပရိက္ခိပိတွာ အဒံသု. သာ ဓညပုညလက္ခဏံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. သော ဗောဓိသတ္တေန သဟ ပံသုကီဠိကသဟာယော အဟောသိ. ‘‘ဝစ္ဆော’’တိဿ နာမဉ္စ အဟောသိ. ဝနာဘိရတိယာ ဝသေန ဝနဝစ္ဆောတိ ပညာယိတ္ထ. အပရဘာဂေ မဟာသတ္တေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တေ၊ ‘‘အဟမ္ပိ သိဒ္ဓတ္ထကုမာရေန သဟ အရညေ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝံ သုတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝသမာနော နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၄၉-၁၄၈-၁၆၃) –

‘‘အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါ၊ သယမ္ဘူ လောကနာယကော၊

ဝိနတာနဒိယာ တီရံ၊ ဥပဂစ္ဆိ တထာဂတော.

‘‘ဥဒကာ အဘိနိက္ခမ္မ၊ ကစ္ဆပေါ ဝါရိဂေါစရော၊

ဗုဒ္ဓံ တာရေတုကာမောဟံ၊ ဥပေသိံ လောကနာယကံ.

‘‘အဘိရူဟတု မံ ဗုဒ္ဓေါ၊ အတ္ထဒဿီ မဟာမုနိ၊

အဟံ တံ တာရယိဿာမိ၊ ဒုက္ခဿန္တကရော တုဝံ.

‘‘မမ သင်္ကပ္ပမညာယ၊ အတ္ထဒဿီ မဟာယသော၊

အဘိရူဟိတွာ မေ ပိဋ္ဌိံ၊ အဋ္ဌာသိ လောကနာယကော.

‘‘ယတော သရာမိ အတ္တာနံ၊ ယတော ပတ္တောသ္မိ ဝိညုတံ၊

သုခံ မေ တာဒိသံ နတ္ထိ၊ ဖုဋ္ဌေ ပါဒတလေ ယထာ.

‘‘ဥတ္တရိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အတ္ထဒဿီ မဟာယသော၊

နဒိတီရမှိ ဌတွာန၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ယာဝတာ ဝတ္တတေ စိတ္တံ၊ ဂင်္ဂါသောတံ တရာမဟံ၊

အယဉ္စ ကစ္ဆပေါ ရာဇာ၊ တာရေသိ မမ ပညဝါ.

‘‘ဣမိနာ ဗုဒ္ဓတရဏေန၊ မေတ္တစိတ္တဝတာယ စ၊

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ၊ ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ.

‘‘ဒေဝလောကာ ဣဓာဂန္တွာ၊ သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ဧကာသနေ နိသီဒိတွာ၊ ကင်္ခါသောတံ တရိဿတိ.

‘‘ယထာပိ ဘဒ္ဒကေ ခေတ္တေ၊ ဗီဇံ အပ္ပမ္ပိ ရောပိတံ၊

သမ္မာဓာရေ ပဝေစ္ဆန္တေ၊ ဖလံ တောသေတိ ကဿကံ.

‘‘တထေဝိဒံ ဗုဒ္ဓခေတ္တံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ၊

သမ္မာဓာရေ ပဝေစ္ဆန္တေ၊ ဖလံ မံ တောသယိဿတိ.

‘‘ပဓာနပဟိတတ္တောမှိ၊ ဥပသန္တော နိရူပဓိ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ တရဏာယ ဣဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဧဝံ ပန အရဟတ္တံ ပတွာ ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရန္တေ တတ္ထ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခူဟိ သမာဂတော ပဋိသန္ထာရဝသေန ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ အရညေ ဖာသုဝိဟာရော လဒ္ဓေါ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ရမဏီယာ၊ အာဝုသော၊ အရညေ ပဗ္ဗတာ’’တိ အတ္တနာ ဝုဋ္ဌပဗ္ဗတေ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘နီလဗ္ဘဝဏ္ဏာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၃. တတ္ထ နီလဗ္ဘဝဏ္ဏာတိ နီလဝလာဟကနိဘာ နီလဝလာဟကသဏ္ဌာနာ စ. ရုစိရာတိ ရုစိယာ သကိရဏာ ပဘဿရာ စ. သီတဝါရီတိ သီတလသလိလာ. သုစိန္ဓရာတိ သုစိသုဒ္ဓဘူမိဘာဂတာယ သုဒ္ဓစိတ္တာနံ ဝါ အရိယာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနတာယ သုစိန္ဓရာ. ဂါထာသုခတ္ထဉှိ သာနုနာသိကံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော. ‘‘သီတဝါရိသုစိန္ဓရာ’’တိပိ ပါဌော၊ သီတသုစိဝါရိဓရာ သီတလဝိမလသလိလာသယဝန္တောတိ အတ္ထော. ဣန္ဒဂေါပကသဉ္ဆန္နာတိ ဣန္ဒဂေါပကနာမကေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏေဟိ ရတ္တကိမီဟိ သဉ္ဆာဒိတာ ပါဝုဿကာလဝသေန ဧဝမာဟ. ကေစိ ပန ‘‘ဣန္ဒဂေါပကနာမာနိ ရတ္တတိဏာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ‘‘ကဏိကာရရုက္ခာ’’တိ. သေလာတိ သိလာမယာ ပဗ္ဗတာ၊ န ပံသုပဗ္ဗတာတိ အတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော’’တိ (ဥဒါ. ၂၄). ရမယန္တိ မန္တိ မံ ရမာပေန္တိ၊ မယှံ ဝိဝေကာဘိရတ္တိံ ပရိဗြူဟေန္တိ. ဧဝံ ထေရော အတ္တနော စိရကာလပရိဘာဝိတံ အရညာဘိရတိံ ပဝေဒေန္တော တိဝိဓံ ဝိဝေကာဘိရတိမေဝ ဒီပေတိ. တတ္ထ ဥပဓိဝိဝေကေန အညာဗျာကရဏံ ဒီပိတမေဝ ဟောတီတိ.

ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. သိဝကသာမဏေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥပဇ္ဈာယောတိ သိဝကဿ သာမဏေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အရညံ ပဝိဋ္ဌော တတ္ထ ပဗ္ဗတန္တရေ နိသိန္နံ ဝေဿဘုံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. ပုန တတ္ထ မနောဟရာနိ ကာသုမာရိကဖလာနိ ဒိသွာ တာနိ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော ဥပနေသိ၊ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ မာတုလေ ပဗ္ဗဇန္တေ တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗဟုံ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော၊ သိဝကောတိဿ နာမံ အဟောသိ. တဿ မာတာ အတ္တနော ဇေဋ္ဌဘာတိကေ ဝနဝစ္ဆေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တေ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ သိဝက၊ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ထေရံ ဥပဋ္ဌဟ၊ မဟလ္လကော ဒါနိ ထေရော’’တိ. သော မာတု ဧကဝစနေနေဝ စ ပုဗ္ဗေ ကတာဓိကာရတာယ စ မာတုလတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ တံ ဥပဋ္ဌဟန္တော အရညေ ဝသတိ.

တဿ ဧကဒိဝသံ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဂါမန္တံ ဂတဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ. မနုဿေသု ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တေသုပိ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘိ. တသ္မိံ စိရာယန္တေ ထေရော ‘‘သာမဏေရော စိရာယတိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဂိလာနံ ဒိသွာ တဿ တံ တံ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ကရောန္တော ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဗလဝပစ္စူသဝေလာယံ အာဟ – ‘‘သိဝက၊ န မယာ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂါမေ ဝသိတပုဗ္ဗံ၊ ဣတော အရညမေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. တံ သုတွာ သိဝကော ‘‘ယဒိပိ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဣဒါနိ ကာယော ဂါမန္တေ ဌိတော၊ စိတ္တံ ပန အရညေ၊ တသ္မာ သယာနောပိ အရညမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ၊ တံ သုတွာ ထေရော တံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ အရညမေဝ နေတွာ ဩဝါဒံ အဒါသိ. သော ထေရဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၃၈.၅၃-၅၈) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တံ၊ နိသိန္နံ ပဗ္ဗတန္တရေ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ.

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ကိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

ကာသုမာရိကမာဒါယ၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

သော အရဟတ္တံ ပတွာ ဥပဇ္ဈာယေန အတ္တနာ စ ဝုတ္တမတ္ထံ သံသန္ဒိတွာ အတ္တနော ဝိဝေကာဘိရတိကတံ ကတကိစ္စတဉ္စ ပဝေဒေန္တော ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မံ အဝစာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၄. တတ္ထ ဥပဇ္ဈာယောတိ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပနိဇ္ဈာယတိ ဟိတေသိတံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဉာဏစက္ခုနာ ပေက္ခတီတိ ဥပဇ္ဈာယော. မန္တိ အတ္တာနံ ဝဒတိ. အဝစာတိ အဘာသိ. ဣတော ဂစ္ဆာမ သီဝကာတိ ဝုတ္တာကာရဒဿနံ၊ သိဝက၊ ဣတော ဂါမန္တတော အရညဋ္ဌာနမေဝ ဧဟိ ဂစ္ဆာမ၊ တဒေဝ အမှာကံ ဝသနယောဂ္ဂန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ ပန ဥပဇ္ဈာယေန ဝုတ္တော သိဝကော ဘဒြော အဿာဇာနီယော ဝိယ ကသာဘိဟတော သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဟုတွာ အရညမေဝ ဂန္တုကာမတံ ပဝေဒေန္တော –

‘‘ဂါမေ မေ ဝသတိ ကာယော၊ အရညံ မေ ဂတံ မနော၊

သေမာနကောပိ ဂစ္ဆာမိ၊ နတ္ထိ သင်္ဂေါ ဝိဇာနတ’’န္တိ. –အာဟ၊

တဿတ္ထော – ယသ္မာ ဣဒါနိ ယဒိပိ မေ ဣဒံ သရီရံ ဂါမန္တေ ဌိတံ၊ အဇ္ဈာသယော ပန အရညမေဝ ဂတော၊ တသ္မာ သေမာနကောပိ ဂစ္ဆာမိ ဂေလညေန ဌာနနိသဇ္ဇာဂမနေသု အသမတ္ထတာယ သယာနောပိ ဣမိနာ သယိတာကာရေန သရီသပေါ ဝိယ သရီသပန္တော၊ ဧထ၊ ဘန္တေ၊ အရညမေဝ ဂစ္ဆာမ၊ ကသ္မာ? နတ္ထိ သင်္ဂေါ ဝိဇာနတန္တိ၊ ယသ္မာ ဓမ္မသဘာဝါ ကာမေသု သံသာရေ စ အာဒီနဝံ၊ နေက္ခမ္မေ နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ ယာထာဝတော ဇာနန္တဿ န ကတ္ထစိ သင်္ဂေါ၊ တသ္မာ ဧကပဒေနေဝ ဥပဇ္ဈာယဿ အာဏာ အနုဌိတာတိ၊ တဒပဒေသေန အညံ ဗျာကာသိ.

သိဝကသာမဏေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စ ဆိန္ဒေ ပဉ္စ ဇဟေတိ အာယသ္မတော ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ဥပ္ပန္နော ဝယပ္ပတ္တော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိယမာနံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ တဒနုရူပံ ပုညံ ကရောန္တော ဝိစရိ. သော ဧကဒိဝသံ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ မနောသိလာစုဏ္ဏပိဉ္ဇရံ မဟန္တံ ကဒလိဖလကဏ္ဏိကံ ဥပနေသိ၊ တံ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဧကာဒသက္ခတ္တုံ ဒေဝေသု ဒေဝရဇ္ဇံ ကာရေသိ. စတုဝီသတိဝါရေ ရာဇာ အဟောသိ စက္ကဝတ္တီ. ဧဝံ သော ပုနပ္ပုနံ ပုညာနိ ကတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဘုမ္မဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉ္စ နာမ န အနွဒ္ဓမာသိကော ဥပေါသထော ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဆဗ္ဗဿန္တရေ ဆဗ္ဗဿန္တရေ ဥပေါသထော အဟောသိ. ကဿပဒသဗလော ပန ဆဋ္ဌေ ဆဋ္ဌေ မာသေ ပါတိမောက္ခံ ဩသာရေသိ. တဿ ပါတိမောက္ခဿ ဩသာရဏကာလေ ဒိသာဝါသိကာ ဒွေ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ ဂစ္ဆန္တိ.

အယံ ဘုမ္မဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ မေတ္တိ အတိဝိယ ဒဠှာ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ဘေဒကေ သတိ ဘိဇ္ဇေယျ၊ န ဘိဇ္ဇေယျာ’’တိ၊ သာ တေသံ ဩကာသံ ဩလောကယမာနာ တေသံ အဝိဒူရေနေဝ ဂစ္ဆတိ. အထေကော ထေရော ဧကဿ ဟတ္ထေ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ သရီရဝဠဉ္ဇနတ္ထံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဓောတဟတ္ထပါဒေါ ဟုတွာ ဂုမ္ဗသမီပတော နိက္ခမတိ ဘုမ္မဒေဝတာ တဿ ထေရဿ ပစ္ဆတော ဥတ္တမရူပါ ဣတ္ထီ ဟုတွာ ကေသေ ဝိဓုနိတွာ သံဝိဓာယ သမ္ဗန္ဓန္တီ ဝိယ ပိဋ္ဌိယံ ပံသုံ ပုဉ္ဆမာနာ ဝိယ သာဋကံ သံဝိဓာယ နိဝါသယမာနာ ဝိယ စ ဟုတွာ ထေရဿ ပဒါနုပဒိကာ ဟုတွာ ဂုမ္ဗတော နိက္ခန္တာ. ဧကမန္တေ ဌိတော သဟာယကတ္ထေရော တံ ကာရဏံ ဒိသွာဝ ဒေါမနဿဇာတော ‘‘နဋ္ဌော ဒါနိ မေ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒီဃရတ္တာနုဂတော သိနေဟော၊ သစာဟံ ဧဝံဝိဓဘာဝံ ဇာနေယျံ၊ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ န ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တဿေဝဿ၊ ‘‘ဟန္ဒာဝုသော၊ တုယှံ ပတ္တစီဝရံ၊ တာဒိသေန ပါပေန သဒ္ဓိံ ဧကမဂ္ဂံ နာဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. တံ ကထံ သုတွာ တဿ လဇ္ဇိဘိက္ခုနော ဟဒယံ တိခိဏသတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝိဒ္ဓံ ဝိယ အဟောသိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ ကိံ နာမေတံ ဝဒသိ၊ အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဒုက္ကဋမတ္တမ္ပိ အာပတ္တိံ န ဇာနာမိ. တွံ ပန မံ အဇ္ဇ ‘ပါပေါ’တိ ဝဒသိ၊ ကိံ တေ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ‘‘ကိံ အညေန ဒိဋ္ဌေန၊ ကိံ တွံ ဧဝံဝိဓေန အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဟုတွာ နိက္ခန္တော’’တိ. ‘‘နတ္ထေတံ၊ အာဝုသော၊ မယှံ၊ နာဟံ ဧဝရူပံ မာတုဂါမံ ပဿာမီ’’တိ. တဿ ယာဝတတိယံ ကထေန္တဿာပိ ဣတရော ထေရော ကထံ အသဒ္ဒဟိတွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံယေဝ ဘူတတ္တံ ကတွာ ဂဏှန္တော တေန သဒ္ဓိံ ဧကမဂ္ဂေန အဂန္တွာ အညေန မဂ္ဂေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂတော. ဣတရောပိ ဘိက္ခု အညေန မဂ္ဂေန သတ္ထု သန္တိကံယေဝ ဂတော.

တတော ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထာဂါရံ ပဝိသနဝေလာယ သော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုံ ဥပေါသထဂ္ဂေ သဉ္ဇာနိတွာ၊ ‘‘ဣမသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဧဝရူပေါ နာမ ပါပဘိက္ခု အတ္ထိ၊ နာဟံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘုမ္မဒေဝတာ ‘‘ဘာရိယံ မယာ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ မဟလ္လကဥပါသကဝဏ္ဏေန တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ အယျော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော’’တိ အာဟ. ‘‘ဥပါသက၊ ဣမံ ဥပေါသထဂ္ဂံ ဧကော ပါပဘိက္ခု ပဝိဋ္ဌော၊ ‘နာဟံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရောမီ’တိ ဗဟိ ဌိတောမှီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ မာ ဧဝံ ဂဏှထ၊ ပရိသုဒ္ဓသီလော ဧသ ဘိက္ခု. တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌမာတုဂါမော နာမ အဟံ၊ မယာ တုမှာကံ ဝီမံသနတ္ထာယ ‘ဒဠှာ နု ခေါ ဣမေသံ ထေရာနံ မေတ္တိ၊ နော ဒဠှာ’တိ ဘိဇ္ဇနာဘိဇ္ဇနဘာဝံ ဩလောကေန္တေန တံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ. ‘‘ကော ပန၊ တွံ သပ္ပုရိသာ’’တိ? ‘‘အဟံ ဧကာ ဘုမ္မဒေဝတာ၊ ဘန္တေ’’တိ ဒေဝပုတ္တော ကထေန္တော ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန ဌတွာ ထေရဿ ပါဒေသု နိပတိတွာ ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ခမထ၊ ဧတံ ဒေါသံ ထေရော န ဇာနာတိ၊ ဥပေါသထံ ကရောထာ’’တိ ထေရံ ယာစိတွာ ဥပေါသထဂ္ဂံ ပဝေသေသိ. သော ထေရော ဥပေါသထံ တာဝ ဧကဋ္ဌာနေ အကာသိ၊ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ပန ပုန တေန သဒ္ဓိံ န ဧကဋ္ဌာနေ အဟောသီတိ. ဣမဿ ထေရဿ ကမ္မံ န ကထီယတိ၊ စုဒိတကတ္ထေရော ပန အပရာပရံ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ဘုမ္မဒေဝတာ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အပါယဘယတော န မုစ္စိတ္ထ. သစေ ပန ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ မနုဿတ္တံ အာဂစ္ဆတိ၊ အညေန ယေန ကေနစိ ကတော ဒေါသော တဿေဝ ဥပရိ ပတတိ. သော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ‘‘ဓာနမာဏဝေါ’’တိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မဟလ္လကကာလေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ၊ တဿ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧကာ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ဣတ္ထီ တသ္မိံ ဂါမံ ပဝိသန္တေ သဒ္ဓိံယေဝ ဂါမံ ပဝိသတိ၊ နိက္ခမန္တေ နိက္ခမတိ. ဝိဟာရံ ပဝိသန္တေပိ သဒ္ဓိံ ပဝိသတိ၊ တိဋ္ဌန္တေပိ တိဋ္ဌတီတိ ဧဝံ နိစ္စာနုဗန္ဓာ ပညာယတိ. ထေရော တံ န ပဿတိ. တဿ ပုန ပုရိမကမ္မနိဿန္ဒေန သာ အညေသံ ဥပဋ္ဌာတိ. ဂါမေ ယာဂုံ ဘိက္ခဉ္စ ဒဒမာနာ ဣတ္ထိယော ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ ဧကော ယာဂုဥဠုင်္ကော တုမှာကံ၊ ဧကော ဣမိဿာ အမှာကံ သဟာယိကာယာ’’တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. ထေရဿ မဟတီ ဝိဟေသာ ဟောတိ. ဝိဟာရဂတမ္ပိ နံ သာမဏေရာ စေဝ ဒဟရာ ဘိက္ခူ စ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ဓာနော ကောဏ္ဍော ဇာတော’’တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. အထဿ တေနေဝ ကာရဏေန ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရောတိ နာမံ ဇာတံ. သော ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ တေဟိ ကရိယမာနံ ကေဠိံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဥမ္မာဒံ ဂဟေတွာ ‘‘တုမှေ ကောဏ္ဍာ၊ တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော ကောဏ္ဍော၊ အာစရိယော ကောဏ္ဍော’’တိ ဝဒတိ. အထ နံ သတ္ထု အာရောစေသုံ ‘‘ကုဏ္ဍဓာနော၊ ဘန္တေ၊ ဒဟရသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ဖရုသဝါစံ ဝဒတီ’’တိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ဓာန၊ သာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဖရုသဝါစံ ဝဒသီ’’တိ ဝတွာ တေန ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒေသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘန္တေ၊ နိဗဒ္ဓံ ဝိဟေသံ အသဟန္တော ဧဝံ ကထေမီ’’တိ. ‘‘တွံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဇီရာပေတုံ န သက္ကောသိ၊ ပုန ဧဝရူပံ ဖရုသံ မာဝဒီ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

‘‘မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စိ၊ ဝုတ္တာ ပဋိဝဒေယျု တံ၊

ဒုက္ခာ ဟိ သာရမ္ဘကထာ၊ ပဋိဒဏ္ဍာ ဖုသေယျု တံ.

‘‘သစေ နေရေသိ အတ္တာနံ၊ ကံသော ဥပဟတော ယထာ၊

ဧသ ပတ္တောသိ နိဗ္ဗာနံ၊ သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၃၃-၁၃၄)၊

ဣမဉ္စ ပန တဿ ထေရဿ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဝိစရဏဘာဝံ ကောသလရညောပိ ကထယိံသု. ရာဇာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ ဝီမံသထာ’’တိ ပေသေတွာ သယမ္ပိ မန္ဒေနေဝ ပရိဝါရေန ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဧကမန္တေ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရော သူစိကမ္မံ ကရောန္တော နိသိန္နော ဟောတိ၊ သာပိ ဣတ္ထီ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဌိတာ ဝိယ ပညာယတိ. ရာဇာ ဒိသွာ ‘‘အတ္ထိဒံ ကာရဏ’’န္တိ တဿာ ဌိတဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. သာ တသ္မိံ အာဂစ္ဆန္တေ ထေရဿ ဝသနပဏ္ဏသာလံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ အဟောသိ. ရာဇာပိ တာယ သဒ္ဓိံ တမေဝ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဩလောကေန္တော အဒိသွာ ‘‘နာယံ မာတုဂါမော၊ ထေရဿ ဧကော ကမ္မဝိပါကော’’တိ သညံ ကတွာ ပဌမံ ထေရဿ သမီပေန ဂစ္ဆန္တောပိ ထေရံ အဝန္ဒိတွာ တဿ ကာရဏဿ အဘူတဘာဝံ ဉတွာ အာဂမ္မ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ကစ္စိ၊ ဘန္တေ၊ ပိဏ္ဍကေန န ကိလမထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘ဝဋ္ဋတိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဇာနာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ အယျဿ ကထံ၊ ဧဝရူပေန ပရိက္ကိလေသေန သဒ္ဓိံ စရန္တာနံ တုမှာကံ ကေ နာမ ပသီဒိဿန္တိ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝေါ ကတ္ထစိ ဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အဟံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ တုမှေ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ တုမှေ ယောနိသော မနသိကာရေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ နိဗဒ္ဓဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသိ. ထေရော ရာဇာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ လဘိတွာ ဘောဇနသပ္ပါယေန ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ ဣတ္ထီ အန္တရဓာယိ.

တဒါ မဟာသုဘဒ္ဒါ ဥဂ္ဂနဂရေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကကုလေ ဝသမာနာ ‘‘သတ္ထာ မံ အနုကမ္ပတူ’’တိ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာယ နိရာမဂန္ဓာ ဟုတွာ ဥပရိပါသာဒတလေ ဌိတာ ‘‘ဣမာနိ ပုပ္ဖါနိ အန္တရေ အဋ္ဌတွာ ဒသဗလဿ မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တု၊ ဒသဗလော ဣမာယ သညာယ သွေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှတူ’’တိ သစ္စကိရိယံ ကတွာ အဋ္ဌ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပုပ္ဖါနိ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ သတ္ထု မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. သတ္ထာ တံ သုမနပုပ္ဖဝိတာနံ ဒိသွာ စိတ္တေနေဝ သုဘဒ္ဒါယ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေတွာ ပုနဒိဝသေ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘အာနန္ဒ၊ မယံ အဇ္ဇ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿာမ၊ ပုထုဇ္ဇနာနံ အဒတွာ အရိယာနံယေဝ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ – ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာ အဇ္ဇ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿတိ၊ ပုထုဇ္ဇနာ မာ ဂဏှန္တု၊ အရိယာဝ သလာကံ ဂဏှန္တူ’’တိ. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော ‘‘အာဟရ၊ အာဝုသော သလာက’’န္တိ ပဌမံယေဝ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. အာနန္ဒော ‘‘သတ္ထာ တာဒိသာနံ ဘိက္ခူနံ သလာကံ န ဒါပေတိ၊ အရိယာနံယေဝ ဒါပေတီ’’တိ ဝိတက္ကံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘အာဟရာပေန္တဿ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ကုဏ္ဍဓာနဿ သလာကာ ဒါတုံ န ယုတ္တာ၊ အထ သတ္ထာ ပဋိဗာဟေယျ၊ ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ‘‘ကုဏ္ဍဓာနဿ သလာကံ ဒဿာမီ’’တိ ဂမနံ အဘိနီဟရိ. ကုဏ္ဍဓာနော တဿ ပုရေ အာဂမနာ ဧဝ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အာဟရာဝုသော၊ အာနန္ဒ၊ သတ္ထာ မံ ဇာနာတိ၊ မာဒိသံ ဘိက္ခုံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တံ န သတ္ထာ နိဝါရေတီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ သလာကံ ဂဏှိ. သတ္ထာ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ယသ္မာ အယံ ထေရော ရာဇာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ လဘိတွာ သပ္ပါယာဟာရလာဘေန သမာဟိတစိတ္တော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဆဠဘိညော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၄.၁-၁၆) –

‘‘သတ္တာဟံ ပဋိသလ္လီနံ၊ သယမ္ဘုံ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော၊ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ ဥပဋ္ဌဟိံ.

‘‘ဝုဋ္ဌိတံ ကာလမညာယ၊ ပဒုမုတ္တရံ မဟာမုနိံ၊

မဟန္တိံ ကဒလီကဏ္ဏိံ၊ ဂဟေတွာ ဥပဂစ္ဆဟံ.

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘဂဝါ၊ သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊

မမ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော၊ ပရိဘုဉ္ဇိ မဟာမုနိ.

‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သတ္ထဝါဟော အနုတ္တရော၊

သကာသနေ နိသီဒိတွာ၊ ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ.

‘‘ယေ စ သန္တိ သမိတာရော၊ ယက္ခာ ဣမမှိ ပဗ္ဗတေ၊

အရညေ ဘူတဘဗျာနိ၊ သုဏန္တု ဝစနံ မမ.

‘‘ယော သော ဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌာသိ၊ မိဂရာဇံဝ ကေသရိံ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ သုဏာထ မမ ဘာသတော.

‘‘ဧကာဒသဉ္စက္ခတ္တုံ သော၊ ဒေဝရာဇာ ဘဝိဿတိ၊

စတုဝီသတိက္ခတ္တုဉ္စ၊ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ.

‘‘ကပ္ပသတသဟဿမှိ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘အက္ကောသိတွာန သမဏေ၊ သီလဝန္တေ အနာသဝေ၊

ပါပကမ္မဝိပါကေန၊ နာမဓေယျံ လဘိဿတိ.

‘‘တဿ ဓမ္မေ သုဒါယာဒေါ၊ ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကုဏ္ဍဓာနောတိ နာမေန၊ သာဝကော သော ဘဝိဿတိ.

‘‘ပဝိဝေကမနုယုတ္တော၊ ဈာယီ ဈာနရတော အဟံ၊

တောသယိတွာန သတ္ထာရံ၊ ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ.

‘‘သာဝကေဟိ ပရိဝုတော၊ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ၊ သလာကံ ဂါဟယီ ဇိနော.

‘‘ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ လောကနာယကံ၊

ဝဒတံ ဝရဿ ပုရတော၊ ပဌမံ အဂ္ဂဟေသဟံ.

‘‘တေန ကမ္မေန ဘဂဝါ၊ ဒသသဟဿိကမ္ပကော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ၊ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ မံ.

‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှံ၊ ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနံ၊

ဓာရေမိ အန္တိမံ ဒေဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဧဝံဘူတဿပိ ဣမဿ ထေရဿ ဂုဏေ အဇာနန္တာ ယေ ပုထုဇ္ဇနာ ဘိက္ခူ တဒါ ပဌမံ သလာကဂ္ဂဟဏေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ သမစိန္တေသုံ. တေသံ ဝိမတိဝိဓမနတ္ထံ ထေရော အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ အညာပဒေသေန အညံ ဗျာကရောန္တော ‘‘ပဉ္စ ဆိန္ဒေ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၅. တတ္ထ ပဉ္စ ဆိန္ဒေတိ အပါယူပပတ္တိနိဗ္ဗတ္တနကာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပါဒေ ဗန္ဓနရဇ္ဇုကံ ဝိယ ပုရိသော သတ္ထေန ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယေန ဆိန္ဒေယျ ပဇဟေယျ. ပဉ္စ ဇဟေတိ ဥပရိဒေဝလောကူပပတ္တိဟေတုဘူတာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ပုရိသော ဂီဝါယ ဗန္ဓနရဇ္ဇုကံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဇဟေယျ၊ ဆိန္ဒေယျ ဝါတိ အတ္ထော. ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေတိ တေသံယေဝ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ ပဟာနာယ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဥတ္တရိ အနာဂါမိမဂ္ဂါဓိဂမတော ဥပရိ ဘာဝေယျ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန ဝဍ္ဎေယျ. ပဉ္စသင်္ဂါတိဂေါတိ ဧဝံဘူတော ပန ပဉ္စန္နံ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိသင်္ဂါနံ အတိက္ကမနေန ပဟာနေန ပဉ္စသင်္ဂါတိဂေါ ဟုတွာ. ဘိက္ခု ဩဃတိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီတိ သဗ္ဗထာ ဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခူတိ၊ ကာမဘဝဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇောဃေ တရိတွာ တေသံ ပါရဘူတေ နိဗ္ဗာနေ ဌိတောတိ စ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယထာပိ ဘဒ္ဒေါ အာဇညောတိ အာယသ္မတော ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝေန ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပန ဗဟုံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ဝေဿဘုံ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ပသန္နစိတ္တော မာတုလုင်္ဂဖလံ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတိတော သုဂတိံ ဥပဂစ္ဆန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဘဂဝတော အဘိသမ္ဗောဓိယာ ပုရေတရမေဝ ဥရုဝေလကဿပဿ သန္တိကေ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တော ဥရုဝေလကဿပဒမနေ အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ (မဟာဝ. ၅၄၊ သံ. နိ. ၄.၂၈) ပုရာဏဇဋိလသဟဿေန သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၁.၆၈-၇၃) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တံ၊ ပုဏ္ဏမာယေဝ စန္ဒိမံ၊

ဇလန္တံ ဒီပရုက္ခံဝ၊ အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ.

‘‘မာတုလုင်္ဂဖလံ ဂယှ၊ အဒါသိံ သတ္ထုနော အဟံ၊

ဒက္ခိဏေယျဿ ဝီရဿ၊ ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ.

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.

ဧဝံ အဓိဂတာရဟတ္တော အာယသ္မတော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဥပဇ္ဈာယော အယံ ထေရော ဧကဒိဝသံ ဖလသမာပတ္တိတော ဥဋ္ဌာယ တံ သန္တံ ပဏီတံ နိရာမိသံ သုခံ အတ္တနော ပုဗ္ဗယောဂဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝေဂဝသေန ‘‘ယထာပိ ဘဒ္ဒေါ အာဇညော’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၆. တတ္ထ ယထာပီတိ ဩပမ္မပဋိပါဒနတ္ထေ နိပါတော. ဘဒ္ဒေါတိ သုန္ဒရော ထာမဗလသမတ္ထဇဝပရက္ကမာဒိသမ္ပန္နော. အာဇညောတိ အာဇာနီယော ဇာတိမာ ကာရဏာကာရဏာနံ အာဇာနနကော. သော တိဝိဓော ဥသဘာဇညော အဿာဇညော ဟတ္ထာဇညောတိ. တေသု ဥသဘာဇညော ဣဓာဓိပ္ပေတော. သော စ ခေါ ဆေကကသနကိစ္စေ နိယုတ္တော၊ တေနာဟ ‘‘နင်္ဂလာဝတ္တနီ’’တိ. နင်္ဂလဿ ဖာလဿ အာဝတ္တနကော၊ နင်္ဂလံ ဣတော စိတော စ အာဝတ္တေတွာ ခေတ္တေ ကသနကောတိ အတ္ထော. နင်္ဂလံ ဝါ အာဝတ္တယတိ ဧတ္ထာတိ နင်္ဂလာဝတ္တံ၊ ခေတ္တေ နင်္ဂလပထော၊ တသ္မိံ နင်္ဂလာဝတ္တနိ. ဂါထာသုခတ္ထဉှေတ္ထ ‘‘ဝတ္တနီ’’တိ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ. သိခီတိ မတ္ထကေ အဝဋ္ဌာနတော သိခါသဒိသတာယ သိခါ၊ သိင်္ဂံ. တဒဿ အတ္ထီတိ သိခီ. အပရေ ပန ‘‘ကကုဓံ ဣဓ ‘သိခါ’တိ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဥဘယထာပိ ပဓာနင်္ဂကိတ္တနမေတံ ‘‘သိခီ’’တိ. အပ္ပကသိရေနာတိ အပ္ပကိလမထေန. ရတ္တိန္ဒိဝါတိ ရတ္တိယော ဒိဝါ စ၊ ဧဝံ မမံ အပ္ပကသိရေန ဂစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ‘‘ဘဒ္ဒေါ ဥသဘာဇာနီယော ကသနေ နိယုတ္တော ဃနတိဏမူလာဒိကေပိ နင်္ဂလပထေ တံ အဂဏေန္တော အပ္ပကသိရေန ဣတော စိတော စ ပရိဝတ္တေန္တော ဂစ္ဆတိ၊ ယာဝ ကသနတိဏာနံ ပရိဿမံ ဒဿေတိ၊ ဧဝံ မမံ ရတ္တိန္ဒိဝါပိ အပ္ပကသိရေနေဝ ဂစ္ဆန္တိ အတိက္ကမန္တီ’’တိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သုခေ လဒ္ဓေ နိရာမိသေ’’တိ. ယသ္မာ ကာမာမိသလောကာမိသဝဋ္ဋာမိသေဟိ အသမ္မိဿံ သန္တံ ပဏီတံ ဖလသမာပတ္တိသုခံ လဒ္ဓံ၊ တသ္မာတိ အတ္ထော. ပစ္စတ္တေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ ယထာ ‘‘ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ’’ (ခု. ပါ. ၆.၁၃၊ သု. နိ. ၂၃၆) ‘‘တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ (ကထာ. ၁) စ. အထ ဝါ တတော ပဘုတိ ရတ္တိန္ဒိဝါ အပ္ပကသိရေန ဂစ္ဆန္တီတိ ဝိစာရဏာယ အာဟ – ‘‘သုခေ လဒ္ဓေ နိရာမိသေ’’တိ၊ နိရာမိသေ သုခေ လဒ္ဓေ သတိ တဿ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော.

ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒါသကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

မိဒ္ဓီ ယဒါတိ အာယသ္မတော ဒါသကတ္ထေရဿ ဂါထာ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ အနုပ္ပန္နေ တထာဂတေ အဇိတဿ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဂန္ဓမာဒနတော မနုဿပထံ ဩတရိတွာ အညတရသ္မိံ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ မနောရမာနိ အမ္ဗဖလာနိ အဒါသိ. သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ဗဟုံ ပုညံ အကာသိ. ဧဝံ ကုသလကမ္မပ္ပသုတော ဟုတွာ သုဂတိတော သုဂတိံ ဥပဂစ္ဆန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဒါသကောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော အနာထပိဏ္ဍိကေန ဂဟပတိနာ ဝိဟာရပဋိဇဂ္ဂနကမ္မေ ဌပိတော သက္ကစ္စံ ဝိဟာရံ ပဋိဇဂ္ဂန္တော အဘိဏှံ ဗုဒ္ဓဒဿနေန ဓမ္မဿဝနေန စ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ – ‘‘အယံ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော အညတရံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ဥပဋ္ဌဟန္တော ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကာရာပေတုကာမော ထေရံ အာဏာပေသိ. သော တေန ကမ္မေန အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော ဝယပ္ပတ္တော သေဋ္ဌိနာ ဝိဟာရပဋိဇဂ္ဂနေ ဌပိတော ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ အဟောသိ. မဟာသေဋ္ဌိ တဿ သီလာစာရံ အဇ္ဈာသယဉ္စ ဉတွာ ဘုဇိဿံ ကတွာ ‘ယထာသုခံ ပဗ္ဗဇာ’တိ အာဟ. တံ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေသု’’န္တိ. သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကုသီတော ဟီနဝီရိယော ဟုတွာ န ကိဉ္စိ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကရောတိ၊ ကုတော သမဏဓမ္မံ၊ ကေဝလံ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါဗဟုလော ဝိဟရတိ. ဓမ္မဿဝနကာလေပိ ဧကံ ကောဏံ ပဝိသိတွာ ပရိသပရိယန္တေ နိသိန္နော ဃုရုဃုရုပဿာသီ နိဒ္ဒါယတေဝ. အထဿ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗူပနိဿယံ ဩလောကေတွာ သံဝေဂဇနနတ္ထံ ‘‘မိဒ္ဓီ ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ.

၁၇. တတ္ထ မိဒ္ဓီတိ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော၊ ယဉှိ မိဒ္ဓံ အဘိဘဝတိ၊ တံ ထိနမ္ပိ အဘိဘဝတေဝ. ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. မဟဂ္ဃသောတိ မဟာဘောဇနော၊ အာဟရဟတ္ထကအလံသာဋကတတ္ထဝဋ္ဋကကာကမာသကဘုတ္တဝမိတကာနံ အညတရော ဝိယ. နိဒ္ဒါယိတာတိ သုပနသီလော. သမ္ပရိဝတ္တသာယီတိ သမ္ပရိဝတ္တကံ သမ္ပရိဝတ္တကံ နိပဇ္ဇိတွာ ဥဘယေနပိ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တောတိ ဒဿေတိ. နိဝါပပုဋ္ဌောတိ ကုဏ္ဍကာဒိနာ သူကရဘတ္တေန ပုဋ္ဌော ဘရိတော. ဃရသူကရော ဟိ ဗာလကာလတော ပဋ္ဌာယ ပေါသိယမာနော ထူလသရီရကာလေ ဂေဟာ ဗဟိ နိက္ခမိတုံ အလဘန္တော ဟေဋ္ဌာမဉ္စာဒီသု သမ္ပရိဝတ္တေတွာ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ သယတေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒါ ပုရိသော မိဒ္ဓီ စ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ နိဝါပပုဋ္ဌော မဟာဝရာဟော ဝိယ အညေန ဣရိယာပထေန ယာပေတုံ အသက္ကောန္တော နိဒ္ဒါယနသီလော သမ္ပရိဝတ္တသာယီ၊ တဒါ သော ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ တီဏိ လက္ခဏာနိ မနသိကာတုံ န သက္ကောတိ. တေသံ အမနသိကာရာ မန္ဒပညော ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘံ ဥပေတိ၊ ဂဗ္ဘာဝါသတော န ပရိမုစ္စတေဝါတိ. တံ သုတွာ ဒါသကတ္ထေရော သံဝေဂဇာတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၂.၅၁.၇၄၊ ၈၀-၈၄) –

‘‘အဇိတော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဟိမဝန္တေ ဝသီ တဒါ၊

စရဏေန စ သမ္ပန္နော၊ သမာဓိကုသလော မုနိ.

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေ သမ္ဗုဒ္ဓေ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟေ၊

ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇန္တေ၊ အမ္ဗဖလမဒါသဟံ.

‘‘ဧကနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ၊ ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ.

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ။ပေ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ.